Του Γιώργη Καλογεράκη-Από τον πανηγυρικό της ημέρας που εκφώνησε στον Δήμο Μινώα Πεδιάδας την Τρίτη 25/3/2025

ΑΝΤΩΝΗΣ ΤΡΥΦΙΤΣΟΣ

Στις 23 Ιουνίου 1645, οι τούρκοι αποβιβάστηκαν στα παράλια του μοναστηριού της  Παναγίας Οδηγητρίας Γωνιάς Κισσάμου Χανίων. Αυτό ήταν το ξεκίνημα  του «Κρητικού Πολέμου» μεταξύ των Τούρκων και των Ενετών που κατείχαν το  νησί. Οι μάχες κράτησαν ως το 1669, χρονιά που κυριεύτηκε ο Χάνδακας (Ηράκλειο).

Εμμανουήλ Ξυλούρης ή Τζιτζής

Καπετάν Μιχάλης Κόρακας

Στις 22 Αυγούστου 1645 παραδόθηκε η πόλη των Χανίων και στις 13 Νοεμβρίου του επόμενου έτους 1646 η πόλη του Ρεθύμνου. Την άνοιξη του 1648 όλη η ύπαιθρος της Κρήτης βρισκόταν κάτω από την τουρκική κατοχή και απέμενε ο Χάνδακας με τα «απόρθητα» τείχη. Με την πτώση του Χάνδακα το 1669, ολοκληρώθηκε η άλωση της Κρήτης. Στους Βενετούς παρέμειναν τρία φρούρια, η Γραμβούσα, η Σούδα και η Σπιναλόγκα. Ακολούθησαν δύσκολα και μαρτυρικά χρόνια υποδούλωσης των Κρητικών, μία δυσβάστακτη και αιματηρή περίοδος που κράτησε 244 χρόνια, από το 1669 ως το 1913 που πραγματοποιήθηκε ο πόθος του κρητικού λαού, η ΕΝΩΣΗ της Κρήτης με την Ελλάδα.

Μάρτιος 1821… Οι Έλληνες υψώνουν με περίσσια γενναιότητα και ανδρεία το ανάστημά τους στον επί 400 χρόνια τούρκο κατακτητή. Η Κρήτη, με ελάχιστα όπλα και με δυσκολίες στην επικοινωνία με την υπόλοιπη Ελλάδα, δίνει τη δική της ισχυρή παρουσία στον Αγώνα δύο μήνες αργότερα.

Η έναρξη της Επανάστασης του 1821 στην Κρήτη, έχει ως αφετηρία τις περιοχές των Σφακίων Γλυκά Νερά, Λουτρό και Παναγία Θυμιανή. Οι Σφακιανοί, ανυπότακτοι καθ’όλη τη διάρκεια της τουρκοκρατίας, (1845-1821), με μια ολοκληρωτική καταστροφή της επαρχίας τους στην Επανάσταση του Δασκαλογιάννη το 1770, σε τέσσερις συνεδριάσεις τους μήνες Απρίλιο και Μάιο του 1821, αποφασίζουν την έναρξη της Επανάστασης. Στα Γλυκά Νερά στις 7 Απριλίου 1821, στο Λουτρό στις 15 Απριλίου και 21 Μαΐου 1821 και στην Παναγία Θυμιανή στις 29 Μαΐου 1821. Η επιλογή της 29^ης Μαΐου, συνάδει με την 29^η Μαΐου 1453, που οι Οθωμανοί «πάτησαν» τη Βασιλεύουσα.

Φιλικοί, χωρικοί και μοναχοί, πρωτοστατούν στον Κρητικό ξεσηκωμό.  Ωστόσο, παρά τη σκληρή αντίδραση των Οθωμανών, τίποτα δε μπορεί να σβήσει τη φλόγα που έχει ανάψει στην ψυχή των Κρητικών. Έτσι, η πρώτη μάχη της Επανάστασης στην Κρήτη, δίδεται στο χωριό Λούλος Χανίων, στις 14 Ιουνίου 1821.

