Ιστορία
«Αν με το γιό σου θα βρεθείς Ξυλούρη Ζαφειρένια τ΄ Αδη που τη συγκίνηση θα παίξουν τα μπεντένια»
02/02/2014
Κυριακή 13 Αυγούστου 1944. Η μέρα που σημάδεψε για πάντα τη ζωή σου και τα κατοπινά σου βήματα. Οι Γερμανοί μπήκαν στα Ανώγεια. Σας συγκεντρώνουν, γυναίκες και παιδιά στις πλατείες, λίγο πριν το κάψιμο του χωριού, για να ξεκινήσετε την πορεία προς τα χωριά του Κάτω Μυλοποτάμου. Οι κάννες των όπλων των Γερμανών σημαδεύουν τα κεφάλια σας.
Εσύ, έγκυος 8 μηνών, μαζί με τα τρία σου μικρά παιδιά το Γιώργη, τη Λευτερία και το Στεφανή. Μες στη φασαρία και την αναταραχή όπου είστε όλοι μαζεμένοι στο Λιβάδι ακούγονται πυροβολισμοί και σούσουρο «Εσκοτώθηκε ο Στεφανής του Μπαμπακιό στην πλάκα». Ο γιος σου ο Στεφανής είναι μόνο 8 χρονών. Τρέχεις μες στην παραζάλη και συναντάς το παιδί σου πεσμένο κατά γης. Τον ακουμπάς στα χέρια σου και ξεψυχά. Κείνη τη στιγμή ένας Γερμανός στρατιώτης σου ακουμπά το όπλο στο κεφάλι και σου λέει «ράους – φύγε». Όλα γυρνάνε στο κεφάλι σου, ο Στεφανής νεκρός, το μωρό στη κοιλιά σου, τα άλλα σου παιδιά. Και κάνεις τη σωστή επιλογή. Φεύγεις με τα άλλα σου παιδιά ακολουθώντας το δρόμο όλων των Ανωγειανών, το δρόμο της κατοχής της ξενιτιάς.
Σε όλες σου τις αφηγήσεις, η μέρα αυτή σημάδεψε τη ζωή σου. Σε είχα ακούσει πολλές φορές να λες «Γιατί παιδί μου να αφήσω το Στεφανή μου να φύγω και να μη σκοτωθώ μαζί του;». Σου ΄λεγα και σου λέω ότι έκανες τη σωστή επιλογή, την επιλογή για την οικογένεια σου, την επιλογή για τη ζωή!
Έλεγες «Την κατάρα μου να ‘χουν όσοι θέλουν τον πόλεμο». Τρόμαζες όταν άκουγες περιστατικά πολέμου από όλο τον κόσμο, και πάντα έκλαιγες και συμπονούσες τις μάνες του πολέμου.
«Δε θέλω να πεις τίποτα για μένα όταν ποθάνω, θέλω μόνο να πεις για το Στεφανή μου» μου λέγες. Σου ‘κανα το χατίρι για τελευταία φορά θεία Μπαμπακιούδαινα, θεία Ζαφειρένια, θεία ηρωίδα.
Γενναία γυναίκα, δείγμα μιας εποχής και μιας γενιάς που πέρασε. Δυστυχώς αφήνεις πίσω μεγάλο και δυσαναπλήρωτο κενό. Αφήνεις όλους εμάς σε καιρούς δύσκολους να τους αντιμετωπίσουμε χωρίς το θάρρος και την ανδρεία των παλιών.
Στο ταξίδι αυτό θεία διάλεξες να πας χέρι – χέρι με τον αγαπημένο σου ανιψιό Μανώλη. Το Μανώλη του Κίκη που υπεραγαπούσες και που έρχεται από την Αμερική να συνταξιδέψετε.
Τα παιδιά σου ο Γιώργης, η Λευτερία, ο Πολύδωρος, τα εγγόνια σου και τα δισέγγονα σου πρέπει να είναι διπλά και τριπλά υπερήφανοι που αξιώθηκαν να σε είχαν μάνα και γιαγιά, να ακούσουν τις αφηγήσεις σου και τον πόνο σου, να μάθουν από τη στάση ζωής σου και τη λεβεντιά σου.
Όλοι εμείς οι συγγενείς και οι φίλοι σου σε αποχαιρετούμε έχοντας γνώση ότι αποχαιρετούμε μια εποχή, μια γυναίκα, ένα σύμβολο που πάντα μας έλεγε «Όχι στον πόλεμο, ναι στην ειρήνη»
Στο καλό θεία Ζαφειρένια
Ανώγεια 30/01/14
Γιωργία Μιλτιάδη Ξυλούρη
Για την Ζαφειρένια Ξυλούρη γράφει τα παρακάτω λόγια ο Σταύρος Βιτώρος ή Αγκούτσακας:
Πέθανε η Μπαμπακιούδενα στα ενενηνταεφτά της
για να τσι πώ λόγια πολλά και για την λεβεντιά της..
Στη πάνω πάντα τσι κορφής εβγήκες τσι ζωής σου
όρθια, για τον άντρα σου και για τον Στεφανή σου
Τον άντρα πού χασες μικρό κοπέλι; τον ιγιό σου
κι έκτοτε δε ξαστέρωσε χαρά το πρόσωπο σου
Τα χιόνια λιώνα τσι κορφής η στο περπάτημα σου
γιατί τιμούσανε κι αυτά η το ανάστημα σου
Στα μαύρα η μοίρα σε ντυσε πο μικροπαντρεμένη
κόρη αντάρτων κι αδερφή με κότσια προικισμένη
Να θυσιάσεις ήθελε το πρώτο σου κοπέλι
και μ ’ένα τρόπο βάναυσο που εχθρός εχθρού δε θέλει
Την εποχή τσι καταχνιάς και τσι σκλαβιάς μας πάλι
μόχθιε κι μοίρα σου ταχτά πο-κάτω να σε βάλει
Μέρα τ ’Αυγούστου Κυριακή καλά ξημερωμένα
μπήκανε Ούνοι στο χωριό τα μύχια του κραδαίνα
Ένας αρίθμητος στρατός το κύκλωσε οπλισμένος
και ο σκοπός του στο χωριό γραπτώς συγκεκριμένος
Τήρησαν το πρωτόκολλο όλοι κακοί δεν είσα
Λίγοι, το αίμα το πολύ ή το αθώο χύσα
Ένας κακούργος Γερμανός τσι δεκατρείς τ’ Αυγούστου
τον γιό τζι τον εκτέλεσε έτσα για χάρη γούστου
Μια δεκαριά χρονώ τανε παιδάκι τοσοδούλι
να γίνει αιχμή του δόρατος σκέψης κακής πεδούλι
Αν μπόρου με το βλέμμα της άνθρωπο να σκοτώσει
άσχημο τέλος του φονιά του γιού τζι θελα δώσει
Που την ανθρώπινη οργή η μητρική υπερέχει
σύνορα μέτρα και σταθμά εκτός τοιχών της έχει
Στην αγκαλιά της το βαλε για να το περιθάλψει
να λούσει με τα δάκρυ της να ντύσει και να θάψει
Οι γερμανοί τα όπλα τους πάνω της τα χα στρέψει
μα εκείνη το κοπέλι της έσκυβε να παστρέψει
Έχασε και τον άντρα της τα πάθη τζι πληθύνα
και οι τα μαύρα ρούχα της απάνω της σκληρύνα
Έμπειρη πια στα βάσανα πένθη καημούς και πόνους
έκανε στην παρηγοριά μάθημα στους γειτόνους
Δεν έδωκε στην μοίρα της ούτε στιγμή να νοιώσει
πόσες φορές λογής λογιώς την είχενε πληγώνει
Βγήκε στα εκατό κοντά και τα χε τετρακόσια
Εγγόνια και δισέγγονα στους ώμους τσι σηκώσα
Νέος φυγε κι ο άντρας τζι μα πιά τα μαθημένη
με το σταυρό στον ώμο της τα πάντα να υπομένει
Μισό αιώνα πάλευε κύματα αφρισμένα
άλλες γυναίκες στα μισά του ποταμού θα μένα
Έθεκε κειά που έστρωσε κι είχε καλά στρωμένα
με τα παρικαρίσια της και τα αντρωμένα
Έφυγε χτές ακέραιη στα ενενηνταεφτά της
με σκούρο το τσεμπέρι της και κι άλλο στα μαλλιά της
Η μοίρα δε την άφηκε ξέγνοιαστη να μυσέψει
και τσι πεψε να ν’ ανηψιό να τη ναι συνοδεύσει
Μπαμπακιούδενα
Μια λύπη περιμένει σε σ’ αυτόν τον μισεμό σου
θα χεις συνοδοιπόρο τον λατρευτό ανηψιό σου
Τον ΈλληνοΑμερικανό που ήρθε που τα ξένα
το δε ταχιά που μίσεψες να φύγει μετά σένα
Όλους τσι αγάπης μα σ αυτόν είχες αδυναμία
κι άξιζες την πολύπαθη στερνή σου ηρεμία
Χώμα να κάμεις αλαφρύ και χώμα τιμημένο
γιατί με δάκρυα πολλά το έχες διασχισμένο
Αν με το γιό σου θα βρεθείς Ξυλούρη Ζαφειρένια
τ΄ Αδη που τη συγκίνηση θα παίξουν τα μπεντένια
Υστερόγραφο
Στους ήρωες το λάβαρο συνήθως τ’ αποθέτου
εκτός εδά και τίθεται οι μύτες μας και πέσου
Μας λείπει ο αυθορμητισμός και η σωστή μας κρίση
κι όμως τον έχουμε πολύ αλλά με λάθος χρήση
Φιγούρα την ναι κάνουμε στα χέρια την σημαία
και μια γυναίκα έφυγε χωρίς αυτήν, σπουδαία..
