Πολιτισμός
25/04/2017
Ένας από τους βασικούς στόχους της ηλεκτρονικής έκδοσης της Ανωγής, όταν αυτή ξεκίνησε στον “αέρα” του διαδικτύου, τον Σεπτέμβριο του 2009, ήταν και συνεχίζει να είναι η καταγραφή και η διάδοση του Ανωγειανού πολιτισμού, σε όλη την Κρήτη, την Ελλάδα και κατ’ επέκταση σε ολόκληρο τον κόσμο. Παράλληλα, βασικό μας μέλημα, είναι η ενημέρωση των Ανωγειανών που ζουν για χρόνια μακριά από το χωριό μας αλλά ποτέ δεν το ξεχνούν και αποτελούν τους καλύτερους πρεσβευτές της παράδοσης των Ανωγείων, σε όποιο μέρος της Ελλάδας και του κόσμου κι αν ζουν.
Ο Ορέστης Πασπαράκης του Πέτρο, ζει στην Νέα Υόρκη. Έφυγε από τα Ανώγεια το 1974 και για τέσσερις και πλέον δεκαετίες ζει και εργάζεται στην Αμερική, αλλά ποτέ δεν έφυγαν από την καρδιά και την ψυχή του τα Ανώγεια. Αποτελεί τον πιο σταθερό και πιστό αναγνώστη μας, καθώς όπως αναφέρει στον αδερφό του Λυκούργο και τη σύζυγο του Μαίρη, όταν επικοινωνεί τηλεφωνικά :”Η πρώτη μου δουλειά το πρωί και η τελευταία μου το βράδυ, είναι να μπω στην εφημερίδα και να δω αν έγινε κάτι στο χωριό μας”!
Ο Ορέστης, που ξεκίνησε από τα καράβια το 1974, ρίζωσε στην Αμερική από το 1976, όπου διέπρεψε σαν μάστορας σπιτιών (πλακάκια κτλ), πολλές φορές, μαθαίνει πρώτος τα νέα, από ότι οι συγγενείς του στα Ανώγεια, όπως και ο ίδιος αναφέρει με χιούμορ! Άνθρωποι πάντως σαν τον Ορέστη Πασπαράκη, ή για παράδειγμα την οικογένεια του Κίκη στην Αμερική, μας κάνουν να συνεχίζουμε και εμείς ακόμα πιο δυναμικά ως Ανωγή και μας φορτώνουν με ευθύνες ώστε η ενημέρωση των Ανωγειανών και των φίλων του τόπου και η καταγραφή της παράδοσης να γίνεται σταθερά και έγκυρα, χωρίς παρ εγκλίσεις και αοριστίες.
Αφορμή για το κείμενο αυτό, στάθηκε για άλλη μια φορά η επικοινωνία του Ορέστη με συγγενείς του στα Ανώγεια, μέσω των οποίων ζήτησε να προσφερθεί στην Ανωγή το ποσό των 50 ευρώ στην μνήμη του Δημήτρη Νταγιαντά που “έφυγε” λίγες ημέρες πριν από τη ζωή. Συγκινημένος διάβασε για την απώλεια του και θέλησε με αυτόν τον τρόπο να δείξει ότι βρίσκεται ψυχικά κοντά στην οικογένεια του εκλιπόντος και την στηρίζει στις δύσκολες στιγμές που περνάει.
Ευχόμαστε στον Ορέστη να είναι καλά και του υποσχόμαστε από τη μεριά μας ότι θα συνεχίσουμε να είμαστε “μέσα” στο σπίτι του κάθε ημέρα, μεταφέροντας του τα ξεχωριστά και αγαπημένα του αρώματα και χρώματα Ανωγείων. Τέλος του ευχόμαστε να επισκεφθεί σύντομα το χωριό, στο οποίο για τελευταία φορά ήρθε το 2007 και να είναι γερός να χαίρεται την οικογένεια του, αλλά και να θυμάται με αγάπη την λατρεμένη του σύζυγο Ειρήνη, που έφυγε πριν λίγα χρόνια από τη ζωή.
Δημοσιεύθηκε σε: 
Ο Βασίλης Δραμουντάνης, είναι 32 ετών και με την πολύ όμορφη φωνή του και το μαντολίνο του μας έχει χαρίσει όμορφα τραγούδια και υπέροχες ζωντανές εμφανίσεις, καθώς καλλιτεχνικά είναι μέλος της γνωστής “Παρέας του Υακίνθου” που έχει δώσει το στίγμα της και στην δισκογραφία. Πέρα από όλα αυτά ο Βασίλης είναι και από μικρό παιδί ψάλτης στην ενορία του Αγίου Γεωργίου στα Ανώγεια και είναι ένας νέος στα Ανώγεια με βαθιά πίστη αλλά και υπέροχη προσωπικότητα και δυναμισμό.
Πριν λίγες μέρες μια μεγάλη παρέα Ανωγειανών βρέθηκε στην Κύπρο, για την βάφτιση ενός ανιψιού του Βασίλη και η παρουσία τους στην Ιερά Μητρόπολη Ταμασού και Ορεινής στην Λευκωσία, γέμισε συναισθήματα την καρδιά του Βασίλη, που συγκινημένος ξεκίνησε αυθόρμητα να ψάλει “Τη Υπερμάχω Στρατηγώ”. Το βίντεο είναι συγκλονιστικό και αποτελεί μια απόδειξη για πως ένας άνθρωπος με πίστη μπορεί να νιώσει τα αισθήματα του να ξεχειλίζουν και να δίνουν στον άνθρωπο την ανάγκη να τα διοχετεύσει μέσω μιας ψαλμωδίας σε όλους τους πιστούς.
Πατήστε εδώ για να δείτε το βίντεο: Ανατριχιαστική Ερμηνεία από τον Ανωγειανό Ψάλτη ΒΑΣΙΛΗ ΔΡΑΜΟΥΝΤΑΝΗ Εκκλησία της Κύπρου 24-04-2017
Από νωρίς το πρωί του Μεγάλου Σαββάτου, τα παιδιά από τις τρεις ενορίες του χωριού δίνουν τον δικό τους αγώνα, να μεταφέρουν τα ξύλα στο καθορισμένο σημείο του Αρφανού, ώστε να ολοκληρώσουν το “στέλιωμα” του και να είναι όλα έτοιμα για να τον ανάψουν ακριβώς τα μεσάνυχτα και αφού ακουστεί το χαρμόσυνο μήνυμα της Ανάστασης του Χριστού.
Οι κοπέλες της ενορίας θα είναι επιφορτισμένες με μια άλλη σημαντική εργασία που θα είναι το κερασάκι στην τούρτα του αρφανού, δηλαδή τη δημιουργία του ομοιώματος του Ιούδα, που ως το σύμβολο της προδοσίας θα καεί στην πυρά το βράδυ και θα τιμωρηθεί για την πράξη του. Τα Ανώγεια συνεχίζουν ένα έθιμο που χάνεται στα βάθη του χρόνου και περνάει από γενιά σε γενιά, από πατέρα σε γιο και εντυπωσιάζει το βράδυ της Ανάστασης ντόπιους και επισκέπτες των Ανωγείων.
Οι ιδιαίτερες συνθήκες των φετινών Αναστάσιμων ημερών και το βαρύτατο πένθος που επικρατεί σε ολόκληρο το χωριό για τον θάνατο του Μανόλη Στρατάκη, επιβάλλουν την ύπαρξη μόνο τριών Αρφανών, αντί για πέντε, που με τη φλόγα τους θα διαδώσουν στα Ανώγεια και τις γύρω περιοχές το Αναστάσιμο μήνυμα. Το έθιμο θα τηρηθεί φέτος από την ενορία του Αγίου Γεωργίου, την ενορία του Αγίου Δημητρίου στο Μετόχι και από αυτής της Παναγίας στο Περαχώρι και αξίζουν συγχαρητήρια στα παιδιά που παρά το κλίμα πένθους αποφάσισαν να κρατήσουν το έθιμο ώστε να το απολαύσουν και επισκέπτες που έρχονται για πρώτη φορά στα Ανώγεια. Αρφανοί δεν θα πραγματοποιηθούν από τις ενορίες του Αγίου Ιωάννη, αλλά και από τους ανεξάρτητους “Παλαιστίνιους”, τους “Κομπιανούς”!
Περαχωριανοί, Πανωμουλιανοί και Μετοχιανοί, θα δώσουν λοιπόν τα μεσάνυχτα τον δικό τους αγώνα, ώστε να κερδίσουν τις εντυπώσεις και να κριθούν από τους αντικειμενικούς κριτές για το ποιος θα κάνει τον καλύτερο αρφανό, ποια φλόγα θα φτάσει ψηλότερα αλλά και ποια φωτιά θα διαρκέσει περισσότερες ώρες.
