Ο σύντεκνος των Ανωγειανών Πάτρικ Λη Φέρμορ

Πως πέρασα τον Κράιπε από τ’ Ανώγεια…». Καθοριστικός ο ρόλος της αντάρτικης ομάδας των Ανωγείων για την επιτυχία

της πιο μεγάλης απαγωγής που έγινε στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο πρωταγωνιστής της μεγαλύτερης απαγωγής στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, του Γερμανού στρατηγού Κράιπε, ο σαμποτέρ με τις ειδικές αποστολές, ο σύντεκνος των Ανωγειανών, που τόσες επικίνδυνες στιγμές έζησε μαζί τους, ο Άγγλος ταγματάρχης Πάτρικ Λη Φέρμορ,  μιλάει αποκλειστικά στην «ΑΝΩΓΗ» για τη μεγάλη περιπέτεια που έζησε στην Κρήτη, στα Ανώγεια, τις δύσκολες μέρες της Ναζιστικής Κατοχής. Απαντώντας χειρόγραφα, στις ερωτήσεις που του στείλαμε και υπογράφοντας με τα παρατσούκλια που είχε στην Κατοχή, «Φιλεντέμ» ή «Μιχάλης», περιγράφει τον τρόπο με τον οποίο έφτασε στην Κρήτη το φθινόπωρο του 1940, τις σχέσεις του με τους αρχηγούς της Αντίστασης Στεφανογιάννη Δραμουντάνη και Χριστομιχάλη Ξυλούρη, ενώ στέκεται ιδιαίτερα στο πέρασμα του Στρατηγού Κραϊπε από τα Ανώγεια και τον τρόπο με τον οποίο αντέδρασε η παπαγιάννενα- Σκουλά, όταν τον είδε ντυμένο με την γερμανική στολή. Εκτιμά ότι ο πραγματικός λόγος που οδήγησε τους Γερμανούς στο κάψιμο του χωριού «ήταν η προσπάθεια να τρομοκρατήσουν τους Ανωγειανούς στο βορρά και τους Αμαριώτες στο νότο, για να μπορέσουν να συγκεντρώσουν (με ασφάλεια..) όλα τα στρατεύματα τους στα Χανιά, στη φάση της οπισθοχώρησης τους. Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ μιλάει με πολύ θερμά λόγια για τους Ανωγειανούς και τους χαρακτηρίζει «πατριώτες, έτοιμους για τα πάντα, δραστήριους, γεμάτους κέφι και χιούμορ». Εξηγεί γιατί επέλεξε τη Μάνη για να ζήσει και να δημιουργήσει, ενώ το μήνυμα που στέλνει προς όλους τους Ανωγειανούς είναι ένα μεγάλο, όπως λέει ευχαριστώ, για τα όσα έζησαν από κοινού.

Κλείνοντας τη συνέντευξη, μας διηγείται ένα ανέκδοτο με πρωταγωνιστές δυο Ανωγειανούς και το διάλογο που είχαν με τον φιλομεταξικό νομάρχη Ηρακλείου, πριν από τον πόλεμο.

Εκτιμά ότι ο πραγματικός λόγος που οδήγησε τους Γερμανούς στο κάψιμο του χωριού «ήταν η προσπάθεια να τρομοκρατήσουν τους Ανωγειανούς στο βορρά και τους Αμαριώτες στο νότο, για να μπορέσουν να συγκεντρώσουν – με ασφάλεια- όλα τα στρατεύματα τους στα Χανιά, στη φάση της οπισθοχώρησης τους.

Κύριε Φέρμορ, πότε πατήσατε για πρώτη φορά το πόδι σας στην Κρήτη και ποια ακριβώς ήταν η αποστολή σας, τα χρόνια της Κατοχής;

« Ήρθα στην Κρήτη για πρώτη φορά το φθινόπωρο του 1940, με το αγγλικό καταδρομικό DIDO, που έφερε τη βρετανική στρατιωτική αποστολή από την Αλεξάνδρεια της Αιγύπτου στον Πειραιά, αφού προηγουμένως έριξε άγκυρα για δυο ώρες στη Σούδα. Με στείλανε στην Αλβανία, στην Κορυτσά, ως αξιωματικό –σύνδεσμο, στο Τρίτο Σώμα Στρατού υπό τον στρατηγό Τσολάκογλου. Μετά από ενάμιση μήνα έλαβα μέρος στην οπισθοχώρηση, με ένα καΐκι από το Σούνιο, όπου ο εχθρός το βούλιαξε από τον αέρα, αλλά βρήκαμε ένα άλλο μέσο και ήρθαμε στο Καστέλι Κισάμου. Στην συνέχεια πήγα στο Ηράκλειο, στην διάρκεια της Μάχης της Κρήτης και έφυγα μετά τη Μάχη για την Αλεξάνδρεια πάλι, με τον πλοίο ΟΡΙΟΝ».