Δημοσιεύθηκε σε: 
Σταθμό στην ιστορία της Αντίστασης των Ανωγείων αποτελούν οι μορφές των Ανωγειανών γυναικών. Η ιστορία ακόμη δεν έχει σκύψει να καταγράψει τη μεγάλη προσφορά της γυναίκας των Ανωγείων τα χρόνια 1941-1944.
Μια σημαντική Ανωγειανή μορφή ήταν η Ζαφειρένια Ξυλούρη ή Μπαμπακιούδενα. Στο πρόσωπό της συνδέονται η γυναίκα του αντάρτη, η μάνα που μεγάλωνε τα παιδιά της με υπερηφάνεια και καρτερία, η Ανωγειανή που τροφοδοτούσε το αντάρτικο, η γυναίκα που είδε το χωριό της να εξαφανίζεται και να δημιουργείται πάλι από την αρχή, η χαροκαμένη μητέρα που είχε την «τιμή» να ξεψυχήσει το παιδί της ο Στεφανής στα χέρια της από το βόλι ενός βάρβαρου εχθρού. Βάρβαρος γιατί δε σεβάστηκε ούτε τα μικρά παιδιά, ικανοποιώντας τη δίψα του για αίμα και πόνο πατώντας πάνω στις αθώες παιδικές ψυχές. Σήμερα 30 Ιανουαρίου 2014 πέρασε στην αιωνιότητα. Αφιερώνουμε την παρακάτω αφήγηση της ίδιας στο Γιώργο Καλογεράκη την Άνοιξη του 2004.
Αφήγηση Ζαφειρένιας Ξυλούρη -Σκουλά του Εμμανουήλ ή Μπαμπακιούδαινας : …το πρωί όταν ξημέρωσε η μέρα ήρθανε και είπανε να πάνε απάνω όλα τα γυναικόπεδα. Το διατάξανε οι Γερμανοί. Ο άντρας μου ήτανε αντάρτης στο βουνό. Άντρες στο χωριό δεν υπήρχανε. Όλοι ήτανε αντάρτες. Οι Γερμανοί εβρήκανε πολλά γυναικόπεδα στο χωριό. Αν ήθελα δε βρούνε τόσα πολλά γυναικόπεδα οι Γερμανοί στο χωριό ήθελα μας εσκοτώσουνε. Άμα επήγαμε στο σχολείο μας είπανε να πάμε να πάρομε από το σπίτι μας κάτι ότι ήθελα μπορούμε να σηκώνομε. Πως ήθελα μας εφύγουνε δεν το ξέραμε βέβαια. Ήρθαμε μεις, ήρθενε και το παιδί μου, αυτό μου κλούθανε αυτό ήτονε εννιά χρονών. Το λέγαμε Στεφανή. Τότε εγώ είχα τρία παιδιά. Το άλλο βράδυ είχαμε φύγει πάλι από τα σπίτια μας και είχαμε πάει απέναντι και εξομείναμε έξω. Επεριμέναμε να έρθουνε οι Γερμανοί. Τα παιδιά ενομίζανε ότι ήθελα να πάμε πάλι έξω από το χωριό να ξομείνομε. Εγώ ήμουνε μέσα στο σπίτι και έγκυος οχτώ μηνών. Γύρευγα να πάρω ρούχα για την γέννα μου. Μπαίνει ο Στεφανής και μου λέει :
-Μάνα, ήντα να πάρω ;
Είχαμε δυο γειτονάκια, το Μιχάλη και το αδερφάκι του το Γιώργη το Μπροκάκη. Του φωνιάζανε του Στεφανή. Το παιδί εγώ δεν τ’άκουσα που φώναζε του δικού μου. Είπα του Στεφανή μου :
-Πάρε παιδί μου το πάπλωμα και πήγαινε.
Δεν εκατάλαβα πως τα παιδιά δεν ήθελα γιαγύρουνε στο σχολειό μόνο να πάρουνε απάνω προς το βουνό. Το παιδί επήρε το πάπλωμα και εγώ στο σπίτι μέσα εγύρευγα τα ρούχα που μου χρειάζουνται. Τα βάνω σ’ένα τσουβάλι. Γρικώ τον πυροβολισμό κι ήμουνε μες στο σπίτι. Το παιδί μου ήτονε στο γύρο του δρόμου, στην καμάρα, εκεί που είναι ο Άγιος Νεκτάριος. Εγώ δεν άκουσα πως τους φώναξε ο Γερμανός.
Το γειτονάκι μας επήρε τον Στεφανή και πηγαίνανε προς τα πάνω να βγούνε έξω από το χωριό. Εγώ έβαλα το τσουβάλι τα ρούχα στον ώμο, το σηκώνω και εβγήκα και προχώρησα προς την μεριά της καμάρας. Εκεί που πήγαινα μου λέει του Μίχαλου η μάνα, η Ελένη Σκουλά :
-Έ καημένη, εσκοτώσα το.
Εγώ εξαφνιάστηκα, δεν εκατάλαβα και επήγαινα. Πάω και το βρίσκω πεσμένο στο δρόμο. Ήτανε πηγεμένες μερικές γυναίκες, πολλά παιδιά εστέκανε από πάνω του. Ο Γερμανός είδε τα παιδιά ότι δεν επηγαίνανε προς το σχολειό, τους εφώναξε αλλά αυτά δεν εδώκανε σημασία και επυροβόλισε. Η σφαίρα εβρήκε το δικό μου παιδί, τον Στεφανή μου.
Επήγα και το βάνω στα γόνατά μου. Η σφαίρα το βρήκε στο λαιμό. Ο Στεφανής μου άνοιξε το στόμα του και ετελείωσε. Έρχεται ο Γερμανός με το όπλο. Μου λέει να φύγω. Εγώ δεν έφευγα και τον έξύβριζα. Αυτός το καταλάβαινε πως τον έβριζα. Μου λέει ο Γερμανός ότι κι εγώ καπούτ. Εγώ δεν έφευγα μόνο έκλαιγα. Επήρα το πρόσωπο του Στεφανή μου και το καθάριζα από τα χώματα και εμοιρολογούμουνε. Του’πλυνα το πρόσωπο με τα δάκρυά μου. Ύστερα δεν μ’αφήκανε οι γυναίκες μόνο με πήρανε και φύγαμε. Το παιδί μου έμεινε εκεί πεσμένο. Έμεινε ξοπίσω η πεθερά μου και δυο τρεις άλλες γυναίκες. Εμείς οι υπόλοιπες επήγαμε στο Αρμί στο σχολειό. Οι Γερμανοί δεν εφήνανε να πάρουνε το παιδί από κια. Η πεθερά μου η Μαγδαληνή Ξυλούρη εβρήκε μια τση ανιψιά Κατερίνη Γιαννιούδαινα την λέγανε και πήγανε στους Γερμανούς και τους λένε να πάρουνε το παιδί. Ελέγανε των Γερμανών να πάρουνε το παιδί να το πάνε στην εκκλησία. Οι Γερμανοί δεν αφήνανε μόνο τση στείλανε στο φυλάκιο και τον έδωκε χαρτί ο υπεύθυνος και έτσι το πήρανε. Το πήγανε μες στην εκκλησία. Και έκαμενε έξε μερόνυχτα μες στην εκκλησία άθαφτο. Άμα το πήρανε το παιδί και το πήγανε στην εκκλησιά η πεθερά μου ήρθε κι αυτή στο σχολειό. Μας επήγανε οι Γερμανοί στο Γενή Γκαβέ. Εκεί εξωμείναμε. Το πρωί μας εβάνουνε στον αμαξωτό, μας επροπατούσανε και επήγαμε στο Πέραμα. Όλα τα γυναικόπαιδα του χωριού. Εκεί μας εφήκανε σ’ένα λιόφυτο. Ήτανε σπερνό τση Παναγίας. Μας εφέρανε οι ανθρώποι ελιές ψωμί, πατάτες ότι είχανε. Μετά μας επήρανε οι Μυλοποταμίτες στα σπίτια ντως. Κάθε οικογένεια έπαιρνε και μια από τις δικές μας, μας το κάνανε πολύ καλά. Εγώ δεν επήγα στο Πέραμα. Ήρθε ένας και τονε λέγανε Σαρή και γνώριζε τον αδερφό μου τον παπά – Γιάννη.
