Ο Βασίλης Σπαχής, με το όπλο στο χέρι, ήταν ο πιο μικρός σε ηλικία αντάρτης, της Ομάδας του Πετρακογιώργη

Του Γιώργη Μπαγκέρη

Ένας σπουδαίος άνθρωπος και καλός Ανωγειανός, ο Βασίλειος Σπαχής, πέρασε πριν λίγες ώρες στην αιωνιότητα και  η Ανωγειανή γη ετοιμάζεται να υποδεχθεί ένα γνήσιο και άξιο τέκνο της που την τίμησε στα 89 χρόνια της ζωής του. Ο Σπαχο-Βασίλης με σπουδαία δράση της περίοδο της Κατοχής ως ο μικρότερος αντάρτης της ομάδας του Πετρακογιώργη, είχε γεννηθεί στις 11 Μαρτίου 1928. Πάλεψε ενάντια στον Ναζισμό και στα χρόνια της ελευθερίας μεγάλωσε με κόπο την πολυμελή οικογένεια του. Άνθρωπος της γνώσης, “βιβλιοφάγος” όπως λέμε χαρακτηριστικά, ήταν ανέκαθεν στα Ανώγεια η φωνή της σύνεσης και της λογικής σε στιγμές έντασης. Δήμαρχος Ανωγείων επί σειρά ετών την δεκαετία του ’70 άφησε πίσω του έργο και παρακαταθήκη που δεν αμφισβητήθηκε ποτέ ούτε και από τους πολιτικούς του αντιπάλους. Η  «Ανωγή» σας παρουσιάζει σήμερα που τα Ανώγεια πενθούν το χαμό του, ένα δικό του κείμενο για τα χρόνια της Κατοχής και της γνωριμίας του με τον Πετρακογιώργη που έγραψε μια δεκαετία πριν:

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΦΗΓΗΣΕΙΣ…..

  του ΒΑΣΙΛΕΙΟΥ ΣΠΑΧΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΚΟΝΤΑ ΣΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΓΩΝΙΣΤΗ ΓΕΩΡΓΙΟ ΠΕΤΡΑΚΟΓΙΩΡΓΗ

 Σε ηλικία 79 χρονών αποφασίζω να καταγράψω σε μαγνητοταινίες τις εμπειρίες μου για μια κρίσιμη για την πατρίδα περίοδο. Η συγκυρία φτώχειας και δυστυχίας που βίωνε τότε όλος ο Κρητικός χώρος,με ώθησε να αναζητήσω την τύχη μου μακριά από τα Ανώγεια όπου κατοικούσα και να πάω σε άλλο μέρος, προκειμένου να εργαστώ και να προσφέρω κάτι στην πολυμελή οικογένειά μας, γιατί την εποχή εκείνη τα μέσα που συντηρούμασταν όλοι οι ορεινοί πληθυσμοί ήταν πολύ πενιχρά.

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

  Πρέπει να κάνω ένα πρόλογο και να πω ότι η τύχη με έφερε κοντά σε μια από τις μεγαλύτερες μορφές του Κρητικού Αντιστασιακού Αγώνα σ’αυτή την φοβερή περίοδο για την ιδιαιτέρα πατρίδα μας την Κρήτη,σε μια θρυλική μορφή που έζησε και έδρασε κατά την διάρκεια της Γερμανικής κατοχής. Πρόκειται για τον αρχηγό μου τον Γεώργιο Πετρακογιώργη, αυτό τον γίγαντα ήθους και πατριωτισμού και όλων των αρετών που πρέπει να έχει ένας μεγάλος πατριώτης και ένας γενναίος άνθρωπος.

Είχα την ευτυχία και την χαρά τις πολύ  δύσκολες εκείνες μέρες για τον Κρητικό λαό να μυηθώ και εγώ κατά ένα ποσοστό στις αξίες του. Έχω δε την πεποίθηση ότι ποτέ δεν πρόδωσα όλες αυτές τις νουθεσίες και τα υποδείγματα που έλαβα από αυτή την σημαντική προσωπικότητα.

