22/08/2012
Η ομιλία της συγραφέας Αννας Τζιριπούλου- Ευσταθίου στα Υακίνθεια 2012
Oλυμπιακοὶ Ἀγῶνες
Τὸν ἀγῶνα τὸν Ὀλυμπικόν, στεφανίτην τε καὶ ἱερόν,
μέγιστον πάντων….
(Στράβωνος, Γεωγρ. HC 353)
Οἱ «πρῶτοι» Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες δὲν ἔγιναν τὸ 776 π.Χ. ὅπως ἐσφαλμένως, πολὺ συχνά, ἀναφέρεται. Τὸ 776 π.Χ. ἔχουμε τὴν πρώτη ἱστορικὴ Ὀλυμπιάδα, «ἀφ’ ἧς οἱ Ἕλληνες ἀριθμοῦσι τοὺς χρόνους».
(Ἀριστόδημος, Frg. T.L.G.).
Ὅπως γράφει καὶ ὁ Παυσανίας εἰς τὰ «Ἀρκαδικά» (22):
«Ὁ δὲ ἀγὼν ὁ Ὀλυμπικός, ἐπανάγουσιν αὐτὸν ἐς τὰ ἀνωτέρω τοῦ, ἀνθρώπων, γένους,
Κρὸνον καὶ Δία αὐτόθι παλαῖσαι λέγοντες…»
Διότι, ὅπως ἐπεξηγεῖ ὁ ἴδιος εἰς τὰ «Ἠλειακὰ» (Α΄7), «Διὸς τεχθέντος, ἐπιτρέψαι Ρέαν τοῦ παιδὸς τὴν φρουρὰν τοῖς Ἰδαίοις Δακτύλοις…». Ὅταν δηλαδὴ ἐγεννήθη ὁ Ζεύς, ἡ Ῥέα, ἡ μητέρα του, ἀνέθεσε τὴν ἐπιτροπείαν, τὴν φύλαξίν του εἰς τοὺς Κουρήτας, εἰς τοὺς Ἰδαίους Δακτύλους: τὸν Ἡρακλῆ (τὸν πρεσβύτερον), τὸν Παιωναῖον, τὸν Ἐπιμήδην, τὸν Ἰάσιον καὶ τὸν Ἴδαν…
«…τὸν δὲ Ἡρακλέα παίζοντα, εἶναι γὰρ δὴ αὐτὸν πρεσβύτερον ἡλικίᾳ,
συμβαλεῖν τοὺς ἀδελφοὺς ἐς ἅμιλλαν δρόμου, καὶ τὸν νικήσαντα ἐξ αὐτῶν,
κλάδῳ στεφανῶσαι κοτίνου… (κότινος=ἀγριελαία)
Ἡρακλεῖ οὖν πρόσεστι τῷ Ἰδαίῳ, δόξα τὸν τότε ἀγῶνα
διαθεῖναι πρώτῳ καὶ Ὀλύμπια ὄνομα θέσθαι».
Ἔθεσε δηλαδὴ στὸν ἀγῶνα τὸ ὄνομα Ὀλύμπια, ἐπειδὴ ὁ Ζεὺς ἐπρόκειτο νὰ βασιλεύση τοῦ Ὀλύμπου, νικώντας τὸν Κρόνο (=Χρόνο, ὅπως ἀλληγορεῖται ὁ Κρόνος).
«Κρόνον ὀνομάζει τὸν χρόνον…»
(Ἡράκλειτος, Ὁμηρικὰ Προβλήματα, 41.6)
Καὶ ὥρισε, αὐτὸν τὸν ἀγῶνα νὰ τὸν τελοῦν κάθε 4 (συμπληρωμένα) ἔτη καὶ στὴν ἀρχὴ τοῦ πέμπτου ἔτους, ἐπειδὴ οἱ Ἰδαῖοι Κουρῆτες, οἱ φύλακες τοῦ Διός, ἦσαν πέντε:
«Διὰ πέμπτου οὖν ἔτους αὐτὸν κατεστήσατο ἄγεσθαι,
ὅτι αὐτός τε καὶ οἱ ἀδελφοὶ πέντε ἦσαν ἀριθμόν».
Οἱ Κουρῆτες ἀπεκαλοῦντο Ἰδαῖοι Δάκτυλοι ὡς καταγόμενοι ἐκ τοῦ ὄρους Ἴδη τῆς Κρήτης. Δάκτυλοι δέ, ἐπειδὴ ἦσαν πέντε, ὅσοι καὶ οἱ δάκτυλοι τῆς χειρός.
Ἀργότερα, συγκεκριμένως 50 ἔτη μετὰ τὸν κατακλυσμὸν τοῦ Δευκαλίωνος, ὁ ἀπόγονος του Ἰδαίου Ἡρακλέους (καὶ ὄχι τοῦ Ἡρακλέους τῆς Ἀλκμήνης) ὁ Κλύμενος, μετέφερε τοὺς ἀγῶνας ἀπὸ τὴν Κρήτη στὴν Πελοπόννησο:
«Α΄8. Τούτων δὲ ὕστερον, Κλύμενον τὸν Κάρδυος, πεντηκοστῷ
μάλιστα ἔτει μετὰ τὴν συμβᾶσαν ἐπὶ Δευκαλίωνος ἐν Ἕλλησιν
ἐπομβρίαν, ἐλθόντα ἐκ Κρήτης, γένος ἀπὸ Ἡρακλέους ὄντα τοῦ
Ἰδαίου, τόν τε ἀγῶνα ἐν Ὀλυμπίᾳ θεῖναι καὶ Κούρησι τοῖς τε
ἄλλοις καὶ Ἡρακλεῖ τῷ προγόνῳ λέγουσιν ἱδρύσασθαι βωμόν…»
Ἀκολούθως ὁ Ὄξυλος (υἱὸς τοῦ Αἵμονος καὶ ἐγγονὸς τοῦ Πελασγοῦ) ἐτακτοποίησε τὰ τῶν ἀγώνων καὶ ἐπισημοποίησε τὴν τελετήν.
Μετὰ τὸν Ὄξυλο ὅμως οἱ ἀγῶνες παρήκμασαν, περιέπεσαν εἰς λήθην καὶ ἐξέλιπον, μέχρις ὅτου ἐβασίλευσεν εἰς τὴν Ἤλιδα ὁ Ἡρακλείδης Ἴφιτος, υἱὸς τοῦ Αἵμονος. «Ἐξέλιπεν ἄχρι Ἰφίτου τὰ Ὀλύμπια», γράφει ὁ Παυσανίας.