Αυτό άλλωστε είναι το μοναδικό βραβείο, αλλά και το σημαντικότερο ίσως, για τα παιδιά, η επιβράβευση των κόπων τους τον τελευταίο μήνα και η νίκη τους σε αυτή την αναμέτρηση!
Φωτογραφίες:Μανώλης Σαμόλης
Της Ιωάννας Μπισκιτζή – Λέκτορας κλασικής φιλολογίας
Το 1525, ο Νικολό Μακιαβέλι, συγγράφοντας την ιστορία για την πόλη του, την Φλωρεντία, λέει: «όταν συντρέχουν ομοειδείς γενεσιουργοί παράγοντες, τότε αναδύονται στο διάβα του χρόνου, φαινόμενα που τα χαρακτηρίζει μια εσωτερική αλληλουχία, η ιστορική αναλογία».[1] Ό,τι δηλαδή συμβαίνει σήμερα, αντανακλά το χθες και η Έξοδος του Μεσολογγίου, αυτή η κορυφαία συλλογική πράξη αυτοθυσίας, αναδεικνύει τους «ελεύθερους πολιορκημένους» σε αιώνιο σύμβολο για τον αγώνα υπέρ της ελευθερίας, αλλά ταυτόχρονα η αδυναμία της τότε Ελληνικής Διοίκησης να συνδράμει και να αποτρέψει τον χαμό του Μεσολογγίου, παρουσιάζει μια ιστορική αναλογία με την σημερινή τραγική πραγματικότητα.
Το Μεσολόγγι προδόθηκε. Πιθανόν να υπήρξε ”θύμα” της εξωτερικής πολιτικής της Αγγλίας, που ως ελεύθερο Ελληνικό κράτος σχεδίαζε μόνο τον Μοριά και τις Κυκλάδες, απορρίπτοντας την Ρούμελη. Τα …δάνεια της Αγγλίας, πάντως, δεν περίσσεψαν για την ενίσχυση του Μεσολογγίου σε τροφές και πολεμοφόδια. Αναλώθηκαν στις εμφύλιες διαμάχες ανάμεσα σε καπεταναίους και προεστούς που ”κατέτρωγαν” την Ελληνική Επανάσταση. Ψαριανοί, Υδραίοι, Σπετσιώτες, κ. ά., ήθελαν μετρητά για να κινήσουν τα πλοία, γιατί τα στόματα που τάιζαν ήταν πολλά. Η κυβέρνηση του Γεωργίου Κουντουριώτη, προχώρησε σε εκποίηση “έκτατης ανάγκης” γόνιμων εθνικών γαιών του Ναυπλίου. Αλλά κι αυτά τα γόνιμα εδάφη περιήλθαν στους “ημετέρους” με πρώτο τον Κουντουριώτη κι έτσι στο δημόσιο κορβανά δεν “έμβη ούτε γρόσι’’…
Το Μεσολόγγι γνώρισε δύο πολιορκίες. Η πρώτη στις 25 Οκτωβρίου 1822, από τους Ομέρ Βρυώνη και Κιουταχή, οι οποίοι αναγκάστηκαν να λύσουν την πολιορκία τους στις 31 Δεκεμβρίου 1822, μετά την σθεναρή αντίσταση των πολιορκημένων, υπό τις διαταγές των οπλαρχηγών, Αλέξανδρου Μαυροκορδάτου, Μάρκου Μπότσαρη, Αθανασίου Ραζή-Κότσικα, κ. ά..
Η δεύτερη πολιορκία ξεκίνησε στις 15 Απριλίου 1825, από τον Κιουταχή, με 10.000 άνδρες, οι οποίοι ενισχύθηκαν με άλλους 15.250 του Ιμπραήμ, στις 12 Δεκεμβρίου 1825.Οι φρικτές μέρες της πολιορκίας, καταγράφονταν με λεπτομέρειες στην εφημερίδα του Ελβετού φιλέλληνα Ιωάννη-Ιάκωβου Μάγερ, «Ελληνικά Χρονικά»[2], με κυριότερους αρθρογράφους τους Αρτέμιο Μίχο και Σπυρομήλιο, αγωνιστές στο πολιορκημένο Μεσολόγγι.
Στις αρχές όμως του 1826 η ελληνική κυβέρνηση ήταν απασχολημένη με την προετοιμασία της Γ’ Εθνοσυνέλευσης και έτσι δεν έδειξε την προσοχή που έπρεπε στην πολιορκημένη πόλη. Ο Αρτέμιος Μίχος γράφει στο ημερολόγιο της πολιορκίας που κρατούσε: «Αλλ’ αφού αι Αγγλικαί του δανείου στερλίναι, δι’ ων και τα πάθη εις την Ελλάδα διαιωνίσθησαν, είχον καταναλωθεί δια την κατάπαυσιν της ανταρσίας, ευρέθη νυν εις απορίαν περί του πρακτέου[…] ‘Εκτοτε, μ΄όλην την ανωτέρω εκτεθείσαν απορίαν του Εθνικού Ταμείου, η Κυβέρνησις δεν έλειπεν από καιρού εις καιρόν να προμηθεύη το Μεσολόγγι με τας αναγκαίας τροφάς».[3]
Η τραγικότητα των συνθηκών των τελευταίων ημερών της πολιορκίας, διαγράφεται ολοκάθαρα στην αναφορά προς τη Διοίκηση, δύο μέρες μετά την Έξοδο, 12 Απριλίου 1826. Την αναφορά υπογράφουν εννέα οπλαρχηγοί, ανάμεσά τους ο Κίτσος Τζαβέλας, ο Νότης Μπότσαρης, ο Φωτομάρας, και ο Δημήτρης Μακρής[4]:
«Με την ελπίδα να μας καταφθάσουν τα καράβια εφθάσαμεν εις την αθλιωτάτην κατάστασιν. Εφάγαμεν όλα τα άλογα, μολάρια, γομάρια, σκύλους και γάτες, τα οποία ετελείωσαν και αυτά. Τα καράβια δε τα ελληνικά μίαν φοράν εφάνησαν εις τον λιμένα μας και επειδή ήταν ολίγα, όχι[μόνο] δεν έβλαψαν τον εχθρόν, αλλά και εκδιώχθησαν. Και περιμέναμεν οκτώ μέρες τρώγοντας θαλάσσια χόρτα και πλέον δεν τα ματαείδαμεν.Έφθασε να πεθαίνουν και εκατόν και εκατόν πενήντα την ημέραν, ώσπου οπού έμειναν ανάθαφτοι, διότι οι άλλοι δεν είχαν την δύναμιν να τους θάφτουν.
Δια να μην χαθεί όμως με την ολότητα το στρατιωτικόν απεφασίσαμεν να εβγούμεν με την έξοδον με τα σπαθιά εις τας χείρας, να εβγάλωμεν και όλον το αδύνατον μέρος και όποιος γλυτώσει, πράγμα οπού δεν έγινε ποτέ εις τον κόσμον. Λοιπόν εις τας 10 του παρόντος, το βράδυ τας τρείς ώρας της νυκτός, εκάμαμεν την έξοδον, μέσον τα γεφύρια, και επέσαμεν εις τα εχθρικά περιχαρακώματα[…]Εβάσταξεν ο πόλεμος εξ ώρας. Όλες οι φαμίλιες και αδύνατοι εχάθησαν και από τους δυνατούς πολλά ολίγοι, όσους έπιασε το βόλι και το μυσδράλι[…]Δεν λυπούμεθα τόσον δια τον χαμόν του Μεσολογγίου, δια το οποίον εχύσαμεν τόσα αίματα, αλλά μας θλίβει περισσότερον ότι ο χαμός του έγινε εις ένα καιρόν οπού είχαμεν καταστήσει τον εχθρόν εις τόσην αδυναμίαν[…] διότι τρεις φορές του εκάμαμεν έφοδον από το κάστρον, του εκόψαμεν μέσα εις τες τάπιες περίπου από δύο χιλιάδας».
Και τελείωναν: « Το Μεσολόγγι η πείνα το επαρέδωσεν. Αλλά μη φοβάσθε. Εκείνοι οπού εβαστούσαν το Μεσολόγγι, οι περισσότεροι, εγλύτωσαν με το σπαθί εις το χέρι. Διό παρακαλούμεν να μας καταφθάσουν αι αναγκαίαι διαταγαί τι έχομεν να κάμωμεν, και κάθε καλή κυβέρνησιν από τροφάς, πολεμοφόδια και λοιπά. Ημείς με το να είμεθα αδύνατοι από την πείναν και τον κόπον και με το να μην ευρίσκεται εις τούτα τα μέρη τίποτε, απερνούμεν εις τα Σάλωνα, όπου και περιμένομεν τας ανωτέρω διαταγάς».
