Ιστορία
Τ’ Ανώγεια δεν ξεχνούν
14/03/2013
Υπάρχει μια κόκκινη γραμμή, βαμμένη με το αίμα των Ανωγειανών της ναζιστικής κατοχής που χωρίζει τα Ανώγεια με το Φασισμό. Κι όποιος υπερβεί αυτή τη γραμμή δεν μπορεί να λέγεται Ανωγειανός.
Υπάρχει το αίμα του μικρού Στεφανή και του μεγάλου Στεφανογιάννη, οι κραυγές της Ανδρονίκης και της Όλγας που θα στοιχειώνουν τις σκέψεις και το μυαλό μας αν δεν βρεθούμε κάθετα αντίθετοι στη φασιστική λαίλαπα του σήμερα που λέγεται Χρυσή Αυγή, αν δεν πρωτοπορήσουμε στον 
αγώνα ενάντια σε φασιστικές ιδέες και πρακτικές.
Το οφείλουμε στους νεκρούς μας, στους αγωνιστές μας, μα και στα παιδιά μας.
Η ιστορία του χωριού μας κουβαλάει χρόνια στις πλάτες της όλους μας. Την επικαλούμαστε κάθε φορά κι είναι ταυτόσημη με την υπερηφάνεια μας. Πρέπει κι εμείς να φανούμε αντάξιοι της .
Χρέος μας να τη διαφυλάξουμε και θα τη διαφυλάξουμε!
Τα Ανώγεια δε θα δώσουν ποτέ ούτε μια ευκαιρία, ούτε συγχώρεση σ όσους με τη βία καταπατούν τις ιδέες της δημοκρατίας και του ανθρωπισμού!
ΚΑΛΟΜΟΙΡΗ ΑΓΑΠΗ
Δημοσιεύθηκε σε: 
Επειδή συχνά με ρωτούν για το τι σημαίνει ο όρος «Γ′ Ελληνική Δημοκρατία», σκέφτηκα πως είναι χρήσιμο για όλους, να ρίξουμε μια σύντομη ματιά στο ιστορικό μας παρελθόν και να εξετάσουμε την ύπαρξη του πολιτεύματος της Δημοκρατίας στη χώρα μας από την περίοδο των επαναστατικών χρόνων έως και σήμερα.
«Πρώτη Ελληνική Δημοκρατία» θεωρούμε το διάστημα (1821 -1832), που αναφέρεται στο προσωρινό ελληνικό κράτος κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης ενάντια στην Οθωμανική Αυτοκρατορία και συνδέει αυτή την περίοδο της ελληνικής ιστορίας με το μεταγενέστερο της Δεύτερης (1924-1935) και της «Τρίτης Ελληνικής Δημοκρατίας» (1974-σήμερα).
Όταν ξέσπασε η επανάσταση του 1821, διάφορες περιοχές εξέλεξαν τα δικά τους περιφερειακά συμβούλια, τα οποία υποκαταστάθηκαν από την κεντρική διοίκηση στην Α’ Εθνοσυνέλευση της Επιδαύρου, στις αρχές του 1822, όπου δημιουργήθηκε το πρώτοΕλληνικό Σύνταγμα και γεννήθηκε το σύγχρονο ελληνικό κράτος. Το 1827, στην τρίτη Εθνοσυνέλευση της Τροιζήνας, ιδρύθηκε το Ελληνικό Δημόσιο (Ελληνική Πολιτεία), ενώ επιλέχθηκε ο κόμης Ιωάννης Καποδίστριας ως Κυβερνήτης της Ελλάδας. Μετά την άφιξη του στην Ελλάδα τον Ιανουάριο του 1828, ο Καποδίστριας προσπάθησε να δημιουργήσει ένα λειτουργικό κράτος, αλλά σύντομα ενεπλάκη σε σύγκρουση με ισχυρούς τοπικούς άρχοντες και οπλαρχηγούς. Δολοφονήθηκε από τους πολιτικούς αντιπάλους του το 1831, βυθίζοντας τη χώρα σε εμφύλιο πόλεμο. Εν μέσω πολιτικής αταξίας ο Όθωνας έφτασε στο Ναύπλιο το 1833 υποστηριζόμενος από τις “προστάτιδες” δυνάμεις Αγγλία, Γαλλία και Ρωσία. Είχε ανακηρυχθεί “ελέω Θεού βασιλεύς της Ελλάδος”, και το Ελληνικό κράτος μοναρχικό και ανεξάρτητο “Βασίλειον της Ελλάδος”.