Μας επήρε και μας επήγε σ’ένα δικό του σπίτι στο Μελιδόνι. Του άντρα μου δεν του λέγανε την αλήθεια πως εσκοτώσανε οι Γερμανοί το Στεφανή μας. Μόνο του λέγανε άλλα. Μια μέρα του λέει η Λακιώταινα :
-Έ καημένε Μανόλη, παίζουσί σε. Το κοπέλι σου σκοτώσανε οι Γερμανοί.
Ο άντρας μου εγύρευγε τότε να με βρει. Δεν εκάτεχε ούτε εγώ που ήμουνε ούτε τα παιδιά. Το κοπέλι ήταν ακόμη μες στην εκκλησία της Παναγίας εδώ στα Ανώγεια στο Περαχώρι. Το χωριό έρημο. Μόνο τρεις γυναίκες ηλικιωμένες ερχόντανε κάθε μέρα και επαίρνανε τρόφιμα από τα δικά ντως σπίτια. Η Κρυστάλλη η Σταυρακάκη, η θειά μου η Μαριόρα και η Πατάραινα. Και εκεί που είναι τώρα το κατηχητικό ήτανε νεκροταφείο παλιό. Ήρθενε ο άντρας μου στο Μελιδόνι και με βρήκε. Έμαθε που ήμουνε. Εγώ έκλαιγα. Εκεί μου’πε ότι θα’ρθει στα Ανώγεια να θάψει το κοπέλι. Οι Γερμανοί κάθε πρωί ήρχουντανε στο χωριό εγκρεμίζανε και εκαίγανε τα σπίτια και κάθε βράδυ επηγαίνανε στα Σίσαρχα. Ο άντρας μου ήρθε και ήτανε εδώ στην γειτονιά μια κοπελιά Χρυσαυγή την λένε και επήγανε μες στην εκκλησία να πάρουνε το παιδί. Το λάδι του ήτονε χυμένο μες στην εκκλησία. Και το παιδί ήτονε μαύρο κατάμαυρο. Καλλιά που δεν το’δα μου’λεγε μετά η Χρυσαυγή. Ο άντρας μου είπε στην Χρυσαυγή να τονε βοηθήσει να το πάνε στο νεκροταφείο. Εβοήθησέ ντονε η Χρυσαυγή Ξυλούρη. Ήρθε επαδέ στο σπίτι μου να βρει ένα ρούχο να του βάλει και δεν έβρισκε. Όλα τα’χανε παρμένα. Σκέψου δα που είχα όλη την προίκα μου εδώ. Δεν εβρήκε ρούχο μόνο ένα παλιό γαμπά. Το πήγανε στο νεκροταφείο. Και μόλις εφτάξανε έπιασε ο άντρας μου να βγάλει μια πλάκα και να το θάψει. Εκεί ήτανε και οι τρεις γυναίκες η Κρυστάλλη, η Μαριόρα και η Πατάραινα. Και μόλις έπιασε να σηκώσει την πλάκα να βάλει το παιδί ο άντρας μου φωνιάζει μια γυναίκα απέναντι :
-Γερμανοί μόνο φύγετε !
Μόλις το’πε από πάνω από το δρόμο σ’ένα πρινάρι ήτονε οι Γερμανοί προβαρμένοι. Αφήνει ο άντρας μου το παιδί άταφο και φεύγει. Και παίρνει κάτω. Στου Σμπρουλογιώργη τα σπίτια εμέρδεψαν τα πόδια του κι εγανάχτησε να τα ξεμπερδέψει.
Και όντεν επέρνανε την εκκλησία τση Παναγίας του βάνανε με το πολυβόλο οι Γερμανοί και επήρε τση σφαίρες ο ρούκουνας τση εκκλησιάς. Ο ρούκουνας τση Παναγίας εσκότωσε τση σφαίρες. Και το παιδί το θάψανε οι τρεις γυναίκες και η Χρυσαυγή. Στο παλιό νεκροταφείο.
Ήρθε μετά ένας Παπαδογιάννης που γνώριζε ένα μου αδερφό το Λευτέρη και έρχεται και μας παίρνει και πάμε στην Αγυιά. Εκάναμε εκιά δυο τρεις ημέρες. Μετά ήρθε η κουνιάδα μου η παπα – Γιάνναινα και με πήρε και πήγαμε στον Άη –Γιάννη. Από τον Άη – Γιάννη επήγα στην Αξό. Εκεί εγέννησα και έκαμα ένα κοριτσάκι. Και επέθανε κι αυτό στο χρόνο απάνω. Όντεν ήμουνε στην Αγυιά, τα Ανώγεια εφαίνουντανε από κει και εθώριες μαύρους καπνούς και εβγαίνανε από το χωριό μας.
Οι Γερμανοί εκαίγανε πρώτα τα σπίτια και μετά τα ρίχνανε.
Μια μέρα από την Αξό εθέλανε να ρθούνε στο χωριό η πεθερά μου και η μάνα μου μήπως βρούνε τίποτα από τα σπίτια μας. Εγώ τονα ακλούθουνα και εμπήκαμε ποταμό ποταμό να ρθουμε στ’Ανώγεια. Εφτάξαμε. Εγώ δεν ήρθα στο σπίτι. Αυτές ήρθανε μα εγώ επήγα στο νεκροταφείο. Απάνω στον τάφο του παιδιού μου έκλαιγα. Κι εκιά που έκλαιγα και ήμουνε μοναχή στο νεκροταφείο θωρώ έναν άνθρωπο ψηλό με τα θερινά ρούχα και έρχεται και μ’αγκαλιάζει Στρέφομαι και βλέπω τον αδερφό μου τον παπά – Γιάννη. Ξυρισμένο. Δεν τονε γνώρισα στην αρχή γιατί δεν τον είχα θωρώντας ξυρισμένο. Από δω έφυγε παπάς και μετά έγινε στην Μέση Ανατολή αλεξιπτωτιστής.
Σαν εγίνηκα εννιά μερών λουχούνα ήρθενε ο πατέρας μου και μας επήρε και επήγαμε στο Κεραμούτσι. Από κει ήτανε τση μάνας μου ο πατέρας. Και κάμαμε στο Κεραμούτσι ένα χρόνο. Στο χρόνο απάνω ο άντρας μου επολέμησε κι έκανε ένα μικρό σπιτάκι εδώ στ’Ανώγεια και εγυρίσαμε πίσω…
ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΑΛΟΓΕΡΑΚΗΣ
«Έφυγε» από τη ζωή η Μπαμπακιούδενα, η ηρωίδα μάνα του πρώτου θύματος των Γερμανών στ΄ Ανώγεια
30/01/2014
Μια από τις ηρωίδες μάνες των Ανωγείων, που πλήρωσε ακριβά το Ναζισμό, με το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, «έφυγε» από τη ζωή σε ηλικία 97 
ετών. Η Ζαφειρένια Ξυλούρη ή Μπαμπακιούδενα θα συναντήσει εκεί στου παραδείσου τις γειτονιές, τον γιο της Στεφανή, το πρώτο θύμα των Γερμανών – μόλις 8 ετών παιδί – κατά την διάρκεια της ισοπέδωσης των Ανωγείων από τις ορδές των βαρβάρων.
Ο αείμνηστος Χουμάς με το δικό του μοναδικό τρόπο, είχε αποτυπώσει σε μια μαντινάδα, τον άδικο χαμό του Στεφανή Ξυλούρη.
«Όταν εκαίγαν το χωριό
Ήτανε μαύρη μέρα
Κι ο Στεφανής του Μπαμπακιό
Πήρε την πρώτη σφαίρα»
Η εξόδιος ακολουθία θα ψαλεί σήμερα Πέμπτη στις 2 μ.μ. από τον ιερό ναό της Παναγίας στο Περαχώρι.
Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα σκεπάσει μια μάνα που πρόσφερε πολλά στην πατρίδα και στην αντίσταση κατά του Φασισμού.
Η ΑΝΩΓΗ εκφράζει τα θερμά συλλυπητήρια στους οικείους της.
Γ. ΦΑΣ
Στα βήματα μια ιστορικής απαγωγής…
22/11/2013
Η ομάδα που διενήργησε την απαγωγή βαδίζει στα χιονισμένα βουνά. Δεύτερος μπροστά διακρίνεται ο στρατηγός Κράιπε
Όπως ανακοινώθηκε η Ενότητα Β: Ανώγεια – Οροπέδιο Νίδας θα πραγματοποιηθεί την ερχόμενη Κυριακή 24 Νοεμβρίου .Μέσα από μια σειρά πορειών που πραγματοποιούνται από το Φυσιολατρικό Σύλλογο Ηρακλείου, αναβιώνει σε τμήματα όλη η πορεία της δραματικής φυγάδευσης του Kreipe στην Αίγυπτο από την ομάδα του Βρετανού Patrick Leigh Fermor και τους Κρήτες αντάρτες.