28^η Οκτωβρίου 1940

Έφυγα λοιπόν από τα Ανώγεια με κατεύθυνσης το χωριό Μαγαρικάρι,στις 28 Οκτωβρίου 1940 την ημέρα που κηρύχθηκε ο Ελληνογερμανικός πόλεμος. Θα διηγηθώ τα γεγονότα εν συντομία γιατί επιθυμώ αυτή η περιγραφή μου να είναι όσο μπορώ πιο πειστική και να έχει την αξία της.Το πρωί της 28^ης Οκτωβρίου 1940 βρέθηκα στο Ηράκλειο ,τη στιγμή που χτυπούσαν οι καμπάνες και οι σειρήνες και ανήγγειλαν την κήρυξη του πολέμου από τους Ιταλούς κατά της πατρίδας μας. Προορισμός μου ήταν το χωριό Μαγαρικάρι για να εργαστώ ως βοσκάκι στον αδελφό του Γεωργίου Πετρακογιώργη,ιατρό Μιχαήλ Πετράκη.

Ο λόγος που εγώ είχα αυτόν τον προορισμό ήταν ότι ο αδελφός του Πετρακογιώργη,του οποίου μέχρι εκείνη την στιγμή δεν γνώριζα ούτε το όνομα,είχε στείλει στα Ανώγεια ένα πρώτο του εξάδελφο,τον Αγησίλαο Πετράκη,για να του βρει ένα βοσκάκι να βλέπει τα εξήντα οικόσιτα πρόβατα που διατηρούσε ο γιατρός στο Μαγαρικάρι.

Ο άνθρωπος αυτός,ο Αγησίλαος,είχε  βαφτίσει μια ξαδέλφη μου και είχαμε όλοι ενδιαφερθεί να τον εξυπηρετήσουμε να βρει παιδί για τις ανάγκες του συγγενούς του,του ιατρού Πετράκη .Επειδή λοιπόν δεν μπόρεσε να βρει προσφέρθηκα εγώ, παρά το νεαρό της ηλικίας μου, λόγω και των πιεστικών οικονομικών αναγκών της οικογένειάς μου, να πάω να καλύψω αυτήν την ανάγκη, παρά το γεγονός ότι δεν είχα καμία απολύτως σχέση με την κτηνοτροφία.

Όταν ο πατέρας μου άκουσε τις κωδωνοκρουσίες και τις σειρήνες, προσπάθησε στο Ηράκλειο που βρισκόμαστε να με αποτρέψει και να γυρίσουμε πίσω λέγοντας μου: «Ο γιατρός που πηγαίνεις εσύ θα στρατευθεί και ποιος θα σε υποδεχθεί στο Μαγαρικάρι,τι θα γίνεις σε ένα ξένο χωρίο;».

Εγώ λοιπόν ανήσυχη φύση από μικρός επ’ουδενί λόγο ήθελα να γυρίσω πίσω.Τελικά μπήκα στο λεωφορείο και έφθασα στο Μαγαρικάριτο βράδυ της 28^ης Οκτωβρίου 1940.Παρουσιάστηκα στον γιατρό Μιχαήλ Πετράκη τον πολύ ευγενή αυτόν άνθρωπο ο οποίος ήταν συμμαθητής με έναν άλλο συγχωριανό μου γιατρό τον Νικόλαο Μανούσο που κι αυτός ήταν εξίσου ευγενής και γλυκύτατος άνθρωπος.

Μόλις με αντίκρισε ο γιατρός έτσι μικρόσωμο και αδύνατο, απόρησε πως εγώ ένα μικρό παιδί,θα μπορούσα να ανταποκριθώ στα καθήκοντά του βοσκού, να βλέπω εξήντα πρόβατα, λαμβανομένου υπ’όψη ότι η περιοχή ήταν γεωργική, η γη καλλιεργήσιμη, και οι ζημιές θα μπορούσαν να είναι πάμπολλες.

Με ρώτησε λοιπόν ο γιατρός,αν θα τα κατάφερνα και του απάντησα: «Γιατρέ μη σε ξεγελά το ανάστημα και τα χρόνια μου,έχω μέσα μου όλο το δυναμισμό που χρειάζεται για να μην σε εκθέσω στη δουλειά που θα μου αναθέσεις».

Την πρώτη μέρα της παραμονής μου στο Μαγαρικάρι, δηλαδή την επαύριο, διαπίστωσα ότι το σπίτι των Πετράκηδων είχε αρκετό υπηρετικό προσωπικό. Είχε ζευγάδες, μαζώχτρες, όταν ήταν οι ελιές κ.λπ. Μου δίδει ο γιατρός το πρωί έναν από τους υπαλλήλους του και με πήγε σε μια περιοχή που ήταν τα δικά του χωράφια για να βλέπω τα πρόβατα.