Πότε ήρθατε σε επαφή με τις ανωγειανές αντάρτικες ομάδες; Περιγράψτε μας τις πρώτες ώρες σας στα Ανώγεια.

«Μετά από μερικούς μήνες στη Χάιφα της Παλαιστίνης επέστρεψα στην Κρήτη, στον Τσούτσουρο, τη νύχτα της 26ης Ιουνίου του 1942 και τότε πρωτοπήγα στ΄ Ανώγεια. Λίγους μήνες μετά, τον ίδιο χρόνο, βρέθηκα στο Αμάρι κι από κει ανέβηκα στο σπίτι του Στεφανογιάννη – Δραμουντάνη για μερικές μέρες. Έγινα σύντεκνος του Στεφανογιάννη και της Χαρίκλειας, με την βάπτιση της αγαπημένης μου φιλιότσας, της Αγγλίας, νυν Παπαδάκη. Έτσι συνάντησα όλο τους το σόι και τους φίλους».

Μιλήστε μας για τους αρχηγούς της αντίστασης, τον Στεφανογιάννη και τον Χριστομιχάλη. Περιγράψτε τους ως χαρακτήρες, αλλά και ως πολεμιστές.

«Θαύμαζα πολύ το χαρακτήρα του Στεφανογιάννη, τη δυναμικότητα του, το θάρρος του, το ρόλο που έπαιξε τόσο καλά και σοβαρά, το νου του στις πιο επικίνδυνες στιγμές, το χιούμορ του, το κέφι και την καλοσύνη του. Γίναμε στενοί φίλοι με όλο το περιβάλλον. Τον ίδιο καιρό γνώρισα το Μιχάλη Ξυλούρη. Έκτακτος άνθρωπος και αυτός, που μετά τον γενναίο θάνατο του συντέκνου μου, τον διαδέχτηκε, όπως ταίριαζε στην αρχηγία της Ανωγειανής Ομάδας. Η ομάδα είχε πέσει σε καλά χέρια και με βοήθησε θαυμάσια, μετά τη σύλληψη του στρατηγού Κράιπε».

Η απαγωγή του στρατηγού Κράιπε, ήταν ένα από τα μεγαλύτερα γεγονότα του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Περιγράψτε μας το πέρασμα του από τα Ανώγεια. Ποιοι ανέλαβαν τη φρούρησή του, ποιοι σας παρείχαν προστασία, ποιοι σας οδήγησαν από τους δρόμους του βουνού;

«Η αντάρτικη ομάδα των Ανωγείων μας έκρυψε, μας προστάτεψε και μας οδήγησε χωρίς κανένα φόβο. Θυμάμαι τον Κώστα Κεφαλογιάννη, τον Κουντόκωνστα, ήταν ένα λαμπρό παλικάρι. Ο Γεώργιος Τυράκης από το Φουρφουρά και εγώ ήρθαμε με ένα γερμανικό αμάξι μεταξύ Χελιανά και Κλεψίμια. Πρωί – πρωί ανεβήκαμε στα Ανώγεια με τα πόδια και όλοι οι χωριανοί μάς γύριζαν την πλάτη – λόγω των γερμανικών στολών – με πολύ εχθρικό τρόπο. Οι γυναίκες έκλειναν με δύναμη, τα μπατσούρια και φωνάζανε, «ήρθαν τα μαύρα βούγια στα σπαρτά». Το βράδυ στα Ανώγεια, κρυφτήκαμε στο σπίτι της παπαγιάννενας – Σκουλά. Ο παπαγιάννης ήταν στην Μέση Ανατολή, μαθαίνοντας να πηδάει με αλεξίπτωτο. Χρυσοί άνθρωποι κι αυτοί. Οι Ανωγειανοί ήταν όλοι υπέροχοι, από την αρχή μέχρι το τέλος. Να σημειώσω πάντως ότι η παπαδιά δεν με γνώρισε στην αρχή όταν έφτασα στην πόρτα της, λόγω της γερμανικής περιβολής και διότι είχα κόψει το μουστάκι. Μου φώναζε και με έσπρωχνε, λέγοντας μου: «Όχι! Όχι! Ποιος είσαι; Τι θέλεις;»

Πληροφορίες αναφέρουν ότι οι Γερμανοί ετοιμάζονταν από το 1942 να κάψουν τα Ανώγεια. Τι γνωρίζετε γι΄ αυτό;

