Γράφει ο Νίκος Δεμισιώτης

Από το newsbeast.gr https://www.newsbeast.gr/weekend/arthro/6284116/i-sygklonistiki-istoria-toy-tyfloy-lyrari-poy-mageye-toys-kritikoys?fbclid=IwAR0cgb2u3Rk-UOB57oZ-etNbl5sndxoe3BrGlRlsXmSwAR3LO7lhxPbEki8

Ο Μπετόβεν άρχισε να χάνει την ακοή του όταν ήταν μόλις 26 ετών. Αυτό, ωστόσο, δεν τον εμπόδισε για περισσότερα από 30 χρόνια να γράφει μουσική και να χαρίζει στην ανθρωπότητα αξεπέραστες ακόμα και σήμερα δημιουργίες.

Στην Κρήτη υπήρχε κάποτε ένας λυράρης. Το όνομά του ήταν Μανώλης Πασπαράκης. «Κόσμο γροικώ, κόσμο πατώ και κόσμο δε γνωρίζω. Ω! Τη παντέρμη τη ζωή και πως τη νταγιαντίζω»! Ήταν μια από τις μαντινάδες που έγραψε.

Μπετόβεν και Πασπαράκης, παρά το γεγονός ότι υπηρετούσαν διαφορετικά είδη μουσικής και προφανέστατα το βεληνεκές τους είναι κάτι το εντελώς μη συγκρίσιμο, ενώνονται από μια σκληρή μοίρα την οποία κατάφεραν και μετέτρεψαν σε πλεονέκτημα: Ο γερμανός συνθέτης και ο κρητικός λυράρης δημιουργούσαν μουσική χρησιμοποιώντας την ψυχή τους.

Ο Μανώλης Πασπαράκης έχασε την όραση του όταν ήταν μόλις τριών ετών. Αλλά ούτε εκείνον το πρόβλημα που είχε τον εμπόδισε από το να γίνει ένας από τους μουσικούς που έθεσαν τις βάσεις για τη δημιουργία της σύγχρονης κρητικής μουσικής. Δεν είχε μνήμες. Δεν ήξερε πως ήταν η λύρα. Αυτό, ωστόσο, για έναν αγωνιστή της ζωής ήταν… λεπτομέρεια.

«Ποιο δέντρο εμαράθηκε και έβγαλε πάλι φύλλα, ποιος πληγωμένος έγιανε, να ‘χω και εγώ ελπίδα»

«Δεν θυμόταν καμία εικόνα. Έπαθε οστρακιά και έχασε το φως του όταν ήταν τριών ετών. Ο πατέρας του ήταν εκείνος που του στάθηκε. Έγινε τα μάτια του. Ήταν εκείνος που είδε το παιδί του να κάθεται απομονωμένο και χωρίς να έχει κάτι δημιουργικό να κάνει και αποφάσισε να του πάρει μια λύρα που να περνάει την ώρα του. Ο πατέρας του τον βοήθησε πολύ. Τον αγαπούσε πολύ. Και ο παππούς μου τον αγαπούσε και του στοίχισε πολύ ο θάνατός του. Στην κηδεία του είχε πει την εξής συγκλονιστική μαντινάδα: ”Φεύγεις ψυχή μου τσι ψυχής, γλυκιά παρηγοριά μου, που με τα μάτια σου τα δυο, φέγγαν και τα δικά μου”», τόνισε μιλώντας στο newsbeast.gr ο Γιώργος Μπαγκέρης, δημοσιογράφος της ηλεκτρονικής εφημερίδας «ΑΝΩΓΗ» και εγγονός του Μανώλη Πασπαράκη, γιος της πρωτότοκης κόρης του κρητικού λυράρη.

Πώς όμως αυτό το μικρό παιδί που δεν έβλεπε και κυρίως δεν είχε εικόνες έμαθε να παίζει λύρα; «Ο Μ. Πασπαράκης δέθηκε με αυτή τη λύρα που του αγόρασε ο πατέρας του, προσπαθούσε να ακούει ήχους και να τους βγάζει πάνω στη λύρα. Άκουγε τα πόδια των χορευτών πάνω στις τάβλες, έπιανε τον ρυθμό και τον μετέφερε πάνω στη λύρα. Κάπως έτσι βγήκε ο συρτός του στραβού που είναι μέχρι και σήμερα ένας από τους πλέον απαιτητικούς ρυθμούς για να τον βγάλει κάποιος λυράρης» τόνισε ο Γιώργης Μπαγκέρης και πρόσθεσε:

«Όταν χάνεις μια αίσθηση αναπτύσσεις κάποια άλλη. Νομίζω πως αυτό έγινε με τον Μανώλη Πασπαράκη. Έχασε την όρασή του αλλά ανέπτυξε την ακοή του. Μου έχουν πει πως αναγνώριζε κάποιον από τον τρόπο που περπατούσε. Έμπαινε ένας φίλος του στο καφενείο και τον χαιρετούσε πριν του μιλήσουν οι υπόλοιποι. Εγώ δεν έχω πολλά προσωπικά βιώματα από τον παππού μου αλλά ήταν τόσο αγαπητός στ’ Ανώγεια που έχω μάθει πολλά πράγματα. Μιλάμε άλλωστε για έναν άνθρωπο που άφησε το στίγμα του στην κρητική μουσική».