Η δεύτερη Δημοκρατία ανακηρύχθηκε στις 25 Μαρτίου 1924, μετά την ήττα της Ελλάδας από την Τουρκία στην εκστρατεία της Μικράς Ασίας. Κατά τη διάρκεια της σύντομης ύπαρξής της, η δεύτερη Δημοκρατία αποδείχτηκε ασταθής. Η ελληνική κοινωνία συνέχισε να διαιρείται από τον Εθνικό Διχασμό, μεταξύ των υπέρ-δημοκρατικών Βενιζελικών και των μοναρχικών που αντιπροσωπεύθηκαν από το Λαϊκό κόμμα, το οποίο αρνήθηκε να αναγνωρίσει ακόμη και τη νομιμότητα της Δημοκρατίας. Η συμμετοχή των στρατιωτικών στην πολιτική οδήγησε στην αποσταθεροποίηση της πολιτικής ζωής. Η οικονομία είχε καταρρεύσει μετά από μια δεκαετία εχθροπραξίας και ήταν ανίκανη να υποστηρίξει τους 1,5 εκατομμύριο πρόσφυγες από την ανταλλαγή πληθυσμών με την Τουρκία. Παρά τις προσπάθειες της μεταρρυθμιστικής κυβέρνησης του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1928-1932, η Μεγάλη Ύφεση των Η.Π.Α επηρέασε καταστροφικά την Ελληνική οικονομία.
Μετά την ήττα της Ελλάδας από την Τουρκία (“Μικρασιατική Καταστροφή”) το 1922, ο νικημένος στρατός επαναστάτησε ενάντια στη βασιλική κυβέρνηση. Ο βασιλιάςΚωνσταντίνος αναγκάστηκε να παραιτηθεί και πέθανε εξόριστος το 1923. Τότε, το Κοινοβούλιο ζήτησε από τον μεγαλύτερο γιο και διάδοχό του, βασιλιά Γεώργιο Β′, να αποχωρήσει από την Ελλάδα. Το έθνος θα μπορούσε να αποφασίσει ποια μορφή κυβέρνησης πρέπει να υιοθετήσει, επιλέγοντας τελικά μια Δημοκρατία. Αυτά τα γεγονότα χαρακτήρισαν το αποκορύφωμα μιας διαδικασίας που είχε αρχίσει το 1915 μεταξύ του βασιλιά Κωνσταντίνου και του πολιτικού αντιπάλου του, του Ελευθέριου Βενιζέλου.
Ο πρώτος Πρόεδρος της ελληνικής Δημοκρατίας ήταν ο Παύλος Κουντουριώτης, ναύαρχος και υποστηρικτής του Βενιζέλου, ο οποίος παραιτήθηκε μετά το 1925. Τον διαδέχθηκε ο αρχηγός του στρατιωτικού κινήματος Θεόδωρος Πάγκαλος, ο οποίος καθαιρέθηκε από στρατιωτικό κίνημα. Ο Κουντουριώτης
επανεξελέγη στο αξίωμα το 1929, αλλά αναγκάστηκε να παραιτηθεί για λόγους υγείας λίγο αργότερα. Ο Αλέξανδρος Ζαΐμης τον διαδέχτηκε και υπηρέτησε μέχρι την αποκατάσταση της μοναρχίας το 1935.
Παρά την περίοδο σταθερότητας και την αίσθηση της ευημερίας που γνώρισε η χώρα κάτω από την τελευταία κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου (1928-1932), τα αποτελέσματα της Μεγάλης Ύφεσης των Η.Π.Α επηρέασαν σοβαρά τη χώρα μας και η πολιτική αστάθεια επέστρεψε. Με την προοπτική της επιστροφής της μοναρχίας, οι ανώτεροι αξιωματικοί των Βενιζελικών προώθησαν ένα κίνημα το Μάρτιο του 1935, το οποίο κατεστάλη από το στρατηγό Γεώργιο Κονδύλη. Στις 10 Οκτωβρίου 1935, οι ανώτατοι αξιωματικοί των Ένοπλων Δυνάμεων έριξαν την κυβέρνηση του Παναγή Τσαλδάρη και ο Κονδύλης αυτοανακηρύχθηκε αντιβασιλέας. Κατάργησε τη Δημοκρατία και διοργάνωσε δημοψήφισμα(κάτω από συνθήκες νοθείας), το οποίο στις 11 Νοεμβρίου οδήγησε στην επιστροφή της μοναρχίας, στο πρόσωπο του βασιλιά Γεωργίου Β′. Τον Αύγουστο του 1936 ο κοινοβουλευτικός πρωθυπουργός Ι. Μεταξάς κήρυξε δικτατορία, καθεστώς που διατηρήθηκε μέχρι την κατάληψη του ελληνικού εδάφους από τις γερμανικές δυνάμεις τον Απρίλιο του 1941.
Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία ονομάζεται η περίοδος διακυβέρνησης του Ελληνικού κράτους από τη μεταπολίτευση (1974)μέχρι σήμερα και διαχωρίζεται ιστορικά από τη περίοδο της Δικτατορίας των Συνταγματαρχών (1967-1974).Μετά την αποκατάσταση της δημοκρατίας στη χώρα τον Ιούλιο του 1974 η Κυβέρνηση Εθνικής Ενότητας υπό την ηγεσία του Κωνσταντίνου Καραμανλή
έθεσε ως πρώτο στόχο την εδραίωση της δημοκρατίας και την εξάλειψη των τραυματικών εμπειριών του εμφυλίου. Οι πρώτες ελεύθερες βουλευτικές εκλογές έγιναν στις 17 Νοεμβρίου 1974, ενώ στις 8 Δεκεμβρίου του ίδιου έτους διεξήχθη δημοψήφισμα για τη μορφή του πολιτεύματος. Το εκλογικό σώμα, με ποσοστό 69,18% εξέφρασε την εναντίον της βασιλευόμενης δημοκρατίας βούλησή του, γεγονός που έκλεισε οριστικά το πολιτειακό ζήτημα στην Ελλάδα. Το Σύνταγμα του 1975 περιέχει έναν ευρύ κατάλογο ατομικών και κοινωνικών δικαιωμάτων, προσαρμοσμένο στις απαιτήσεις των καιρών. Εισάγει το πολίτευμα της προεδρευόμενης κοινοβουλευτικής δημοκρατίας, όπου όμως ο αρχηγός του κράτους διατηρεί την αρμοδιότητα να παρεμβαίνει στην πολιτική ζωή. Το κράτος δικαίου προστατεύεται αποτελεσματικά, ενώ προβλέπεται και η συμμετοχή της χώρας σε διεθνείς οργανισμούς και – εμμέσως – στην τότε ΕΟΚ..
Με την αναθεώρηση του 1986, οι αρμοδιότητες του Προέδρου της Δημοκρατίας περιορίστηκαν σε σημαντικό βαθμό. Την άνοιξη του
2001 ψηφίστηκε μία νέα, πολύ πιο εκτεταμένη αυτή τη φορά, αναθεώρηση του Συντάγματος και μάλιστα σε ένα κατά κανόνα
συναινετικό κλίμα. Από τον Μάιο του 2008, με την τρίτη αναθεώρηση του Συντάγματος, η Ελλάδα έχει ένα Σύνταγμα που διαθέτει και
πολιτική και ιστορική νομιμοποίηση, είναι σύγχρονο, προσαρμοσμένο στις διεθνείς εξελίξεις και παρά τις όποιες επιφυλάξεις, που θα
μπορούσαν να διατυπωθούν σε επί μέρους ζητήματα, στηρίζει ικανοποιητικά το θεσμικό πλαίσιο της σύγχρονης Ελλάδας.
Ιωάννα Μπισκιτζή
λέκτορας κλασικής φιλολογίας
Πηγές: 1)Μαυρογένης, Γιώργος (2008). Πολιτική Επικοινωνία & ΜΜΕ (Κεφάλαιο 17: Πολιτική Επικοινωνία στην Τρίτη Ελληνική Δημοκρατία). Εκδόσεις Σταμούλη.
2)Συνταγματική Ιστορία, Από την επανάσταση έως την καθιέρωση της Βασιλευόμενης Δημοκρατίας (1821-1864). Η Βουλή των Ελλήνων.
