Όταν ο καλός μου φίλος  Βαγγέλης Αυγουλάς μου ζήτησε να γράψω ένα άρθρο για τη νέα του σελίδα στο διαδίκτυο, αγχώθηκα . Και τούτου γιατί ήθελα να δώσω ένα κείμενο διαφορετικό απ ‘ αυτά που συνήθως γράφω (συνδικαλιστικά , ιστορικά ) και που θα έδενε τη κοινή μας πατρίδα τη Κρήτη με τα άτομα με ιδιαιτερότητες .

Έτσι λοίπον έριξα στο mail του Βαγγέλη την ιδέα ( που έγινε σε λίγα μόλις λεπτά αποδεκτή ) , να γράψω ένα άρθρο για έναν άνθρωπο  που δεν γνώρισα ποτέ , όμως τον αγάπησα ψάχνοντας και μαθαίνοντας γι’ αυτόν . Πρόκειται για τον Ανωγειανό λυράρη Μανώλη Πασπαράκη ή Στραβό.

Γέννημα θρέμμα του Ψηλορείτη , γεννήθηκε στα ιστορικά Ανώγεια το Φλεβάρη του 1911. Όταν ήταν ακόμη τριών χρονών , χτυπήθηκε απο οστρακιά και έχασε το φώς του .Όμως δε το ‘βαλε κάτω. Αγωνιστής , όπως όλοι οι Ανωγειανοί , πήρε στα χέρια του , δεκάχρονος πια , για πρώτη φορά τη λύρα ! Το μουσικό όργανο που κυριαρχούσε στο τόπο του και που έμελε να φωτίσει τους δρόμους της ψυχής του .Δάσκαλός του στη λύρα ένας σπουδαίος λυράρης ο Αντώνης Σκουλάς , έμαθε στο μικρό τα πρώτα πατήματα και του δίδαξε τους πρώτους σκοπούς . Σκοπούς που άκουγε σε ανωγειανές παρέες , τους αποτύπωνε και σιγά-σιγά πάνω τη λύρα του τους έβγαζε ! Στα δεκαπέντε του χρόνια άρχισε δειλά δειλά να παίζει σε παρέες , γάμους  και βαφτίσεις . Η πρόοδος του ήταν σημαντική και στα 25 του χρόνια ήταν πια φτασμένος λυράρης !

Παντρεύτηκε , απόκτησε τέσσερα παιδιά και συνέχιζε το έργο του . Γλέντίζοντας το κόσμο σε δύσκολες πραγματικά εποχές . Δεύτερος Παγκόσμιος πόλεμος , καταστροφή των Ανωγείων απο τους Γερμανούς , φτώχια ….

Όμως ο Πασπαράκης συνέχισε τη δημιουργική του πορεία . Λένε όσοι τον γνώρισαν οτι έιχε χάρισμα απο το Θεό , να μπορεί να στέκεται πραγματικά στα γλέντια . Ακουμπούσε με το δοξάρι του και του ήχους της λύρας του τις ψυχές των ανθρώπων , έδινε φτερά στα πόδια των χορευτάδων , ενώ ο γλυκός σκοπός του , ανταποκρινόταν στις μουσικές διαθέσεις των ανθρώπων που γλεντούσαν μαζί του .

Μια μαντινάδα χαρακτηριστική έλεγαν τα χείλη του , δίνοντας το στίγμα της δικής του ιδιαιτερότητας :

<<Κόσμο φροικώ , κόσμο πατώ , και κόσμο δε γνωρίζω ,

ώ , τη μπαντέρμη τη ζωή και πως τη νταγιαντίζω >> !