Καὶ συνεχίζει:
«…Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἴφιτος, γένος μὲν ὢν ἀπὸ Ὀξύλου…
τὸν ἀγῶνα διέθηκεν ἐν Ὀλυμπίᾳ, πανήγυρίν τε Ὀλυμπικὴν αὖθις (=ξανά)
ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐκεχειρίαν κατεστήσατο, ἐκλιπόντα ἐπὶ χρόνον…
Τῷ δὲ Ἰφίτῳ, φθειρομένης τότε δὴ μάλιστα τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ
ἐμφυλίων στάσεων καὶ ὑπὸ νόσου λοιμώδους, ἐπῆλθεν αἰτῆσαι τὸν
ἐν Δελφοῖς θεὸν λύσιν τῶν κακῶν· καὶ προσταχθῆναί φασιν ὑπὸ
τῆς Πυθίας ὡς αὐτόν τε Ἴφιτον δέοι καὶ Ἠλείους,
τὸν Ὀλυμπικὸν ἀγῶνα ἀνανεώσασθαι…
Δηλαδὴ ὁ Ἴφιτος, ἐπειδὴ τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα συνέβαιναν πολλὰ κακά, ἐζήτησε τὴν συμβουλὴ τοῦ Μαντείου τῶν Δελφῶν… Καὶ ὁ Ἀπόλλων, διὰ τῆς Πυθίας, προσέταξε ἀνανέωσιν τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων…
Ὁ χρησμὸς ποὺ ἐδόθη πρὸς τοὺς Πελοποννησίους, ὑπῆρξε ὁ ἑξῆς:
Πελοποννησίοις: Ὦ γῆς ἀκρόπολιν πάσης Πηλοπηίδα κλεινὴν ναίοντες,
πρέσβεις τε βροτῶν πάντων καὶ ἄριστοι, φράζεσθ’ ἐξ ἐμέθεν χρησμὸν θεοῦ,
ὅττι κεν εἴπω. Ζεὺς ὑμῖν τελετῆς μῆνιν ἔχει ἣν διέχρησεν,
οὕνεκ’ ἀτιμάζοντες Ὀλύμπια πασινάνακτος Ζηνός,
τοῦ πρῶτος μὲν ἱδρύσατο καὶ θέτο τιμὴν Πεῖσος,
καὶ μετὰ τόνδε Πέλοψ, ὅτε δῆμον ἔναιεν Ἑλλάδα, θῆκε δ’ ἔπειτ’
ἔροτιν (=ἑορτὴν) καὶ ἔπαθλα θανόντι Οἰνομάῳ, τρίτατος δ’ ἐπὶ τοῖς,
παῖς Ἀμφιτρύωνος Ἡρακλέης ἐτέλεσσ’ ἔροτιν καὶ ἀγῶνα ἐπὶ μήτρῳ (=θείῳ)
Τανταλίδῃ Πέλοπι φθιμένῳ, τὸν δήποθεν ὑμεῖς λείπετε καὶ τελετήν.
Ἧς χωσάμενος (=γιὰ τὴν κακοποίησιν τῆς τελετῆς ὠργίσθη) κατὰ θυμόν, ὦρσε κακὸν λιμὸν παρὰ τοῖς καὶ λοιμόν,
ὃν ἔστι παῦσαι, ἀνορθώσαντας ἑορτὴν τῷ πάλιν αὖθις.
(TLG. Epigr. Gr. Appendix, Oracula 20)
Μὲ ἄλλα λόγια, ὁ Ζεὺς ὠργίσθη, «ἐμάνιασε», ἐπειδὴ ἀλλοίωσαν-ἀτίμασαν τοὺς Ὀλυμπιακούς, καὶ ἡ ἑορτὴ ἐξέπεσε. (Κάτι παρόμοιο γίνεται καὶ σήμερα… στὶς ἡμέρες μας… Ὁ ἀγὼν ἀπὸ «στεφανίτης ἱερὸς» κατήντησε «χρηματίτης ἀνίερος», διεθνές φεστιβὰλ–τσίρκο βαρβαρικῆς ὑπερβολῆς ποὺ ἐγγίζει τὰ ὅρια τῆς ὕβρεως).
Ὁ Ζεὺς τότε, γιὰ νὰ τοὺς τιμωρήση, ξεσήκωσε («ὦρσε») κακὸν λιμὸν (πεῖνα) καὶ λοιμὸν (μολυσματικὴ νόσο), μέχρις ὅτου ἀνορθώσουν καὶ πάλι τὴν ἑορτή, στὰ πλαίσια τοῦ ἑλληνικοῦ μέτρου. Ὁ Ἴφιτος ὑπακούοντας στὸν χρησμόν, ἀνανέωσε, ἐπανόρθωσε τὸν ἀγῶνα, ἀκολουθώντας τὰ θεσμικὰ πρότυπα.
«Ἰφίτου δὲ τὸν ἀγῶνα ἀνανεωσαμένου, τοῖς ἀνθρώποις ἔτι ὑπῆρχε τῶν ἀρχαίων λήθη καὶ κατ’ ὀλίγον ἐς ὑπόμνησιν ἤρχοντο αὐτῶν, καὶ ὁπότε τι ἀναμνησθεῖεν, ἐποιοῦντο τῷ ἀγῶνι προσθήκην… δρόμου μὲν ἆθλα ἐτέθη πρῶτον καὶ Ἠλεῖος Κόροιβος ἐνίκα…»
Εἰς τὰ ἐνδιάμεσα (μεγάλα) χρονικὰ διαστήματα, ἐτελοῦντο ποῦ καὶ ποῦ ἀγῶνες, πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἑκάστοτε τοπικοῦ ἡγέτου ἢ ἥρωος. Συνοπτικῶς:
1) Ἡρακλῆς ὁ Ἰδαῖος ἱδρύει τοὺς ἀγῶνας ἐν Κρήτῃ.
2) Ὁ Κλύμενος (ἀπόγονος τοῦ Ἡρακλέους) μεταφέρει τοὺς ἀγῶνας εἰς τὴν Ὀλυμπίαν, 50 ἔτη μετὰ τὸν Κατακλυσμὸν τοῦ Δευκαλίωνος (Α΄ ἀναβίωσις).
3) Ὁ Ὄξυλος ἐπισημοποιεῖ καὶ διευθετεῖ τὰ τῶν ἀγώνων (Β΄ ἀναβίωσις).
4) Πεῖσος… Πέλοψ… Ἡρακλῆς Ἀλκμήνης… τελοῦν ἐνδιαμέσως Ὀλυμπιάδας (Γ΄… Δ΄… Ε΄… ἀναβιώσεις).
5) Ὁ Ἴφιτος ἐπαναφέρει τὰ λησμονημένα, πλέον, Ὀλύμπια κατόπιν ὑποδείξεως τοῦ Ἀπόλλωνος (ΣΤ΄ ἀναβίωσις).
Μετὰ ἀπὸ 27 Ὀλυμπιάδες ἀρχίζουν τὴν τακτικὴν χρονολόγησιν (Ζ΄ ἀναβίωσις, Α΄ ἱστορικὴ Ὀλυμπιάς (776 π.Χ.).
(Σημ.: Οἱ συμβατικὲς «συντηρητικὲς» χρονολογήσεις ἀποδέχονται ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ Ἰφίτου ἀναβίωσις συνέβη τὸ 884 π.Χ. καὶ ὅτι μετὰ ἀπὸ 27 Ὀλυμπιάδες (27×4=108 ἔτη) ἀρχίζουν τὶς τακτικὲς ἀναγραφὲς εἰς Ἀρχεῖα. Ὁπότε, 884-108=776 π.Χ., ἡ πρώτη ἱστορικὴ Ὀλυμπιάς. Εἶναι φανερὸ ὅμως ὅτι ἡ ἵδρυσις τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων εἶναι πολὺ ἀρχαιοτέρα καὶ ἀνάγεται εἰς ἐποχὴν ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ὁρισθῆ ἐπακριβῶς. Τὸ Μέγα Ἐτυμολογικὸν (Βενετία 1899) εἰς τὸ λῆμμα «ἀθλῆσαι», συμφωνεῖ ὅτι οἱ ἀγῶνες ἤρχισαν «ὀλίγον μετὰ τὸν Κατακλυσμόν, ὡς καὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν ἐν Ἕλλησι καλῶν…».