Ο Πάτρικ Λη Φέρμορ, ο εκπρόσωπος της Αγγλίας επί Γερμανοκρατούμενης Κρήτης, είπε: “Κατά τη Μάχη της Κρήτης, η ανδρεία και το πνεύμα των Κρητών γέμισαν τις σελίδες του παγκόσμιου τύπου. Η μάχη αυτή έγινε θρύλος και στα μάτια ολόκληρου του κόσμου η λέξη “Κρητικός” έγινε συνώνυμη με τις λέξεις “Πολεμιστής” και “Ήρως”.Στο ηρωικό χωριό μας η ιστορία είναι γνωστή, 7 Αυγούστου 1944, ο Γερμανός λοχίας των SS Γιόζεφ Ολενχάουερ, γνωστός στην περιοχή του Μυλοποτάμου σαν «Σήφης», συνοδευόμενος από ισχυρή ομάδα Γερμανών και Ιταλών στρατιωτών, θα μεταβεί στα Ανώγεια από το γειτονικό χωριό Γενί-Γκαβέ (σημερινή Δροσιά) όπου είχε την έδρα του και θα συλλάβει 98 γυναικόπαιδα, με σκοπό να τα μεταφέρει στο Ρέθυμνο και από εκεί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Γερμανίας.
Η οκταμελής ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων οπλίζεται κατάλληλα και περιμένει στην θέση Σφακάκι. Εκεί θα αιφνιδιάσουν τον Σήφη και την παρέα του και θα ελευθερώσουν από τα χέρια τους τα γυναικόπαιδα. Άπαντες οι γερμανοϊταλοί σκοτώνονται ή αιχμαλωτίζονται. Κανείς από τους αντάρτες και τους ομήρους δεν θα τραυματιστεί. Ο αιφνιδιασμός υπήρξε απόλυτος και η επιχείρηση κρίθηκε από τις πιο επιτυχημένες του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Επικεφαλής της αποστολής ήταν ο Μανόλης Μανουράς (Σμαϊλομανόλης). Από την ομάδα των Ανωγειανών ανταρτών, ήταν ο Χαραλάμπης Φρυσάλης (Φρυσαλοχαραλάμπης)..
Για τον Χαράλαμπο Φρυσάλη όμως θα κάνω σήμερα ιδιαίτερη μνεία! Ήταν ο κορυφαίος πολεμιστής, ο υπέρτατος ήρωας, δεν ήθελε να μιλάει για εκείνες τις ημέρες και ούτε επιζητούσε παράσημα και εκδηλώσεις τιμής, έζησε με σεμνότητα και μας έδωσε μαθήματα αξιοπρέπειας και λεβεντιάς. Δεν φεύγουν οι ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ, δεν φεύγουν οι ΔΑΣΚΑΛΟΙ της ζωής, γιατί με την πορεία τους μεταλαμπαδεύουν διαχρονικές, αθάνατες αξίες. Δεν αφήνουν αυτοί ίχνη πίσω τους. Βαθειά αποτυπώματα αφήνουν.
Η Κομματική Οργάνωση Ανωγείων του ΚΚΕ και το παράρτημα Ανωγείων της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης (ΠΕΑΕΑ) θέλοντας να τιμήσουν όπως τίμησαν και έχουν μάθει να τιμούν τους Αγωνιστές για την Ελευθερία την Δημοκρατία και τον πατριωτισμό και όλους αυτούς που μας δείχνουν τον δρόμο για τα παραπάνω ιδανικά και επειδή λόγοι ανωτέρας βίας δεν μας επέτρεψαν να δώσουμε τον ύστατο αυτό χαιρετισμό στον αείμνηστο πλέον ΦΡΥΣΑΛΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟ (ΦΡΥΣΑΛΟΧΑΡΑΛΑΜΠΗ ) υπογραμμίζοντας τα εξής:
Ο Χαράλαμπος Φρυσάλης ήταν ένας από τους πρωτεργάτες της μάχης που έδωσε ο εφεδρικός ΕΛΑΣ Ανωγείων στο «Σφακάκι» στις 7/8/1944.