«Ως και το χώμα που πατώ απ’ τα βαθιά φωνιάζει, ποιος είναι ο νιος που με πατεί και βαριαναστενάζει»

Ο Μανώλης Πασπαράκης γεννήθηκε το 1911 και πέθανε στις 10 Απριλίου του 1987 και η ζωή του ήταν γεμάτη δυσκολίες και πόνο. Ήταν, όμως, και γεμάτη πολλές μουσικές και γλέντια. «Παντρεύτηκε στα Ανώγεια το 1951 την Ελένη Σαμόλη. Η γιαγιά μου τον γνώρισε στην εκκλησία λίγο πριν τον γάμο και κατάλαβε πως ήταν τυφλός την επόμενη ημέρα. Τον αγάπησε, όμως, πολύ. Έμεινε δίπλα του βράχος ακλόνητος. Τον αγάπησε τόσο πολύ που σε μια παλαιότερη συνέντευξή της είχε πει πως ο Πασπαράκης ήταν για εκείνη ο θεός της. Έκαναν μαζί πέντε παιδιά. Τον Γιάννη, τον Στέφανο, τον Γιώργη, την Αλεξάνδρα και την Νικολία.

Ο Γιώργος πέθανε από κύρωση του ήπατος σε ηλικία μόλις 16 ετών. Προς τιμήν εκείνου του παιδιού ονομάστηκα εγώ Γιώργος» τόνισε ο εγγονός του σπουδαίου λυράρη και πρόσθεσε: «Έζησε το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων και ξεριζώθηκε και αυτός μαζί με 2.000 ακόμα Ανωγειανούς. Έζησαν σε χωριά του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου μέχρι να έρθει η ώρα, το 1946, να επιστρέψουν και σιγά- σιγά, πέτρα την πέτρα να χτίσουν και πάλι το χωριό. Ο αδερφός του ο Δημοσθένης Πασπαράκης ήταν αντιστασιακός. Ο ίδιος ήταν Αριστερός. Κομμουνιστής. Ήταν ενεργός πολίτης, με άποψη την οποία δεν φοβόταν να πει. Μέχρι που πέθανε έμεινε πιστός στο ΚΚΕ και αμετακίνητος στις ιδέες του».

Ο Μανώλης Πασπαράκης μπορεί να ζούσε μέσα στο σκοτάδι αλλά ποτέ δεν ήταν μόνος του. «Τον αγαπούσαν και τον σέβονταν όλοι στο χωριό. Πρέπει να πούμε πως στην κηδεία του ήταν χιλιάδες κόσμου. Δεκάδες οι λυράρηδες που τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία στο νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής εδώ στα Ανώγεια. Η ζωή του είναι ένα μάθημα για όλους μας. Έκανε αυτό που πάντα ήθελε. Έζησε τη ζωή του και θεωρώ πως έφυγε ευτυχισμένος γιατί έδωσε όλα όσα είχε μέσα στην ψυχή του» ανέφερε ο Γιώργης Μπαγκέρης και στη συνέχεια, συγκινημένος μίλησε για τον συνεργάτη του παππού του αλλά και τις προσπάθειες που έγιναν για να ηχογραφηθεί το έργο του Πασπαράκη.

«Συνοδοιπόρος σε όλο αυτό το ταξίδι ήταν ο Νεοκλής Σαλούστρος με το λαούτο του. Ουσιαστικά από ένα σημείο και μετά έζησαν μια κοινή ζωή. Συμπλήρωνε ο ένας τον άλλο. Αυτός ο σεβασμός και αυτή η αγάπη υπάρχει και σήμερα ακόμα ανάμεσα στις δυο οικογένειες. Με το Νεοκλή Σαλούστρο είχαν πάει στην Αθήνα τη δεκαετία του ’70 για ηχογραφήσεις που δυστυχώς δεν ολοκληρώθηκαν. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν κυρίως αποσπάσματα από παρέες και καντάδες των Ανωγείων στις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70. Δυο δισκογραφικές απόπειρες υπήρξαν. Μια από το Πανεπιστήμιο Κρήτης στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και η άλλη το 2007 στο δίσκο «Ο Λυράρης» σε μια συμπαραγωγή της ΕΡΤ των Υακινθείων και των μουσικών εκδόσεων Σειστρος.

«Η κάμπια τρώει τον ανθό κι η πέρδικα τη βιόλα, σ’ αυτό το ψεύτη το ντουνιά, εδώ πομένουν όλα»

Το 2014 στον κεντρικό δρόμο των Ανωγείων στήθηκε προς τιμήν του Πασπαράκη ο ανδριάντας του. Βρίσκεται κάτω από τη Μουσική Ακαδημία των Ανωγείων, που όταν ολοκληρωθεί και εγκαινιαστεί και επίσημα θα παραδοθεί από την οικογένεια του και η λύρα του.

Τον Στραβό (αν και καθόλου… politically correct αυτό ήταν το παρατσούκλι του Μ. Πασπαράκη και έτσι έμεινε γνωστό το ιδιαίτερο παίξιμό του) έχουν τιμήσει με ειδικές εκδηλώσεις τα Υακίνθεια και πριν χρόνια, το 1997, ο Δήμος Ανωγείων, σε μια εκδήλωση που έσμιξε όλους τους παλιούς μερακλήδες των Ανωγείων σε μια ανεπανάληπτη παρέα στην πλατεία Μεϊντάνι.