Γράφει ο Γιώργης Καράτζης , για το Μανώλη Πασπαράκη ή Στραβό :

<<Ένα ζωντανό μνημείο του μουσικού πολιτισμού των Ανωγείων , υπήρξε χωρίς καμία αμφισβήτηση ο Μανώλης Πασπαράκης Στραβός . Ο λυράρης που γλέντισε τ’ Ανώγεια και τους Ανωγειανούς τη διασποράς , με ασυνήθιστο πάθος , με προθυμία και ανεξάντλητη διάθεση , με αίσθηση προσφοράς που έφτανε τα όρια της αυτοθυσίας .Κάποιοι νόμιζαν ίσως οτι ο Στραβός  ανταποκρίνεται εντελώς συμβατικά στο τρόπο του τραγουδιού του καθ’ ενός στη παρέα , κι οτι προσαρμόζεται για το χατίρι του τραγουδιστή στο ανάλογο ύφος . Δεν ήταν όμως έτσι . Ο Στραβός ταξίδευε στον αόρατο μουσικό κόσμο του , συνεπαρμένος απόλυτα πο το ανθρώπινο περιβάλλον , και συμπάσχων άμεσα στις  μεταπτώσεις και τις ειδικότερες εκφραστικές διαφοροποιήσεις του κάθε τραγουδιστή – γλεντιστή .Με δεδομένη αυτή την αλήθεια , έδιδε όντως μεγαλύτερη έμφαση σε ακραίες , οριακές στιγμές . Άνοιγε διάπλατα τους κρουνούς της μουσικής του απόδοσης , όταν τον ερέθιζε ή τον συγκινούσε κάποιος ξεχωριστός εκφραστικός τρόπος . Αποκάλυπτε έτσι πόσο άνθρωπος ήταν >>.

Μεσουράνησε στη μουσική σκηνή της Κρήτης ως το 1960, χωρίς αυτό να σημαίνει οτι μετά σταμάτησε να παίζει λύρα . Ήταν μάχιμος μουσικός ως τα εβδομήντα του χρόνια , όμως δε μας άφησε δίσκους 33 η 45 στροφών , καθώς η μετακίνηση του για την Αθήνα , που γίνονταν οι εγγραφές δίσκων , ήταν δύσκολη .Χάριν όμως στη μέριμνα του συγχωριανού του δάσκαλου και πρώην δημάρχου των Ανωγείων , Γιώργη Σμπώκου , διασώθηκαν κάποιες ζωντανές ηχογραφήσεις .

Η μουσική του επηρέασε όλους τους σύγχρονους καταξιωμένους Ανωγειανούς λυράρηδες με κορυφαίο τον αρχάγγελο της κρητικής μουσικής Νίκο Ξυλούρη .

Έφυγε απο τη ζωή το 1897 σε ηλικία 76 χρόνων . Τα Ανώγεια τον τίμησαν και τον τιμούν πάντα .Μάλιστα για να τον θυμούνται οι επόμενες γενιές έστησαν άγαλμα του ,έργο του Ιταλού καθηγητή της Σχολής Καλών Τεχνών , του Μιλάνου , Νικόλα Ζαμπόνι .

Επίλογο στο σημερινό πρώτο σημείωμα -συνεργασίας με το Βαγγέλη Αυγουλά , θα ήθελα να βάλω μαι συγκλονιστική εικόνα απο τη ζωή του τυφλού λυράρη . Ο πατέρας του ήταν ο πρώτος σύντροφος και οδηγός στο σκοτάδι του .Οι σχέσεις πατέρα και γιού ήταν πολύ δυνατές . Έτσι ο θάνατος του πατερα του τον συγκλονισε . Ζήτησε να τον πάνε στο τάφο του .Πήρε τη λύρα του και είπε μια μαντινάδα που δεν θα τη ξεχάσω όσο ζώ :

<< Φεύγεις ψυχή τση ψυχής , γλυκιά παρηγοριά μου,

που με τα μάτια σου τα δυο , φέγγαν και τα δικά μου >> .

Ζαχαρίας Καψαλάκης

Δάσκαλος -Δ/ντής ΕΕΕΕΚ Τυμπακίου

Δρ Παιδαγωγικής Πανεπιστημίου Ιωαννίνων

Από: http://meallamatia.blogspot.com/2011/12/blog-post_2863.html