Ο Φυσιολατρικός σύλλογος Ηρακλείου αναφέρει:
“Το δεύτερο τμήμα της διαδρομής, που ακολούθησαν οι απαγωγείς του στρατηγού Κράιπε, τον Απρίλη του 1944 στον Ψηλορείτη, θα περπατήσει ο σύλλογός μας την Κυριακή 24-11-2013. Η πορεία μας θα ξεκινήσει από τα Ανώγεια (συνέχεια από το τέλος της ενότητας Α) και από υψόμετρο 750 μ, θα περάσουμε από τα ιστορικά Πετραδολάκια και θα καταλήξουμε στο οροπέδιο της Νίδας (υψόμ. 1350μ).
Ώρες Πορείας: 6:00
Βαθμός Δυσκολίας: 1
Θα υπάρχει και εναλλακτική πορεία τριών(3) ωρών.
Αρχηγός: Καρανδινάκης Γρηγόρης (6984050023)
Δηλώσεις συμμετοχής στο 2810 224667 (19:00-21:00 ΔΕ-ΠΑ) και στον αρχηγό
Πληροφορίες: www.fysi.gr
Αναχώρηση από Κηποθέατρο Ν. Καζαντζάκη (Καινούργια Πόρτα): Κυριακή 7:30″
Με σεβασμό τίμησε η ενορία του Αγίου Γεωργίου σήμερα Πέμπτη το πρωί τα θύματα της εξέγερσης των φοιτητών του Πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973,μιας πράξης που αποτέλεσε το έναυσμα για την πτώση της δικτατορίας που κράτησε την Ελλάδα στον γύψο για επτά ολόκληρα χρόνια.
Παρουσία των καθηγητών και των μαθητών του Γυμνασίου και του Λυκείου Ανωγείων ο πάτερ Ανδρέας Κεφαλογιάννης τέλεσε επιμνημόσυνο δέηση για τα θύματα σε μια εκδήλωση μνήμης που γίνεται από το 2000 στην ενορία και που στόχο έχει να κρατήσει άσβεστη τη μνήμη των ανθρώπων που έπεσαν για τα ιδανικά τους και πάλεψαν ενάντια σε κάθε μορφής Φασισμού και Κατοχής.
Μετά το μνημόσυνο ο π. Ανδρέας απευθυνόμενος σε καθηγητές και μαθητές , μίλησε για τα μηνύματα του Πολυτεχνείου μέχρι τις μέρες μας,καυτηριάζοντας ιδιαίτερα και τα προβλήματα που υπάρχουν στην Παιδεία,στον δίκαιο αγώνα των καθηγητών,αλλά και προτρέποντας τα παιδιά να κάνουν και τα ίδια από τη μεριά τους τη δική τους αντίσταση,υψώνοντας τη φωνή τους και διεκδικώντας ένα καλύτερο μέλλον με περισσότερες προοπτικές.
Το κήρυγμα του π. Ανδρέα έχει ως εξής:
«Αγαπημένα μου παιδιά, σεβαστοί καθηγητές.
Σας ευχαριστώ που βρίσκεστε εδώ στην εκκλησία του Αϊ Γιώργη για να τιμήσουμε την εξέγερση του Νοέμβρη του ’73,την εξέγερση των φοιτητών του Πολυτεχνείου,ενάντια στην δικτατορία,ενάντια στην Χούντα των Συνταγματαρχών, ενάντια στην Απριλιανή Χούντα η οποία ήταν δημιούργημα και κατασκεύασμα ,όπως παραδέχθηκαν και οι ίδιοι,των Αμερικανών και άλλων που ήθελαν να βάλουν την Ελλάδα στον γύψο για μια επταετία και που αυτό είχε ως αποτέλεσμα τελικά μια μεγάλη Εθνική τραγωδία. Την Εθνική τραγωδία της Κύπρου με την εισβολή των Τούρκων και την διχοτόμηση του νησιού. Ένα πρόβλημα που ακόμα και σήμερα παραμένει άλυτο με εμάς να πληρώνουμε τις συνέπειες αυτής της επτάχρονης δικτατορίας του Παπαδόπουλου,του Πατακού και του Μακαρέζου.
Σαράντα χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την ηρωική εξέγερση κάποιων νέων ανθρώπων που αντιστάθηκαν στον Φασισμό και τη Χούντα, ζητώντας Ψωμί,Παιδεία,Ελευθερία.
Όμως αυτά τα οποία ζήτησαν πριν από σαράντα χρόνια,σήμερα δεν είναι απλά επίκαιρα αλλά είναι τα ζητούμενα.Και εξηγώ τι ακριβώς εννοώ.
Σε ότι αφορά το ψωμί,αυτό σήμερα είναι δυσεύρετο και είναι δυσεύρετο διότι δεν υπάρχουν δουλειές,υπάρχει μεγάλη ανεργία.Η ανεργία στην Ελλάδα πλησιάζει στο 30%.Αυτό το ποσοστό έχει καταγραφεί μόνο την περίοδο της δεκαετίας του ’60.
Είμαστε μια από τις χώρες με τα μεγαλύτερα ποσοστά ανεργίας στην Ευρώπη και στον Κόσμο και φως δεν βλέπουμε από πουθενά.
Ψωμί δεν υπάρχει καθώς πέρα από τους ανέργους το μεγαλύτερο ποσοστό των Ελλήνων ζει κάτω από το όριο της φτώχειας ή στο όριο της φτώχειας και δεν μπορεί να αντεπεξέλθει στις καθημερινές του ανάγκες.
Ψωμί δεν υπάρχει διότι βλέπουμε να μεγαλώνουν οι ουρές στα συσσίτια,να μεγαλώνουν οι ουρές στους κάδους σε αυτούς που αναζητούν να φάνε για να επιβιώσουν.
Ψωμί δεν υπάρχει γιατί βλέπουμε να μεγαλώνουν οι ουρές με τους άστεγους,οι ουρές με τους καταφρονεμένους,όχι μόνο στην Αθήνα αλλά σε όλα τα αστικά κέντρα και σε λίγο θα χτυπήσει και τις πόρτες των χωριών.
Ψωμί δεν υπάρχει και δεν θα υπάρχει σε λίγο με τα όσα σχεδιάζουν και τα όσα απεργάζονται οι εκπρόσωποι των λεγόμενων δανειστών ,οι οποίοι έχουν βάλει πλέον στο μάτι πέρα από τη δημόσια περιουσία και την ιδιωτική περιουσία των Ελλήνων.Δηλαδή να μας πάρουν ακόμα και τα σπίτια , ακόμα και τα χωράφια και τότε είναι που πραγματικά θα πούμε το ψωμί ψωμάκι.
Σε ότι αφορά το δεύτερο αίτημα των φοιτητών της Εξέγερσης του ’73,την Παιδεία…
Για πια Παιδεία μιλάμε σήμερα; Για την Παιδεία που γίνονται απολύσεις Καθηγητών; Για την Παιδεία που γίνονται απολύσεις δασκάλων; Για την Παιδεία που γίνονται συγχωνεύσεις σχολείων,Γυμνασίων,Λυκείων; Για την Παιδεία που οι ελλείψεις πλέον είναι καθημερινές και τα παιδιά στοιβάζονται κυριολεκτικά μέσα στις τάξεις;
Και μπορεί εμείς εδώ να είμαστε σε καλύτερη μοίρα αλλά οι καταστάσεις είναι δραματικές για τα παιδιά στα αστικά κέντρα και σε άλλες περιοχές.
Για πια Παιδεία μιλάμε; Για αυτή που διαλύουν τα Πανεπιστήμια; Για αυτή που απολύουν τους διοικητικούς υπαλλήλους; Για πια Παιδεία μιλάμε;Για τη διάλυση και συγχώνευση των Τεχνολογικών και άλλων Ιδρυμάτων;
Για πια Παιδεία μιλάμε; Όταν δεν ξέρει ο φοιτητής και ο γονιός πότε και αν ξεκινήσουν τα μαθήματα εξαιτίας της πίεσης που ασκεί η Τρόικα στην Κυβέρνηση προκειμένου να προχωρήσει σε απολύσεις και να περιορίσει το εύρος των Ελληνικών Πανεπιστημίων και των Τεχνολογικών Εκπαιδευτικών Ιδρυμάτων.
Η Παιδεία σήμερα βρίσκεται στο χειρότερο σημείο από την εποχή του Δευτέρου Παγκοσμίου Πολέμου και δεν είναι υπερβολή ότι αν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση θα φτάσουμε στο σημείο πλέον να μιλάμε για Κρυφά σχολειά με την έννοια ότι για να μάθει κανείς γράμματα θα είναι πολύ δύσκολο διότι αυτό που θα προέχει θα είναι να μπορέσει να επιβιώσει.