«Ο Νικηφόρος Αεράκης είναι ο απόλυτος εκφραστής του παιξίματος του Στραβού σήμερα. Συνεχιστές θεωρούνται και οι Μαρία και Κώστας Σκουλάς που είναι τα εγγόνια του Νεοκλή Σαλούστρου και αυτό είναι υπέροχο γιατί δείχνει και τη συνέχεια. Επίσης, υπάρχει και ο Άρης ο Πρεβεζάνος ένας εξαιρετικός λυράρης που εγώ κάθε φορά που τον ακούω να παίζει το συρτό του Στραβού, ανατριχιάζω» είπε ο Γ. Μπαγκέρης και στη συνέχεια μας χάρισε δυο ιστορίες με πρωταγωνιστή τον παππού του.

«Ο Ψαραντώνης είχε πει κάποτε μια ιστορία για τον παππού μου:

Έπαιζε ο στραβός όταν ήμουν μικρός και επήγαινα εγώ πιτσιρικάκι για να ακούω τη λύρα και του έπαιρνα το τσιγάρο από το στόμα και του το έδινα όταν ήθελε. Του κρατούσα το τσιγάρο δηλαδή όσο έπαιζε. Μια δυο τρεις φορές και μου λέει ο στραβός:

-Πως σε λένε;

-Αντώνη

Μετά από καιρό ξαναπάω και του πήγα το τσιγάρο. Και μου λέει:

-Ο Αντωνάκης είσαι;

-Ναι του λέω. Και μου δείχνει τη λύρα του και μου λέει:

-Η λύρα μου είναι βαρεμένη (σ.σ έγκυος) κι άμα γεννήσει θα σου δώσω το καλύτερο λυράκι!

«Εγώ το πίστεψα» λέει ο Ψαραντώνης «και περιμένω ακόμα να γεννήσει»!

«Υπάρχει μια ιστορία που στην αρχή δυσκολευόμουν να πιστέψω αλλά τελικά την επιβεβαίωσα μιλώντας με δύο ανθρώπους που ήταν μαζί του εκείνο το βράδυ: Ήταν λίγο μετά την πτώση της Χούντας. Είχε ξεκινήσει μια παρέα και πέρναγε από τις γειτονιές και τραγουδούσαν. Έπαιζαν με τις λύρες και τα λαούτα τους και έβγαζαν μαντινάδες.

Κάποια στιγμή έπιασε μια πολλή δυνατή καταιγίδα και έκατσαν κάπου για να προφυλαχθούν. Ξαφνικά έσβησαν όλα τα φώτα και κυριολεκτικά… δεν έβλεπαν τη μύτη τους. Τότε κόπασε και η καταιγίδα αλλά δεν μπορούσαν να φύγουν γιατί ήταν θεοσκότεινα. Οπότε ο παππούς μου τους είπε: πιάστε με από το χέρι και θα σας πάω εγώ στα σπίτια σας. Και έτσι έγινε. Τους οδήγησε όλους με ασφάλεια και στο τέλος πήγε και αυτός στο δικό του»!

Του Μανόλη Αστυρακάκη-Φιλολόγου

“Κάτω απ΄τον ίσκιο τση Νίδας

Στις άγριες πλαγιές του Ψηλορείτη

Αγναντεύεις την Κρήτη”

(Από την ποιητ. Συλλογή του Μιχ. Σταυρακάκη)

Μέσα στην αλλόκοτη συγκυρία νιώθω την ανάγκη να πω ένα εγκάρδιο χαιρετισμό στα Ανώγεια. Τώρα πιο πολύ, που αντάριασαν οι βουνοκορφές του Ψηλορείτη και μαύρα σύννεφα σκεπάζουν το χωριό.

Φαίνεται πως ο Κρόνος αγρίεψε πάλι και μανιασμένος κυνηγάει τα παιδιά του, να τα αφανίσει!  Μοίρα σκληρή σαν τα βράχια του βουνού. Οι Ανωγειανοί ανά τους αιώνες ξεπληρώνουν το τίμημα για την αποκοτιά των προγόνων τους Κουρητών, να αντισταθούν στην οργή του Κρόνου.

Τα Ανώγεια πάντα τα αγαπούσα για ιδιαίτερους λόγους. Το χωριό μου, η Τύλισος, βρίσκεται κοντά στα όρια του Μυλοποτάμου. Για να πας στα Ανώγεια, περνάς από την Τύλισο. Αλλά και οι Ανωγειανοί, όταν κατέβαιναν για το Ηράκλειο ή άλλα μέρη του νομού, από το χωριό μου περνούσαν. «Στην Τύλισο οφείλουν πολλά οι Ανωγειανοί», γράφει ο γιατρός συγγραφέας Ορέστης Μανούσος στο ωραίο βιβλίο του «Οι Παλαιοί Ανωγειανοί».

Στις παιδικές μου αναμνήσεις πάντα είχαν τον χώρο τους οι Ανωγειανοί. Θυμάμαι τις μέρες μετά το ολοκαύτωμα των Ανωγείων από τους Γερμανούς. Τις χαροκαμένες γυναίκες με τα παιδιά τους, κουβαλώντας ό,τι μπορούσαν να μεταφέρουν, καθώς περνούσαν από την Τύλισο και τραβούσαν τον δρόμο της προσφυγιάς. Στην ψυχή μου έμειναν χαραγμένες οι μορφές τους, με τον πόνο, τη δυστυχία, τα θρηνητικά μοιρολόγια, αλλά συνάμα και τη γενναιοφροσύνη και τη θέλησή τους για επιβίωση.