Όλη η Κρήτη είχε ελευθερωθεί ως τον Μάιο του 1822, όταν οι ανήμποροι να υποτάξουν την επανάσταση Τούρκοι ζήτησαν βοήθεια από τον Αιγύπτιο Μωχάμετ Άλι. Αυτός έστειλε στην Κρήτη τον γαμπρό του Χασάν πασά.  Στο εμβληματικό έργο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους στον τόμο η Ελληνική Επανάσταση, η άφιξη του Χασάν Πασά στην Κρήτη περιγράφεται ως εξής : «Τρίτη 28 Μαΐου 1822. Άφιξη του Αιγυπτιακού στόλου στη Σούδα με 114 πλοία. Τριάντα (30) Αιγυπτιακά και ογδόντα τέσσερα (84) Γαλλικά. Τα Γαλλικά ήταν φορτηγά και μεταγωγικά. Επικεφαλής του Αιγυπτιακού στρατού ο γαμπρός του Αντιβασιλέα της Αιγύπτου Μωχάμετ Άλι Χασάν πασάς. Η δύναμη του στρατού ήταν 10.000 άντρες (μισθοφόροι Αλβανοί και Αιγύπτιοι) και 500 ιππείς».

Οι μάχες καθ’όλη τη διάρκεια της Επανάστασης ήταν σφοδρές. Ηρωικές μορφές Αρχηγών και Οπλαρχηγών αναδείχτηκαν τα χρόνια του Αγώνα. Βασίλης Χάλης, Ιωάννης Παπαδογεωργάκης, Παπαδαντρέας, Μουτσογιάννης, Σήφακας, Βαρδουλομανούσος, τα αδέρφια Αναγνώστης, Ανδρέας και Πέτρος Μανουσέλης, Στρατής Δεληγιαννάκης – Μπικοστρατής, Κωστόπουλος, Ιωάννης Δρουλίσκος, Μανόλης Ρουστικιανός, Ρούσος Βουρδουμπάς, Μιχάλης και Δημήτρης Κουρμούλης, Μιχαήλ Κόρακας, Εμμανουήλ Καζάνης, Ξωπατέρας, Γεώργιος Τσουδερός, Πωλογιωργάκης, Αντώνης Μεληδόνης, Μανόλης Δακανάλης – Παπαδομανόλης, Ανδρέας Φασούλης, Ιωάννης Χάλης, Γεώργιος Δασκαλάκης – Τσελεπής, παπά Γιάννης Σκορδίλης, Παναγιώτου,  Μαυροθαλασσίτης, Ιωάννης Μοσχοβίτης, Φραγκιός Καριώτης, Π. Ζερβουδάκης, Α. Πρωτοπαπαδάκης, Σήφης Κωνσταντουδάκης – Σήφακας, Μαυροθαλασσίτης, Γεώργιος Κελαϊδής – Μουργιώτης, Ιάκωβος Κουμής, Γεώργιος Σακόρραφος η Ροδάνθη από την Κριτσά Μεραμβέλλου, η Ζαφείρα Μανουρά από τα Ανώγεια, ο  Ηπειρώτης Χατζημιχάλης Νταλιάνης και πολλοί άλλοι.

Πολλοί από τους παραπάνω Αρχηγούς και Οπλαρχηγούς έδωσαν τη ζωή τους στις σφοδρές και σκληρές μάχες με τους Οθωμανούς. Στο χωριό μας, το Καστέλλι Πεδιάδος, 55 επαναστάτες μεταξύ τους και 11 γυναίκες, σκοτώθηκαν στα χρόνια της Επανάστασης. Και τέσσερις ιερείς του χωριού μας. Ο ένας από τους ιερωμένους, ο παπά Αντώνης, εδώ στο σημείο που βρισκόμαστε, την Κυριακή 17 Ιουνίου 1821 σύρθηκε από τους εξαγριωμένους Τούρκους του Καστελλίου έξω από αυτόν τον ναό,  (στη θέση του σημερινού ναού υπήρχε ένας μικρός ναός), και κατακρεουργήθηκε. Εδώ στην πλατεία που βρισκόμαστε μαρτύρησε ο παπά Αντώνης όταν ήρθε το μαντάτο για την πρώτη νικηφόρα μάχη των επαναστατών στην Κρήτη, στο χωριό Λούλος Χανίων.