Όσον αφορά το τρίτο αίτημα..Την Ελευθερία…
Για πια Ελευθερία μιλάμε και για πια Δημοκρατία σε μια Χώρα όπου οι ίδιοι που την κυβερνούν ή την κυβέρνησαν τα τελευταία χρόνια παραδέχθηκαν ότι έχει παραχωρηθεί μέρος της Εθνικής κυριαρχίας.
Για πια Ελευθερία μιλάμε τη στιγμή που τα πάντα ελέγχονται και φιλτράρονται από όλους αυτούς που ήρθαν προκειμένου να μας ελέγξουν και να μας δέσουν χειροπόδαρα.
Για πια Ελευθερία μιλάμε τη στιγμή πλέον που είμαστε όλοι όμηροι και φακελωμένοι στους ηλεκτρονικούς υπολογιστές και παρακολουθούν τα πάντα και τους πάντες.
Για πια Ελευθερία μιλάμε τη στιγμή που στην Ελλάδα ,την Χώρα που γέννησε την Δημοκρατία ,δεν μπορούμε πλέον να μιλάμε για Δημοκρατία από τη στιγμή που η Χώρα κυβερνάτε από ξένα συμφέροντα ,από ξένους αφέντες και με πράξεις Νομοθετικού περιεχομένου.
Πια λοιπόν η Ελευθερία;
Για αυτό λοιπόν όπως έλεγα προηγουμένως το σύνθημα με τα τρία αιτήματα των φοιτητών του ’73,το Ψωμί,Παιδεία ,Ελευθερία,δεν είναι απλά επίκαιρο στις μέρες μας αλλά είναι τεράστια ανάγκη να το υπερασπιστούμε και να το διεκδικήσουμε. Όχι για κανένα άλλο λόγο αλλά για την επιβίωση της ίδιας της Πατρίδας, της ίδιας της ύπαρξης μας,για την επιβίωση της ίδιας της Ελλάδας,της ίδιας της Ελληνικής κοινωνίας. Διαφορετικά αν αφήσουμε τα πράγματα στην τύχη τους τότε θα πληρώσουμε τα σπασμένα. Όχι μόνο εμείς αλλά και οι επόμενες γενιές. Δ ιότι με αυτά τα οποία πραγματικά μας έχουν δεσμεύσει οι επόμενες γενιές θα ζήσουν πολύ δύσκολες μέρες.Εάν εμείς σήμερα δεν σηκώσουμε και δεν υψώσουμε τη σημαία της Αντίστασης.
Τα μηνύματα λοιπόν του Πολυτεχνείου θα πρέπει να γίνουν καθημερινή πράξη μέσα από τον αγώνα τον οποίο δίνει ο καθένας μας με τον δικό του τρόπο.
Θα πρέπει να σημειώσω ότι στο Πολυτεχνείο του 1973 αυτό εδώ το χωριό που πάλεψε ενάντια στο Φασισμό έδωσε εκεί και το δικό του στίγμα ,παλεύοντας τον ντόπιο Φασισμό, παλεύοντας τη ντόπια Δικτατορία ,τη ντόπια Χούντα, μέσα από την παρουσία των Ανωγειανών φοιτητών που ήταν κλεισμένοι εκείνες τις ημέρες όχι μόνο μέσα στο Πολυτεχνείο αλλά και σε άλλες Πανεπιστημιακές σχολές των Αθηνών,της Θεσσαλονίκης και άλλων πόλεων.
Και βέβαια ο άνθρωπος εκείνος, η συμβολική φιγούρα που έπαιξε ιδιαίτερο ρόλο στην Εξέγερση:Ο Νίκος Ξυλούρης,που όλοι γνωρίζουμε ότι μέσα από την Ξαστεριά του ,ξεσήκωσε τους φοιτητές. Ο ίδιος το πλήρωσε ακριβά καθώς λίγες μέρες μετά την εισβολή στο Πολυτεχνείο τον συνέλαβε η ασφάλεια και τον βασάνισε.
Θα πρέπει λοιπόν ειδικά σήμερα στην Ελλάδα των μνημονίων, στην Ελλάδα της εξαθλίωσης στην Ελλάδα της φτώχειας, να έχουμε οδηγό το Ψωμί-Παιδεία-Ελευθερία.
Γιατί αν δεν τα έχουμε αυτά ως οδηγό τότε οι μέρες που έρχονται θα είναι ακόμα χειρότερες, θα είναι ακόμα πιο μαύρες….
‘ Επά Δε Κόβουνε Σπαθιά, Δε Νταγιαντούνε Πόδια….
Μόνο Νταγιάντα Εσύ Σκουλά, Απού ‘Σαι Από Τα Ανώγεια..
Πως Μου Το Λες Να Νταγιαντώ Που Μου Φωνάζουν Όλοι..
Που ‘Φαγε Και το Χέρι Μου Του Κανονιού Το Βόλι..
Τον Τσεπανέ Κεντήσανε Μ’ Ασημωτή Μπιστόλα..
Κι Ο Ουρανός Θαμπώθηκε Εκείνηνα Την Ώρα..
Με Μια Μπιστόλα Ασημωτή Του Κούντη Του Δημήτρη..
Κεντά Ο Σκουλάς Τον Τσεπανέ Και Σείστηκε Όλη Η Κρήτη….”
Το χειρόγραφο του ίδιου του πυρπολητή 3 μήνες πριν την ανατίναξη του Αρκαδίου το οποίο και θα παραδοθεί στον Δήμο Ανωγείων αναφέρει τα εξής:Έγγραφο υπ. αριθ. 5/1866, Ι.Α.Κ, φάκελος επαναστάσεως 1866.
Να διαδοθή εις τα Κλεψίμια Καλού ως και το Σωρό
Προς Πανοσιωτάτω Καθηγουμένω της Ιεράς Μονής Χαλέπας
Κυρίω Κυρίω Γερασίμω Πανοσιώτατε Άγιε
αναγγέλομεν υμίν σήμερον δια της παρούσης μας εις την υμετέρα πανοσιώτητά σας ως και εις τους επιλοίπους αδελφούς καπεταναίους τε και λοιπούς αδελφούς ότι σήμερον ο εξ Ηρακλείου στρατός ο στρατοπεδευμένος εις θέσιν Σταυράκια καθώς ως γνωστόν σας έκαμα. διαμφισβήτησιν μεγίστην δια να καταλάβη την θέσιν του Αγίου Μύρωνος πλην δεν ηξιώθη όθεν έδωκεν εγγύησιν εντός τριών ημερών δεν εγκαταλήψη ταύτην την θέσιν θα κτυπηθούμεν συγχρόνως δε ελάβομεν και προκήρυξιν της Γενικής Συνελεύσεως των Κρητών δια της οποίας αποφασίστηκε ο υπέρ πάντων και πατρίδος ιερός αγών είτε πλέον τα ψέματα έπαυσαν.
Παρακαλούμεν λοιπόν την πανοσιώτητά σας να λάβητε όλους τους πλησίον σας χριστιανούς ωπλισμένους και αόπλους και να έλθητε εδώ την δευτέραν με όλους εδώ και με την ετοιμασίαν σας και να ειδοποιήσηται και την επίλοιπον επαρχίαν έως τα Μουρτζανά.
Με το θάρρος μένομεν και θέλομεν να παρουσιασθήτε ως σας γράφομεν
Σας ασπαζόμεθα εγκαρδίως
Εν Αγίω Μάμαντι τη 20 Αυγούστου 1866
Ο Γεν. οπλαρχηγός
Μιχαήλ Α. Σκουλάς
και επίλοιποι καπεταναίοι
Γ. Ξετρύπης Ο Γραμματεύς
Μανόλης Παπαδάκης Εμμανουήλ Α. Σκουλάς
Δημήτρης Κόκκινος
Γεώργιος Σουλτάτος
Γρηγόριος Σπιθούρης
Ιωάννης Κεφαλογιάννης
Ιωάν. Σπόκος
Γεώργιος Ξυλούρης
Εμμανουήλ Πλεύρης
Τα Ανώγεια τίμησαν σήμερα την ιστορική επέτειο της ανατίναξης της Ιερής Μονή Αρκαδίου στις 9 Νοεμβρίου 1866, από τον Εμμανουήλ Σκουλά, στην κορυφαία πράξη αντίστασης και θάρρους κατά την διάρκεια όλων των Κρητικών Επαναστάσεων για την αποτίναξη του Τουρκικού ζυγού.
Πλήθος κόσμου βρέθηκε σήμερα στον χώρο πάνω από το Κέντρο Υγείας όπου δεσπόζει επιβλητικός ο ανδριάντας του Εμμανουήλ Σκουλά ( ο οποίος ανεγέρθηκε το 1996), κρατώντας στο χέρι του την ασημωτή μπιστόλα με την οποία έδωσε πυρ στην μπαρουταποθήκη,την στιγμή που οι Τούρκοι είχαν εισβάλει στην Μονή,τινάζοντας στον αέρα Χριστιανούς και Μουσουλμάνους,σε μια κορυφαία πράξη εθελοθυσίας,που έδωσε σε όλο τον κόσμο να καταλάβει το νόημα της αδούλωτης Κρητικής ψυχής.