Κάθε χειμώνα οι Ανωγειανοί βοσκοί με τα κοπάδια τους κατέβαιναν προς τον κάμπο, για να βρουν χειμαδιά. Καθώς περνούσαν από το χωριό μου, γέμιζαν οι δρόμοι αιγοπρόβατα και αντηχούσαν οι φωνές των βοσκών, τα βελάσματα και τα κουδουνίσματα. Έτσι θυμάμαι τους Ανωγειανούς, σε ατέλειωτα περάσματα από το χωριό μου!   Όταν έβλεπα Ανωγειανούς βοσκούς, η ματιά μου στρεφόταν προς τη χιονισμένη κορυφή του Ψηλορείτη και απορούσα πώς μπορούν να ζουν εκεί ψηλά, και καθώς άκουγα την ιδιάζουσα προφορά τους και έβλεπα τα μαύρα ρούχα και τους χοντρούς μάλλινους γαμπάδες τους, τους θεωρούσα υπερφυσικά όντα.

Όταν αργότερα γνώρισα αρκετούς Ανωγειανούς, ανάμεσα σ΄αυτούς και τον βοσκό ποιητή Μιχάλη Σταυρακάκη, άρχισα να μαθαίνω περισσότερα γι΄αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Είχα μάλιστα την ευκαιρία να εκφράσω την αγάπη μου και τον θαυμασμό μου για τα Ανώγεια, προλογίζοντας την πρώτη ποιητική συλλογή του, όπου έγραφα: «Ο Μιχάλης Σταυρακάκης είναι ένας γεννημένος ποιητής, χάρισμα που δεν είναι σπάνιο στην  ξεχωριστή ράτσα των Ανωγειανών. Όποιος τους ξέρει, δεν έχει την παραμικρή αμφιβολία γι΄αυτό. Είναι άνθρωποι λεύτεροι και ανυπόταχτοι, μιλούν με μαντινάδες και χωρατάδες. Κάτω από το βλέμμα του Δία της Νίδας, οι Ανωγειανοί ζουν με ένα ξεχωριστό τρόπο. Συνταιριάζουν τον αγώνα για επιβίωση πάνω στα σκληρά βράχια με ένα αισιόδοξο αντίκρισμα της ζωής».

Ίσως φανεί ότι γίνεται εξιδανίκευση. Αλλά έτσι είναι οι Ανωγειανοί.  Όπως έλεγε ο Μενέλαος Παρλαμάς, «δύσβατα είναι και το χωριό και οι άνθρωποι και ζητούν περισσότερα απ΄όσα μπορείς να δώσεις, μα δίδουν και πιο πολλά απ΄όσα μπορείς να πάρεις».

Δεν επιχειρείται εδώ ηρωοποίηση των Ανωγειανών. Ούτε και οι ίδιοι θα το ήθελαν. Αν έχουν ελαττώματα; Και ποιος δεν έχει; Αν ανοίξετε το βιβλίο του Μανούσου, θα δείτε περιγραφές και ομολογίες από τους ίδιους. Να πω εδώ το πιο χαρακτηριστικό, την εγωιστική αντίληψη για τον εαυτό τους και για το χωριό τους.  Αν ρωτήσεις οποιονδήποτε Ανωγειανό, ποιο είναι το κέντρο του κόσμου, θα σου απαντήσει χωρίς σκέψη, «τα Ανώγεια βέβαια» !

Έχουν όμως και αρετές περισσότερες. Το φιλότιμο, η αλληλεγγύη και η αλληλοϋποστήριξη, ξεχωρίζουν. Μα πάνω απ΄όλα έχουν την ύψιστη αρετή της φιλοπατρίας. Σε όλους τους αγώνες για την ελευθερία της Κρήτης οι Ανωγειανοί έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Πολλοί διανοούμενοι, συγγραφείς, αρχαιολόγοι, έχουν εκφράσει με λόγια εγκωμιαστικά τον θαυμασμό τους γι αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Ο αρχαιολόγος Γιάννης Σακελλαράκης, που έκανε ανασκαφές στο Ιδαίο Άντρο  έγραφε: «τα χρόνια που έζησα στον Ψηλορείτη, στο Ιδαίο Άντρο, τη Νίδα, τη Ζώμινθο, τα Ανώγεια, σ΄ολόκληρο σχεδόν το ορεινό Μυλοπόταμο, είναι οι πιο ευτυχισμένες μέρες της ζωής μου…Δεν ήταν βέβαια πρώτη φορά που γίνεται η διαπίστωση πως κάτι το ξεχωριστό συμβαίνει εκεί πάνω, που είναι όλα διαφορετικά, ο αέρας, οι πέτρες, οι άνθρωποι, πέρα και πάνω από το συνηθισμένο για μας τους άλλους μέτρο».

Τα τελευταία χρόνια τα Ανώγεια γνώρισαν μια τεράστια άνθηση πολιτιστική και ανάπτυξη οικονομική. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές στο Ιδαίο Άντρο και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, κυρίως μουσικές, ανέδειξαν τα Ανώγεια σε γοητευτικό τουριστικό τόπο.

Οι επισκέπτες έρχονται να δουν και να θαυμάσουν τον τόπο, όπου γεννήθηκε ο Δίας, τα άγρια τοπία, και τους ανθρώπους, που διατηρούν τις παραδόσεις τους, τα ήθη και έθιμά τους, χορεύουν τον πυρρίχιο χορό τους, και έχουν ονόματα αρχαία ελληνικά, Σωκράτης, Ευριπίδης, Σοφοκλής, Δημοσθένης, Μενέλαος, Δημάρατος, Αριστομένης, Ορέστης, Επαμεινώνδας!

