…τὸ δ’ αἴτιον ὅτι περὶ αὑτῶν ἡ κρίσις· σχεδὸν δ’ οἱ πλεῖστοι φαῦλοι κριταὶ περὶ τῶν οἰκείων. (=Η κύρια όμως αιτία είναι ότι πρόκειται να κρίνουν περί εαυτών, σχεδόν δε οι περισσότεροι είναι φαύλοι κριταί περί των ιδίων.)ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, ΠΟΛΙΤΙΚΑ

O Aριστοτέλης δίδαξε περί πολιτευμάτων και όχι περί δημοκρατίας. Κοιτά τα πολιτεύματα υπό το πρίσμα του κατά πόσο αποβλέπουν στο κοινό συμφέρον με σαφή προτίμηση στην ”Πολιτεία” ,την οποία περιγράφει ως μιξη ολιγαρχίας και δημοκρατίας, όπου όμως αποκλείονται θεμελιώδη χαρακτηριστικά και αρχές της δημοκρατίας έτσι όπως την γνωρίζουμε. Η ”Πολιτεία” λοιπόν ,κατά τον Αριστοτέλη δεν ταυτίζεται με την Δημοκρατία όμως ο φιλόσοφος τη θεωρεί ορθό και δίκαιο πολίτευμα που αποβλέπει στο γενικό συμφέρον και όχι στα συμφέροντα των κυβερνώντων.

Το κοινό καλό για τον Αριστοτέλη βρίσκεται στο πολίτευμα εκείνο όπου ο κάθε πολίτης μπορεί να κατακτήσει το ύψιστο αγαθό ,την Ευδαιμονία, όπως ορίζει ο δάσκαλός του, ο Πλάτωνας.Ευδαιμονία λοιπόν αλλά όχι με τον τρόπο που την εννοούμε εμείς σήμερα. Η ανάγκη μας να ικανοποιούμε ένα σωρό συναισθήματα, είτε με την απόκτηση πλούτου, είτε με ηδονές ,είτε με δόξα ,είτε με προβολή δεν έχει ως αποτέλεσμα την Ευδαιμονία. Η Ευδαιμονία είναι ότι κάνει τον άνθρωπο να αισθάνεται πλήρης και δεν είναι κατάσταση ,είναι ενέργεια της ψυχής η οποία οδηγείται από την Αρετή. Στην κορυφή της πυραμίδας των αρετών βρίσκεται η Σοφία. Ο φιλόσοφος λέει πως η Αρετή είναι η πηγή από την οποία ξεκινά η αγαθή δραστηριότητα, η ηδονή είναι το φυσικό της επακόλουθο και ο Πλούτος η συνήθης προϋπόθεσή της.

Η εφαρμογή της Δημοκρατίας οδηγεί στην ανάπτυξη του πολιτισμού αλλά όταν οι διαχειριστές της πολιτικής ζωής είναι φαύλοι ,ο πολιτισμός χειραγωγείται και χάνεται η ποιότητα της ζωής .Είναι αυτό ακριβώς που οδήγησε τον σημερινό Έλληνα σε αυτή την άθλια κοινωνική, οικονομική και ηθική κατάσταση. Στην προσπάθεια μας να αποκτήσουμε τα υλικά και μόνο αγαθά, καθοδηγούμενοι από τους φαύλους ,χάσαμε το μέτρο και ξυπνήσαμε ένα πρωί μέσα στην αποτυχία και τα χρέη.

Όταν λέμε πως η αρχαία Ελλάδα γέννησε τη Δημοκρατία εννοούμε αποκλειστικά και μόνο την αρχαία Αθήνα, όπου μόνο οι Αθηναίοι πολίτες είχαν το δικαίωμα του εκλέγειν και του εκλέγεσθαι .Όμως οι Αθηναίοι πολίτες αποτελούσαν τη μειοψηφία μεταξύ των κατοίκων της αθηναϊκής επικράτειας. Οι ξένοι είχαν ελάχιστα δικαιώματα ,ενώ οι δούλοι δεν είχαν κανένα και οι γυναίκες δεν αναγνωρίζονταν ως ενεργοί πολίτες. Η έλλειψη πολιτικού δικαιώματος όμως δεν εμπόδιζε τους ξένους ,τους δούλους και τις γυναίκες να παίζουν ο καθένας από τη μεριά του ,το δικό του ρόλο στη λειτουργία της Πόλης -Κράτους. Οι άρχοντες επιλέγονται δια κλήρου ,οι αρχές είναι συλλογικές και ετήσιες και όλοι οι αξιωματούχοι λογοδοτούν στο τέλος της θητείας τους στο δήμο. Οι άρχοντες δεν έχουν προσωπική εξουσία .Είναι δημόσιοι λειτουργοί που ελέγχονται ακατάπαυστα και απειλούνται συνεχώς με καθαίρεση!

Οι αρχαίοι Έλληνες ,οι οποίοι ”γέννησαν” τη Δημοκρατία ,δεν σταμάτησαν να την παρατηρούν, να την ελέγχουν και να την κριτικάρουν, οι σημερινοί νεοέλληνες ορμούμενοι από την επιθυμία της απόκτησης υλικών αγαθών ξέχασαν το νόημα της φράσης:”φανερόν ότι των φύσει η πόλις εστί και ότι άνθρωπος φύσει πολιτικόν ζώον”(Πολιτικά 1253a).Είναι δηλαδή ο άνθρωπος πολιτικό ον είτε το θέλει είτε όχι και το να αγωνίζεται για τη βελτίωση και την καλύτερη δυνατή εφαρμογή του δημοκρατικού πολιτεύματος στο κράτος είναι νομοτελειακή υποχρέωση του. Το να επιτρέπεις την άσκηση εξουσίας χωρίς έλεγχο στους κυβερνώντες σημαίνει φαλκίδευση του πολιτεύματος και δυστυχία στους πολίτες.

Ιωάννα Μπισκιτζή

Λέκτορας Κλασικής Λογοτεχνίας

Πηγές: Αριστοτέλης Πολιτικά(ΑΡΙΣΤ Πολ 1279a22–1281a10: Τα είδη των πολιτευμάτων) Κριτική της τρέχουσας άποψης περί δικαίου – Ο σκοπός μιας πολιτικής κοινωνίας και η αληθινή δικαιοσύνη

Ποιοί πρέπει να μας κυβερνούν ή πως το life style εκμαύλισε τη Δημοκρατία-Διον.Βίτσος

Πλατωνικά θέματα -Ευάγ.Μαραγγιανού-Δερμούση