Μόλις έφυγε ο άνθρωπος αυτός αφού μου έδειξε την περιοχή και με άφησε μόνο ,είπα στον εαυτό μου: «Οτιδήποτε άλλο επάγγελμα θα κάνω στη ζωή μου εκτός από αυτό του κτηνοτρόφου», διαπιστώνοντας ότι αυτή η εργασία ήθελε ένα άνθρωπο μέρα – νύχτα κοντά της .Έκαμα έξι μήνες και ο γιατρός με είχε τόσο πολύ αγαπήσει, που πολλές φορές ερχόταν στο δρόμο για να με προϋπαντήσει ,όταν έφερνα τα ζώα για να τα βάλω μέσα. Ανταποκρίθηκα λοιπόν επάξια εκατό τοις εκατό στις προσδοκίες του γιατρού.Και να σημειώσουμε εδώ ότι η αμοιβή που θα έπαιρνα για έξι μήνες ήταν 3.500 δρχ εις χρήμα και ένα ζευγάρι υποδήματα.

Όταν έφτασε η ημερομηνία να φύγω από το Μαγαρικάρι,τον Απρίλιο – Μάιο του 1941 και αφού είχα τελειώσει την υποχρέωσή μου,είχε αρχίσει ο καταιγιστικός βομβαρδισμός της Κρήτης,από τα φασιστικά αεροπλάνα του Χίτλερ τα περίφημα στούκας, αεροπλάνα καθέτου εφορμήσεως.

Τα αεροπλάνα αυτά είχαν εμφυσήσει τέτοιο πανικό στον κόσμο, ον άμαχο πληθυσμό, που οι άνθρωποι είχαν πάρει τα γυναικόπαιδα τους και είχαν βγει στις ρεματιές κάτω από τα δένδρα για να κρυφτούν και να προφυλαχθούν από αυτή την φοβερή απειλή, η οποία είχε και ένα επί πλέον πανικό. Τα αεροπλάνα αυτά είχαν εφοδιαστεί εκτός από τις βόμβες και με σειρήνες για να αυξάνουν τον τρόμο στον κόσμο.

Στην περιοχή που βρισκόμουνα δεν έπεσαν αλεξιπτωτιστές αλλά έγιναν βομβαρδισμοί. Τις δώδεκα μέρες που κράτησε η επίθεση για την κατάληψη της Κρήτης από τους Γερμανούς, στην περιοχή του Τυμπακίου δεν έγινε χρήση πυρών. Παρά το γεγονός ότι υπήρχε συμμαχική δύναμη, για να μη προδοθεί  η θέση της επειδή γνώριζαν ότι οι επιτιθέμενοι υπερτερούσαν στις δυνάμεις που δεν ήταν εύκολο να τις αντιμετωπίσουν. Μου είπε λοιπόν ο γιατρός αυτός ο θαυμάσιος άνθρωπος:«Βασιλειό κάτσε παιδί μου, μη φύγεις ακόμη μέχρι να καταλαγιάσουν τα πράγματα».Ήταν βέβαια πολύ μεγάλος ο πανικός που επικρατούσε στον πληθυσμό της περιοχής και μεταξύ αυτού και σε εμένα.

 Η  Γνωριμία μου με τον Πετρακογιώργη

Μια μέρα μου λέει ο γιατρός: «Πάρε αυτά τα πράγματα Βασιλειό και ακολούθα με να τα πάμε σένα σημείο όπου θα συναντήσουμε κάποιους ανθρώπους». Εγώ μέχρι τότε δεν γνώριζα ούτε το όνομα Πετρακογιώργης ούτε ότι ο γιατρός είχε άλλο αδελφό.

Πήρα λοιπόν κάποια πράγματα, προφανώς τρόφιμα και μεταβήκαμε σένα κτήμα της οικογένειας Πετράκηδων μεταξύ των χωριών Καμαρών και Γρηγοριάς,που λέγεται Τεμενέλι. Εκεί η οικογένεια Πετρακογιώργη έχει ένα μεγάλο κτήμα, ελιές, περιβόλι και ένα σπίτι εξοχικό για να εξυπηρετεί τις ανάγκες των εργασιών.