Ὁ ἱστορικὸς Πολύβιος (ΙΣΤΟΡΙΑΙ ΣΤ΄ Ἀποσπάσματα-2) γράφει:
«2. Ἀναφέρει ὁ Ἀριστόδημος ὁ Ἠλεῖος ὅτι ἀπὸ τὴν εἰκοστὴν ἑβδόμην Ὀλυμπιάδα ἤρχισαν νὰ ἀναγράφωνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀθλητῶν, ὅσοι δηλαδὴ ἀνεδεικνύοντο νικηταί.
Πρὸ αὐτῆς φυσικὰ κανενὸς τὸ ὄνομα δὲν ἀνεγράφη, ἐπειδὴ οἱ προγενέστεροι δὲν εἶχον φροντίσει. Εἰς δὲ τὴν εἰκοστὴν ὀγδόην, νικῶν εἰς τὸ ἀγώνισμα δρόμου ὁ Κόροιβος ὁ Ἠλεῖος, πρῶτος ἀνεγράφη. Καὶ ἡ Ὀλυμπιὰς αὐτὴ ἐτάχθη πρώτη καί ἀπ’ αὐτῆς χρονολογοῦν οἱ Ἕλληνες…».
«Τῇ 27ῃ Ὀλυμπιάδι–… ἡ Ὀλυμπιὰς αὕτη πρώτη ἐτάχθη, ἀφ’ ἧς Ἕλληνες ἀριθμοῦσι τοὺς χρόνους».
(Ἀριστόδημος Frg. TLG)
…πρώτη ἐτάχθη, δηλαδὴ πρώτη ἐτέθη ὡς ἐπίσημη ἀρίθμησις χρονολογιῶν ἔκτοτε. ΟΧΙ ὅμως ὅτι τότε ἱδρύθηκαν οἱ Ἀγῶνες.
Σημειωτέον: Εἰς τὴν Ὀλυμπίαν ἐτελοῦντο ἀπὸ πολύ παληὰ καὶ Γυνακεῖοι Ἀγῶνες, τὰ Ἡραῖα:
«Τιθέασι καὶ ἀγῶνα Ἡραῖα. Ὁ δὲ ἀγών ἐστιν ἅμιλλα δρόμου παρθένοις· οὐ πᾶσαι ἡλικίας τῆς αὐτῆς, ἀλλὰ πρῶται μὲν αἱ νεώταται, μετὰ ταύτας δὲ αἱ τῇ ἡλικίᾳ δεύτεραι, τελευταῖαι δὲ θέουσιν (=τρέχουν) ὅσαι πρεβύταται τῶν παρθένων εἰσί.
Ἀποδεδειγμένον μὲν δὴ ἐς τὸν ἀγῶνά ἐστι καὶ ταύταις τὸ Ὀλυμπιακὸν στάδιον, ἀφαιροῦσι δὲ αὐταῖς ἐς τὸν δρόμον τοῦ σταδίου τὸ ἕκτον μάλιστα. Ταῖς δὲ νικώσαις ἐλαίας τε διδόασι στεφάνους… Ἐπανάγουσιν δὲ καὶ τῶν παρθένων τὸν ἀγῶνα ἐς τὰ ἀρχαῖα, Ἱπποδάμειαν τῇ Ἥρᾳ ἐκτίνουσαν χάριν, ἑκκαίδεκα ἀθροῖσαι γυναῖκας καὶ σὺν αὐταῖς διαθεῖναι πρώτην τὰ Ἡραῖα…»
(Παυσανίας, Ἠλ., Α΄ 16)
(Ἡ Ἱπποδάμεια ἦτο θυγάτηρ τοῦ Οἰνομάου καὶ σύζυγος τοῦ Πέλοπος. –βλ. ἀνωτέρω–.
Ἐκ τοῦ Πέλοπος ἔλαβε τὸ ὄνομά της ἡ Πελοπόννησος!
Πέλοπος νῆσος ® Πελοπόννησος).
Ἀξίζει νὰ ἀναφερθοῦμε καὶ στὴν Κυνίσκα, κόρη τοῦ βασιλέως τῆς Σπάρτης Ἀρχιδάμου, τὴν πρώτη γυναῖκα Ὀλυμπιονίκην στὰ Ὀλύμπια, καὶ ὄχι στὰ Ἡραῖα.
«Ἐγένετο δὲ Ἀρχιδάμῳ καὶ θυγάτηρ, ὄνομα μὲν Κυνίσκα, φιλοτιμότατα δὲ ἐς τὸν ἀγῶνα ἔσχε τὸν Ὀλυμπικὸν καὶ πρώτη τε ἱπποτρόφησε, γυναικῶν, καὶ νίκην ἀνείλετο τὸ Ὀλυμπικὴν πρώτη. Κυνίσκας δὲ ὕστερον γυναιξὶ καὶ ἄλλαις καὶ μάλιστα ταῖς ἐκ Λακεδαίμονος γεγόνασιν Ὀλυμπικαὶ νῖκαι, ὧν ἐπιφανεστέρα ἐς τὰ νίκας οὐδεμίαν ἐστὶν αὐτῆς».
(Παυσ. Ἠλ. Α’ 10)
Οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες κατηργήθησαν βιαίως τὸ 393 μ.Χ. (κατὰ τὴν 293ην ἱστορικὴν Ὀλυμπιάδα) μὲ διάταγμα τοῦ περιβόητου μισέλληνος Θεοδοσίου, ὡς «εἰδωλολατρικὸν ἔθιμον»(!)
Ἡ ἀναβίωσις τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων στὴν ἐποχή μας.
Οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες ἀνεβίωσαν ξανὰ στὴν Ἀθήνα τὸ 1896 μ.Χ. (Η’ ἀναβίωσις). Ὡς ἐμπνευστὴς τῆς ἰδέας ἀναφέρεται πάντοτε ὁ Γάλλος βαρῶνος Πιέρ ντὲ Κουμπερτέν. Αὐτὸ εἶναι λάθος. Ἐμπνευσταὶ τῆς ἀναβιώσεως ὑπῆρξαν οἱ Ἕλληνες Δημήτριος Βικέλας καὶ Κωνσταντῖνος Ζάππας, τοὺς ὁποίους ὁ φιλέλλην Κουμπερτὲν ὑπεστήριξε καὶ ἐβοήθησε. Ὡς σύνθημα τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων τῆς ἐποχῆς μας καθιερώθηκε τὸ «λατινικὸν» «CITIUS, ALTIUS, FORTIUS» ποὺ σημαίνει «πιὸ γρήγορα, πιὸ ψηλά, πιὸ δυνατά». Ὅμως καὶ αὐτὸ δὲν εἶναι λατινικό. Πρόκειται γιὰ ἀκριβῆ ἀντιγραφὴ ἀπὸ τὴν Ἀριστοτέλους Ῥητορικὴ (Α’ 1361 Β):
«Ἀγωνιστικὴ (δηλ. ἀθλητικὴ) τοῦ σώματος ἀρετή, σύγκειται
ἐκ μεγέθους καὶ ἰσχύος καὶ τάχους».
[Τὸ Ἀριστοτέλειον «μέγεθος, ἰσχύς, τάχος» ἀπεδόθη λατινιστὶ ὡς «CITIUS, ALTIUS, FORTIUS».
citius= ταχύτερον, ἐκ τοῦ cieo= κινῶ, ὅπερ ἐκ τοῦ κίω=πορεύομαι ταχέως.
altius= ὑψηλότερον, ἐκ τοῦ alo=αὐξάνω, ὅπερ ἐκ τοῦ ἄλω, ἀλδαίνω=αὐξάνω.
fortius= ἰσχυρότερον, ἐκ τοῦ fortis= ἰσχυρός, ὅπερ ἐκ τοῦ φόρτος=βάρος].