Το γεγονός της αδυναμίας της ναυτικής δύναμης να στηρίξει την άμυνα και να εφοδιάσει το Μεσολόγγι, είναι εμφανές σε γράμμα του Μιαούλη, στις 27 Ιανουαρίου 1826:
« Προς την Σεβαστήν Διοίκησιν της Ελλάδος
Το ψωμί μας ετελείωσε προ ημερών και αν από τότε ανεχωρούσαμεν ηθέλαμεν αφήσει το άθλιον Μεσολόγγι πάλιν στερημένον ως πρότερον[…] Ιδού η κατάστασίς μας! Ιδού ο Ελληνικός στόλος από τον οποίον ζητείτε τα πάντα και όλον το Έθνος προσμένει την σωτηρίαν του. Ω, της αθλιότητός μας! Αλοίμονον εις το Έθνος μας! Και μη γαρ είναι τούτο μόνον ή το μεγαλύτερον κακόν; Γνωρίζετε, λέγετε, την κατάστασιν του στόλου. Ποία μέτρα λοιπόν, παρακαλώ ελάβατε δια την οικονομίαν του, δια την ευταξίαν του, δια την ενέργειάν του; Ποίον οργανισμόν εδιωρίσετε; Διατί δεν φαίνεσθε ότι φροντίζετε οπωσούν και δια τούτο το άθλιον ναυτικόν της Πατρίδος; Απεφασίσθη τάχα πλέον ο αφανισμός μας;»
Ο Μιαούλης δεν έλαβε απαντήσεις αλλά στις 10 Απριλίου 1826, η Διοίκηση απαντά σε γράμμα των προκρίτων της Ύδρας, οι οποίοι ζητούσαν «να πράξη η Κυβέρνησις ό,τι αι περιστάσεις υπαγορεύουν».
« Η Διοίκησις με λύπην της μανθάνει τον επικείμενον κίνδυνον του Μεσολογγίου, πλην εις την στενοχωρίαν εις την οποίαν ευρίσκεται και την παντελή έλλειψη των χρηματικών μέσων αμηχανεί, μη δυναμένη οποίαν βοήθειαν να δώση εις μίαν τοιαύτην ανέλπιστον κατάστασιν, ενώ ήλπιζεν ότι έπρεπεν όλα τα πλοία, όσων τα μηνιαία επληρώθησαν να παρευρίσκωνται εις τον στόλον».
Και ο Μιαούλης στις 15 Απριλίου ανακοινώνοντας την πτώση του Μεσολογγίου γράφει:
« Ιδού πώς, με την αδιαφορίαν μας, εφέραμεν τον εχθρόν μέσα εις τους κόλπους μας[…]πάλιν με την αδιαφορίαν μας ημπορεί αυτός να μας χαλάσει δια μιας και να τελειώσει, φευ, με τον εξολοθρευμόν του Έθνους τον ιερόν τούτον πόλεμον[…] ενεργήσετε ειλικρινώς με όλους τους τρόπους και τάχιστα, εις το να τον προλάβωμεν και να τον απαντήσωμεν»[5].
Η πτώση του Μεσολογγίου αν και υπήρξε βαρύτατο πλήγμα για την Επανάσταση, δημιούργησε τις προϋποθέσεις να ενισχυθεί ο αγώνας, με την αναζωπύρωση του φιλελληνισμού και την προώθηση του ελληνικού ζητήματος. Ο Καποδίστριας γράφει στον αδελφό του Βιάριο, στις 18 Απριλίου 1826, ότι το θλιβερό γεγονός του Μεσολογγίου δεν πρέπει να απελπίσει τους έλληνες γιατί σ’ αυτό βλέπει την αρχή της σωτηρίας τους.[6] Η Κεντρική Διοίκηση αδιαφόρησε για τους πολιορκημένους, πιθανότατα γιατί οι Μεσολογγίτες δεν έπαιζαν κάποιο ρόλο στο πολιτικό παιχνίδι για τις εκλογές της Γ’ Εθνοσυνέλευσης. Η ιστορική αναλογία του χθες στο σήμερα είναι η πικρή διαπίστωση, πως τα περισσότερα και τα μεγαλύτερα δεινά μας προέρχονται από την αδράνεια και την απροβλεψία μας, καθώς και από την ανεπάρκεια των κυβερνήσεών μας. Οι μελετητές της θυσίας του Μεσολογγίου, αλλά και όλοι οι Νεοέλληνες θα πρέπει, πέρα από την θλίψη που μας καταλαμβάνει για την καταστροφή της ιερής πόλης, η οποία θα μπορούσε να αποφευχθεί, να ακουμπάμε τη σκέψη μας με απόλυτο σεβασμό και ευγνωμοσύνη στους γενναίους Ελεύθερους Πολιορκημένους.
Ο Διονύσιος Σολωμός, που γνώριζε τις λεπτομέρειες της πολιορκίας από τα «Ελληνικά Χρονικά», που στέλνονταν στη Ζάκυνθο, γράφει στο Σχεδίασμα Α’ των «Ελεύθερων Πολιορκημένων» : « Τα μάτια μου ποτέ δεν είδαν τόπον ενδοξότερο από τούτο το αλωνάκι”
[1] Τάκης Κονδύλης, Φλωρεντινές ιστορίες, εκδ. Κάλβος, Αθήνα, 1984.
[2] Την εφημ. «Ελληνικά Χρονικά», την αποκαλούσαν και «Εφημερίδα της Πολιορκίας», αφού μεγάλο μέρος της ύλης της αφιερώθηκε στην περίοδο της πολιορκίας του Μεσολογγίου.
[3] Αρτέμιος Ν. Μίχος, Απομνημονεύματα της δευτέρας πολιορκίας του Μεσολογγίου 1825-1826, εκδ. Σ. Π. Αραβαντινού, Αθήναι 1883, σσ. 11, 13-14.
[4] Εμμ. Πρωτοψάλτης, Αλληλογραφία Φρουράς Μεσολογγίου, 1825-1826, εν Αθήναις, εκ του Εθνικού Τυπογραφείου, 1963, σ. 353.
[5] Πρωτοψάλτης, το ίδιο ό.π..
[6] Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τ. Ζ’, Θεσσαλονίκη, 1986, σσ. 461-62.
[1] Πρωτοψάλτης, το ίδιο ό.π..
[1] Απ. Βακαλόπουλος, Ιστορία του Νέου Ελληνισμού, τ. Ζ’, Θεσσαλονίκη, 1986, σσ. 461-62.
Κυκλοφόρησε πριν λίγες ημέρες το βιβλίο του συγγραφέα Γιώργου Πύργαρη με τίτλο “Στρατηγού Ευστράτιου Πίσσα-Απομνημονεύματα 1821” στο οποίο περιλαμβάνονται εκτενής αναφορές και στον ρόλο των Ανωγείων στην μεγάλη Ελληνική Επανάσταση του ’21. Ο ίδιος ο συγγραφέας με άρθρο του στην Ανωγή, στις 4 Απριλίου 2016 μας είχε προϊδεάσει για τις αναφορές στα Ανώγεια του στρατηγού Ευστράτιου Πίσσα, ο οποίος συμμετείχε ως αγωνιστής της Ελληνικής Επανάστασης του 1821 και ήταν αξιωματικός του τακτικού στρατού. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τον Εκδοτικό Οίκο Historical Quest και είναι 272 σελίδας, επιμέλειας, ιστορικής έρευνας, σχολιασμού και μεταφοράς από την δημοτική του συγγραφέα Γιώργου Πύργαρη.
Στην παρουσίαση του βιβλίου, στο οπισθόφυλλο του μεταξύ άλλων αναφέρονται τα εξής: “Το έργο “Στρατηγού Ευστράτιου Πίσσα – Απομνημονεύματα 1821″ αφορά τα απομνημονεύματα του στρατηγού Ευστρατίου Πίσσα, ο οποίος συμμετείχε ως αγωνιστής της Επανάστασης του 1821 και αξιωματικός του τακτικού στρατού. Μέσα από τα γραπτά αυτά αφηγείται με λιτό αλλά ουσιαστικό τρόπο τις συνταρακτικές εμπειρίες του από τη συμμετοχή του στον Αγώνα σε διάφορες επαναστατημένες περιοχές. Από τις Κυδωνιές -όπου έχουμε μια Μικρασιατική Καταστροφή 100 χρόνια πριν από το 1922- στην Πελοπόννησο και από κει στην Κρήτη και στη συνέχεια, στην Αθήνα.
Ο Πίσσας, ο οποίος καταγόταν από τις Κυδωνιές (σημ. Αϊβαλή), δεν υπήρξε ο μοναδικός Μικρασιάτης που πολέμησε για την ελευθερία της Ελλάδας. Μαζί μ’ αυτόν συμμετείχαν χιλιάδες αγωνιστές από την Μικρά Ασία.