«Δεν ήξερα ότι οι Γερμανοί σκόπευαν από την αρχή να κάψουν το χωριό, αλλά δεν μου κάνει έκπληξη. Η στάση του χωριού ήταν ολοφάνερα εχθρική. Οι Γερμανοί ήξεραν πολύ καλά τα αισθήματα των Ανωγειανών και πως λειτουργούσαν ασύρματους στις σπηλιές, αλλά δεν κατόρθωσαν ποτέ να τους αρπάξουν, χάριν της προσοχής των χωριανών. Ήταν πολλές οι αιτίες, για τη στάση των Γερμανών. Μολονότι είπαν αυτοί πως το κάψιμο και οι εκτελέσεις που έγιναν τον Αύγουστο του 1944, λόγω του περάσματος του Κράιπε από τα Ανώγεια, υπήρχαν άφθονοι λόγοι, χρόνια πριν ακουστεί το όνομα του Στρατηγού. Ο πραγματικός λόγος ήταν η προσπάθεια να τρομοκρατήσουν τους Ανωγειανούς στο βορρά και τους Αμαριώτες στο νότο, για να μπορέσουν να συγκεντρώσουν όλα τα στρατεύματα τους στα Χανιά, στη φάση της οπισθοχώρησης τους. Ήμουν στο Λίβανο όταν έγιναν όλα αυτά τα τραγικά γεγονότα. Στο τέλος της εκστρατείας για τον Κράιπε είχα ένα είδος παραλύσεως στο δεξί πόδι και μπράτσο και με κράτησαν δυο μήνες στο νοσοκομείο του Καΐρου. Μετά με έστειλαν στη Βηρυτό και στη συνέχεια γύρισα στην Κρήτη για να δω όλους τους παλιούς φίλους».

Πολεμήσατε δίπλα σε Ανωγειανούς;

«Δεν πολέμησα κοντά με Ανωγειανούς, γιατί ήμουν στο Ηράκλειο, αλλά πέρασα πολύ επικίνδυνες στιγμές μαζί τους και υπό την προστασία τους. Ήταν πάντα έκτακτοι και πολύ υπερήφανοι για το χωριό τους. Πολύ πατριώτες, έτοιμοι για τα πάντα, άφοβοι, δραστήριοι, γεμάτοι κέφι και χιούμορ, ακλόνητοι φίλοι και γεμάτοι καλοσύνη».

«Φιλεντέμ», ήταν το παρατσούκλι σας στην Κρήτη. Ποιος σας το «κόλλησε» και γιατί;

«Δεν θυμάμαι πότε ακριβώς με βάπτισαν «Φιλεντέμ». Η αιτία ήταν γιατί είχα μανία με το γνωστό τραγούδι και το τραγουδούσα πολύ συχνά».

Γιατί επιλέξατε τη Μάνη και όχι…την Κρήτη για να ζήσετε, που τόσο σας αγαπούν και σας εκτιμούν;

«Ο λόγος που εγκαταστάθηκα στη Μάνη είναι γιατί ήθελα να γράψω μερικά βιβλία. Ήμουν τότε αρκετά γλεντζές. Είχα τόσους πολλούς φίλους στην Κρήτη, που όλοι τους ήταν γλεντζέδες και χουβαρντάδες και ΄γω ήξερα πως δεν αντέχω στον πειρασμό. Εάν είχα εγκατασταθεί στην Κρήτη τότε, θα ήμουν… σήμερα νεκρός και θαμμένος από πολλά χρόνια. Όμως, πηγαίνω στην Κρήτη όσο πιο συχνά μπορώ και θα συνεχίζω να πηγαίνω όποτε μου δίνεται η ευκαιρία»

Ποιο είναι το μήνυμα που στέλνετε σήμερα στους Ανωγειανούς, από την Καρδαμύλη της Μάνης όπου ζείτε;

«Έχω πολλές αναμνήσεις από την Κρήτη, κι από τα Ανώγεια και το μήνυμα μου είναι ένα τεράστιο ΕΥΧΑΡΙΣΤΩ για όλα τα θαυμάσια χρόνια και τις αναμνήσεις που μοιραζόμαστε. Κλείνοντας, θυμήθηκα ένα ανέκδοτο με πρωταγωνιστές δυο Ανωγειανούς, λίγο πριν τον πόλεμο. Είχαν βγει στο κέφι και βάδιζαν αγκαλιασμένοι και ολίγον μεθυσμένοι σε κεντρικό δρόμο του Ηρακλείου. Πέρασε από κοντά τους το αυτοκίνητο του φιλομεταξικού νομάρχη Ηρακλείου, ο οποίος είχε μανία να τον χαιρετάει ο κόσμος. Κατεβάζει το τζάμι και φωνάζει στον ένα Ανωγειανό: «Έλα εδώ ρε». «Ήντα θες;» τον ρωτάει ο Ανωγειανός και ο νομάρχης με δυνατή φωνή τον ρωτάει: «Γιατί δεν χαιρετάτε;» «Ηντα, χωριανός είσαι να σε χαιρετίσουμε;» του αποκρίνεται ο Ανωγειανός. «Είμαι ο νομάρχης βρε!» του απαντάει. Τότε παρεμβαίνει ο δεύτερος Ανωγειανός και του λέει: «Να το γράψεις στο κούτελο για να το θωρούν οι ανθρώποι».

Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ (αριστερά) μαζί με ένα σύντροφό του στην Κρήτη την εποχή του Β' Παγκοσμιου Πολέμου

Ο βρετανός συγγραφέας έγινε γνωστός για τη δραση του στην Κρήτη κατά τη διάρκεια του Β’ Παγκοσμιου Πολέμου και κυρίως για τη συμνμετοχή του στην απαγωγή του γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε, το 1944.

Μετά τον πόλεμο ο Φέρμορ έγραψε βιβλία για τις εμπειρίες του από την Αντίσταση και το 1960 εγκαταστάθηκε στην Καρδαμύλη. Στη Βρετανία ήταν κυρίως γνωστός για τα ταξιδιωτικά βιβλία του.

Η ηγεσία του υπουργείου Πολιτισμού εξέφρασε τη βαθειά της θλίψη για την απώλεια του Φέρμορ. Στη σχετική ανακοίνωση αναφέρεται:

«Ο Patrick Leigh Fermor, ο μεγαλύτερος ίσως σύγχρονος συγγραφέας ταξιδιωτικής λογοτεχνίας, αγάπησε την Ελλάδα σαν δεύτερη πατρίδα του.

Απ  την εποχή του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, όταν συμμετείχε ενεργά στον αγώνα των ανταρτών στην Κρήτη κατά των Γερμανών κατακτητών, μέχρι σήμερα, που άφησε την τελευταία του πνοή, ο Fermor δεν έπαψε ούτε στιγμή να εμπνέει και να συγκινεί με το συγγραφικό του ταλέντο, την ηθική του ακεραιότητα, την αγάπη του για τη ζωή, τους αγώνες του για τις ανθρωπιστικές αξίες.

Μια από τις πιο χαρακτηριστικές φράσεις του Fermor ήταν πως «πατρίδα είναι εκεί όπου έχουμε τα βιβλία μας».

Η Ελλάδα, η χώρα που ο ίδιος επέλεξε για να ζήσει και να δημιουργήσει, αποχαιρετά σήμερα ένα από τους πιο αξιόλογους πρεσβευτές του Πολιτισμού της σε ολόκληρο τον κόσμο.»

Οι λεπτομέρεις για τον τόπο και το χρονο της κηδείας του Φέρμορ δεν έχουν γίνει ακόμα γνωστές.

Με μια ιστορική απόφαση ιταλικό δικαστήριο δικαιώνει τους συγγενείς θυμάτων της ναζιστικής θηριωδίας στο Δίστομο, ανοίγοντας τον δρόμο για την καταβολή των γερμανικών αποζημιώσεων.

Σύμφωνα με πληροφορίες, το ανώτατο δικαστήριο της Ιταλίας απέρριψε αίτηση που είχε καταθέσει η Γερμανία, κατά της ευνοϊκής απόφασης του Εφετείου της Φλωρεντίας.

Το 2007 το Εφετείο της Φλωρεντίας είχε κρίνει ότι ακίνητα της Γερμανίας που βρίσκονται σε ιταλικό έδαφος, μπορούν να κατασχεθούν ώστε να αποζημιωθούν οι συγγενείς των εκτελεσθέντων.

Μάλιστα, η υπόθεση έχει μεταφερθεί στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, κατόπιν προσφυγής της Γερμανίας, ενώ η Ελληνική Πολιτεία έχει ήδη αποστείλει στοιχεία στη Χάγη, προκειμένου να υποστηρίξει τους ισχυρισμούς των συγγενών των θυμάτων στο Δίστομο.

Και ενώ η Ιταλία δικαίωνε τους κατοίκους του Διστόμου, στην Ελλάδα, Γερμανοί πολίτες, συγκεντρώθηκαν στη γερμανική πρεσβεία στο Κολωνάκι ζητώντας την καταβολή των γερμανικών αποζημιώσεων στην Ελλάδα.

Ωστόσο, ο Γερμανός πρόξενος στην Αθήνα τόνισε ότι δεν τίθεται θέμα γερμανικών αποζημιώσεων, λέγοντας ότι η Γερμανία αναγνωρίζει μόνο το ηθικό κομμάτι της σφαγής του Διστόμου.

Η Σφαγή στο Δίστομο

Στο Δίστομο του νομού Βοιωτίας έγινε κατά τον Β’ Παγκόσμιο πόλεμο μια εκ των μεγαλύτερων σφαγών αμάχων από τις στην Ελλάδα Γερμανικές κατοχικές δυνάμεις.

Στις 10 Ιουνίου του 1944 ο Fritz Laufenbach, λοχαγός των SS του 2ου λόχου του 1ου τάγματος του 7ου τεθωρακισμένου συντάγματος της αστυνομίας SS, έλαβε διαταγή να μετακινήσει τον λόχο του από την Λειβαδιά προς το Δίστομο, Στείρι και Κυριάκι με σκοπό τον εντοπισμό ανταρτών στην δυτική πλευρά του Ελικώνα.