Κατὰ τοὺς διεθνεῖς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνας τοῦ 1896 μ.Χ. (Η΄ ἀναβίωσις) ἐπρώτευσε εἰς τὸν «Μαραθώνιον δρόμον» ὁ Ἕλλην Σπῦρος Λούης, ἐξ Ἀμαρουσίου, ἐτῶν 24 (χρόνος: 2 ὧρες 58΄50΄΄). Ὁ Σ. Λούης, ὡς ἐπίσημος προσκεκλημένος τοῦ γερμανικοῦ κράτους, παρηκολούθησε τὸ 1936 τὴν τελευταίαν πρὸ τοῦ Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου Ὀλυμπιάδα, εἰς Βερολῖνον.
Εἰς τὸ Βερολῖνον, βέβαια, εἶχε μετεφερθῆ ἡ Ὀλυμπιακὴ φλόγα ἀπὸ τὴν Ὀλυμπία. Γι’ αὐτὸ ὁ Γ. Βλάχος, εἰς τὴν περίφημη «ἀνοικτὴ ἐπιστολή» του πρὸς τὸν Ἀδ. Χίτλερ (ἐφημ. ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ 8/3/1941), τονίζει:
«Ὁ ὀλίγος ἢ πολὺς στρατὸς τῶν Ἑλλήνων ποὺ εἶναι ἐλεύθερος, ὅπως ἐστάθη εἰς τὴν Ἤπειρον, θὰ σταθῆ εἰς τὴν Θράκην. Θὰ πολεμήσῃ. Καὶ ἐκεῖ. Καὶ θὰ ἀποθάνῃ. Καὶ ἐκεῖ. Καί θ’ ἀναμείνῃ τὴν ἐκ Βερολίνου ἐπιστροφὴν τοῦ δρομέως, ὁ ὁποῖος ἦλθε πρὸ πέντε ἐτῶν καὶ ἔλαβεν ἀπὸ τὴν Ὀλυμπίαν τὸ φῶς, διὰ νὰ μεταβάλῃ εἰς δαυλὸν τὴν λαμπάδα καὶ φέρῃ τὴν πυρκαϊὰν εἰς τὸν μικρὸν τὴν ἔκτασιν, ἀλλὰ μέγιστον αὐτὸν τόπον, ὁ ὁποῖος, ἀφοῦ ἔμαθε τὸν κόσμον ὅλον νὰ ζῇ, πρέπει τὼρα νὰ τὸν μάθῃ καὶ νὰ ἀποθνήσκῃ».
Παρατίθεται ἐπίσης σχετικὸν ἄρθρον τοῦ Θ. Γκουλιώνη, ἀπὸ τὴν ἐφημερίδα ΧΡΟΝΟΓΡΑΦΟΣ τοῦ Πειραιῶς, τῆς 29/8/97:
«Μὲ τὴν εὐκαιρία τῆς “διεκδικήσεως” ἀπὸ τὴν χώρα μας τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων τοῦ 2004, θὰ ἦταν πιστεύω μοναδικὴ εὐκαιρία νὰ μποῦν μερικὰ πράγματα στὴν θέσι τους.
Κατ’ ἀρχὴν νὰ ξεκαθαρίσουμε τί εἶναι ἐκεῖνο ποὺ ἐμεῖς οἱ Ἕλληνες λέμε Ἀθλητικὸς Ἀγών.
Οἱ ἀξιότιμοι, ἀλλὰ ἀμύητοι καὶ ἀμυσταγώγητοι ξένοι μας, μὴ δυνάμενοι νὰ κατανοήσουν τὴν βασικὴ ἔννοια τῆς εὐγενοῦς ἁμίλλης, ὠνόμασαν τοὺς ἀθλητικοὺς ἀγῶνες… παιχνίδια!
Πῶς νὰ τοὺς ἐξηγήσης τώρα ὅτι ὁ ἀθλητισμὸς δὲν εἶναι παιχνίδι καὶ ὅτι ὁ ἀθλητὴς δὲν εἶναι παίκτης;
Olympic games λένε τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες οἱ ἀγγλοαμερικάνοι.
Olympische Spiele οἱ Γερμανοί.
Jeux Olympiques οἱ Γάλλοι.
Olympici Giochi οἱ Ἰταλοί…
Αὐτὸ δὲν σημαίνει ὅτι δὲν μπόρεσαν σὲ καμμία γλῶσσα νὰ βροῦν κάποιον μεταφραστὴ γιὰ νὰ τοὺς μεταγλωττίσῃ τὴν λέξι “ἀγών”.
Ἀκόμα καὶ νὰ συνέβαινε αὐτὸ τὸ ἀδιανόητο, θὰ ἦταν πανεύκολο γι’ αὐτοὺς νὰ υἱοθετήσουν τὴν ἑλληνικὴ λέξι καὶ νὰ ξεμπλέξουν (ἄλλωστε τόσες καὶ τόσες ἑλληνικὲς λέξεις ἔχουν μεταφέρει αὐτούσιες στὰ λεξιλόγιά τους).
Τὸ ὅτι ὅλοι ὠνόμασαν τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες Ὀλυμπιακὰ παιχνίδια, αὐτὸ δὲν εἶναι σύμπτωσις. Ὅταν δὲν ὑπάρχει ἡ ἔννοια στὸ μυαλὸ τοῦ ἀνθρώπου, δὲν ὑπάρχει καὶ ἡ ἀντίστοιχη λέξις. Καὶ ἡ ἔννοια «παιχνίδι» πολὺ ἀπέχει ἀπὸ τὸ νὰ εἶναι ταυτόσημη μὲ τὴν ἔννοια «ἀθλητικὸς ἀγών».
Νὰ τὸ ποῦμε μὲ πιὸ ἁπλᾶ λόγια. Ὁ Πύρρος Δήμας δὲν εἶναι παίκτης. Οὔτε ἡ Πατουλίδου. Οὔτε ἡ Μπακογιάννη. Οὔτε ὁ Μελισσανίδης. Οὔτε ὁ Κακλαμανάκης. Ὅλοι αὐτοί, ἀλλὰ καὶ πλειάδα ἄλλων ἀθλητῶν, εἶναι ἄξιοι συνεχισταὶ τοῦ ἀρχαιοελληνικοῦ ἀθλητικοῦ ἰδεώδους.
Ὅμως δὲν παίζουν. Πρέπει νὰ τὸ ξεκαθαρίσουμε αὐτό.
Ἀπὸ τότε ποὺ οἱ ἄνθρωποι ζοῦσαν στὰ δένδρα καὶ στὶς σπηλιές, ὅταν δὲν εἶχαν κάτι σοβαρώτερο νὰ κάνουν, ἔπαιζαν. Καὶ δὲν θὰ πάψουν νὰ παίζουν, ὅσο ὑπάρχουμε ὡς εἶδος.
Ἀθλητισμὸ ὅμως ἐδημιούργησαν μόνον οἱ Ἕλληνες!
Τὸ ἄνθος αὐτὸ ποὺ 30 αἰῶνες τώρα σκορπάει τὸ μεθυστικό του ἄρωμα ἀπ’ ἄκρου εἰς ἄκρον στὸν πλατήνη, εἶναι γέννημα τοῦ Ἑλληνικοῦ Πολιτισμοῦ.