Η μαρτυρία του Πίσσα είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα διότι παρουσιάζει τη ματιά των ανδρών των τακτικών σωμάτων της Επανάστασης του 1821, οι οποίοι άνηκαν στο λεγόμενο κυβερνητικό στρατόπεδο. Στο δεύτερο μέρος του βιβλίου, παρατίθενται ενδιαφέροντα συμπληρωματικά-υποστηρικτικά κείμενα της διήγησης Πίσσα, όπως το διασωσμένο απόσπασμα του Ζαχαρία Πρακτικίδη για την αρχή της επανάστασης στην Κρήτη. Παρατίθενται ακόμη, έγγραφα από διάφορους φακέλους των Γενικών Αρχείων του Κράτους, που ενισχύουν και φωτίζουν από άλλες πλευρές τα απομνημονεύματα Πίσσα. Ο Εκδοτικός Οίκος Historical Quest και ο Γιώργος Πύργαρης ανασύρουν από την αχλή του χρόνου, 150 χρόνια μετά τη συγγραφή τους, τα απομνημονεύματα του Έλληνα αγωνιστή και δίνουν ξανά ζωή στις αναμνήσεις του και ρίχνουν φως στις σκέψεις και στις εμπειρίες του. Η φωνή του εξακολουθεί να είναι επίκαιρη και δυνατή..”.
Στο βιβλίο υπάρχουν αρκετές συγκλονιστικές περιγραφές από μάχες στην Κρήτη. Ενδεικτικά σας παραθέτουμε παρακάτω ένα απόσπασμα από τη μάχη στον Κρουσώνα και τον Άγιο Μύρωνα, με την έντονη συμμετοχή πολλών Ανωγειανών. Αναφέρονται χαρακτηριστικά τα εξής:
ΜΑΧΗ ΣΤΟΝ ΚΡΟΥΣΩΝΑ ΚΑΙ ΤΟΝ ΑΓΙΟ ΜΥΡΩΝΑ
”… Στον Άγιο Μύρωνα συγκεντρώθηκαν μετά από αυτό όλοι οι Οθωμανοί. Ήρθε ακόμη και ο Αιγύπτιος πασάς και ο φρούραρχος του Ηρακλείου και ο Γενικός Διοικητής της Κρήτης με 6-7000 στρατιώτες. Στρατοπέδευσε δε αυτός μαζί με τους υπόλοιπους στο χωριό του Αγίου Μύρωνα, αφού έστειλε πρώτα την σωματοφυλακή του -που αποτελούνταν από 360 περίπου αξιωματικούς Αλβανούς από τους εκλεκτότερους- ως εμπροσθοφυλακή στο χωριό Κρουσώνα. Τις δυνάμεις και την τοποθέτηση του εχθρού σε αυτά τα μέρη, πληροφορηθήκαμε εμείς από χωρικούς των χωριών Κρουσώνα και Ανωγείων. Όταν σηκωθήκαμε από τον ύπνο το πρωί της επομένης και αφού μαζευτήκαμε αποφασίσαμε να επιτεθούμε στους εχθρούς με τον εξής τρόπο… Όλη η δύναμή μας ήταν περίπου 2500 άντρες συν τους Ανωγειανούς, οι οποίοι Ανωγειανοί όμως, ήταν εντελώς άοπλοι. Αποφασίσαμε λοιπόν τα μεν 2/3 της δύναμής μας, δηλαδή 1800 άντρες, να φύγουν από τα Λειβάδια, να πάνε στον Άγιο Μύρωνα και να επιτεθούν από πίσω στο σύνολο της δύναμης του Οθωμανικού στρατού. Οι υπόλοιποι 800 –μέρος των οποίων αποτελούσα και εγώ μαζί με το σώμα μου- να επιτεθούμε στην εμπροσθοφυλακή των εχθρών που βρισκόταν στον Κρουσώνα. Γι’ αυτό και στείλαμε 12-15 γρήγορους Ανωγειανούς βοσκούς στον Κρουσώνα, με την εντολή να πλησιάσουν όταν ανατείλει ο ήλιος το χωριό, κρατώντας μόνο τις ποιμενικές τους ράβδους, προσποιούμενοι πως βρίσκονται εκεί για προσωπικές τους ανάγκες. Όταν πλησιάσουν να κατευθύνουν τα ποίμνιά προς το σημείο που τους είχαμε υποδείξει και θα είχαμε ήδη καταλάβει εμείς τη νύκτα. Μετά από αυτές τις συνεννοήσεις, κατεβήκαμε, κρυφτήκαμε σε κάποιους βράχους κοντά στο χωριό και εκεί διανυκτερεύσαμε.
«Γιουργάρετέ μας τσι καπετάνιε μου κι αφήσετέ μας τσι!»
Να παρεκτραπώ λίγο εδώ, για να πω λίγα λόγια για τους Ανωγειανούς, οι οποίοι είναι ονομαστοί σε όλο το νησί για την γρηγοράδα τους. Θαύμασα αυτούς πολλές φορές κατά την διάρκεια της παραμονής μου στην Κρήτη, γιατί ήμουν αυτόπτης μάρτυρας σε διάφορες περιστάσεις που αποδείχτηκε αυτή η γρηγοράδα. Λόγου χάρη είδα με τα μάτια μου Ανωγειανό, να συλλαμβάνει αγριοκάτσικα που έτρεχαν σαν αστραπή προς τους βράχους. Έρχονταν αυτοί στα διάφορα στρατόπεδά μας, κρατώντας μόνο τα πολεμικά τους ραβδιά που τα έλεγαν χουρχούδες. Είχαν εξογκωμένη κεφαλή γεμάτη με διάφορες ύλες. Τα ραβδιά αυτά τα μεταχειρίζονταν με μεγάλη μαεστρία την ώρα της καταδίωξης των εχθρών και προξενούσαν μεγάλη ζημιά. Στην αρχή της μετάβασής μου στη Κρήτη, ρώτησα κάποιον Ανωγειανό, πώς μπορούν αυτοί εφόσον είναι εντελώς άοπλοι, να φανούν σε μας χρήσιμοι κατά την ώρα της μάχης και πήρα την απάντηση… «Γιουργάρετέ μας τσι καπετάνιε μου κι αφήσετέ μας τσι!» που σημαίνει περίπου… βγάλτε τους εσείς απ’ τις φωλιές, κάντε τους να τραπούν σε φυγή καπετάνιο κι αφήστε τους μετά σε μας. Τότε θα δείτε! Ας επιστρέψουμε όμως. Το πρωί, όπως είχαμε συμφωνήσει, οι μεν σταλμένοι Ανωγειανοί με φωνές και κραυγές άρχισαν να οδηγούν τα κοπάδια τους προς το μέρος μας, οι δε Οθωμανοί που εν τω μεταξύ είχαν ξυπνήσει, έτρεξαν και άρχισαν να τους κατακτυπούν. Όταν αυτοί πλησίασαν κοντά μας, επιτεθήκαμε με μεγάλη ορμή εναντίον τους. Μετά από μια μικρή στην αρχή αντίδραση, εκείνοι τράπηκαν σε φυγή και τους καταδιώξαμε σαν ένα σώμα μέχρι το χωριό. Οι Οθωμανοί καλυπτόμενοι και υποχωρώντας από σπίτι σε σπίτι, κατέφυγαν στο τέλος και συγκεντρώθηκαν στην εκκλησία του χωριού, όπου και οχυρώθηκαν περιμένοντας βοήθεια από το Οθωμανικό στρατόπεδο. Μάταια όμως οι ταλαίπωροι ανέμεναν αυτήν την βοήθεια, καθόσον ο Οθωμανικός στρατός που βρισκόταν στον Άγιο Μύρωνα, βρισκόταν και κείνος ταυτόχρονα σε μάχη με τους εκεί δικούς μας και δεν μπορούσε να φροντίσει γι’ αυτούς. Γι’ αυτό οι υπόλοιποι Αλβανοί γύρω στους 170-200, αφού αντιστάθηκαν στην αρχή, στο τέλος αναγκάστηκαν να κλειστούν ολότελα στο ναό. Νομίζοντας μάλιστα πως αυτό θα θεωρούνταν και άσυλο και δεν θα τους επιτιθόμασταν εκεί, απέκρουσαν κάθε πρότασή μας για παράδοση. Το αποτέλεσμα αυτής της άρνησης, ήταν να αναγκασθούμε να διαρρήξουμε με αξίνες τον θόλο της εκκλησίας από τις τέσσερις γωνίες και το κέντρο –ενώ όλο αυτό το διάστημα οι Οθωμανοί μας παρακαλούσαν ασταμάτητα- και αφού φέραμε από το χωριό διάφορες εμπρηστικές ύλες, δηλαδή ξύλα, λινό ακατέργαστο, άχυρα, παπλώματα, διάβροχα ελαίων κ.α. και αφού συσσωρεύσαμε αυτά στα παράθυρα και στις δύο πύλες της εκκλησίας, τα ανάψαμε ρίχνοντας ταυτόχρονα στο ναό από τις τρύπες του θόλου, αναμμένες τις πιο πάνω ύλες. Οι δε Οθωμανοί ακόμα και σ’ αυτή τη κατάσταση, όχι μόνο απέκρουσαν ξανά τις προτάσεις για παράδοση, αλλά άνοιξαν και τις πόρτες της εκκλησίας για να σωθούν. Με τη σπάθα στα δόντια και τα πιστόλια και στα δύο χέρια, όρμησαν μαινόμενοι αυτοί έξω στην αυλή εκκλησίας, προσπαθώντας να διασχίσουν όσους τους είχαν περικυκλώσει