Συγκεκριμένα στις 7 Αυγούστου 1944 ήρθε ένα γερμανικό απόσπασμα –όπως γινόταν συχνά- με επικεφαλής τον Γερμανό λοχία τον λεγόμενο (Σήφη) ,ο οποίος αφού δεν βρήκε άνδρες να πάρει για αγγαρεία , πήρε ως ομήρους 92 γυναικόπαιδα., τα οποία είχε σκοπό να τα πάει στο Γένι Κάβε. Όμως η Κομματική Οργάνωση του ΚΚΕ Ανωγείων είχε ήδη λάβει προηγουμένως μια ιστορική απόφαση να κήρυξη ελεύθερη περιοχή των Ανωγείων και αν ερχόταν οι Γερμανοί στο χωριό να χτυπηθούν πάση θυσία . Το καθήκον αυτό εκ των πραγμάτων έπεσε στην εφεδρική ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων και η οποία την συγκεκριμένη στιγμή ανταποκρίθηκε άμεσα και μεθοδικά όπως είχε προσχεδιαστεί . Πήγαν λοιπόν στην συγκεκριμένη τοποθεσία «Σφακακι» όπου και περίμενε τους Γερμανούς όπου μετά από μια σύντομη μάχη τους εξουδετέρωσε πλήρως ..
Εκεί διεξήχθη η αποτελεσματικότερη και ωραιότερη μάχη κατά των Γερμανών φασιστών σε ολόκληρο τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο . Ο λόγος ήταν διότι εξουδετερώθηκε πλήρως το Γερμανικό απόσπασμα ,απελευθερώθηκαν οι όμηροι και κανένας αντάρτης ή όμηρος δεν έπαθε ούτε γρατζουνιά. Μέλος αυτής της ομάδας υπήρξε και ο αείμνηστος Φρυσαλοχαραλαμπης ο οποίος ουδέποτε στην υπόλοιπη ζωή του προσπάθησε να εξαργυρώσει με οτιδήποτε αυτή του την συμμετοχή . Γι’αυτον ήταν μια αυτονόητη πράξη καθήκοντος .
Αυτήν την Ομάδα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τιμάμε που με αυτήν την ηρωική πράξη, έδωσε την σκληρή απάντηση στους δυνάστες του λαού μας. Αυτή δε η πράξη δεν τιμά μόνο αυτούς που την αποφάσισαν, την οργάνωσαν, και την εκτέλεσαν, αλλά τιμά και όλους εμάς στο χωριό. Θα μένει Φωτεινός και ιστορικός φάρος να μας καθοδηγεί και να μας δείχνει τον δρόμο και τον τρόπο που θα πρέπει εμείς πάντα να ακολουθούμε σε ανάλογες συνθήκες.
Υστερόγραφο:
Ο αείμνηστος Φρυσαλοχαραλαμπης όταν πολλά χρόνια αργότερα η Αναγνώριση της ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ είχε γίνει πράξη, του ζητήθηκε από τον Γραμματέα της ΠΕΑΕΑ να συμπληρώσει τα δικαιολογητικά ,ώστε να αναγνωριστεί η δράση του ως αντιστασιακός. Αυτός ορθά –κοφτά και χωρίς δεύτερες κουβέντες αρνήθηκε. Μπροστά στην έκπληξη του γραμματέα της ΠΕΑΕΑ συμπλήρωσε « εσύ εάν ήσουν στην θέση μου δεν θα πήγαινες?»
Όπως αναφέρει ο Γραμματέας της ΠΕΑΕΑ « έμεινα άναυδος για λίγο σαν να μην ήξερα που βρισκόμουν . Αφού συνήλθα, συνειδητοποίησα ότι είχα μπροστά μου έναν πραγματικό ΑΝΤΡΑ, είχα μπροστά μου ένα αληθινό ΠΑΤΡΙΩΤΗ και ένα σεμνό ΑΓΩΝΙΣΤΗ .»
Αυτό δεν τιμά μόνο την οικογένεια του, τους Φρυσαλληδες ,μα τιμά όλους μας. Και θα μας τιμά για πάντα. Μας κάνει όχι μόνο υπερήφανους αλλά μας δείχνει τον δρόμο και την στάση που πρέπει να ακολουθήσει ο λαός μας όταν κινδυνεύει η πατρίδα και τα ιδανικά μας .Άλλος δρόμος από την αντίσταση ,τον οργανωμένο αγώνα ενάντια σ’ αυτούς που επιβουλεύονται την ελευθερία την δημοκρατία και την ειρήνη δεν υπάρχει .