Την Παρασκευή 22 Ιανουαρίου, (3 Φεβρουαρίου) 1830, η Διάσκεψη του Λονδίνου, ύστερα από αγγλική πρόταση, διακήρυξε την πολιτική ανεξαρτησία της Ελλάδας. Όμως, στο νέο Ελληνικό κράτος, δεν ενσωματώθηκε η Κρήτη, παρά τους αιματηρούς αγώνες των Κρητικών.

Ακολούθησαν στην Κρήτη 60 σχεδόν επιπλέον χρόνια σκλαβιάς και μία σειρά επαναστάσεων το 1833, το 1841,το 1866- 69,το 1877- 78, το 1881, το 1889 και το 1895 -98 για να αποφασιστεί επιτέλους η ίδρυση της ΚΡΗΤΙΚΗΣ ΠΟΛΙΤΕΙΑΣ και ένα μεταβατικό στάδιο 15 χρόνων μέχρι το 1913, ώστε να επέλθει η πολυπόθητη ΕΝΩΣΗ της Κρήτης με την υπόλοιπη Ελλάδα.

Δύο χρόνια πριν τη σύσταση του Ελληνικού κράτους, το έτος 1828, γεννήθηκε στο διπλανό μας χωριό Μπιτζαριανώ, ο Αντώνης Τρυφίτσος. Μια εμβληματική μορφή των τουρκικών πολέμων, Οπλαρχηγός και Αρχηγός στη συνέχεια των έξι Ανατολικών Επαρχιών της Κρήτης. Ως μικρό παιδί, άκουγε τις ιστορίες του Μεγάλου Ξεσηκωμού από τον πατέρα, τον παππού και τη μητέρα του. Είναι αυτοί που μετέδωσαν τις ιδέες της ελευθερίας και ανεξαρτησίας στον Αντώνη Τρυφίτσο. Η Μεγάλη Ελληνική Επανάσταση του 1821, ήταν φάρος και φλόγα στην ψυχή του Αρχηγού. Ο Καπετάν Μιχάλης Κόρακας, ο Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής και ο Αντώνης Τρυφίτσος, ήταν οι τρεις Κρήτες Αρχηγοί που πήραν μέρος στις περισσότερες μάχες με τους τούρκους τα χρόνια που οι Κρητικοί με το σύνθημα ΕΝΩΣΗ ή θάνατος πολεμούσαν για να ελευθερώσουν την Κρήτη, από το 1830 ως το 1898.

Όμως δύο είναι οι μορφές της Κρήτης που οριοθετούν τους αγώνες για ελευθερία τα χρόνια της τουρκοκρατίας.  Ο Δασκαλογιάννης στα Χανιά που ξεσήκωσε τα Σφακιά το 1770 και πρώτος Αρχηγός που έδωσε το αίμα του για την πατρίδα και ο Καστελλιανός Αντώνης Τρυφίτσος ως ο τελευταίος Αρχηγός που σκοτώθηκε στη μάχη της Επισκοπής Πεδιάδος στις 25 Ιουνίου 1897.

Τιμώντας σήμερα τα 204 χρόνια από την έναρξη της Ελληνικής Επανάστασης, ας σκεφτούμε ότι οι κρητικοί των Χανίων ονομάτισαν το αεροδρόμιό τους Δασκαλογιάννης και ας προτείνουμε κι εμείς στη μνήμη όλων των νεκρών της περιόδου της τουρκοκρατίας του τόπου μας, το δικό μας αεροδρόμιο στον κάμπο του Καστελλίου να ονομαστεί Αντώνης Τρυφίτσος.

Ζήτω η Ελληνική Επανάσταση !

Χρόνια Πολλά στην πατρίδα μας την Ελλάδα !!!