Εκεί όμως, πυροβολούμενοι από εμάς, έπεφταν φονευμένοι. Ανώτερος αξιωματικός δε μαζί με τον υπηρέτη του, αν και τραυματίστηκε κατά την έξοδό του, έφτασε μέχρι την πύλη της αυλής όπου βρισκόμουν εγώ και ο αδελφός μου Παναγιώτης. Τον πυροβόλησα στο στήθος. Έπεσε κάτω και αρχίσαμε να τον λαφυραγωγούμε και εμείς οι δύο, αλλά και άλλοι δικοί μας που έτρεξαν εκεί για λαφυραγωγία. Μπόρεσα να αποκτήσω από αυτόν, όχι μόνο το σπαθί του και το παρτζόβολο, αλλά και την δερμάτινη ζώνη του το κιμέρι, το οποίο περιείχε πάνω από χίλια ενετικά φλουριά, ο δε αδελφός μου, πήρε τα πιστόλια του. Με αυτόν τον τρόπο και για αρκετή ώρα εξακολουθήσαμε να φονεύουμε και να σκυλεύουμε όσους Οθωμανούς προσπαθούσαν να βγουν από το ναό, ώσπου κανένας πια δεν έβγαινε και όλοι ήταν νεκροί. Τότε μερικοί οπλαρχηγοί μηχανεύτηκαν να διαδώσουν πως ήρθε ο Οθωμανικός στρατός, για να φύγουν οι πολλοί στρατιώτες που λαφυραγωγούσαν τους υπόλοιπους νεκρούς Οθωμανούς ακόμη και μέσα στο ναό. Σχεδόν αμέσως, άρχισε παντού να διασπείρεται αυτή η ψευδής είδηση και να απλώνεται παντού η κραυγή «Οι Τούρκοι έφθασαν!». Αυτό ακριβώς, προκάλεσε την φυγή των στρατιωτών μας. Αφού απομείναμε τότε μόνο οι αρχηγοί που είχαμε συνωμοτήσει γι’ αυτό το τέχνασμα, μπήκαμε στο ναό και περνώντας πάνω από τα πρησμένα και μελανά πτώματα των Τούρκων που έμοιαζαν σαν ασκιά, μαζέψαμε τα όπλα τους που βρίσκονταν συσσωρευμένα στις γωνίες, αλλά και σε άλλα σημεία του ναού και με μεγάλη προσοχή τα μεταφέραμε έξω. Μεταφέραμε έτσι έξω αρκετά από τα εκλεκτότερα όπλα, από τα οποία όμως μερικά αποδείχτηκαν άχρηστα, επειδή είχαν βλαφτεί από τη φωτιά. Κατά την διάρκεια αυτής της εισβολής μας στο ναό, ήταν τόσο αποτρόπαια η όψη των πεσμένων Οθωμανών και τόσο φρικαλέοι οι γογγυσμοί και ο επιθανάτιος ρόγχος τους, ώστε φράζαμε με τα δάχτυλα τα αυτιά μας, για να ελαττώσουμε έτσι την φρίκη που κατάκλυζε την ψυχή μας. Το δε έδαφος της εκκλησίας, όχι μόνο τη στιγμή που μπαίναμε σε αυτήν μας προξενούσε πόνο στο βάδισμα λόγω της αφόρητης θερμότητας, αλλά και δύο μέρες αργότερα καθώς μάθαμε, εξακολουθούσε να είναι πολύ θερμό. Ακόμη και μετά από αρκετό καιρό, οι χωρικοί που ερευνούσαν και έψαχναν την εκκλησία, έβρισκαν διαλυμένες μέσα στο ναό, ποσότητες χρυσού και αργύρου. Βρέθηκαν μέσα στο ναό πάνω από 110 νεκροί Οθωμανοί.
Οι υπόλοιποι από αυτούς, έπεσαν στην πρώτη συμπλοκή εναντίον μας και στη μάχη που έγινε ανάμεσα στα σπίτια του χωριού. Άλλοι δε, κατά την έξοδό τους από την εκκλησία. Οι περισσότεροι από αυτούς ήταν αξιωματικοί αλβανοί, οι εκλεκτότεροι από τα διάφορα αραβικά σώματα, αφού αποτελούσαν μέρος της σωματοφυλακής του Αιγύπτιου πασά. Προς το τέλος της μεταφοράς των Οθωμανικών όπλων και αφού επανήλθαν οι στρατιώτες μας που εξ’ αιτίας της ψευδούς είδησης είχαν τραπεί σε φυγή, αφού αναπαυθήκαμε για λίγο ξεκινήσαμε γύρω στις 3 μ. μ. για τον Άγιο Μύρωνα. Φτάνοντας εκεί, βρήκαμε τους δικούς μας να μάχονται κατά των εχθρών. Η μάχη εξακολουθούσε πεισματικά και οι Οθωμανοί αμύνονταν γενναία, αν και η νίκη φαινόταν ότι έγερνε υπέρ του ελληνικού στρατού. Η δική μας άφιξή μας όμως αποθάρρυνε τόσο τους εχθρούς, ώστε μετά από λίγο άρχισαν βιαστικά να υποχωρούν προς το Ηράκλειο. Ενώ άρχισαν να τρέπονται σε φυγή, τους καταδιώξαμε μέχρι το πρωί επί δυόμισι ώρες και τους φτάσαμε μέχρι τις πύλες του Ηρακλείου. Έπεσαν δε σε αυτή τη μάχη, γύρω στους 1000 Οθωμανούς και 15-20 δικοί μας. Από τους δικούς μας, πάνω από 120 Ανωγειανοί εξοπλίστηκαν με Οθωμανικά όπλα. Μετά το τέλος της μάχης αυτής, προλάβαμε και πυρπολήσαμε το παλάτι του Αγίου Μύρωνος –το σπίτι του Μπεντρή εφέντη που κατοικούσε ο πασάς- μαζί και 50 Οθωμανούς τραυματίες που βρίσκονταν μέσα και με κανέναν τρόπο δεν παραδίδονταν σε μας. Αφού τελείωσε κι αυτή η μάχη και οι εχθροί κλείστηκαν στα φρούρια, μείναμε κύριοι για δύο ολόκληρους μήνες όλων των επαρχιών, Μαλεβιζίου, Σητείας, Γεράπετρας, κτλ….”
—Διαβάστε εδώ το άρθρο του κ.Γιώργου Πύργαρη στην Ανωγή τον Απρίλιο του 2016 (Δείτε το αναλυτικά εδώ:https://www.anogi.gr/p19423)
ΟΙ ΑΝΩΓΕΙΑΝΟΙ ΤΟΥ ΄21!!!
Μου ζητήθηκε από την ιστοσελίδα www.anogi.gr να δημοσιεύσω μια αναφορά για τον ρόλο των Ανωγειανών στην Κρήτη και στην επανάσταση του 1821, βασισμένη στα απομνημονεύματα του Ευστρατίου Πίσσα. Αν και η εργασία μου –η μεταφορά δηλαδή των στοιχείων από το χειρόγραφο πρωτότυπο σε αναγνώσιμη μορφή και η μετατροπή της βαριάς καθαρεύουσας που χρησιμοποιεί ο Πίσσας σε δημοτική- δεν έχει τελειώσει ακόμη, δέχτηκα να κάνω αυτήν την μικρή αναφορά για συναισθηματικούς λόγους. Αν και δεν έχω επισκεφθεί ποτέ την Κρήτη, τρέφω μια ιδιαίτερη αγάπη για αυτόν τον τόπο και τους ανθρώπους του. Αγαπώ την καθαρότητα και την λεβεντιά τους, αγαπώ τον γήινο αλλά και ουράνιο χαρακτήρα του πολιτισμού τους. Μου είναι δύσκολο λοιπόν να αρνηθώ στην Κρήτη και στους ανθρώπους της μια επιθυμία. Θα προσπαθήσω λοιπόν εδώ, να κάνω σύντομα μια μικρή αναφορά στον ρόλο των Ανωγειανών μέσα στην επανάσταση του 1821, που είναι βασισμένη στα απομνημονεύματα του στρατηγού Πίσσα.