5 Φλεβαρη 2013
Η Κομματική Οργάνωση Ανωγείων του ΚΚΕ &
Το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΩΓΕΙΩΝ της ΠΕΑΕΑ
Του Γιώργου Αλλαμανή από tovima.gr
Τρικυμία εν κρανίω επικρατεί στους μουσικούς επιμελητές των δημόσιων εκδηλώσεων της Χρυσής Αυγής.
Με τα ηχεία στο τέρμα, στη συγκέντρωσή τους για τα Ιμια πριν από λίγες μέρες ακουγόταν το παραδοσιακό και κρυπτοπολεμικό ριζίτικο «Πότε θα κάνει ξαστεριά» από τη φωνή τουΝίκου Ξυλούρη. Δηλαδή ο ύμνος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Στην οποία… «δεν σκοτώθηκε κανείς» κατά το ενσυνείδητο ψέμα που πασάρουν στους ακάτεχους οι μισάνθρωποι πάτρωνες της ακροδεξιάς βίας.
Στον κορυφαίο και άοπλο αντιχουντικό ξεσηκωμό των φοιτητών ο ίδιος ο Αρχάγγελος της Κρήτης υπήρξε δρων συμπρωταγωνιστής. Πώς; Οχι μόνο με τη φωνή του, αλλά και με τη φυσική του παρουσία, μεταβαίνοντας κάθε μέρα στο Πολυτεχνείο εκείνες τις φοβερές μέρες του Νοέμβρη του 1973. Ωσπου οι ίδιοι οι φοιτητές του ζήτησαν, λίγες ώρες πριν από την επέμβαση των τανκς, να απομακρυνθεί γιατί είχε γίνει, πλέον, στόχος των Ντερτιλήδων.
Στο αντιδικτατορικό πανηγύρι της θεατρικής παράστασης με το έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Το μεγάλο μας τσίρκο» ο Ξυλούρης ήταν λαμπρός πρωθιερέας. Δηλαδή το ακριβώς αντίθετο των αγράμματων Παπαδοπουλαίων που ο πολιτισμός τους εξαντλείτο στην κακοποίηση των παραδοσιακών χορών για τα ασπρόμαυρα «Επίκαιρα» της εποχής και στις ξεδιάντροπες κλοπές δημοσίου χρήματος, για «άγιο σκοπό», να χτιστεί δήθεν ο ναός για το «τάμα του έθνους» στα Τουρκοβούνια – ακόμα γελάν κι οι πέτρες.
Ομως τίποτα γελοίο δεν υπάρχει στην χοντροκομμένη απόπειρα νεοναζιστικού καπελώματος τόσο της ανώνυμης ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και του ξακουστού Ψαρονίκου. Μόνο ωμός κανιβαλισμός υπάρχει. Και μάλιστα με την πανάρχαια αντίληψη της ανθρωποφαγίας: κατασπαράσσω τον εχθρό μου. Γιατί τον φοβάμαι. Τόσο πολύ που θέλω να πάρω τη δύναμή του.
Κάτω τα χέρια από την παράδοση. Κάτω τα χέρια και από τον Νίκο Ξυλούρη!
Τριάντα τρία χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την 8η Φεβρουαρίου του 1980 που ένας μεγάλος Έλληνας ο Νίκος Ξυλούρης πέρασε στην αιωνιότητα. Η φωνή της Κρήτης και της Ελλάδας σίγησε, όμως, με τα τραγούδια του και την στάση ζωής του, να μένουν για πάντα και να γίνονται σύμβολα ολόκληρων γενιών.
Ο δικός μας ”Ψαρονίκος” αποτελεί έναν φάρο των Ανωγείων που έκανε το χωριό μας γνωστό ανά τον πλανήτη με την φωνή και την δύναμη της αλύγιστης ψυχής του.
”Έφυγε” μόλις στα 44 χρόνια του μια κρύα Παρασκευή σαν σήμερα στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο του Πειραιά χτυπημένος από την επάρατη νόσο. Ο ίδιος μερικά χρόνια πριν το είχε τραγουδήσει:
”Μια μέρα μια Παρασκευή θα πέσω να πεθάνω,
Και μια Λαμπρή θα αναστηθώ από το χώμα απάνω…”.
Παραπονιόταν συχνά στους ανθρώπους που συνεργαζόταν, συνθέτες και στιχουργούς λέγοντας τους πάντα χαμογελαστός: ”Όλο με το Χάρο με κάνετε να τα βάζω και να τονε προκαλώ”.