Υ.Γ. Το κείμενο αυτό το αφιερώνω στα νέα παιδιά των Ανωγείων. Να είναι υπερήφανοι για την ένδοξη ιστορία του τόπου τους. Να νιώθουν ευτυχείς για την εύνοια της μοίρας τους να γεννηθούν σε αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Να γίνουν συνεχιστές των παραδόσεων και να κρατήσουν γερά τη σκυτάλη για τις επόμενες γενιές. Και να θυμούνται πάντα ότι οι πρόγονοί τους έδειχναν παλικαριά στους εθνικούς αγώνες, σύνεση και αγάπη για ζωή και δημιουργία στις ειρηνικές περιόδους.

Ήταν Μάης του 1978 όταν πρωτοπήγα στα Ανώγεια!!! Είχα την τύχη να είμαι φοιτητής του εξαιρετικού Ανωγειανού καθηγητή και Ανθρώπου Βασίλη Βουϊδάσκη. Από την πρώτη στιγμή ήρθα σε επαφή με την λεβεντιά, την ανιδιοτέλεια, τον αυθορμητισμό, τη φιλοξενία και τη μεγάλη αγκαλιά των Ανωγειανών. Γνώρισα τα καλαμπούρια στο Μεϊντάνι, την καντάδα, την ετοιμολογία, το χουβαρνταλίκι, τη μπέσα  και τον αυτοσαρκασμό.

Χαρακτηριστικά αναφέρω τι μου είπε ο Κατσουλιέρης όταν με σύστησε ο Αντζαρομάνωλας και αφού του είπε ότι είμαι από την Πρέβεζα  και ότι παντρεύτηκα Νταγιαντοπούλα:  

-Το κατάλαβα, είπε, γιατί όλοι οι  παράουροι που δε βρίνουνε αλλού γυναίκα, πάνε στσι Νταγιαντάδες!

Γνώρισα την ιστορία του τόπου, τον πολιτισμό, την εργατικότητα και το υψηλό επίπεδο των Ανωγειανών. Τα Ανώγεια είχαν, έχουν και θα συνεχίσουν να παράγουν πολιτισμό. Δεν πρέπει να σταθούμε σε μια κακή και άτυχη στιγμή…

Χαίρομαι και καμαρώνω για τους Ανωγειανούς, διότι είναι άξιοι απόγονοι, άξιων προγόνων. Είναι στο χέρι των νέων να πάρουν τη σκυτάλη και να προχωρήσουν με ψηλά το κεφάλι. Να αναδείξουν τις πραγματικές ηθικές και πνευματικές αξίες των Ανωγείων.

Με εκτίμηση

Δημήτρης Λιόντος (Ασσαίος)

Του Κώστα Τριτσικάκη (το γένος Κεφαλογιάννη-Πρινιανού)

 Επιστολή στην ΑΝΩΓΗ

“Τα Ανώγεια όσες φορές κι αν τα «κάψουν» πάλι Ανώγεια θα είναι. Και οι Ανωγειανός αυτός ο περήφανος λαός θα βρει τον τρόπο και πάλι να γιατρέψει τις πληγές του. Και δεν είναι αυτό το τετριμμένο που λέμε μετά από κάθε δύσκολη κατάσταση που περνάει κάποιος ή μια κοινωνία,περισσότερο για να δώσουμε κουράγιο κι ας μην το πιστεύουμε.

Εδώ υπάρχει μια άλλη διαδικασία, μια τελετουργία, ένας αυτόματος μηχανισμός που ενεργοποιεί τα αρχέγονα ένστικτα της αλληλοϋποστήριξης που οι περισσότερες κοινωνίες έχουν ξεχάσει ειδικά αυτές που έχουν αστικοποιηθεί. Κάποτε ρώτησα την μάνα μου, “γιατί ρε μάνα τρέχετε όλοι στο νοσοκομείο αν συμβεί κάτι σε κάποιον συχωριανό σας και χρειαστεί να νοσηλευτεί; Γιατί ξεσηκώνετε ένα χωριό ολόκληρο για ψύλλου πήδημα:”.

Εκεί λοιπόν σε αυτήν την κάπως πειρακτική μου διάθεση αφού ήξερα ότι πατούσα τον κάλο της όποτε ήθελα να πω πράμα μειωτικό για τα Ανώγεια και για τους Ανωγειανούς, ξέσπασε σαν να έψαχνε αφορμή για να μου εξηγήσει την ιδιοσυγκρασία των Ανωγειανών. Μια ιδιοσυγκρασία που ενώ την είχα γνωρίσει εκ των έσω δεν ήμουν άξιος ως φαίνεται,να κατανοήσω την ορμηνιά της. Και όλα ξεκαθαρίζουν από το δημοτικό δίστιχο

«Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια, Πως τρεις φορές τα κάψανε μα πάλι είναι Ανώγεια»

Και τι σημαίνει αυτό; Πως οι Ανωγειανοι μέσα από τις καταστροφές που έφεραν οι κατακτητές στον τόπο τους έμαθαν να αλληλοϋποστηρίζονται,να συμμετέχουν ενεργά και όχι τυπικά στον πόνο του άλλου,να βοηθούν με τα χέρια τους ο ένας τον άλλο να ξαναχτιστούν τα καμμένα από τους Γερμανούς σπίτια τους. Όχι μια αλλά τρεις φορές. Να μοιράζονται το λιγοστό φαγητό τους στα μετά κατοχικά χρόνια.