Γιατί τάχα θὰ πρέπη νὰ τὸ παρασιωποῦμε! Ὅλοι οἱ μὴ Ἕλληνες φίλοι μας λοιπόν, βάφτισαν τοὺς ἀθλητικούς μας ἀγῶνες παιχνίδια, ἁπλῶς γιατὶ δὲν καταλάβαιναν οἱ ἄνθρωποι τί ἔβλεπαν.
Παρακολουθοῦσαν τοὺς ἀθλητές μας νὰ τρέχουν μὲ ὅση δύναμι διέθεταν τὰ πόδια τους, ξεπερνώντας πάνω ἀπ’ ὅλα τοὺς ἴδιους τοὺς ἑαυτούς τους, καὶ τὰ ἔχασαν.
Τοὺς ἔβλεπαν νὰ τινάζωνται ἐνάντια στὸν νόμο τῆς βαρύτητος, γιὰ νὰ περάσουν πάνω ἀπὸ ἕναν πῆχυ, καὶ νὰ πετοῦν τὸ ἀκόντιο, μὴ σημαδεύοντας τὴν σάρκα κάποιου πλάσματος, ἀλλὰ τὸν οὐρανό, καὶ ἔμεναν μὲ τὸ στόμα ἀνοικτό.
Τί εἶναι πάλι τοῦτα τὰ παράξενα ποὺ κάνουν οἱ Ἕλληνες; Καὶ ἀφοῦ τὰ σκέφθηκαν καλά, ἀποφάνθηκαν: Παιχνίδια εἶναι! Καὶ τὰ ὠνόμασαν “games”».
Τὴν ἀδυναμία τους περὶ τὴν μεταφορὰ τῆς ἐννοίας καὶ τὴν μετάφρασι τῆς λέξεως, τὴν παραδέχονται, τὴν ὁμολογοῦν συχνὰ καὶ οἱ ἴδιοι οἱ δυτικοί. Γράφει λ.χ. τὸ γνωστὸ γαλλικὸ περιοδικὸ «LE POINT Références», 8/2011, σελ. 90:
«Les Grecs ne parlent pas de “jeux” mais d’ “agôn”, l’ agôn nommé “taOlympia” n’ est pas les “jeux”…» (Maurice Sartre).
Τί σημαίνει, τελικῶς, γιὰ τὴν ἑλληνικὴ γλῶσσα ἡ «ἀμετάφραστη» λέξις ἀγών;
Ὁ ἀγών ἐτυμολογεῖται ἐκ τοῦ ρήματος ἄγω + ὢν (μετοχὴ τοῦ ρήματος εἰμί, εἶμαι). Δηλαδὴ ἄγω, προχωρῶ ὡς κύριος καὶ ἀγὸς τοῦ ἑαυτοῦ μου, μὲ μοναχὸ ἀντίπαλο τὴν ὀντότητά μου, στοχεύοντας νὰ ξεπεράσω τὸν ἴδιο μου τὸν ἑαυτό. Γιὰ τοῦτον ἀκριβῶς τὸν λόγον, στοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες δὲν ἐνετάσσοντο ὁμαδικὰ ἀθλήματα, αἱ λεγόμεναι Παιδειαί. Ἀκόμη καὶ στὰ κατὰ ζεύγη ἀγωνίσματα (πάλη, πυγμαχία, παγκράτιον) ὁ ἀθλητὴς ἀγωνίζεται μόνος πρὸς μόνον. Ἤδη ὁ Ὅμηρος τὴν ἀναμέτρησι στὸν πόλεμο, στὴν μάχη, τὴν ἀποκαλεῖ μονομαχίαν, μάχη μόνου πρὸς μόνον:
«Αἴας πολέμιζε μόνος, μόνῳ Ἕκτορι…»
Οἱ φίλοι μας οἱ δυτικοί, καὶ πάλι δὲν κατενόησαν αὐτὴν τὴν ἔννοια… «μόνος πρὸς μόνον»… Τὴν μονομαχία τὴν εἶδαν μὲ «παιδικὴ» ματιά, ὡς «ζεῦγος», ὡς «δύο».
Καὶ ἐκ τοῦ δύο, ποὺ οἱ Λατῖνοι τὸ πρόφεραν duo, ἔπλασαν τὴν λέξι duellum ἐκ τῆς ὁποίας ® ἰταλ. + ἱσπαν. duello, γαλλ. duel, ἁγγλ. duel, γερμαν. duell…
Ὅπως δηλαδὴ τὸν ἀγῶνα τὸν προσέλαβαν ὡς παιχνίδι, ἔτσι καὶ τὴν μονομαχία τὴν προσέλαβαν ὡς «διμαχία», λέξι ἀνύπαρκτη στὴν ἑλληνική. Ὑπάρχει μόνον ἡ λέξις διμάχης. Ὅμως ὁ διμάχης μάχεται καὶ αὐτὸς μόνος. Εἶναι ὁ στρατιώτης ποὺ γνωρίζει νὰ πολεμᾶ καὶ ὡς πεζός, καὶ ὡς ἱππεύς.
Τὸ ἴδιο μοναδικὰ ἑλληνική, εἶναι ἡ λέξις ἀθλητής. Ἐκ τοῦ ἐπιτατικοῦ «α» + τὸ ρῆμα τλάω ποὺ σημαίνει ἀντέχω, ὑπομένω (ὅπως ὁ Ἄτλας). Ἀτλητὴς λοιπόν, καὶ διὰ τροπῆς τοῦ τ εἰς τὸ ἀνάλογον ὀδοντικὸν δασὺ θ, πρὸς ἐπίτευξιν εὐφωνίας, ἀθλητής: ὁ ὑπομένων τὰ πάντα, προκειμένου νὰ στεφανωθῇ νικητής: ἀσκήσεις, κόπους, σκληρὴ προπόνησι, πειθαρχία, ἀναγκοφαγία (ἐπιβεβλημένη ἰατρικὴ δίαιτα ἀθλητῶν), ἀποχὴ ἀπὸ ξενύχτια, διασκεδάσεις, ὑπερβολές…
Ἔτσι ἡ λέξις ἀθλητής, παγκοσμίως εἶναι ἑλληνική. Μέσῳ τῆς αἰολίζουσας λατινικῆς athleta ® ἰταλ. καὶ ἱσπαν. atleta, γαλλ. athlète, ἀγγλ. athlete, γερμ. athlet.
Τυπικὸν τῶν Ἀγώνων καὶ διαδικαστικά
«Ἴτε εἰς τὸ στάδιον καὶ γίγνεσθε ἄνδρες οἷοι νικᾶν»
(Φιλοστρ. Ἀπολλ. v. 43)
Οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες ἐτελοῦντο ἀνὰ 4 ἔτη, τὴν ἰδίαν πάντοτε ἡμερομηνίαν, γύρω στὰ μέσα Ἰουλίου, τὴν 10ην-16ην τοῦ ἱεροῦ μηνὸς (ἱερομηνία), δηλαδὴ κατὰ τὴν πρώτην νέαν σελήνην μετὰ τὸ θερινὸν ἡλιοστάσιον.