Κι αλήθεια, τον προκάλεσε το Χάρο ο Νίκος. Και τον κέρδισε .Έμεινε αθάνατος στις καρδιές όλων των Ελλήνων και όλων εκείνων που τραγούδησαν τα τραγούδια του, γοητεύτηκαν από την μορφή του ,εμπνεύστηκαν από τους αγώνες του.
Γεννήθηκε το 1936 στις 7 Ιουλίου, στα Ανώγεια και έζησε σαν μικρό παιδί τα χρόνια του πολέμου και το ολοκαύτωμα του χωριού. Γυρίζοντας στο χωριό ο πατέρας του ο Γιώργης, ο Ψαράκης όπως τον ήξεραν οι Ανωγειανοί, άνοιξε το καφενείο του στο Περαχώρι και εκεί μέσα μάζεψε τις πίκρες, τις στερήσεις και τους αγώνες των χωριανών που πάλευαν να σταθούν στα πόδια τους και να ζήσουν τις οικογένειες τους. Ο Νίκος από μικρός δείχνει την κλίση του στην λύρα και κάνει το όνειρο του πραγματικότητα παρά τις αντιδράσεις τότε του πατέρα του. Ο δάσκαλος του μάλιστα Μενέλαος Δραμουντάνης ήταν αυτός που έπεισε και τον πατέρα του να του πάρει μια λύρα στα 12 χρόνια του. Κοπέλι έπαιρνε 2 ξύλα και έκανε πως έπαιζε λύρα. Το ποτάμι πλέον δεν κυλούσε πίσω. Ο Ψαρονίκος άρχισε να παίζει σε γάμους και πανηγύρια. πρώτο του κομμάτι ήταν και το πλέον αντιπροσωπευτικό του:
”Δεν κλαίνε οι δυνατές καρδιές η μοίρα όταν τσι δέρνει,
γιατί πιστεύουν με καιρό πως κάθε πόνος γιένει…”.
http://www.youtube.com/watch?v=p-3Xz4Ri-GA
Το 1953 φεύγει από τα Ανώγεια και δουλεύει στο Ηράκλειο στο κέντρο ”Κάστρο”. Το 1958 παντρεύεται την Ουρανία Μελαμπιανάκη που είχε γνωρίσει μερικά χρόνια πριν σε ένα πανηγύρι στο Βενεράτο και την έκλεψε καθώς οι δικοί της δεν τον ήθελαν. Παντρεύτηκαν στις 22 Μαίου και απέκτησαν δυο παιδιά τον Γιώργη και την Ρηνιώ. Το 1958 βγαίνει και ο πρώτος του δίσκος με τίτλο ”Μια μαυροφόρα περνά”.
Δύο χρόνια αργότερα, ηχογραφεί με μεγάλη επιτυχία τον δίσκο «Ανυφαντού» και, όταν ο κόσμος αρχίζει να τον υποστηρίζει περισσότερο, μετακομίζει στην Αθήνα, όπου αρχίζει τις εμφανίσεις στο κέντρο «Κονάκι». Στην Αθήνα θα γνωρίσει τον ποιητή και σκηνοθέτη Ερρίκο Θαλασσινό, ο οποίος αποφασίζει να τον συστήσει στον Γιάννη Μαρκόπουλο. Μαζί ξεκινούν μια λαμπρή συνεργασία με τον δίσκο «Χρονικό» και τα «Ριζίτικα»
Στα χρόνια της Χούντας ο Νίκος περνάει στην ιστορία με τη συμμετοχή του το 1973 στην παράσταση ”Το μεγάλο μας τσίρκο” με την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο.
ΣΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
Λίγους μήνες αργότερα τις ημέρες του Νοέμβρη του 1973 ο Ψαρονίκος θα βρεθεί μέσα στο Πολυτεχνείο και θα τραγουδήσει μαζί με τους φοιτητές κατά της δικτατορίας:
”Πότε θα κάνει ξαστεριά πότε θα φλεβαρίσει..Να πάρω το τουφέκι μου..”.