Έτσι με έμαθε η μάνα μου να αγαπώ τα Ανώγεια,μέσα από την ανθρωπιά που διδάχτηκε από τα παιδικά της χρόνια. Άμα ήθελε να μαγειρέψει έστελνε πρώτα από ένα πιάτο φαγητό στις φτωχές οικογένειες της γειτονιάς γιατί έτσι είχε μάθει. Όταν μας φέρνανε το λιγοστό λάδι που βγάζαμε, να μοιράσει μπουκάλια όπου ήξερε ότι είχαν ανάγκη. Και πάντα έλεγε τονίζοντας: «Εμείς στα Ανώγεια έτσι το κάναμε πάντα κι ας πεινούσαμε και εμείς» Και είναι αυτό το χαρακτηριστικό που κάποιοι θα το χλευάσουν ότι οι Ανωγειανοί αλληλοϋποστηρίζονται σαν να είναι λόμπι,δεν υποστηρίζουν όμως μόνο τους συγχωριανούς τους αλλά όποιο έχει ανάγκη. Από όπου κι αν είναι,σε όποιο θεό κι αν πιστεύει. είναι πολλά τα παραδείγματα και όσοι περάσαν από τα Ανώγεια έχουν να λένε για αυτήν την αγνή φιλοξενία που δέχτηκαν .
Δεν είναι κοινωνία αγγέλων,η Ανωγειανή,δεν είναι εύκολη κοινωνία,έχει τις ιδιοτροπίες της και της αγκυλώσεις της αλλά είναι πεισματάρα και σε πείσμα των καιρών παραμένει ανθρώπινη. Και σε αυτή την συμφορά που βρήκε δυο από τις μεγαλύτερες οικογένειες του χωριού βλέπουμε από τις πρώτες κιόλας στιγμές οι στενοί συγγενείς των θυμάτων με μεγαλείο ψυχής να κοιτάνε πρώτα την επόμενη μέρα και να θέλουν το χωριό μονιασμένο. Ας μην προτρέχουν λοιπόν οι καλοθελητές να καταδικάσουν την Ανωγειανη κοινότητα γιατί θα διαψευστούν Τα ειλικρινή μου συλλυπητήρια προς τις οικογένειες.

“Λαμβάνοντας υπόψιν τις παραγράφους 4α και 4Α του άρθρου 6, του ΠΔ 79/2017 (ΦΕΚ Α’ 109) καθώς και το άρθρο 35 της ΠΝΠ/01-05-2020 (ΦΕΚ Α’ 109) οι αιτήσεις εγγραφών στα Δημόσια Νηπιαγωγεία Γενικής Παιδείας, από το σχολικό έτος 2020-21 και εφεξής θα γίνονται μέσω ηλεκτρονικής εφαρμογής με ηλεκτρονική αίτηση εγγραφής. 

Την ηλεκτρονική αίτηση εγγραφής θα υποβάλλει ο γονέας/κηδεμόνας για το Νηπιαγωγείο που ανήκει βάσει της διεύθυνσης κατοικίας του σύμφωνα με τα όρια της σχολικής περιφέρειας του Νηπιαγωγείου, μέσω της ηλεκτρονικής πλατφόρμας του Υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης στην ηλεκτρονική διεύθυνση https:/proti-eggrafi.services.gov.gr/ .

Για το σχολικό έτος 2020-21 οι ηλεκτρονικές εγγραφές στο Νηπιαγωγείο θα πραγματοποιηθούν από 15 έως 30 Μαΐου 2020 και εγγράφονται μαθητές γεννημένοι το 2015 και 2016.

Για περισσότερες πληροφορίες σχετικά με τις ηλεκτρονικές εγγραφές και τα δικαιολογητικά που πρέπει να προσκομισθούν στο Νηπιαγωγείο, στο τηλ 28340 31-184 κάθε μέρα 10 π.μ -12 μ.μ

Οι προϊστάμενες 1ου και 2ου 

Νηπιαγωγείων Ανωγείων.”

Γράφει ο Ντίνος Μερκούρης- Ιατρός, καρδιολόγος- Λαϊκού Νοσοκομείου Αθηνών – Κέντρου Υγείας Ανωγείων

(Όποιος δεν θυμάται το παρελθόν του είναι καταδικασμένος να το ξαναζήσει. – Santayana George)

(Λαός, που δεν γνωρίζει την ιστορία του, είναι λαός που δεν έχει μέλλον…. Κωνσταντίνος Τσάτσος)

(Mόνο οι νεκροί έχουν δει το τέλος του πολέμου – Στρατηγός McArthur)

Η ιστορία των Ανωγείων χάνεται στα βάθη των αιώνων όπως και των περισσότερων ανωγειανών οικογενειών. Κάνοντας μια σύντομη ιστορική αναδρομή θα θυμίσω ότι τα Ανώγεια είχαν όπλα εδώ και αρκετούς αιώνες. Ο λόγος που τα είχαν αρχικά ήταν για την προστασία των ιδίων, των οικογενειών τους αλλά και της περιουσίας τους. Με αυτά τα όπλα υπερασπίστηκαν τις εστίες τους  και κάηκαν τρεις φορές από τους Τούρκους και τους Γερμανούς μα δεν παραδόθηκαν γιατί κάθε φορά θυμόντουσαν την ιστορία τους.