Η εκδήλωση γίνεται κάθε χρόνο στα Ανώγεια στις 9 και όχι στις 8 Νοεμβρίου ημέρα δηλαδή της ανατίναξης και όχι της άμυνας της Μονής Αρκαδίου.Ένα μνημόσυνο για τις 845 Κρητικές ψυχές που θυσιάστηκαν 147 χρόνια πριν στον βωμό της Ελευθερίας.
Η επιμνημόσυνος Δέηση από όλους τους ιερωμένους του χωριού χοροστατούντος του Παναγιοσιολότατου κ.Τιμόθεου ως εκπρόσωπου της Μητρόπολης Ρεθύμνης,έγινε παρουσία του Δημάρχου Ανωγείων κ. Σωκράτη Κεφαλογιάννη ,των πρώην Δημάρχων Ανωγείων κ..Νίκου Ξυλούρη και κ.Γεωργίου Σμπώκου και σύσσωμου του Δημοτικού συμβουλίου.Το παρόν έδωσαν και εκπροσώποι των καθηγητών και μαθητών του Δημοτικού-Γυμνασίου και Λυκείου Ανωγείων.Στην συνέχεια ο κ. Γιώργος Καλογεράκης Διευθυντής του Δημοτικού σχολείου Καστελίου και υποψήφιος Δρ του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων απηύθυνε λόγο αναλύοντας το ιστορικό της επετείου.Στον λόγο του ο κ. Καλογεράκης είπε τα εξής:
…και μέσα στον αναβρασμό που ο Χάρος εβρουχάτο
βροντή σεισμός εγίνηκε κι ο κόσμος άνω κάτω
τρόχαλος έγινε η Μονή κι εσείστη ο Ψηλορείτης
κι αντιλαλούνε τα βουνά κι απ’άκρου ως άκρου η Κρήτη…
Κυρίες και κύριοι, αγαπητοί φίλοι Ανωγειανοί
Σαν σήμερα, πριν από 147 χρόνια, ο Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλάς έδωσε πυρ στην πυριτιδαποθήκη της Ιεράς Μονής Αρκαδίου πετυχαίνοντας να μεταμορφώσει έναν αγώνα για την ελευθερία και ανεξαρτησία των Κρητών, στη διάρκεια της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης 1866-1869, σε πανανθρώπινο σύμβολο ανθρωπισμού και εθελοθυσίας. Το γεγονός ενισχύει και η μαρτυρημένη απόφαση όλων των εγκλείστων για την ανατίναξη της Μονής αν οι Τούρκοι κατάφερναν και πατούσαν το μοναστήρι.
…………………………………………………………………………
Η Κρητική Επανάσταση του 1866-1869 χαρακτηρίζεται από τους ιστορικούς μεγάλη, σε σχέση με όλες τις προηγούμενες επαναστάσεις που ξέσπασαν στο πολύπαθο νησί μας τα χρόνια της τουρκοκρατίας, για τρεις κυρίως λόγους.
1ον : Για τη διάρκεια των τριών ετών 1866-1869.
2ον : Για τις πολλές και αιματηρές μάχες που συνέβησαν και την αυθόρμητη συμμετοχή εκατοντάδων εθελοντών από την ελεύθερη Ελλάδα.
3ον: Για το σύνολο των θυμάτων. Ο αριθμός τους ήταν ασύγκριτα μεγαλύτερος όλων των προηγουμένων και οι υλικές ζημιές του τόπου ανυπολόγιστες και μακράν σημαντικότερες από κάθε άλλη επανάσταση.
Η αφορμή της επαναστάσεως ήταν η κακοδιοίκηση του Ισμαήλ Πασά. Τα αίτια όμως ήταν βαθύτερα και συνοψίζονται στον διαρκή πόθο του Κρητικού λαού για ελευθερία και ανεξαρτησία, στον πόθο του για Ένωση με την Ελλάδα.
Η συμμετοχή των Ανωγειανών στην Επανάσταση ήταν σημαντική. Το Μάιο του 1866 πραγματοποιήθηκε μεγάλη συγκέντρωση στα Ανώγεια και στο σπίτι του Μιχαήλ Σκουλά όπου είχαν προσέλθει οι Πρόκριτοι του Ηρακλείου, μεταξύ των οποίων και ο Μιχαήλ Κόρακας, ο Παύλος Ντεντιδάκης, ο Μαστραχάς, ο Μανόλης Κρανιωτάκης και άλλοι, όπου εξέλεξαν τους αντιπροσώπους τους για την Συνέλευση.
Τον Αύγουστο του 1866 ο στρατός του Σαχίν Πασά βρισκόταν στρατοπεδευμένος στις Βρύσες Αποκορώνου. Στην μάχη εκείνη των επαναστατών εναντίον του Σαχίν Πασά διακρίθηκε ο Ανωγειανός Κλίνης όπως αναφέρει ο Παναγιώτης Κριάρης : «…κατά την επομένην όμως επαναληφθείσης της επιθέσεως τμήμα των επαναστατών τολμήσαν κατόρθωσε να προσεγγίση έτι μάλλον τα χαρακώματα του εχθρού, ενώ εξ’άλλου άλλο αυτών τμήμα πλησιάσαν εις την υδρεύουσαν το εχθρικόν στρατόπεδον πηγήν ηγουμένων τριών γενναίων του Τζιτζικαλάκη, του Τζίμπουκα και του Κλίνη ατρομήτου Ανωγειανού κατόρθωσε να παρεμποδίση την προμήθειαν ύδατος, εκδιώξαν μάλιστα εχθρικόν τμήμα επιχειρήσαν την εξ’εφόδου κατάληψιν αυτής…».
Στις 20 Αυγούστου 1866 ο Σαμπρή Πασάς δίδει μάχη με τους επαναστάτες στον Άγιο Μύρωνα. Στη μάχη έλαβε μέρος και ο οπλαρχηγός Μιχάλης Σκουλάς με τους άντρες του.
Νέα μάχη δίδει ο Κόρακας και ο Μιχάλης Σκουλάς στις 8 Σεπτεμβρίου 1866 όταν 500 Τούρκοι συνοδεία ιππικού βγήκαν από το Ηράκλειο και επετέθηκαν εναντίον του στρατοπέδου τους στον Αλμυρό. Σ’αυτήν την μάχη φονεύονται οι Ανωγειανοί Γιώργης Ξυλούρης, Στέργιος Κεφαλογιάννης και Νικόλαος Σκουλάς αδερφός του οπλαρχηγού.
Στις 15 Σεπτεμβρίου 1866 τουρκικός στρατός αφού λεηλάτησε τον Κρουσώνα κατευθύνεται προς τα Ανώγεια. Οι Μυλοποταμίτες όμως με επικεφαλής και πάλι τους Ανωγειανούς απέκρουσαν τους Τούρκους προξενώντας τους μεγάλες ζημιές. Για να ακολουθήσει το ολοκαύτωμα του Αρκαδίου. Την νύχτα της 7ης προς 8η Νοεμβρίου 1866, ισχυρός στρατός από 25 χιλιάδες Τούρκους υπό τον Μουσταφά, τον γιο του Σαλή και τον γυναικάδελφό του Σουλεϊμάν κυκλώνει τη Μονή. Οι επαναστάτες αμύνονται σθεναρά επί τρεις ημέρες. Την τρίτη ημέρα οι Τούρκοι κατάφεραν και μπήκαν στο Αρκάδι αφού τα όπλα των επαναστατών είχαν σιγήσει λόγω έλλειψης πυρομαχικών και τα μισά είχαν αχρηστευτεί από την τριήμερη χρήση τους.
Τότε ένας νέος πυροβόλησε κατά της πυριτιδαποθήκης και με ένα τρομερό κρότο ανατινάχτηκε παρασύροντας στον θάνατο τους εναπομείναντες πολιορκημένους και εκατοντάδες εχθρών. Μεταξύ των ολοκαυτωθέντων της Μονής Αρκαδίου ήταν και ο Ανωγειανός οπλαρχηγός Γεώργιος Ιωάννου Κρασσάς και ο Αρτέμιος Κρασσάς. Την προηγουμένη δε ημέρα της ανατίναξης του Αρκαδίου, στις 8 Νοεμβρίου 1866, ο Ρεσίτ πασάς του Ηρακλείου προχώρησε με όλο τον στρατό του και με πολλούς ατάκτους Τούρκους εναντίον των Ανωγείων. Συνάντησε όμως σθεναρή αντίσταση και μετά από τέσσερις ώρες μάχης εγκατέλειψε την προσπάθεια να εισέλθει στα Ανώγεια έχοντας 32 άντρες νεκρούς. Αυτό εξηγεί και ιστορικά το λόγο που οι Μυλοποταμίτες και ιδίως οι Ανωγειανοί δεν έστρεξαν σε βοήθεια των εγκλείστων στην Μονή Αρκαδίου.