Ταυτόχρονα ο 10ος και 11ος λόχος του 3ου τάγματος από την Άμφισσα κατευθυνόταν προς το Δίστομο για να συναντήσουν τον 2ο λόχο.

Οι 3 λόχοι συναντήθηκαν χωρίς να έχουν εντοπίσει αντάρτες εκτός από 18 παιδιά που κρύβονταν σε γύρω στάνες. Έξι από τα παιδιά που προσπάθησαν να δραπετεύσουν εκτελέστηκαν.

Οι Γερμανοί μπήκαν στο Δίστομο και εκφοβίζοντας τους χωρικούς έμαθαν ότι υπήρχαν αντάρτες στο Στείρι. Ο 2ος λόχος κατευθύνθηκε προς τα εκεί και στην θέση Λιθαράκι ,περιοχή του Στειρίου έπεσε σε ενέδρα των ανταρτών του 11ου λόχου του 3ου τάγματος του 34ου συντάγματος του ΕΛΑΣ.

Η μάχη του Στειρίου ήταν σκληρή και κράτησε περίπου μέχρι τις δύο το μεσημέρι αναγκάζοντας τους Γερμανούς σε οπισθοχώρηση . Οι απώλειες των Γερμανών ήταν περίπου 40 νεκροί και των ανταρτών 1.

Τα αντίποινα για την οπισθοχώρηση

Μετά την μάχη οι Γερμανοί μπήκαν στο Δίστομο και σε αντίποινα για τις απώλειές τους άρχισαν την σφαγή όσων κατοίκων έβρισκαν στο χωριό. Η μανία τους ήταν τόσο μεγάλη, ώστε δεν ξεχώριζαν από το μακελειό ούτε τα γυναικόπαιδα ούτε τους ηλικιωμένους. Τον ιερέα του χωριού τον αποκεφάλισαν, βρέφη εκτελέστηκαν και γυναίκες βιάστηκαν πριν θανατωθούν.

Η σφαγή σταμάτησε μόνον όταν νύχτωσε και αναγκάστηκαν να επιστρέψουν στην Λειβαδιά, αφού πρώτα έκαψαν τα σπίτια του χωριού. Οι εκτελέσεις συνεχίστηκαν και κατά την επιστροφή των Γερμανών στην βάση τους, καθώς σκότωναν όποιον άμαχο έβρισκαν στον δρόμο τους.

Οι νεκροί του Δίστομου έφτασαν τους 228, εκ των οποίων οι 117 γυναίκες και 111 άντρες, ανάμεσά τους 53 παιδιά κάτω των 16 χρόνων. Η μαρτυρία του απεσταλμένου του Διεθνούς Ερυθρού Σταυρού Eλβετού George Wehrly ο οποίος έφτασε στο Δίστομο μετά λίγες μέρες μιλάει για 600 νεκρούς στην ευρύτερη περιοχή.

Ένας από τους επικεφαλής που θεωρήθηκε υπεύθυνος για την σφαγή στο Δίστομο Χανς Τσάμπελ (Hans Zampel) μετά το τέλος του πολέμου συνελήφθη στην Γαλλία και εκδόθηκε στην Ελλάδα. Στην πορεία ζητήθηκε η μεταφορά του στην Γερμανία για τις εκεί έρευνες όπου και παρέμεινε. Σύμφωνα με κάποιες πληροφορίες ζει ως σήμερα ελεύθερος

Ο λοχαγός των SS Φριτς Λάουτενμπαχ (Fritz Lautenbach) είναι ο άνθρωπος που εκτέλεσε την εντολή και συνέταξε την σχετική ψευδή αναφορά. Η αναφορά του Lautenbach αμφισβητήθηκε άμεσα από τον επίσης αυτόπτη μάρτυρα της μυστικης αστυνομίας, Georg Koch.

…τὸ δ’ αἴτιον ὅτι περὶ αὑτῶν ἡ κρίσις· σχεδὸν δ’ οἱ πλεῖστοι φαῦλοι κριταὶ περὶ τῶν οἰκείων. (=Η κύρια όμως αιτία είναι ότι πρόκειται να κρίνουν περί εαυτών, σχεδόν δε οι περισσότεροι είναι φαύλοι κριταί περί των ιδίων.)ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ

O Aριστοτέλης δίδαξε περί πολιτευμάτων και όχι περί δημοκρατίας. Κοιτά τα πολιτεύματα υπό το πρίσμα του κατά πόσο αποβλέπουν στο κοινό συμφέρον με σαφή προτίμηση στην ”Πολιτεία” ,την οποία περιγράφει ως μιξη ολιγαρχίας και δημοκρατίας, όπου όμως αποκλείονται θεμελιώδη χαρακτηριστικά και αρχές της δημοκρατίας έτσι όπως την γνωρίζουμε. Η ”Πολιτεία” λοιπόν ,κατά τον Αριστοτέλη δεν ταυτίζεται με την Δημοκρατία όμως ο φιλόσοφος τη θεωρεί ορθό και δίκαιο πολίτευμα που αποβλέπει στο γενικό συμφέρον και όχι στα συμφέροντα των κυβερνώντων.