Μόλις φτάσαμε εκεί είδα μπροστά μου έναν ωραίο εντυπωσιακό άνδρα ,μια μυθική μορφή,με τα φυσεκλίκια ζωσμένο, μ ένα ωραίο μουστάκι και μούσι με άλλους τρεις ακόμη αν δεν με απατά η μνήμη μου.Ο ένας ήταν ο Μανόλης ο Κουκλινός,ένα πολύ σημαντικό παλικάρι από τη Γρηγοριά, ο οποίος τελικά εκτελέστηκε. Ο άλλος νομίζω ήταν ο Γεώργιος ο Μαυράκης από το Μαγαρικάρι.

Είδα τον Πετρακογιώργη εξοπλισμένο με μια ειδική εξάρτηση. Φορούσε φυσεκλίκια και κρατούσε ένα βελγικό βραχύκαννο όπλο, όπως έμαθα εκ των υστέρων είχε πάει στα Χανιά να συναντήσει την Κυβέρνηση Τσουδερού,που είχε κατέβει από την Αθήνα με το Βασιλιά διότι η υπόλοιπη Ελλάδα είχε καταληφθεί από του Γερμανούς.

Θα κάνω μια μικρή παρένθεση στο σημείο αυτό.Ο Πετρακογιώργης ήταν βιομήχανος. Είχε εργοστάσιο τουβλοποιίας, σαπωνοποιίας και πυρηνελαιουργείου. Ήταν δε συν της άλλης πολύ μεγάλος παράγοντας του κόμματος Ελευθερίου Βενιζέλου και εκπροσωπούσε στην περιοχή τον Γιώργη Μαρή,Υπουργό Οικονομικών της κυβέρνησης Βενιζέλου.Ήταν λοιπόν ήδη γνωστή προσωπικότητα στην περιοχή,με εντυπωσιακό κύρος,και η τότε κρατούσα κατάσταση τον υπολόγιζε σαν ένα σημαντικό Κρητικό.

Τις πληροφορίες που αναφέρω τις άκουσα εκ των υστέρων.Όταν η κυβέρνηση Τσουδερού κατέβηκε στα Χανιά μαζί με τον Βασιλιά,κάλεσε παράγοντες από τον Κρητικό χώρο μεταξύ των οποίων και τον Πετρακογιώργη για νασκεφθούν πως θα αντιμετώπιζαν την πτώση αλεξιπτωτιστών.

Ο Πετρακογιώργης πήγε στα Χανιά με δικό του αυτοκίνητο ένα φορτηγό,γιατί όπως προανέφερα ήταν βιομήχανος και είχε πάρει ως οδηγό τον πρωτότοκο γιό του τον Μανόλη, ένα χαρισματικό παλικάρι πανύψηλο και ωραίο νέο 19 ετών.Σε κάποια στιγμή λοιπόν ο Πετρακογιώργης έδωσε εντολή στο Μανόλη,αφού έμεινε αυτός για περαιτέρω συνεννοήσεις στα Χανιά και του είπε να φύγει το φορτηγό και να γυρίσει στην έδρα τους.Ο Μανόλης όμως επιστρέφοντας έξω από το Ηράκλειο στη θέση Γιόφυρο έπεσε σε βομβαρδισμό των γερμανικών αεροπλάνων. Είδε έναν στρατιώτη του τακτικού στρατού να εγκαταλείπει το πολυβόλο του και να φεύγει. Το χαρισματικό αυτό παλικάρι, παρά το ότι ήταν αστράτευτος και δεν είχε πολεμική πείρα, εγκατέλειψε το αυτοκίνητό του που οδηγούσε και πήγε στο πολυβόλο για να το χρησιμοποιήσει, έτσι σκοτώθηκε στο πολυβόλο απάνω.

Την στιγμή που συνάντησα τον Πετρακογιώργη δεν είχε ακόμη πληροφορηθεί τον σκοτωμό του γιου του. Το παλικάρι αυτό τάφηκε από ένα χασάπη μαζί με άλλο ένα νέο Ηρακλειώτη στον πόδα της καμάρας του ποταμού στη Γιόφυρο. Κατά την εκταφή του Μανόλη,του παλικαριού αυτού, μετά το τέλος του πολέμου, έτυχα εκεί και θυμάμαι ότι είχαν δέσει τους δύο νέους με ένα σύρμα και ο Μανόλης αναγνωρίστηκε από τη διαφορά του ύψους του αφού ήταν γύρω στο 1,90μ.