Ἡ προετοιμασία ἄρχιζε μῆνες πρίν, μὲ τοὺς «σπονδοφόρους», τοὺς κήρυκας δηλαδή, ποὺ ἀναχωροῦσαν ἀπὸ τὴν Ἠλεία γιὰ νὰ διακηρύξουν σὲ κάθε γωνιὰ ἑλληνικῆς γῆς τὴν ἀρχὴ τῆς «ἐκεχειρίας». Οἱ ἀθληταί, συνοδευόμενοι ἀπὸ τοὺς γυμναστὰς καὶ τοὺς γονεῖς τους, ἔπρεπε νὰ παρουσιασθοῦν στὴν Ὀλυμπία ἕνα μῆνα πρὸ τῶν ἀγώνων. Ἀκολουθοῦσαν οἱ ἐπίσημοι ἀπεσταλμένοι τῶν πόλεων, οἱ «θεωροί», καὶ τέλος οἱ ἁπλοῖ θεαταί. Ἐξαιρετικῶς ἐτιμᾶτο ἡ ἱέρεια τῆς Δήμητρος.
«…ἔστι δὲ ἀπαντικρὺ τῶν ἑλλανοδικῶν βωμὸς λίθου λευκοῦ· ἐπὶ τούτου καθεζομένη τοῦ βωμοῦ θεᾶται γυνὴ τὰ Ὀλύμπια, ἱέρεια Δήμητρος…»
(Παυσ. VI 20.8)
Τὸ στάδιον εἶχε σχῆμα ὀρθογωνίου παραλληλογράμμου μήκους212 μ.καὶ πλάτους30,70 μ.
Ὁ «δρόμος σταδίου» εἶχε μῆκος192,27 μ. καὶ ἀντιστοιχοῦσε εἰς 600 πόδας. Τὸ στάδιον τῆς Ὀλυμπίας ἦτο μεγαλύτερον ἀπὸ τὰ ἄλλα, διότι τὰ «600 πόδια» του τὰ εἶχε μετρήσει ὁ Ἡρακλῆς, τοῦ ὁποίου οἱ πόδες ἦσαν μεγαλύτεροι ἀπὸ τῶν κοινῶν θνητῶν.
Ὁ ἱππόδρομος (μεταξύ σταδίου καὶ Ἀλφειοῦ ποταμοῦ) εἶχε διαστάσεις 769,80μ. Χ 320μ.
Ὑπῆρχε χῶρος ἀρχικῶς διὰ 30.000 καὶ ἀργότερον γιὰ 45.000 θεατάς. Ἡ ἐκκίνησις ἐδίδετο ἀπὸ μηχανισμὸν ὁ ὁποῖος ἐξετόξευε ἕναν χάλκινον ἀετόν.
Ἐπόπται-δικασταὶ τῶν ἀγώνων, οἱ Ἑλλανοδίκαι (συνήθως 10 τὸν ἀριθμόν), καταλλήλως ἐκπαιδευμένοι. Εἰσήρχοντο εἰς τὸ στάδιον «ἐνδεδυμένοι πορφυροῦν χιτῶνα» φέροντες εἰς χεῖρας κλάδους φοινίκων. Ἡ ἀπόφασίς των ἐθεωρεῖτο τελεσίδικος καὶ ἀνέκκλητος ἀκόμη καὶ ἐὰν εἶχον κάνει λάθος, ὁπότε καὶ ἐτιμωροῦντο. Ἦσαν ἰσόβιοι, ἀργότερον δὲ ἐξελέγοντο διὰ κλήρου.
«Ἑλλανοδίκαι ἐκλήθησαν ὅτι παρὰ τοῖς Ἕλλησιν ἐδίκαζον.
Ἐκαθέζοντο δὲ ἐν τῷ ἀγῶνι πορφυρίδα περιβεβλημένοι».
Βοηθοὶ τῶν ἑλλανοδικῶν ἦσαν οἱ: ἀφέται, ἀλυτάρχαι, κριταί, ραβδοῦχοι.
«Ὁμνύουσι δὲ καὶ ὅσοι κρίνουσι, ἐπὶ δικαίῳ καὶ ἄνευ δώρων ποιεῖσθαι κρίσιν». (Παυσ. V 24, 9).
Οἱ ἀθληταὶ ἔπρεπε νὰ εἶναι καθαροὶ Ἕλληνες, ἀπὸ γονεῖς Ἕλληνας καὶ νὰ μὴν ἔχουν ποτὲ καταδικασθῆ. Μόνον ἐπὶ ῥωμαϊκῆς κατακτήσεως ἄλλαξαν οἱ κανονισμοί: ἐπετρέπετο νὰ λάβουν μέρος καὶ οἱ Ῥωμαῖοι «ὡς ἔχοντες κοινὴν καταγωγὴν» μὲ τοὺς Ἕλληνας.
Ὁ ἀθλητὴς ὁ ὁποῖος δὲν ἤρχετο ἐγκαίρως, ἀπεκλείετο. (Ὁ πυγμάχος Ἡρακλείδης ἀνεκηρύχθη Ὀλυμπιονίκης χωρὶς ν’ ἀγωνισθῆ, ἐπειδὴ ὁ ἀντίπαλός του Ράντης καθυστέρησε εἰς τὴν προσέλευσιν). Ὅλοι οἱ ἀθληταί, πρὸ τῶν ἀγώνων, ὡρκίζοντο εἰς τὸν Ὅρκιον Δία ὅτι θὰ ἀγωνισθοῦν τιμίως. Ἀκολουθοῦσε ἡ κλήρωσις τῶν ἀντιπάλων (διὰ τὰ «κατά ζεύγη» ἀγωνίσματα) καὶ αἱ θυσίαι.
Ὁ κῆρυξ ἐκφωνοῦσε τὰ ὀνόματα τῶν ἀθλητῶν καὶ στὸ τέλος τὸ ὄνομα τοῦ νικητοῦ, τὸ πατρώνυμον καὶ τὴν γενέθλιον πόλιν. «Ἀμύντας Ἑλλανίκου Ἐφέσιος ἐνίκησε παγκράτιον». Διὰ τοῦτο ὑπῆρχε ἀγὼν καὶ διὰ τὸν καλλίτερον κήρυκα καὶ σαλπιγκτήν.
Ὁ κλασσικὸς δρόμος τοῦ ἑνὸς σταδίου (ἀπό τὸ ὄνομα τοῦ νικητοῦ ἔπαιρνε καὶ τὸ ὄνομά της ἡ Ὀλυμπιὰς) δεξήγετο κατὰ τὴν δευτέραν ἡμέραν τῶν ἀγώνων. π.χ.
«Ἐπ’ ἄρχοντος Ἀθήνησι Καλλιμήδους, ὀλυμπιὰς ἤχθη πέμπτη πρὸς ταῖς ἑκατόν, καθ’ ἣν ἐνίκα στάδιον Πῶρος Κυρηναῖος».
«Ἐπ’ ἄρχοντος Ἀθήνησι Ἀριστοδήμου, ὀλυμπιὰς ἤχθη ἑβδόμη πρὸς ταῖς ἑκατόν, καθ’ ἣν ἐνίκα στάδιον Μικρίνας Ταραντῖνος…» (Διόδ. Σικελιώτης) κ.ο.κ…
«Στάδιον δὲ ὧδε εὕρηται· θυσάντων Ἠλείων ὁπόσα νομίζουσι, διέκειτο μὲν ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τὰ ἱερά, πῦρ δὲ οὔπω ἐνέκειτο. Στάδιον δὲ οἱ δρομεῖς ἀπεῖχον τοῦ βωμοῦ καὶ εἱστήκει πρὸ αὐτοῦ ἱερεύς… καὶ ὁ νικῶν, ἐμπυρίσας τὰ ἱερά, Ὀλυμπιονίκης ἀπῄει. Ἐπεὶ δὲ Ἠλεῖοι θύσειαν… ἔτρεχον οἱ δρομεῖς ἀπὸ τοῦ βωμοῦ στάδιον, καλοῦντες τὸ Ἑλληνικόν. Καὶ πάλιν ὑπέστρεφον ἀγγέλλοντες ὅτι δὴ ἀφίξοιτο ἡ Ἑλλὰς χαίρουσα. Ταῦτα μὲν οὖν περὶ διαύλου» (Φιλοστρ. Γυμν., 5-6).