Το κοινό καλό για τον Αριστοτέλη βρίσκεται στο πολίτευμα εκείνο όπου ο κάθε πολίτης μπορεί να κατακτήσει το ύψιστο αγαθό ,την Ευδαιμονία, όπως ορίζει ο δάσκαλός του, ο Πλάτωνας.Ευδαιμονία λοιπόν αλλά όχι με τον τρόπο που την εννοούμε εμείς σήμερα. Η ανάγκη μας να ικανοποιούμε ένα σωρό συναισθήματα, είτε με την απόκτηση πλούτου, είτε με ηδονές ,είτε με δόξα ,είτε με προβολή δεν έχει ως αποτέλεσμα την Ευδαιμονία. Η Ευδαιμονία είναι ότι κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται πλήρης και δεν είναι κατάσταση ,είναι ενέργεια της ψυχής η οποία οδηγείται από την Αρετή. Στην κορυφή της πυραμίδας των αρετών βρίσκεται η Σοφία. Ο φιλόσοφος λέει πως η Αρετή είναι η πηγή από την οποία ξεκινά η αγαθή δραστηριότητα, η ηδονή είναι το φυσικό της επακόλουθο και ο Πλούτος η συνήθης προϋπόθεσή της.

Η εφαρμογή της Δημοκρατίας οδηγεί στην ανάπτυξη του πολιτισμού αλλά όταν οι διαχειριστές της πολιτικής ζωής είναι φαύλοι ,ο πολιτισμός χειραγωγείται και χάνεται η ποιότητα της ζωής .Είναι αυτό ακριβώς που οδήγησε τον σημερινό Έλληνα σε αυτή την άθλια κοινωνική, οικονομική και ηθική κατάσταση. Στην προσπάθεια μας να αποκτήσουμε τα υλικά και μόνο αγαθά, καθοδηγούμενοι από τους φαύλους ,χάσαμε το μέτρο και ξυπνήσαμε ένα πρωί μέσα στην αποτυχία και τα χρέη.

Όταν λέμε πως η αρχαία Ελλάδα γέννησε τη Δημοκρατία εννοούμε αποκλειστικά και μόνο την αρχαία Αθήνα, όπου μόνο οι Αθηναίοι πολίτες είχαν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι .Όμως οι Αθηναίοι πολίτες αποτελούσαν τη μειοψηφία μεταξύ των κατοίκων της αθηναϊκής επικράτειας. Οι ξένοι είχαν ελάχιστα δικαιώματα ,ενώ οι δούλοι δεν είχαν κανένα και οι γυναίκες δεν αναγνωρίζονταν ως ενεργοί πολίτες. Η έλλειψη πολιτικού δικαιώματος όμως δεν εμπόδιζε τους ξένους ,τους δούλους και τις γυναίκες να παίζουν ο καθένας από τη μεριά του ,το δικό του ρόλο στη λειτουργία της Πόλης -Κράτους. Οι άρχοντες επιλέγονται δια κλήρου ,οι αρχές είναι συλλογικές και ετήσιες και όλοι οι αξιωματούχοι λογοδοτούν στο τέλος της θητείας τους στο δήμο. Οι άρχοντες δεν έχουν προσωπική εξουσία .Είναι δημόσιοι λειτουργοί που ελέγχονται ακατάπαυστα και απειλούνται συνεχώς με καθαίρεση!

Οι αρχαίοι Έλληνες ,οι οποίοι ”γέννησαν” τη Δημοκρατία ,δεν σταμάτησαν να την παρατηρούν, να την ελέγχουν και να την κριτικάρουν, οι σημερινοί νεοέλληνες ορμούμενοι από την επιθυμία της απόκτησης υλικών αγαθών ξέχασαν το νόημα της φράσης:”φανερόν ότι των φύσει η πόλις εστί και ότι άνθρωπος φύσει πολιτικόν ζώον”(Πολιτικά 1253a).Είναι δηλαδή ο άνθρωπος πολιτικό ον είτε το θέλει είτε όχι και το να αγωνίζεται για τη βελτίωση και την καλύτερη δυνατή εφαρμογή του δημοκρατικού πολιτεύματος στο κράτος είναι νομοτελειακή υποχρέωση του. Το να επιτρέπεις την άσκηση εξουσίας χωρίς έλεγχο στους κυβερνώντες σημαίνει φαλκίδευση του πολιτεύματος και δυστυχία στους πολίτες.