Την 26ην Δεκεμβρίου 1866 αποβιβάζεται ο Μανιάτης οπλαρχηγός Δημήτριος Πετροπουλάκης με 600 εθελοντές στους όρμους Φόδελε και Αγίας Πελαγίας. Οι Τούρκοι του Ηρακλείου έμαθαν την άφιξη του Πετροπουλάκη και στρέφονται εναντίον του με τον Ρεσίτ πασά και δύναμη 3000 ανδρών, στην θέση Αλμυρός που κατείχαν οι εθελοντές με τα επαναστατικά σώματα. Ακολούθησε σφοδρή μάχη όπου οι επαναστάτες ανάγκασαν τον Ρεσίτ πασά να επιστρέψει πίσω στο Ηράκλειο και τον Πετροπουλάκη να βαδίσει στα Ανώγεια, βρίσκοντας σ’αυτό το ορεινό χωριό του Μυλοποτάμου ασφαλές καταφύγιο. Έκτοτε, και μέχρι το τέλος της επαναστάσεως, ο Πετροπουλάκης με τους εθελοντές του πολεμούσε στο πλευρό των Μυλοποταμιτών.
Στις 8 Ιανουαρίου 1867 σε άλλη μάχη στην Αγία Ρουμέλη τραυματίζεται ο Ανωγειανός Νιώτης, γιος του Σταυρούλη Νιώτη. Οι επαναστάτες ήταν υπό τον αρχηγό Κωνσταντίνο Κριάρη και οι Τούρκοι σ’αυτήν την μάχη μέτρησαν 200 νεκρούς.
Για να φτάσουμε στις 15 Ιανουαρίου 1867 όπου οι επαναστάτες και κυρίως Μυλοποταμίτες σε σκληρή μάχη στον Καμαριώτη απέκρουσαν τον Ρεσίτ πασά. Όταν τελείωσαν τα πυρομαχικά τους υποχώρησαν και ο Ρεσίτ πασάς …μετά τινος αμφιβολίας, όπως μαρτυρεί ο ιστορικός, επορεύθη εις Ανώγεια, άτινα όμως κατέλαβεν αμαχητί, των απομεινάντων γερόντων του χωρίου εκ φόβου προσκαλεσάντων αυτόν. Αλλ’οι στρατιώται του Ρεσίτ δεν εφείσθησαν των ασθενών αυτών πλασμάτων. Καταλαβόντες το χωρίον εξετράπησαν εις μύρια ανοσιουργήματα, πολλούς θανατώσαντες εκ τούτων και άλλων αόπλων κατοίκων…
Στις 4 Απριλίου 1867 σε μάχη στις Ασίτες όπου πήραν μέρος και οι Ανωγειανοί με τους αρχηγούς τους Νιώτη, Ξετρύπη και Μιχάλη Σκουλά τραυματίζεται ο Κωσταντίνος Σμπώκος.
Μετά από δυο ημέρες νέα μάχη συγκροτείται στην θέση «Κούπος» της Τυλίσσου. Την στιγμή που οι επαναστάτες ήσαν έτοιμοι να υποχωρήσουν με κίνδυνο να περικυκλωθούν, καταφτάνουν οι Μυλοποταμίτες με τον αρχηγό τους Νιώτη και αναγκάζουν τον εχθρό να αναδιπλωθεί.
Και φτάνει ο Μάης το πρώτο δεκαήμερο του οποίου άφησε ανεξίτηλα τα ίχνη του στα Ανώγεια. Στις 6 και 7 Μαΐου 1867 δίδεται η μάχη της Μονής Χαλέπας στην θέση «του Αράπη το σκαλί» στο χωριό Δοξαρό Μυλοποτάμου. Επικεφαλής των Τούρκων ο ίδιος ο Ομέρ. Οι Ανωγειανοί πολεμούν με πείσμα. Οι Τούρκοι φέρνουν ενισχύσεις και η μάχη γίνεται σκληρότερη. Η διεξαγωγή της δεν διακόπτεται ούτε την νύχτα. Σ’αυτήν την μάχη φονεύονται οι Ανωγειανοί Γεώργιος Σπιθούρης, Δημήτρης Σπαχής. Αρκετοί τραυματίζονται μεταξύ αυτών και οι Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής, Γιάννης Μανουράς, Ζαχαρίας Ξυλούρης, Κωνσταντίνος Σμπώκος και Ζαχαρίας Σπιθούρης. Ο τελευταίος μάλιστα υπέκυψε στα τραύματά του και μαζί με τον Γεώργιο Σπιθούρη ενταφιάζονται στην Νίδα στο ναό του Χριστού. Ακολουθεί στις 8 Μαΐου 1867 η μάχη του Αγίου Ιωάννου και στις 9 Μαΐου 1867 η μάχη της Αξού. Οι επαναστάτες εξαντλημένοι αλλά κυρίως χωρίς πυρομαχικά δεν μπορούσαν να συνεχίσουν και υποχωρούν. Ο εχθρός προχώρησε τότε στα Ανώγεια καίοντας και καταστρέφοντας το χωριό. Μπαίνοντας οι Τούρκοι στο χωριό πυρπόλησαν και γκρέμισαν τα σπίτια σκοτώνοντας και όποιον βρήκαν σ’αυτό άρρωστο ή ανήμπορο. Το χωριό παραδίδεται για δεύτερη φορά στην καταστροφή μετά την επανάσταση του 1821 και δυστυχώς δεν θα είναι και η τελευταία.
Στις 2 Αυγούστου 1867, 300 Μυλοποταμίτες υπό τον αρχηγό Μιχάλη Σκουλά προσβάλλουν τον εχθρό στο χωριό Πυργού. Οι Τούρκοι στέλνουν ενισχύσεις και την επομένη 3 Αυγούστου η μάχη συνεχίζεται. Τότε καταφτάνουν ο Νιώτης και ο Ξετρύπης με τους άντρες τους. Πολεμούν σκληρά προξενώντας βαριές απώλειες στον εχθρό παίρνοντας έτσι και εκδίκηση για το κάψιμο του χωριού τους.
Την 1η του Σεπτέμβρη 1867 νέα μάχη δίδεται στον Άγιο Μύρωνα. Οι Ανωγειανοί πολεμούν και πάλι έτσι όπως γνωρίζουν να μάχονται. Στην μάχη φονεύεται ο Γιώργης Μανουράς και τραυματίζεται ο Μιχάλης Ξυλούρης. Οι εχθροί χάνουν 50 άντρες και δύο αξιωματικούς.
Οι τελευταίες μάχες που έδωσαν οι Ανωγειανοί συνέβησαν στις 24 και 25 Νοεμβρίου 1868 στο Νευς Αμάρι και Αραβάνες αντίστοιχα. Οι επαναστάτες μετά τις μάχες αποσύρθηκαν στα ορεινά του Ψηλορείτη. Μετά από τρεις μέρες και αφού το φαγητό τους ήταν βελάνια και μανιτάρια κατευθύνθηκαν προς τον Μέρωνα Αμαρίου. Ο κατάλογος των Ανωγειανών νεκρών συμπληρώνεται με τα ονόματα του Γιώργη Καλλέργη, Ιωάννη Καράτζη, Ζαχαρία Πλεύρη και Ιωάννη Καβλέντη.
………………………………………………………………………………………….
Το όνομα του πυρπολητή της Μονής Αρκαδίου απασχολεί πολλά χρόνια τους ιστορικούς και δημιουργεί ερωτήματα. Η Ακαδημία Αθηνών αναφέρει ότι δεν προκύπτει σαφώς εάν ο πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου ήταν ο Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης ή ο Εμμανουήλ Σκουλάς.
Εδώ, μπροστά από τον ανδριάντα του Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλά, δηλώνουμε το αυτονόητο. Ότι δηλαδή η ιστορική αλήθεια δεν αλλοιώνεται, δεν παραχαράσσεται, δεν πλαστογραφείται. Είναι αδιαπραγμάτευτη και πάντα αποκαλύπτεται.
Πλήθος εγγράφων, ντοκουμέντων και μαρτυριών έχουν κατατεθεί τα τελευταία χρόνια, αποτελούν νέα γνώση, είναι στη διάθεση των ιστορικών και αποδεικνύουν ποιος πραγματικά είναι ο πυρπολητής της Μονής. Ο Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλάς. Αδελφός του Αρχηγού Μιχαήλ Σκουλά, δημοδιδάσκαλος, διανοούμενος Επαναστάτης, κοινωνικός αναμορφωτής, με μεγάλη ευφράδεια λόγου, μέλος του Σώματος των Γαριβαλδινών του Γκιουζέπε Γαριβάλδι.