Οἱ νικηταὶ τῶν διαφόρων ἀθλημάτων ἐστεφανώνοντο ὅλοι μαζὶ εἰς τὸ τέλος. Ἡ ἀγριελιὰ ἀπὸ τὴν ὁποίαν ἐπλέκοντο οἱ στέφανοι εὑρίσκετο πλησίον τοῦ ναοῦ τοῦ Διός, τὴν εἶχε δὲ φυτεύσει ὁ ἴδιος ὁ Ἡρακλῆς. Τὰ ἀπαραίτητα κλωνάρια ἔπρεπε νὰ τὰ κόψῃ ἕνα μικρὸ παιδὶ μὲ χρυσὸ ψαλλίδι καὶ νὰ τὰ παραδώσῃ «εἰς τὴν ἱέρειαν τῆς Δήμητρος» ἡ ὁποία ἐφρόντιζε διὰ τὴν κατασκευὴν τῶν κοτίνων.
Ἡ χρυσελεφάντινη τράπεζα ἐπὶ τῆς ὁποίας ἐπλέκοντο οἱ στέφανοι ἦταν διακοσμημένη μὲ παραστάσεις ἀπὸ τὰ διάφορα ἀγωνίσματα καὶ τὴν εἶχε φιλοτεχνήσει ὁ γλύπτης Κολώτης, μαθητὴς καὶ βοηθὸς τοῦ Φειδίου.
Ἡ τελετὴ τῆς ἀπονομῆς ἄρχιζε μὲ τὴν ἀνατολὴ τοῦ ἡλίου. Ἐθεωρεῖτο ἡ κορυφαία στιγμὴ τῆς ζωῆς τῶν νικητῶν.
Ἐπορεύοντο ἐν πομπῇ πρὸς τὸν Ναὸν τοῦ Ὀλυμπίου Διός, «φέροντες εἰς τὴν κόμην ἐρυθρὰν ταινίαν καὶ εἰς τὴν χεῖρα κλάδον φοίνικος» ὡς διακριτικὰ τῆς νίκης των. Ἀνήρχοντο εἰς τὸν πρόναον ὑπὸ τὰς ἐπευφημίας τοῦ πλήθους («τήνελλα καλλίνικε») καὶ ἐδέχοντο ἐπὶ τῆς κεφαλῆς τὸν κότινον, ὡς μυστικὴν ἐπικοινωνίαν μετὰ τοῦ θείου. Ἡ δύναμις τῆς ἱερᾶς ἐλαίας μετεβιβάζετο εἰς αὐτοὺς.
Τὴν 7ην ἡμέραν προσεφέροντο αἱ θυσίαι λήξεως καὶ ἀκολουθοῦσε τὸ «ἐπίσημον συμπόσιον» εἰς τὸ Πρυτανεῖον. Τὸν βωμὸν ὅπου ἐτελοῦντο αἱ θυσίαι, τὸν Γάιον, τὸν ἤναπτεν ὁ νικητὴς τοῦ δρόμου τοῦ ἑνὸς σταδίου. Ὁ κῆρυξ ἀπήγγελλε:
«Λήγει μὲν ἀγών, τῶν καλλίστων ἄθλων…»
Καὶ νὰ τονίσουμε καὶ κάτι ποὺ σπάνια ἀναφέρεται. Οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες περιελάμβαναν καὶ τὴν Πολιτιστικὴ Ὀλυμπιάδα. Συγγραφεῖς, ἱστορικοί, φιλόσοφοι, ρήτορες, ζωγράφοι, παρουσίαζαν τὰ τελευταῖα τους ἔργα, ἀπὸ τὸν ὀπισθόδομο τοῦ μεγαλοπρεποῦς Ναοῦ τοῦ Διός. Ἐκεῖ ἀκριβῶς ὁ Ἡρόδοτος ἐδιάβασε μέρος τῆς «Ἱστορίης» του καὶ ἔκανε τὸν δωδεκαετῆ Θουκυδίδη νὰ δακρύση.
Μεγαλειώδης ὑποδοχὴ ἐπεφυλάσσετο εἰς τοὺς Ὀλυμπιονίκας κατὰ τὴν ἐπιστροφήν των εἰς τὴν ἰδίαν πόλιν. Μέρος τοῦ τείχους ἐκρημνίζετο, οἱ διασημότεροι ποιηταὶ συνέθετον ποιήματα πρὸς ἐξύμνησιν τοῦ νικητοῦ, ἡ μορφὴ τοῦ ὁποίου πολὺ συχνὰ ἐχαράσσετο εἰς τὸ τοπικὸν νόμισμα. Οἱ ὀλυμπιονίκαι καὶ οἱ γονεῖς τους ἐτιμῶντο ἐφ’ ὅρου ζωῆς ἀπὸ ὅλους ἀνεξαιρέτως τοὺς Ἕλληνας.
ΕΠΙΛΟΓΟΣ
Σήμερα, στὴν ἐποχή μας, οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες ἔχουν μεταλλαχθῆ. Ἔχουν ἀπομακρυνθῆ ἀπὸ τὸ κλασσικὸ Ὀλυμπιακὸ ἰδεῶδες… Ὑπεισῆλθε, μολύνοντάς τους, ἡ Πολιτικὴ καὶ ἡ Οἰκονομικὴ σκοπιμότης.
Ἤδη ἀπὸ τὰ μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ 1990 εἶχε καταβληθῆ προσπάθεια, κυρίως μέσα ἀπὸ τοὺς Ὁμίλους πρὸς Διάδοσιν τῆς Ἑλληνικῆς Γλώσσης (Ὅμιλο Πειραιῶς, Ἀθηνῶν, Καβάλας, καὶ κυρίως τῆς Μελβούρνης) νὰ τελοῦνται παραλλήλως καὶ μονίμως στὴν Ἑλλάδα, γνήσιοι Ἑλληνικοὶ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες. Οἱ προσπάθειες αὐτὲς ἔπεσαν στὸ κενό. Δὲν εἰσακούσθηκαν, δὲν εὐοδώθηκαν…
Ἀλλὰ καὶ τὸ 1996, χρονιὰ ὅπου συνεπληροῦντο 100 χρόνια ἀπὸ τὴν ἀναβίωσι τῶν Ἀγώνων τοῦ 1896, ἐν Ἀθήναις, ἡ Ἑλλὰς εἶχε ζητήσει νὰ τελεσθοῦν ἐδῶ οἱ Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες τῆς Ἑκατονταετίας –ἀπὸ τῆς Η΄ ἀναβιώσεως–. Ὅμως οὔτε αὐτὸ τὸ αἴτημα ἔγινε δεκτό… Ἐπιβάλλεται λοιπόν, νὰ θυμηθοῦμε ὡρισμένα πράγματα τόσο πρόσφατα καὶ τόσο ξεχασμένα.