Ιωάννα Μπισκιτζή

Λέκτορας Κλασικής Λογοτεχνίας

Πηγές: Αριστοτέλης Πολιτικά(ΑΡΙΣΤ Πολ 1279a22–1281a10: Τα είδη των πολιτευμάτων) Κριτική της τρέχουσας άποψης περί δικαίου – Ο σκοπός μιας πολιτικής κοινωνίας και η αληθινή δικαιοσύνη

Ποιοί πρέπει να μας κυβερνούν ή πως το life style εκμαύλισε τη Δημοκρατία-Διον.Βίτσος

Πλατωνικά θέματα -Ευάγ.Μαραγγιανού-Δερμούση

Της Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ (Ελευθεροτυπία)

«Ο χειμώνας του 1983 ήταν βαρύτατος στον Ψηλορείτη και το 1984 αναγκαστήκαμε να σπάμε τον πάγο μέσα στη σπηλιά για να ανασκάψουμε τα υγρά χώματα».

Ετσι, απλά, κουβεντιαστά, σαν να κάθεται στο πέτρινο πεζούλι πατώντας στο φρεσκοανασκαμμένο χώμα αρχίζει την αφήγησή του ο Γιάννης Σακελλαράκης για το «Ιδαίο Αντρο, το Σπήλαιο του Δία και οι Θησαυροί του», ένα βιβλίο που γράφτηκε από τον ίδιο και την σύντροφό του Εφη Σαπουνά-Σακελλαράκη, αλλά εκδόθηκε χωρίς αυτόν από τις εκδόσεις «Μίλητος».

Στα 1.538 μ.

Τη χρωστούσε αυτή τη δημοσίευση ο Γιάννης Σακελλαράκης στην αρχαιολογική κοινότητα και βιαζόταν να την προσφέρει «στους Ανωγειανούς που πέρασαν, ζουν κι έρχονται», αλλά και σε όλους τους αλαφροΐσκιωτους που δεν έπαψαν να ονειρεύονται πως στα βάθη της σκοτεινής σπηλιάς του Ψηλορείτη βρήκε καταφύγιο η Ρέα για να γεννήσει τον Δία, φοβούμενη τον Κρόνο που κατάπινε τα παιδιά του.

Το Ιδαίο Αντρο είναι το σπήλαιο της Ιδης (αρχαία ονομασία του Ψηλορείτη) και βρίσκεται σε ύψος 1.538 μ. του κρητικού Ολύμπου. Δεν είναι τυχαίο ότι ο λαός το αποκαλούσε Σπηλιάρα ή Σπηλιάρα τση Βοσκοπούλας, συνδέοντάς το με έναν άλλο μύθο, που σχετίζεται με τον Ερωτόκριτο και τον τάφο της Βοσκοπούλας.

Εχει ένα τεράστιο άνοιγμα (πλάτους 26,50 μ. και ύψους 9,30 μ.) και βλέπει στην Ανατολή «με ό,τι αυτό σημαίνει για την κατοίκησή του ήδη από τα νεολιθικά χρόνια, αλλά και τη μυστηριακή λατρεία αργότερα».

Το εσωτερικό του δεν είναι μεγάλο. Εχει μια ορθογώνια κεντρική αίθουσα (μήκους 36 μ. και πλάτους 34 μ.) και δύο μυχούς, τον βόρειο και νότιο.

Για τον επισκέπτη τα ενδιαφέροντα αρχαιολογικά σημεία είναι τρία: η ανασκαφική τομή στον νότιο μυχό, ένας τοίχος στο δυτικό τμήμα της κεντρικής αίθουσας και ο βωμός της τέφρας.

Ο Γιάννης και η Εφη Σακελλαράκη δεν αποκλείουν να υπάρχουν και κάποιοι χώροι τελετουργιών, κάποια χάσματα, όπως στα Ελευσίνια Μυστήρια, όπου σε βάθος εφτά μέτρων έριχναν, μαζί με ειδικά αγγεία, γουρουνάκια που σφάζονταν και δεν τρώγονταν «ως άγευστο θυσία».

Ο βοσκός

Στα τέλη του 19ου αιώνα, πριν από τις επίσημες ανασκαφές, είχε «ανακαλυφθεί» από αρχαιοκάπηλους. «Πρώτος ήταν ο Ανωγειανός βοσκός Γιάννης Πασπαράκης, ο λεγόμενος Μουσάς. Φαίνεται ότι ανακάλυψε το 1884 τυχαία, στη μοναξιά του, κάποια αρχαία αντικείμενα στη λεγόμενη πλατεία, εξωτερικά του σπηλαίου, όπου βόσκευε, κι όπου έγινε και η πρώτη ανασκαφή και παρακινούμενος από το μύθο για τον τάφο της Βοσκοπούλας έσκαψε περισσότερο. Ετσι, αποκτήθηκε η πρώτη, ιδιωτική ακόμη, συλλογή αρχαίων του Ιδαίου Αντρου».