Στα τέλη της δεκαετίας του 50 ιδρύθηκε στα Ανώγεια το εξατάξιο Σταυράκειο γυμνάσιο. Στο γυμνάσιο αυτό δίδαξαν σπουδαίοι καθηγητές και το τίμησαν με τον μετέπειτα βίο τους σπουδαίοι Ανωγειανοί, επιστήμονες και άνθρωποι της  τέχνης. Πολύ σύντομα τα Ανώγεια έγιναν ( και παραμένουν) η πολιτιστική πρωτεύουσα της Κρήτης. Περίπου εκείνα τα χρόνια, σχεδόν ταυτόχρονα με την ίδρυση του γυμνασίου και μετά, σταμάτησαν τα φονικά στα Ανώγεια. Οι κάτοικοι του χωριού σύντομα κατάλαβαν πως τα ανώτερα ιδανικά του ανθρώπινου είδους δεν περιλαμβάνουν την επίλυση των όποιων διαφορών με τα όπλα και επίσης οι μεγάλοι ερμήνευαν τους νεώτερους πως τα όπλα δεν είναι η προέκταση του ανδρισμού τους. Έτσι τα όπλα ηχούσαν μόνο σε γάμους και χαρές.

Κακώς; Θα συμφωνήσω, όμως δεν ίσχυε αυτό μόνο στα Ανώγεια, ούτε μόνο στην Κρήτη.  Ήταν ένα έθιμο ( επαναλαμβάνω κακό) που ίσχυε όμως σε αρκετές περιοχές της Ελλάδας. Πού ήταν λοιπόν η ελληνική πολιτεία σε αυτούς τους γάμους και τις βαφτίσεις ανά το πανελλήνιο; Γιατί δεν εφάρμοσε τους νόμους και γιατί δεν τους έκανε αυστηρότερους;

Πότε η ελληνική πολιτεία στήριξε πραγματικά την πρωτογενή παραγωγή; Ξέρετε πόσο πουλιέται στην Ελβετία το κιλό το μοσχάρι; Περισσότερο από 80 ευρώ/κιλό κύριοι. Αυτό σημαίνει στηρίζω την πρωτογενή παραγωγή. Τα παλιότερα χρόνια που ο κόσμος ήταν φτωχός, ήταν έθιμο ( κακό προφανώς ) η ζωοκλοπή να γίνεται για να κάνει ο γαμπρός τον γάμο του. Τα τελευταία χρόνια όμως η ζωοκλοπή γίνεται για τελείως διαφορετικούς λόγους… Πότε η ελληνική πολιτεία ενέσκηψε στο πρόβλημα; Πότε και ποιους τιμώρησε;

Ποιος υποβάθμισε την Εκπαίδευση, την Παιδεία συνολικά στην Ελλάδα; Γιατί τα ελληνόπουλα παίρνουν ( όπως παίρνουν και όταν παίρνουν) ένα χαρτί 3ης γυμνασίου, που δεν έχει απολύτως καμία αξία και σίγουρα δεν εκπληροί τον ύψιστο σκοπό του : την Παιδεία. Σίγουρα πάντως δεν φταίνε οι ήρωες εκπαιδευτικοί, όπως δε φταίνε οι ήρωες υπάλληλοι των δήμων ή οι ήρωες γιατροί.

Και στο θέμα των ναρκωτικών, που μαστίζει όλες τις περιοχές της χώρας  μας και προφανώς και την Κρήτη, που είναι η πολιτεία; Πού είναι οι Ελληνες βουλευτές και οι Ελληνες δικαστές; Θα μπορούσαμε οι Ελληνες πολίτες άραγε να μάθουμε πόσες υποθέσεις διακίνησης ναρκωτικών εκδικάστηκαν και ποιος είναι ο μέσος όρος των ποινών που επιβλήθηκαν;

Αγαπημένοι μου χωριανοί,

Δυστυχώς τα τελευταία χρόνια πολλά πράγματα στη χώρα μας είτε δε γίνονται καθόλου είτε γίνονται με λάθος τρόπο. Δυστυχώς τα λίγα, που γίνονται σωστά είναι αντικείμενο φθόνου και κακοπροαίρετης κριτικής. Έτσι μας μαθαίνουν οι ταγοί μας…

Ο φθόνος η διχόνοια, η αγνωμοσύνη, βασικά μειονεκτήματα του ελληνικού λαού, από ιδρύσεως του ελληνικού κράτους τα τελευταία χρόνια ενέσκηψαν και στο χωριό μας… Σκεφτείτε πως υπήρχαν άνθρωποι όπως ο Ατζαρογιώργης μα και άλλοι πολλοί, που έφυγαν νωρίς και δεν έζησαν ποτέ φονικό στο χωριό.

Αν ζούσε ο Ατζαρογιώργης, ο Κοζίρης, οι θειοί μου ο Μπαλούρδος, ο Μηναδομανώλης, η θειά μου η Αλεξάνδρα, ο Σπυρόπουλος, ο Ψαρονίκος, ο Κλάδος, η Ανωγειανή Μάνα και τόσοι άλλοι από πολλές οικογένειες σίγουρα θα μας ορμήνευαν σήμερα σωστά.

Αγαπημένοι μου χωριανοί, όταν πρωτοήρθα πριν 8 σχεδόν χρόνια σε αυτό το χωριό, βρήκα δύο θύμησες των παιδικών μου χρόνων : σεβασμό και αγάπη. Είμαι σίγουρος πως ακόμα υπάρχουν κάπου μέσα μας.

Δυστυχώς όμως δε φταίει μόνο η πολιτεία για τα τραγικά γεγονότα των τελευταίων χρόνων και θα μου επιτρέψει ο ποιητής να διαφωνήσω : Σίγουρα δεν φταίει ούτε το ριζικό μας ούτε η ρακή. Φταίμε και μείς, φταίνε οι καπετανιές, ο κακός εγωισμός, η κυριαρχία του ατομικού συμφέροντος έναντι της προόδου του συνόλου. Φταίμε και μείς γιατί μόνοι μας κατεβαίνουμε από τα ψηλά, από κει που οι πατεράδες μας και οι μανάδες μας, μας πήγανε.

Αγαπημένοι μου χωριανοί, καλώ όλες τις οικογένειες και κάθε μία χωριστά να πενθήσουμε τους νεκρούς πρώτα κι ύστερα αφού βάλουμε στην άκρη τους εγωισμούς μας, να πάρουμε πίσω την αξία του χωριού και να το ξαναβάλουμε στη θέση του ψηλά, εκεί που ήταν πάντα.  Να συνεχίσουμε να πρωτοπορούμε, να συνεχίσουμε να διδάσκουμε πολιτισμό, ήθος και ντομπροσύνη.

Θυμάμαι τον δάσκαλο στο δημοτικό, που μας έλεγε «αν έχεις κάποιο πρόβλημα μην ξεκινήσεις να το λύνεις, αν δεν έχεις καταλάβει τι σε ρωτάει». Έχουμε λοιπόν πραγματικά καταλάβει το πρόβλημα μας; Ναι υπάρχουν τρεις νεκροί τα τελευταία τρία χρόνια, φτάνει όμως μόνο ο σασμός  για να μη θρηνήσουμε άλλους;  Ένα πράγμα που έμαθα από τα πρώτα μου ζάλα στην ιατρική είναι πως ο θάνατος πάντα βρίσκει τρόπο να σε τρυπάει και να σε αιφνιδιάζει. Ο γιατρός δε σώζει από τον θάνατο, την ζωή προστατεύει και κυρίως την αξία της. Του θανάτου όμως του πρέπει σέβας και στην αντιμετώπιση του λογική και πρόληψη. Άλλα όπλα δεν έχουμε… Αυτό ήρθα να κάνω στο χωριό. Πρόληψη,  να προλάβω ( κάλλιον το προλαμβάνειν ή το θεραπεύειν – Ιπποκράτης ). Δεν πρόλαβα όμως ( δύο φορές). Άρα το φταίξιμο είναι και δικό μου. Επομένως  δεν φτάνει μόνο ο σασμός, θέλουμε να λυθούν  τα προβλήματα της οπλοφορίας και της οπλοχρησίας. Και η οπλοκατοχή δεν είναι πρόβλημα; Το χωριό πάντα περπάταγε με τα θέλω του  και όχι με τα πρέπει.

Αγαπημένοι μου χωριανοί, προτείνω τα παρακάτω  και ας το σκεφτούν όλες οι οικογένειες του χωριού

 Όλα τα όπλα του χωριού προ του 1950 να γίνουν δωρεά στα μουσεία του χωριού

Να δημιουργηθεί ένας υπόγειος χώρος μπροστά από το άγαλμα της Ανωγειανής Μάνας διαστάσεων 3x5x3 προκειμένου να τοποθετηθούν τα υπόλοιπα όπλα.

Ο υπόγειος αυτός χώρος θα φράσσεται με σιδερένια θύρα τέτοιου βάρους που να χρειάζονται απαραιτήτως δύο χειροδύναμοι άντρες προκειμένου να την ανοίξουν.

Η σιδερένια αυτή θύρα θα  φέρει και τρεις κλειδαριές ασφαλείας και θα ανοίγει μόνο με την ταυτόχρονη χρήση των τριών κλειδιών

 Τα τρία κλειδιά θα παραδοθούν αρχικά στις Ειρήνη Στρατάκη, Δέσποινα Καλομοίρη και  Ευαγγελία Ξυλούρη

Θα υπάρχουν και τρία αντίστοιχα κλειδιά ( αντικλείδια) που θα δοθούν από τις τρεις παραπάνω μάνες σε τρεις άλλες ( κάθε μία θα δίνει σε μια άλλη που θα την γνωρίζει μόνο αυτή)

 Κάθε Aνωγειανή που κρατά κλειδί ποτέ δεν πρέπει να φανερώνει σε κανέναν τον τόπο που κρατάει το κλειδί της. Η Ανωγειανή Μάνα θα φυλάει το κλειδί του θανάτου.

Τα κλειδιά θα αλλάζουν χέρια μία φορά τον χρόνο μετά από μυστική κλήρωση μεταξύ όλων των Aνωγειανών μανάδων παρουσία της συμβολαιογράφου του χωριού

Κάθε Aνωγειανή μάνα μπορεί στη διάρκεια του βίου της να είναι μόνο μια φορά κλειδοκράτορας

Αν κάτι συμβεί σε κάποια από τις κατόχους των κλειδιών αυτόματα αυτή που έχει κλειδί ή αντικλείδι θα δύναται να ορίζει μια άλλη. Ομοίως σε περίπτωση θανάτου και μη εύρεσης του κλειδιού, αυτόματα νέο αντικλείδι.

Να θυμάστε, πάντα η σειρά είναι :

Αξία της ζωής

Ζωή

Αξίες της ζωής

Το τρίτο δε γίνεται ποτέ πρώτο…

Αγαπημένοι μου Μανώλη, Λευτέρη, Γιώργη ο θάνατος σας με αιφνιδίασε και δεν πρόλαβα να σας αποχαιρετήσω.

Καλό σας ταξίδι. Καλό παράδεισο.

 Χαιρετίσματα στη μάνα μου Ευαγγελία Σμπώκου.

Σήμερα έφυγε και η πεθερά μου Καίτη Πιέρρου. Να την προσέχετε.