Κάθε χρόνο εδώ, στα μαρτυρικά Ανώγεια, στην επέτειο ανατίναξης του Αρκαδίου, οι ομιλητές αναφέρονται διεξοδικά σ’αυτά τα ντοκουμέντα.
Η συμβολή του Εργαστηρίου Ιστορίας Νεότερης Ελλάδας και Νεοελληνικού Πολιτισμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του καθηγητή κ. Απόστολου Παπαϊωάννου στην οριστική λύση του ζητήματος είναι καθοριστική.
Φέτος θα μου επιτρέψετε να αναφερθώ σε τρία νέα έγγραφα που ανακάλυψε, μελέτησε και έφερε στο φως ο καθηγητής κ. Απόστολος Παπαϊωάννου.
Η πρώτη γραπτή αυτόγραφη μαρτυρία που αναφέρεται στο όνομα του πυρπολητή είναι με ημερομηνία 17 Νοεμβρίου 1966 (οκτώ ημέρες μετά την πυρπόληση του Αρκαδίου) στην επιστολή του Γαριβαλδινού στρατιώτη εθελοντή Παναγιώτη Μουτσόπουλου προς το Σώμα των Γαριβαλδινών της Αθήνας. Γράφει ο Παναγιώτης Μουτσόπουλος μεταξύ άλλων: …επί 6 ολοκλήρους ώρας εξηκολούθη πεισματώδης αγών όστις κατά δεκάδες έστελλεν Τούρκους εις τον Άδην. Αλλά τέλος σώσαντες τον μόλυβδον και μη καταδεχθέντες να κλίνωσιν γόνυ προς Τούρκον αν και τρις τοις επροτάθη να παραδοθώσι οι γενναίοι εκείνοι μάρτυρες κατέφυγον εις την πλέον υψηλήν και τολμηράν απόφασιν μετά του γενναίου Γαριβαλδινού Εμμανουήλ Σκουλά έθεσεν πυρ εις την εξ 70 βαρελίων πυριτιδαποθήκην και ούτως ανατινάχθησαν εις τον αέρα ως ήρωες μιμηθέντες ή νέαν έκδοσιν ποιήσαντες των δραμάτων των αντάξιων πατέρων ημών του 1821…
Το δεύτερο έγγραφο είναι το προσωπικό ημερολόγιο του Δασκάλου Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλά του έτους 1865, (έκδοση Βενετίας, εκ της Ελληνικής τυπογραφίας του Φοίνικος). Στην τρίτη σελίδα του ημερολογίου γράφει ο δάσκαλος Εμμανουήλ Σκουλάς «Εις Κρήτην πάσαν ελευθερίαν». Στη σελίδα 46 του ημερολογίου, όπως αναφέρει ο κ. Παπαϊωάννου, περιέχεται αυτόγραφο σημείωμα, πολυσήμαντο ιστορικό τεκμήριο για τη διάδοση στην Κρήτη του νέου επαναστατικού πολιτισμού, που είχε ήδη διαδοθεί στην Ευρώπη και στον κόσμο. Ο σημείωμα αυτό περιλαμβάνει ονόματα Κρητών Γαριβαλδινών. Σωτηρόπουλος, Χατζήσκος, Κατσικαπής, Ροντήρης, Χριστίδης, επικεφαλής των οποίων ήταν ο Μενότι, πρωτότοκος γιος του Γκιουζέπε Γαριβάλδι. Στο τέλος της σελίδας ακολουθεί χειρόγραφο σημείωμα με την υπογραφή του πυρπολητή. Εξετελέσαμεν δοθείσαν υπόσχεσιν, Σκουλάς Εμμανουήλ του Βασιλείου. Έτσι επιβεβαιώνει ο ίδιος ότι ανήκε στο σώμα των Γαριβαλδινών Επαναστατών της Κρήτης.
Το τρίτο έγγραφο είναι από τα ιστορικά σημειώματα του Προξενικού Πράκτορος της Ρωσσίας στο Ρέθεμνος Γεωργίου Ζαχαρία Σκουλούδη (1800-1899). Στο χειρόγραφο έχει διασωθεί μαρτυρία η οποία μεταξύ άλλων αναφέρει : …κατέστησαν το όνομα της Κρήτης περίπτυστον, διεκήρυξεν ανά γην και ουρανόν το Αρκάδι, αντικατοπτρίζει τους θυσιασθέντας μετά του λεοντόθυμου που έθεκεν πυρ Εμμανουήλ Σκουλά ανδρός αγωνισαμένου υπέρ του ανθρωπίνου δικαίου…
Κυρίες και κύριοι
Αυτά τα έγγραφα ανήκουν στο Εργαστήριο Ιστορίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων. Θα παρουσιάζονταν στο ΙΑ΄ Κρητολογικό Συνέδριο που πραγματοποιήθηκε στο Ρέθυμνο 21 ως 27 Οκτωβρίου 2011. Αυτό όμως δεν έγινε κατορθωτό. Οι λόγοι και οι αιτίες που εμπόδισαν την αποκάλυψή τους είναι ένα ζήτημα προς διερεύνηση. Σύντομα με την έκδοση του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων και του καθηγητή κ. Απόστολου Παπαϊωάννου για τον Εμμανουήλ Σκουλά θα δοθεί οριστική λύση στο θέμα.
Κλείνοντας θα ξαναπούμε πως η ιστορική αλήθεια δεν αλλοιώνεται, δεν παραχαράσσεται, δεν πλαστογραφείται. Είναι αδιαπραγμάτευτη και πάντα αποκαλύπτεται….’.
Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο άγαλμα του ήρωα,ενός λεπτού σιγή και η ανάκρουση του Εθνικού ύμνου σε μια σεμνή τελετή που στόχο έχει να κρατά σε όλους την μνήμη των προγόνων μας άσβεστη,αυτών που έβαλαν το ιδανικό της Ελευθερίας πάνω από την ίδια τους τη ζωή,αποδεικνύοντας με το πιο περίτρανο τρόπο ότι ο Κρητικός λαός δεν ανέχεται ζυγό πάνω στο κεφάλι του.
Ο Δήμαρχος Ανωγείων κ.Σωκράτης Κεφαλογιάννης μιλώντας στην ΑνωΓη απηύθυνε μια πρόσκληση -πρόκληση όπως λέει ο ίδιος προς όλους τους αρμόδιους, ώστε να γίνει ένα Διεθνές συνέδριο και να δοθούν με αποδείξεις όλα τα στοιχεία για τον πυρπολητή που πλέον με τόσα στοιχεία που υπάρχουν δεν χωρά αμφισβήτηση ότι πρόκειται για το Σκουλά.Η δήλωση του έχει ως εξής:
”Τιμάμε σήμερα εδώ στα Ανώγεια το μεγάλο ιστορικό γεγονός της πυρπόλησης της Μονής Αρκαδίου,που ήταν ένα σύμβολο του απελευθερωτικού αγώνα της Κρήτης ενάντια στον Οθωμανικό ζυγό. Ένας αγώνας ο οποίος κορυφώθηκε στο Αρκάδι,ένας αγώνας που συμμετείχαν απλοί πολίτες,οπλαρχηγοί και φυσικά το παρόν του Μυλοποτάμου και των Ανωγείων ήταν πάρα πολύ σημαντικό σε αυτή τη μεγάλη ιστορική στιγμή για τη Κρήτη και την Ελλάδα.
Απευθύνουμε μια πρόσκληση-πρόκληση θα έλεγα την οποία απευθύνουμε πάντα.Η ανάδειξη του γεγονότος του πυρπολητή της Ιεράς Μονής Αρκαδίου είναι μια ιστορική αναζήτηση.Η πρόσκληση που απευθύνουμε είναι να γίνει ένα Διεθνές συνέδριο σχετικά με τον πυρπολητή της Μονής με την αιγίδα της Περιφέρειας Κρήτης ώστε να καταλήξει στο συγκεκριμένο θέμα.Αυτό που έχω εγώ να καταθέσω είναι ότι ως Δήμαρχος Ανωγείων έχω λάβει τόσα πολλά γεγονότα εις γνώσιν που πραγματικά απορώ.Ούτε ιστορικός είμαι αλλά πραγματικά τα στοιχεία είναι πάρα πολλά και για αυτό προσκαλώ να γίνει αυτό το συνέδριο .όχι μόνο για τον πυρπολητή αλλά και για τα νοήματα αυτής της εθελοθυσίας, γιατί μην ξεχνάμε ότι ήταν μια απόφαση που πάρθηκε από όλους που ήταν μέσα στο Αρκάδι. Το θέμα του πυρπολητή είναι θέμα ιστορικών και πρέπει να συμβάλλουμε όπως μπορούμε σε αυτή τη κατεύθυνση..”
Μετά το πέρας της εκδήλωσης η οικογένεια των Σκουλάδων παρέθεσε τραπέζι , με όλα τα αυθεντικά ανωγειανά εδέσματα,στην παραδοσιακή ταβέρνα ”Σκαλώματα”.