Ο βοσκός, ο ψαράς εμπιστεύονται το μυστικό τους στον έμπορο της κοντινής πόλης χρυσοχόο ή χαλκουργό, για να λιώσουν τα χρυσά και χάλκινα αντικείμενα. «Στο κοντινό στα Ανώγεια Ηράκλειο, χρυσοχόος ήταν το 1884 ο Χανιώτης Ιωάννης Μητσοτάκης, κι αυτός ήταν αποδέκτης των αρχαίων του Ιδαίου Αντρου». Από τη στιγμή που μαθεύτηκε ο τόπος εξόρυξης του θησαυρού, πλήθος Ανωγειανών επιδόθηκαν ομαδικά στη σύληση των αρχαίων. «Σημαντικά χρυσά, χάλκινα ελεφαντοστέινα κ.λπ. ευρήματα που βρίσκονται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο ως δωρεά της Αρχαιολογικής Εταιρείας πουλήθηκαν από τη χήρα του Ιωάννη Μητσοτάκη».

Η πρώτη ανασκαφή ανατέθηκε στα τέλη του 19ου αιώνα από τον πρόεδρο του Φιλεκπαιδευτικού Συλλόγου Ιωσήφ Χατζιδάκη σ’ έναν Ιταλό αρχαιολόγο, τον νεαρό Federico Halbherr. Σε βάθος μόλις 1-1,50 μέτρου βρήκε το αρχαίο στρώμα και μια σειρά από χαλκά αντικείμενα και γύρω από το βωμό διάφορα αναθήματα, λύχνους, χρυσά κοσμήματα, πόδια τριπόδων σε μαύρο χώμα μαζί με αποτεφρωμένα κόκαλα. Εμπρός στην πλατεία ήταν βάσεις αγαλμάτων και τριπόδων. Η ανασκαφή συνεχίστηκε από τον Στέφανο Ξανθουδίδη. Ως σημαντικότερη αναφέρεται του Σπυρίδωνος Μαρινάτου, που ακολούθησε, γιατί επισημάνθηκε για πρώτη φορά ο βωμός της τέφρας και η μυκηναϊκή λατρεία.

Κοσκίνισμα

Ο Γιάννης Σακελλαράκης έσκαψε στα μαύρα χώματα του βωμού και κάτω από σωρούς λίθων ή κοσκινίζοντας τα χώματα της ανασκαφής Μαρινάτου όπου έβγαλε πραγματικούς θησαυρούς. Μελετώντας την κεραμική διαπίστωσε ότι το σπήλαιο κατοικούνταν εποχικά από βοσκούς ή κυνηγούς από την Τελική Νεολιθική περίοδο (3300-3000 π.Χ.) έως και τη Μετανακτορική περίοδο (1450-1100 π.Χ.). Τα όστρακα της Πρωτογεωμετρικής και Αρχαϊκής περιόδου (1050-500 π.Χ.) ήταν λιγοστά. Αντίθετα υπάρχει πλήθος ανθρωπόμορφων και ζωόμορφων ειδωλίων προανακτορικής και παλαιονανακτορικής περιόδου.

8ος αιώνας π.Χ.

Τα χρυσά ευρήματα (κοσμήματα, μικρογραφικά αγγεία, ελάσματα από επενδύσεις σκευών ίσως και επίπλων) χρονολογούνται από τα Γεωμετρικά (8ος αι. π.Χ.) μέχρι τα Ρωμαϊκά χρόνια. Λίγο παλαιότερα (9ου-6ου αι. π.Χ.) είναι τα περίπου 300 χάλκινα αγγεία ή θραύσματα αγγείων από την Εγγύς Ανατολή και την Κύπρο. Από τις νεότερες ανασκαφές μετρήθηκαν περίπου 2.000 θραύσματα χάλκινων ασπίδων. Το Ιδαίο Αντρο έκρυβε επίσης πολύτιμα ελεφαντοστέινα έργα τέχνης (1.034 σήμερα), αλλά και αρκετές λίθινες μινωικές σφραγίδες, νομίσματα έως και δαχτυλίδια της Ελληνιστικής και των αρχών της Ρωμαϊκής περιόδου.

Ο αείμνηστος αρχαιολόγος θεωρούσε ότι το Ιδαίο Αντρο περικλείει ολόκληρη την κρητική ιστορία, από την Υστερη Νεολιθική εποχή, το 3000 π.Χ., μέχρι σήμερα. Πέντε χιλιάδες χρόνια. Γι’ αυτόν η μεγάλη εποχή του ανάγεται στα Γεωμετρικά χρόνια και η τελευταία μεγάλη του άνθησή του στα Ελληνιστικά και κυρίως στα πρώιμα Ρωμαϊκά χρόνια, «όταν λειτουργούν φιλοσοφικά εργαστήρια και το επισκέπτονται προσωπικότητες της περιόδου». *