Ο πατέρας λοιπόν Πετρακογιώργης γύρισε στη Μεσαριά και πρώτη του φροντίδα ήταν να μάθει για τον γιό του Μανόλη επειδή δεν είχε εμφανιστεί ακόμη. Οι πληροφορίες μου είναι ότι έστειλε τον Γεώργιο Χατζάκη πρώτο του ξάδερφο από τις Καμάρες, μετέπειτα μεγάλο τυροκόμο, να έρθει προς το Ηράκλειο και να μάθει τα νέα για το γιό του και προφανώς ο Χατζογιώργης τον πληροφόρησε για τον θάνατο του παιδιού του.

Ο Πετρακογιώργης όταν έμαθε το τόσο θλιβερό αυτό νέο στενοχωρήθηκε πολύ. Οι προηγούμενες κινήσεις του ,και πριν την είδηση του θανάτου του γιου του, αποδεικνύουν ότι ήταν αποφασισμένος να μην αναγνωρίσει τα τετελεσμένα γεγονότα και να σχηματίσει αντάρτικη ομάδα εναντίον του κατακτητή.

Ρωτά λοιπόν ο μεγαλοπρεπής αυτός άνθρωπος τον αδελφό του τον γιατρός: « Τι παιδί είναι αυτό που σέρνεις γιατρέ;» Ο γιατρός του απαντά ότι είμαι βοσκάκι από τα Ανώγεια και  ετοιμάζομαι να φύγω για το χωριό μου.Ο Πετρακογιώργης θέλοντας προφανώς να ειδοποιήσει μερικούς γνωστούς του ανθρώπους για νά ρθουν κοντά του για συνεννόηση ,μου απευθύνει ένα κοπλιμέντο και μου λέει: «Βασιλειό εσείς οι Ανωγειανοί κάνετε τσι καλούς άντρες, φοβάσαι μπρε; Θέλω να ειδοποιήσεις ορισμένους ανθρώπους για να τους συναντήσω.»

Εγώ λοιπόν συνειδητοποιώντας ότι δεν έπρεπε να φανώ κατώτερος των περιστάσεων ,καίτοι νεαρός που ήμουνα,είπα στον Πετρακογιώργη:«Πιστεύω κύριε Γιώργο να το καταφέρω».

Έτσι για πρώτη φορά με έστειλε στο χωριό Καμάρες να ειδοποιήσω τον μετέπειτα μεγάλο τυροκόμο Γεώργιο Χατζάκη –Χατζογιώργη, εν συνεχεία  στα Βορίζα να ειδοποιήσω τον Εμμανουήλ Βεισάκη,τον Διονύσιο Φραγκιαδάκη και τον Γεώργιο Καργάκη.Επίσης με έστειλε στη Λοχριά Αμαρίου να ειδοποιήσω τον Αντώνη Κρυοβρυσανάκη και στον Πλάτανο τον Ιωάννη Εφταμηνιτάκη.

Αυτά τα πρόσωπα μαζί με τον Γεώργιο Μαυράκη και τον Μιχάλη Κουκλινό ήταν ο πρώτος πυρήνας της ομάδας Πετρακογιώργη. Μόλις σχηματίστηκε ο πρώτος αντάρτικος πυρήνας της ομάδας Πετρακογιώργη, πρώτη φροντίδα του ήταν να προστατεύσει την οικογένειά του,τη γυναίκα του τις τέσσερις κόρες του και τον επιζήσαντα γιό του Ηρακλή. Έστειλε πάλι τον Γεώργιο Χατζάκη από τις Καμάρες να περιμαζέψει την οικογένειά του και να τους μεταφέρει στο «Καμαριανό Βουνό» σε μια πηγή που λέγεται «η μάνα του νερού» και βρίσκεται κοντά στο Καμαραϊκό σπήλαιο,όπου έχουν βρεθεί τα Καμαραϊκά αγγεία τα οποία φυλάσσονται στο αρχαιολογικό μουσείο Ηρακλείου.

Στο σημείο αυτό έμεινε η οικογένειά του για αρκετό καιρό.