Βαθύτατα δημοκράτης μέχρι το τέλος της ζωής του ο Νίκος δεν έμπαινε σε καλούπια,δεν ήθελε τον ζυγό και πάλευε με το δικό του μοναδικό τρόπο για τις ελευθερίες του ανθρώπου. Με την φωνή του σημάδεψε τα χρόνια της χούντας και την αντίσταση προς αυτήν αλλά και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.
Τα μεταπολιτευτικά χρόνια τραγουδά κάποια ακόμα τραγούδια του Χρήστου Λεοντή, του Σταύρου Ξαρχάκου και του Γιάννη Μαρκόπουλου. Παράλληλα, ηχογραφεί τα «Αντιπολεμικά» τραγούδια του Λίνου Κόκοτου και του Δημήτρη Χριστοδούλου και κάποια μελοποιημένα από τον Ηλία Ανδριόπουλο ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη. Επανέρχεται όμως και στα παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης, ενώ λέει και κάποια λαϊκά τραγούδια του Στέλιου Βαμβακάρη. Με τον «Αργαλειό», το «Φιλεντέμ», τον «Πραματευτή», αλλά και το «Μεσοπέλαγα αρμενίζω», η φωνή του ακούγεται και πάλι έντονα. Τώρα λέει και πάλι «τραγούδια ζωής». Αυτή όμως του επιφυλλάσει μια δυσάρεστη έκπληξη.
Το 1979 είναι μια δύσκολη χρονιά για τον Νίκο Ξυλούρη. Αν και η καριέρα του βρίσκεται στο απόγειό της, ο ίδιος υποφέρει από έντονους πόνους στο κεφάλι και στο θώρακα. Ταξιδεύει στη Νέα Υόρκη και εισάγεται για εξετάσεις στο Memorial Hospital, όπου διαπιστώνεται ότι πάσχει από καρκίνο. Έπειτα από πολλαπλές εγχειρήσεις επιστρέφει στο σπίτι ενός φίλου του στο Πόρτο Ράφτη και προσπαθεί να νικήσει την επάρατο νόσο.
”Φεύγει” για πάντα στις 8 Φεβρουαρίου 1980 και κηδεύεται στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών βυθίζοντας στο πένθος τα Ανώγεια,την Κρήτη και την Ελλάδα γενικότερα.
”Έβαλε ο Θεός σημάδι,παλικάρι στα Σφακιά
κι ο πατέρας του στον Άδη,άκουσε μια τουφεκιά…
Της γενιάς μου βασιλιά,μην κατέβεις τα σκαλιά.
Πιές αθάνατο νερόνα νικήσεις τον καιρό..”.
Στα Ανώγεια τον τίμησαν δίνοντας το όνομα του στο θέατρο του χωριού το οποίο τα τελευταία τρία χρόνια κοσμεί και το άγαλμα του Ψαρονίκο. Εκεί με το μικρόφωνο στο χέρι υποδέχεται τους ανθρώπους που επισκέπτονται τον τόπο μας.Ανθρώπους που έμαθαν για την ιστορία και τον πολιτισμό των Ανωγείων και μέσα από τον μεγάλο Ψαρονίκο.
«ΗΤΑΝ ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΟΥ ΑΣΠΡΑ ΓΑΡΙΦΑΛΑ…»
Σήμερα θα ακούγονται τα αξέχαστα τραγούδια του μέσα από τα μεγάφωνα του Δήμου ως ελάχιστο φόρο τιμής σε ένα άνθρωπο που τίμησε αυτό τον τόπο με τη ζωή και τη δράση του.
”Ήταν ο τόπος μου βράχος και χώματα ήλιος και μαύρο κρασί
Όργωνα θέριζα και με τον Όμηρο σε τραγουδούσα, λαέ μου ..
Πάνω στα κύματα
νύχτες ολόκληρες.
σε ονειρεύτηκα…
Ήταν τα σπίτια μου άσπρα γαρίφαλα και τα κορίτσια σεμνά.
Είχαν αρμύρα στα χείλη στα μάτια τους καίγανε την οικουμένη
και τα παιδιά μου
με μια φυσαρμόνικα
τα ξελογιάζανε…
Ήταν ο τόπος μου σαν το χαμόγελο, όνειρο καθημερνό.
Κάποιος τον πούλησε, κάποιος τον ρήμαξε σαν δανεισμένη πραμάτεια.
Τώρα τ’ αγόρια μου
παίζουν το θάνατο
στα χαρακώματα.”.