Πριν όμως από αυτήν την αναφορά, θα πρέπει να πω δυο λόγια για τον ίδιο τον Πίσσα. Καταγόταν από τις Κυδωνίες (Αϊβαλί) της Μικράς Ασίας από εύπορη οικογένεια. Μετά την καταστροφή-αποτέφρωση των Κυδωνιών από τους Τούρκους τον Ιούνιο του 1821, ήρθε μαζί με την οικογένειά του στην Ελλάδα και μαζί με τ’ αδέλφια του, έλαβε μέρος στην ελληνική επανάσταση εναντίον των Τούρκων, σε πολλά μέρη της Ελλάδας όπως στην Πελοπόννησο, στην Στερεά, σε διάφορα νησιά, κυρίως όμως στην Κρήτη, όπου πολέμησε ως καπετάνιος του σώματος των Ελλαδιτών, από τις αρχές περίπου του 1822 έως το 1824. Η αναφορά στον Κρητικό αγώνα κατά την περίοδο της επανάστασης, είναι πολύ σημαντική και ο Πίσσας αφιερώνει μεγάλο μέρος των απομνημονευμάτων του σε αυτόν τον αγώνα. Φωτίζει με ιδιαίτερο τρόπο τις διάφορες μάχες της Κρήτης εναντίον των Οθωμανών και παρέχει καταπληκτικά στοιχεία για τις συνθήκες του πολέμου της εποχής, τις δυσκολίες, τις νίκες και τις ήττες των Κρητών και τον φόρο του αίματος που πλήρωσε η Κρήτη εκείνη την εποχή, στοιχεία που είναι για πολλούς εντελώς άγνωστα σήμερα. Ευελπιστώ όταν με το καλό εκδοθεί το βιβλίο, να γίνει περισσότερο γνωστός αυτός ο μεγάλος αγώνας.
Η πρώτη επαφή του Πίσσα με τους Ανωγειανούς, έγινε από τον πρώτο καιρό που εκείνος πάτησε το πόδι του στην Κρητική γη. Τους παρουσιάζει στην αρχή σαν ορεσίβιους αρχέγονους ποιμένες που τριγυρνούσαν με τα ποίμνιά τους, στα ελληνικά καπετανάτα και τα αντάρτικα, παρέχοντας εκτός από τροφή στους Έλληνες πολεμιστές, σημαντικότατες πληροφορίες για τον τόπο, την μορφολογία του εδάφους, για τις οδούς και τα κρυμμένα μονοπάτια, αλλά κυρίως σημαντικές πληροφορίες για τον εχθρό. Οι Ανωγειανοί ήταν εκείνο τον πρώτο καιρό, τα μάτια και τα αυτιά των Ελλήνων επαναστατών. Επειδή το μοναδικό όπλο που κρατούσαν στα χέρια τους ήταν οι χουρχούδες, κατόρθωναν να μπαίνουν στην περιοχή των εχθρών με τα ποίμνιά τους χωρίς εκείνοι να τους υποψιάζονται και να κλέβουν πληροφορίες για την θέση, την δύναμη και τις προθέσεις του εχθρού, πληροφορίες που μετέδιδαν αμέσως στους Έλληνες πολεμιστές και καπετάνιους. Εντύπωση είχε κάνει στον Πίσσα και η γρηγοράδα των Ανωγειανών. Ας δούμε όμως ένα χαρακτηριστικό απόσπασμα από τα απομνημονεύματά του…
«…να πω λίγα λόγια για τους Ανωγειανούς, οι οποίοι είναι ονομαστοί σε όλο το νησί για την γρηγοράδα τους. Θαύμασα αυτούς πολλές φορές κατά την διάρκεια της παραμονής μου στην Κρήτη, γιατί ήμουν αυτόπτης μάρτυρας σε διάφορες περιστάσεις που αποδείχτηκε αυτή η γρηγοράδα. Λόγου χάρη είδα με τα μάτια μου Ανωγειανό, να συλλαμβάνει αγριοκάτσικα που έτρεχαν σαν αστραπή προς τους βράχους. Έρχονταν αυτοί στα διάφορα στρατόπεδά μας, κρατώντας μόνο τα πολεμικά τους ραβδιά που τα έλεγαν χουρχούδες. Είχαν εξογκωμένη κεφαλή γεμάτη με διάφορες ύλες. Τα ραβδιά αυτά τα μεταχειρίζονταν με μεγάλη μαεστρία την ώρα της καταδίωξης των εχθρών και προξενούσαν μεγάλη ζημιά. Στην αρχή της μετάβασής μου στη Κρήτη, ρώτησα κάποιον Ανωγειανό, πώς μπορούν αυτοί εφόσον είναι εντελώς άοπλοι, να φανούν σε μας χρήσιμοι κατά την ώρα της μάχης και πήρα την απάντηση… «Γιουργάρετέ μας τσι καπετάνιε μου κι αφήσετέ μας τσι!» που σημαίνει περίπου… βγάλτε τους εσείς απ’ τις φωλιές, κάντε τους να τραπούν σε φυγή καπετάνιο κι αφήστε τους μετά σε μας. Τότε θα δείτε!…»
Βέβαια τα Ανώγεια πλήρωσαν και αυτά το τίμημά τους στην ελληνική επανάσταση. Μετά την απόβαση του Αιγυπτιακού στρατού που είχε έρθει για βοήθεια στους Οθωμανούς και τις αιματηρές μάχες που ακολούθησαν, οι εχθροί στρατοπέδευσαν μια νύκτα στα Ανώγεια. Οι περισσότεροι κάτοικοι είχαν εγκαταλείψει το χωριό, αλλά είχαν αφήσει πίσω κάποιους ηλικιωμένους. Αλλά ας αφήσουμε τον Πίσσα να μας τα διηγηθεί…
«… Ακριβώς τότε μάθαμε ότι 3000 Οθωμανοί κατασκήνωσαν στο χωριό Ανώγεια και οι 500 ένοπλοι κάτοικοι χριστιανοί έφυγαν από κει. Ξεκινήσαμε από τα Τηγάνια και φθάσαμε πολύ μετά την δύση στον Ψηλορείτη (που ήταν ο λαβύρινθος). Εκεί διανυκτερεύσαμε με σκοπό να επιτεθούμε την άλλη μέρα κατά των εχθρών. Με την αυγή εφορμήσαμε στο χωριό φωνάζοντας μήπως ήταν κανένας Ανωγέας, αλλά δεν βρήκαμε παρά 5-6 γριές και γέρους σκοτωμένους που είχαν απομείνει στο χωριό και τους βρήκαν οι Τούρκοι. Έξω από τις ανοιχτές πόρτες 500 περίπου σφαγμένα χοιρινά με τα εντόσθια έξω και πολλά πράγματα που παρασκεύαζαν οι κάτοικοι, παστά κρέατα, τουρσιά, σύγκλινα όλα χυμένα κάτω. Εγκαταλείψαμε αμέσως το χωριό και τρέξαμε πίσω από τον εχθρό, την πορεία του οποίου μαθαίναμε από διαφόρους βοσκούς…»
Βλέπουμε πως το χωριό Ανώγεια, είναι πια εχθρικό για τους Οθωμανούς. Παρόλο που δεν βρήκαν εκεί τους κατοίκους παρά μονάχα κάποιους ηλικιωμένους και ίσως άρρωστους και ανάπηρους, τους σκοτώνουν όλους και προκαλούν ζημιές στης περιουσίες τους, γνωρίζοντας πια τον ρόλο και την θέσης τους μέσα στην επανάσταση. Όσο διαρκούσε όμως η επανάσταση, αυτός ο αρχικός ρόλος των Ανωγειανών, μονάχα παρατήρηση δηλαδή των εχθρών και μεταφορά πληροφοριών, αρχίζει να εξελίσσεται. Στην μάχη του Κρουσώνα, οι Ανωγειανοί χρησιμοποιούνται πιο μεθοδικά στην μάχη. Λέει ο Πίσσας…
«…Στον Άγιο Μύρωνα συγκεντρώθηκαν μετά από αυτό όλοι οι Οθωμανοί. Ήρθε ακόμη και ο Αιγύπτιος πασάς και ο φρούραρχος του Ηρακλείου και ο Γενικός Διοικητής της Κρήτης με 6-7000 στρατιώτες. Στρατοπέδευσε δε αυτός μαζί με τους υπόλοιπους στο χωριό του Αγίου Μύρωνα, αφού έστειλε πρώτα την σωματοφυλακή του -που αποτελούνταν από 360 περίπου αξιωματικούς Αλβανούς από τους εκλεκτότερους- ως εμπροσθοφυλακή στο χωριό Κρουσώνα. Τις δυνάμεις και την τοποθέτηση του εχθρού σε αυτά τα μέρη, πληροφορηθήκαμε εμείς από χωρικούς των χωριών Κρουσώνα και Ανωγείων. Όταν σηκωθήκαμε από τον ύπνο το πρωί της επομένης και αφού μαζευτήκαμε αποφασίσαμε να επιτεθούμε στους εχθρούς με τον εξής τρόπο… Όλη η δύναμή μας ήταν περίπου 2500 άντρες συν τους Ανωγειανούς, οι οποίοι Ανωγειανοί όμως, ήταν εντελώς άοπλοι. Αποφασίσαμε λοιπόν τα μεν 2/3 της δύναμής μας, δηλαδή 1800 άντρες, να φύγουν από τα Λειβάδια, να πάνε στον Άγιο Μύρωνα και να επιτεθούν από πίσω στο σύνολο της δύναμης του Οθωμανικού στρατού. Οι υπόλοιποι 800 –μέρος των οποίων αποτελούσα και εγώ μαζί με το σώμα μου- να επιτεθούμε στην εμπροσθοφυλακή των εχθρών που βρισκόταν στον Κρουσώνα. Γι’ αυτό και στείλαμε 12-15 γρήγορους Ανωγειανούς βοσκούς στον Κρουσώνα, με την εντολή να πλησιάσουν όταν ανατείλει ο ήλιος το χωριό, κρατώντας μόνο τις ποιμενικές τους ράβδους, προσποιούμενοι πως βρίσκονται εκεί για προσωπικές τους ανάγκες. Όταν πλησιάσουν να κατευθύνουν τα ποίμνιά που προς το σημείο που τους είχαμε υποδείξει και θα είχαμε ήδη καταλάβει εμείς τη νύκτα. Μετά από αυτές τις συνεννοήσεις, κατεβήκαμε, κρυφτήκαμε σε κάποιους βράχους κοντά στο χωριό και εκεί διανυκτερεύσαμε.»
Βλέπουμε δηλαδή να έχουν πιο ενεργητικό ρόλο πια. Στέλνονται επίτηδες εκεί, για να παρασύρουν τον εχθρό πάνω στους κρυμμένους Έλληνες. Και συνεχίζει ο Πίσσας…
«…Το πρωί, όπως είχαμε συμφωνήσει, οι μεν σταλμένοι Ανωγειανοί με φωνές και κραυγές άρχισαν να οδηγούν τα κοπάδια τους προς το μέρος μας, οι δε Οθωμανοί που εν τω μεταξύ είχαν ξυπνήσει, έτρεξαν και άρχισαν να τους κατακτυπούν. Όταν αυτοί πλησίασαν κοντά μας, επιτεθήκαμε με μεγάλη ορμή εναντίον τους. Μετά από μια μικρή στην αρχή αντίδραση, εκείνοι τράπηκαν σε φυγή και τους καταδιώξαμε σαν ένα σώμα μέχρι το χωριό. Οι Οθωμανοί καλυπτόμενοι και υποχωρώντας από σπίτι σε σπίτι, κατέφυγαν στο τέλος και συγκεντρώθηκαν στην εκκλησία του χωριού, όπου και οχυρώθηκαν περιμένοντας βοήθεια από το Οθωμανικό στρατόπεδο. Μάταια όμως οι ταλαίπωροι ανέμεναν αυτήν την βοήθεια, καθόσον ο Οθωμανικός στρατός που βρισκόταν στον Άγιο Μύρωνα, βρισκόταν και κείνος ταυτόχρονα σε μάχη με τους εκεί δικούς μας και δεν μπορούσε να φροντίσει γι’ αυτούς. Γι’ αυτό οι υπόλοιποι Αλβανοί γύρω στους 170-200, αφού αντιστάθηκαν στην αρχή, στο τέλος αναγκάστηκαν να κλειστούν ολότελα στο ναό. Νομίζοντας μάλιστα πως αυτό θα θεωρούνταν και άσυλο και δεν θα τους επιτιθόμασταν εκεί, απέκρουσαν κάθε πρότασή μας για παράδοση…»
Στην συγκεκριμένη μάχη οι Έλληνες καίνε όλους τους Οθωμανούς μέσα στην εκκλησία και όπως είδαμε, η συνεισφορά των Ανωγειανών είναι καθοριστική. Στην συνέχεια όμως, σε μάχη που έγινε στον Άγιο Μύρωνα την ίδια μέρα και έληξε πάλι με νίκη υπέρ των ελληνικών όπλων, παρατηρούμε για πρώτη φορά τους Ανωγειανούς να αφήνουν τις χουρχούδες τον παραδοσιακό δηλαδή τρόπο και να εξοπλίζονται πια με όπλα. Διαβάζουμε στα απομνημονεύματα του Πίσσα…
«…Η δική μας άφιξή όμως, αποθάρρυνε τόσο τους εχθρούς, ώστε μετά από λίγο άρχισαν βιαστικά να υποχωρούν προς το Ηράκλειο. Ένώ άρχισαν να τρέπονται σε φυγή, τους καταδιώξαμε μέχρι το πρωί επί δυόμισι ώρες και τους φτάσαμε μέχρι τις πύλες του Ηρακλείου. Έπεσαν δε σε αυτή τη μάχη, γύρω στους 1000 Οθωμανούς και 15-20 δικοί μας. Από τους δικούς μας, πάνω από 120 Ανωγειανοί εξοπλίστηκαν με Οθωμανικά όπλα…»
Θα πρέπει βέβαια να πούμε εδώ, πως η λαφυραγωγία των νεκρών, ήταν ο μοναδικός τρόπος εκείνη την εποχή να αποκτήσει κάποιος μη εύπορος ένα όπλο. Γιατί τα όπλα ήταν πανάκριβα. Για παράδειγμα ένα γιαταγάνι κυμαινόταν το φθηνότερο από 150-200 γρόσια και το ακριβότερο μπορούσε να φτάσει και τα 2000 και τα 3000 γρόσια ανάλογα με την διακόσμησή του. Το φθηνότερο πιστόλι έκανε 100 γρόσια και μπορούσε να φτάσει μέχρι 2000 γρόσια. Τα καριοφίλια επίσης πανάκριβα. Την στιγμή που ο μισθός ενός στρατιώτη της εποχής, ήταν 20-25 γρόσια το μήνα. Σημασία όμως εδώ έχει, ότι όσο διαρκεί η επανάσταση, οι Ανωγειανοί αρχίζουν να χάνουν τον παραδοσιακό τους ρόλο και να γίνονται κι αυτοί πολεμιστές. Δεν σταματούν όμως ποτέ, να χρησιμοποιούν άριστα τις χουρχούδες για να πάρουν κανονικά πολεμικά όπλα, όπως θα δούμε στο παρακάτω απόσπασμα του Πίσσα…
«…Πολλά έπαθαν οι Οθωμανοί σε αυτή τη καταδίωξη, χωρίς να βρουν πουθενά σωτηρία. Στην περίπτωση αυτή μου έγινε καταφανής η γρηγοράδα των Ανωγειανών και αποδείχθηκαν αληθινά τα λόγια τους ότι καίτοι άοπλοι, θα μας ήταν χρήσιμοι στο στρατό σε περιπτώσεις που καταδιώκαμε τον εχθρό. Κάποια στιγμή κυνηγούσα έναν Οθωμανό αξιωματικό που είχε πληγωθεί το άλογό του. Ενώ ήμουν έτοιμος να τον συλλάβω ζωντανό και του φώναζα «φίου Τουρκιά φίου!» κοροϊδεύοντας τον ίδιο και το έθνος τους για την αισχρή φυγή τους, ξαφνικά άκουσα πίσω μου μια μαινόμενη φωνή Ανωγειανού. Απείχε αρκετά από μένα και κραύγαζε… «Στάσου αγά πούφαγες τα σύγκληνά μας!» Ταυτόχρονα, είδα την ποιμενική του ράβδο να πέφτει με ορμή πάνω στο κεφάλι του τρισάθλιου γέροντα Οθωμανού, που έπεσε κάτω νεκρός, ενώ ο Ανωγειανός τον αφόπλισε ακαριαία μπροστά μου. Και στην μάχη αυτή εξοπλίσθηκαν από τα λάφυρα των Τούρκων πάνω από 300 Ανωγειανοί, οι οποίοι τελικά δημιούργησαν ένα δικό τους σώμα που αποτελούνταν από 500 άνδρες καλά εξοπλισμένοι, ενώ μέχρι τότε δεν κρατούσαν κανένα όπλο…»
Πολύ σημαντική αυτή η πληροφορία του Πίσσα. Εδώ βλέπουμε για πρώτη φορά οι Ανωγειανοί, όχι μόνο να εξοπλίζονται, αλλά να συγκροτούν πια δικό τους πολεμικό σώμα! Δυστυχώς ο Πίσσας δεν μας αναφέρει τον αρχηγό αυτού του σώματος. Ίσως το δούμε παρακάτω εφόσον η εργασία μου συνεχίζεται.
Θα μου επιτρέψετε όμως να κλείσω εδώ αυτήν την μικρή αναφορά για τους Ανωγειανούς και τον ρόλο τους στην επανάσταση τους 1821, που ήταν πράγματι σημαντικός και καθοριστικός. Οι Ανωγειανοί πρόσφεραν πολλά στον αγώνα, είτε ως παρατηρητές και κατάσκοποι, είτε ως τροφοδότες του ελληνικού στρατού, είτε ως πληροφοριοδότες για τον τόπο και την μορφολογία του, είτε ως πραγματικοί πολεμιστές. Η συνεισφορά τους θα μείνει ανεξίτηλη στην ιστορία του τόπου.
Ευχόμαστε να είναι καλοτάξιδο! Για την σύνταξη του άρθρου ευχαριστούμε θερμά για την βοήθεια της την κα Ζαχαρένια Σκουλά.
Τίτλος: ΣΤΡΑΤΗΓΟΥ ΕΥΣΤΡΑΤΙΟΥ ΠΙΣΣΑ – ΑΠΟΜΝΗΜΟΝΕΥΜΑΤΑ 1821
Μεταφορά στη δημοτική, Επιμέλεια – Σχολιασμός, Ιστορική Έρευνα: Γιώργος Πύργαρης
Εκδόσεις Historical Quest: Χρυσηΐδος 66, Ίλιον, Αθήνα, ΤΚ. 131 22
Τηλ: 210 26 11 832
ΣΕΙΡΑ: ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ (1821)
Υπεύθυνος ‘Έκδοσης: Γιάννης Χρονόπουλος
Επιμέλεια Έκδοσης: Γιάννης Χρονόπουλος
Σελίδες: 272, χαρτί chamois 85 gr.
Αρχική Τιμή: 15,00 €
Διαστάσεις: 14×20
ISBN: 978-618-5088-23-1
Έτος Έκδοσης: Αθήνα, Φεβρουάριος 2017
Μετά το τέλος της πολύ επιτυχημένης εκδήλωσης κοπής της πρωτοχρονιάτικης πίτας θεωρούμε υποχρέωσή μας να ευχαριστήσουμε όλους όσοι συνέβαλαν σ αυτή την πολύ όμορφη εκδήλωση που περιείχε τα πάντα. Πλούσιο τραπέζι με καλό φαγητό , μουσική και χιουμοριστικά σκετσάκια από το Ρολιό και την παρέα του με το δικό τους μοναδικό τρόπο που ενθουσίασαν όλους τους παρευρισκόμενους και τους έκαναν να ξεχάσουν για λίγο τα προβλήματα και να διασκεδάσουν σε μια εποχή που δεν είναι εύκολο αυτό.
Η εκδήλωση βέβαια σ αυτό τον πολύ όμορφο χώρο προσφοράς στην Τρίτη ηλικία δεν περιείχε μόνο διασκέδαση .Ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της ήταν η προβολή ενός μικρού δείγματος του τεράστιου έργου που έχει να επιδείξει το ΚΑΠΗ στα 34 χρόνια λειτουργίας του μέσα από εικόνες με πρόσωπα ,εκδηλώσεις, ομάδες ,εκδρομές εκδόσεις .Μέσα απ αυτή την προβολή φάνηκε πόσο η προσπάθεια του προσωπικού να δώσει μια διαφορετική ποιότητα ζωής στους ηλικιωμένους και να κάνει ένα βήμα πέρα από τις τυπικές υπηρεσίες, προχωρώντας παραπέρα το θεσμό πέτυχε καθιερώνοντας τη δυναμική παρουσία της τρίτης ηλικίας στα κοινωνικά και πολιτιστικά δρώμενα του τόπου μας και κάνοντας το ΚΑΠΗ ένα ζωντανό κύτταρο της κοινότητας
Στιγμές γεμάτες συγκίνηση και νοσταλγία έζησαν οι παρευρισκόμενοι παρακολουθώντας πως μέσα από το ΚΑΠΗ οι ηλικιωμένοι μας δραστηριοποιήθηκαν ,δούλεψαν ομαδικά, ταξίδεψαν ,έγιναν δάσκαλοι αλλά και μαθητές – συνεργάστηκαν με όλες τις ηλικίες -δίνοντας την πείρα τους και παίρνοντας από την φρεσκάδα των νεότερων .Πάντα με σεβασμό της πολύτιμης τοπικής μας παράδοσης ,μεταλαμπάδευσαν τον πολιτισμό αυτού του τόπου ,έγιναν παιδιά διασκέδασαν και έκαναν πράγματα που ούτε οι ίδιοι φανταζόταν ότι μπορούσαν να κάνουν…πράγματα που τους έδιναν ζωή αποκαλύπτοντας μας τα νιάτα που κρύβουν μέσα τους .
Αλλά εκτός απ τα παραπάνω ένα σημαντικό κομμάτι της εκδήλωσης που συγκίνησε ήταν οι ευχαριστίες και η απόδοση τιμής στην Νίτσα τη Χαιρέτη την οικογενειακή βοηθό του ΚΑΠΗ που έχει συνταξιοδοτηθεί τα τελευταία χρόνια . Έναν άνθρωπο που ήταν απ τους πρώτους που έστησαν και δούλεψαν για το θεσμό και που ποτέ δε σταμάτησε στα στενά όρια των υποχρεώσεών της σαν οικογενειακή βοηθός αλλά είχε πάντα κάτι να προτείνει σε όλες τις δραστηριότητες ιδιαίτερα αυτές που είχαν να κάνουν με την παράδοση με διάθεση δημιουργικότητα και μεράκι .Επίσης για πρώτη φορά μαζί με τους ηλικιωμένους έκοψαν τη πίτα τους και οι υπάλληλοι του Δήμου κάτι που έδωσε ευχαρίστηση σε όλους αφού έφερε πιο κοντά τους εργαζόμενους με τους δημότες .
Για άλλη μια φορά λοιπόν ευχαριστούμε όλους που συνέβαλαν σ αυτό το αποτέλεσμα :Τους χορηγούς μας: το Γιάννη το Φασουλά (ΚΡΙΒΕΚ ) ,την οικογένεια του Γιώργη Μανουρά –Καγιαμπή, και τον Αριστείδη Μανουρά για την προσφορά του κρέατος της εκδήλωσηςΤο Δήμο Ανωγείων για την οικονομική και γενικότερη στήριξηΤους χωριανούς μας επαγγελματίες για την προσφορά των δώρων της κλήρωσης και συγκεκριμένα :τα Super Market του Δραμουντάνη Χαράλαμπου- και Νταγιαντά Μιχάλη , το Σαλούστρο το Βασίλη- ΜΑΝΤΗ ,το Σπαχή το Γεώργιο ,το Κρεοπωλείο του Λυκούργου Μπαγκέρη το Ανθοπωλείο της Σταυρακάκης Άννας και τα Φαρμακεία του Παντερή Γεώργιου και Ξυλούρη Ιωάννη .
Από καρδιάς ευχαριστούμε το δικός μας Ρολιό έναν άνθρωπο που έχει το χάρισμα να μοιράζει απλόχερα το γέλιο που μας έχει χαρίσει απίστευτες στιγμές γέλιου στις αποκριάτικες εκδηλώσεις του ΚΑΠΗ μαζί με το Γιάννη Σαμόλη που έδωσε το δικό του τόνο και τους μουσικούς τον Αντώνη τον Κοντόκαλο στη λύρα το Βασίλη το Δραμουντάνη στο μαντολίνο και το Στέλιο το Λουλουδάκη στο λαγούτο .Την Αγγέλα τη Σκουλά για όλη τη βοήθεια και την κάλυψη της εκδήλωσης καθώς και το Μανώλη Σαμόλη
Όλους τους συναδέλφους που βοήθησαν αποδεικνύοντας ότι με την ομαδική δουλειά μπορούν να γίνουν υπέροχα πράγματα .Εκτός από τους συναδέλφους της Κοινωνικής Υπηρεσίας θα ήθελα να ευχαριστήσω προσωπικά τα κορίτσια του ΚΗΦΗ Ζαφειρούλα Χαιρέτη, Πόπη Ξυλούρη και Καίτη Δραμουντάνη που επιμελήθηκαν το χώρο και τα φαγητά και τον οδηγό το Γιάννη το Δραμουντάνη το μάγειρα του παιδικού το Γιάννη το Σαλούστρο καθώς και το Γιάννη τον Καλλέργη που είναι πάντα δίπλα μας με το Σωκράτη τον Κουτάντο αλλά και το Γιώργη το Νταγιαντά που είχε την επιμέλεια του οπτικοακουστικού υλικού .Θερμές ευχαριστίες και στις γυναίκες της ομάδας προσωπικής Ανάπτυξης που συμμετέχουν ενεργά σε όλα και που με διάθεση και μεράκι έφτιαξαν τις σαρικόπιτες και ντολμάδες της εκδήλωσης.
Να είμαστε όλοι καλά να ξανακάνουμε τέτοιες όμορφες εκδηλώσεις που έχουμε όλοι ανάγκη .