Ἀποσπάσματα ἀπὸ ἄρθρον τοῦ Κυριάκου Διακογιάννη
εἰς τὸν ἀθηναϊκὸν τύπον (1996):
«…Ἔφθασαν στὸ σημεῖο ἐξαχρειωμένοι ἔμποροι τῆς Ἀτλάντας νὰ σφετερισθοῦν τὴν τέλεσι τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων στὴν ἱερή Ἄλτι τῆς Κόκα-Κόλα, χωρὶς οὔτε ἕνας τῶν περιωνύμων “ Ἑλλήνων” νὰ ἐναντιωθῇ…
Ἐσπίλωσαν ἕνα τῶν σημαντικοτέρων συμβόλων τοῦ ἑλληνικοῦ πολιτισμοῦ, μετέτρεψαν τοὺς Ὀλυμπιακοὺς Ἀγῶνες στὸ αἰσχρότερο παζάρι, τὸ ὀλυμπιακὸν ἰδεῶδες στὸ ἀθλιώτερο ἐμπόρευμα πολύχρωμης σάρκας, καὶ δὲν βρέθηκε οὔτε ἕνας Ἕλληνας ἐκ τῶν ἐκπροσώπων αὐτῆς τῆς χώρας νὰ δηλώσῃ ὅτι ἡ Ἑλλὰς ἀποσύρεται ἀπὸ τὴν Διεθνῆ Ὀλυμπιακὴ Ἐπιτροπή, αὐτὸν τὸν ἑσμὸ τῶν Βανδάλων ποὺ στιγματίζουν τὸν ἀνθρώπινο πολιτισμό!
…σὰν τοὺς τελευταίους Κάφρους, ἐκλιπαροῦμε νὰ μᾶς δωρήσουν οἱ Λέλεγες καὶ οἱ Σκύθες τὴν ὀργάνωσι μιᾶς Ὀλυμπιάδος…
Τρόπος ἀμύνης ὑπάρχει θαυμάσιος, ἀπάντησι καταπελτικὴ δύναται νὰ δοθῇ, ὑπὸ τὸν ὅρον ὅτι θὰ ἐμφανισθοῦν Ἕλληνες χωρὶς εἰσαγωγικά, μὲ φαντασία καὶ βούλησι νὰ ἐνστερνισθοῦν τὴν ἀκόλουθη ἰδέα.
Σὲ χῶρο παραπλήσιο τῆς ἀρχαίας Ὀλυμπίας νὰ δημιουργηθοῦν ἐγκαταστάσεις ἐλαχίστου κόστους ὅπου ἀνὰ τετραετίαν θὰ τελοῦνται Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες κατὰ τὰ ἀρχαιοελληνικὰ πρότυπα καὶ μεταξὺ ἀθλητῶν τῶν ἑλληνικῶν πόλεων! Ἀλυτάρχες, ἑλλανοδίκες, κριτές, ἀθλητές, ὅλοι ἐνδεδυμένοι ὅπως οἱ Ἀρχαῖοι Ἕλληνες!
Τὰ ἀγωνίσματα εἶναι γνωστά…
Ἡ τέλεσις αὐτῶν τῶν αὐθεντικῶν ἀγώνων θὰ κινήση τὸ παγκόσμιο ἐνδιαφέρον καὶ τὴν συγκίνησι κάθε πολιτισμένου ἀνθρώπου ἐκ τῶν ἀρκετῶν ποὺ ὑπάρχουν καὶ στὴν ἐποχή μας.
Ἐπαναλαμβάνω ὅτι ἡ συνολικὴ δαπάνη γιὰ τὴν πραγματοποίησι αὐτῆς τῆς πρωτοβουλίας, ἀσήμαντη. Τὴν πρώτη χρονιά, θὰ συμμετάσχουν πόλεις ἑλληνικές. Ἀπὸ τὴν ἑπομένη τετραετία θὰ ἀρχίσουν νὰ συνωστίζονται γιὰ συμμετοχή σ’ αὐτὴν τὴν ἰδανικὴ ἐκδήλωσι ξένες χῶρες, οἱ δὲ κακοποιοὶ τοῦ διεθνοῦς ἀθλητικοῦ ὑποκόσμου ποὺ εὐτελίζουν τοὺς Ὀλυμπιακούς, θὰ βγάζουν ἀφρούς!
Ζητοῦνται Ἕλληνες μὲ φαντασία, τόλμη, φιλότιμο, ἐθνικὴ ὑπερηφάνεια καὶ ἀξιοπρέπεια, νὰ τιμήσουν, νὰ ἀναγεννήσουν μιὰ κορυφαία ἐκδήλωσι τοῦ Ἑλληνικοῦ πνεύματος καὶ πολιτισμοῦ.
Οὐτοπία; Ρωμαντισμός; Ἴσως! Ὅμως, ἔτσι ξεκίνησαν ὅλα τὰ ἐξαίσια καὶ θαυμαστὰ τοῦ κόσμου τοῦ ἑλληνικοῦ…».
|
ΟΛΥΜΠΙΑΚΟΣ ΥΜΝΟΣ
Οἱ στίχοι τοῦ Ὀλυμπιακοῦ Ὕμνου εἶναι τοῦ ἐθνικοῦ μας ποιητῆ Κωστῆ Παλαμᾶ καὶ ἡ μουσικὴ τοῦ Κερκυραίου συνθέτη Σπύρου Σαμάρα. Ὁ Ὕμνος παιανίζεται κατὰ τὴν ἔναρξι ἑκάστης Ὀλυμπιάδος. (Ἐφέτος, γιατί δὲν ἀκούσθηκε;).
Ἀρχαῖο Πνεῦμα ἀθάνατο, ἁγνὲ πατέρα
τοῦ ὡραίου, τοῦ μεγάλου καί τ’ ἀληθινοῦ,
κατέβα, φανερώσου κι ἄστραψε δῶ πέρα
στὴ δόξα τῆς δικῆς σου γῆς καί τ’ οὐρανοῦ.
Στὸ δρόμο καὶ στὸ πάλεμα καὶ στὸ λιθάρι,
στῶν εὐγενῶν ἀγώνων λάμψε τὴν ὁρμὴ
καὶ μέ τ’ ἀμάραντο στεφάνωσε κλωνάρι
καὶ σιδερένιο πλάσε κι ἄξιο τὸ κορμί.
Κάμποι, βουνὰ καὶ πέλαγα φέγγουν μαζί σου
σὰν ἕνας λευκοπόρφυρος μέγας ναὸς
καὶ τρέχει στὸν ναὸ ἐδῶ προσκυνητής σου
Ἀρχαῖο Πνεῦμα Ἀθάνατο, κάθε λαός.
Ἄννα Τζιροπούλου-Εὐσταθίου
Φιλόλογος-Συγγραφεύς
Τακτικὸν Μέλος Ἑλληνικῆς Ἀκαδημίας τῆς Βασκωνίας
Διευθύντρια Σπουδῶν Ἑλληνικῆς Ἀγωγῆς
Καθηγήτρια Ἀνωτάτης Σχολῆς Πολέμου τῆς Πολεμικῆς Ἀεροπορίας
Διαλέκτρια τῆς Σχολῆς Ἐθνικῆς Ἀμύνης
Μόνιμον Μέλος τῆς Ἀεροπορικῆς Ἀκαδημίας Ἑλλάδος
Δημοσιεύθηκε σε: