Την ερχόμενη Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου, στα Ξύπετρα Μαλεβιζίου  στις 11π.μ θα γίνει επιμνημόσυνος δέηση στο μνημείο των δυο ηρώων Εμμανουήλ Κουνάλη και Ανδρέα Νάθενα που σκοτώθηκαν στην μάχη στα Ξύπετρα στις 14 Σεπτεμβρίου 1944.

Οι εκδηλώσεις μνήμης και τιμής  γίνονται κάθε χρόνο στο μνημείο που έχει ανεγερθεί για να θυμίζει σε όλους μας δυο ήρωες που πολέμησαν τον Φασισμό και έδωσαν την ζωή τους για την ελευθερία.

Τι έγινε στη μάχη στα Ξύπετρα

Βρισκόμαστε στην αρχή του φθινοπώρου του 1944. Τα δείγματα κατάρρευσης του Γ’ Ράιχ, αρχίζουν πλέον να γίνονται περισσότερο από ορατά. Οι Γερμανοί στην περιοχή του Ηρακλείου συμπτύσσονται μεθοδικά, οργανώνοντας την έξοδό τους προς τη Σούδα και τα Χανιά. Ικανές δυνάμεις τους όμως, υπό μορφήν οπισθοφυλακής, παραμένουν ακόμη στην Αγία Βαρβάρα και στις Δαφνές, ενώ ένα τάγμα τους έχει στρατοπεδεύσει στην Τύλισο.

Είναι στεναχωρημένοι, φοβισμένοι και ως εκ τούτου πολύ επικίνδυνοι. Με την παραμικρή κίνηση σκοτώνουν, χωρίς λόγο και αιτία.

Ο Γωνιανός Συνταγματάρχης Ανδρέας Εμμ. Νάθενας, που μόλις έχει έλθει από τη Μέση Ανατολή με την επίσημη εντολή της εξόριστης Ελληνικής Κυβέρνησης και του Συμμαχικού Στρατηγείου του Καϊρου ν’ αναλάβει τη στρατιωτική διοίκηση, βρίσκεται ήδη μέσα στην πόλη του Ηρακλείου, έχοντας αποκαταστήσει επαφή με τα Αντάρτικα Σώματα. Προσβλέποντας όλοι οι Καπεταναίοι στην επόμενη μέρα, αλληλοϋποβλέπονται μεταξύ τους, είναι καχύποπτοι και προσπαθούν πώς να έχουν αυτοί το πάνω χέρι την επαύριο της απελευθέρωσης.

Στην περιοχή του Ηρακλείου βρίσκεται επίσης μια ομάδα Άγγλων Αξιωματικών – Συνδέσμων, υπό τον Αντισυνταγματάρχη Τομ και τον Ταγματάρχη Ρένδελ [Αλέξη].

Οι Εγγλέζοι εκτίμησαν λαθεμένα ότι οι Γερμανοί υποχωρούσαν με μεγάλη σπουδή και για το λόγο αυτό ζήτησαν από τα Αντάρτικα Σώματα να πλησιάσουν στην πόλη, χωρίς να ενημερώσουν τον Έλληνα Στρατιωτικό Διοικητή που είχε δώσει ήδη διαφορετικές διαταγές. Ο Συνταγματάρχης Νάθενας μετά από έντονο διαπληκτισμό με τους Εγγλέζους, ακυρώνει το σχέδιό τους για την είσοδο κρυφά 50 οπλοφόρων στο Ηράκλειο, που θα δραστηριοποιούνταν στην περίπτωση που οι Γερμανοί προσπαθούσαν ν’ ανατινάξουν το λιμάνι ή άλλες ζωτικής σημασίας εγκαταστάσεις. Κρίθηκε σαν επιπόλαιο, αμελέτητο και ριψοκίνδυνο, χωρίς ίχνος δυνατότητας επιτυχίας. Αν μάλιστα εφαρμοζόταν στην πράξη, πέρα από το γεγονός ότι θα θυσιάζονταν μάταια οι άνδρες, η πόλη θα γνώριζε την ολοκληρωτική καταστροφή. Δεν μπόρεσε όμως να προλάβει τη μετακίνηση των ένοπλων αντάρτικων ομάδων στις παρυφές της πόλης, που ήδη είχε συντελεσθεί.

Οι ντόπιοι γερμανοντυμένοι και μη προδότες, δοσίλογοι και γκεσταπίτες, που όπως περιγράφει χαρακτηριστικά ο Σκουτελογιώργης [εκ των υπαρχηγών του Πετρακογιώργη] κρασοπίνανε σ’ ένα καπηλειό στο Καμαράκι, επιδίδονταν στο πλιάτσικο, στους σκοτωμούς που δεν πρόλαβαν και στη συλλογή πληροφοριών για τη γερμανική αντικατασκοπία. Μάθανε λοιπόν και για τις κινήσεις των αντάρτικων σωμάτων. Πάνοπλοι Γερμανοί με βαρύ οπλισμό, τανκς, κανόνια, όλμους και πολυβόλα, αναπτύσσονται στη Σταυρακιανή Καμάρα και στα Γιοφυράκια και εξαναγκάζουν κάτω από καταιγιστικά πυρά, τους αντάρτες να υποχωρήσουν εσπευσμένα από το Μετόχι Λιναρδάκη, προς τα ριζόβουνα του μοναστηριού Γοργολαϊνη.

Η ενοποιημένη ομάδα των Ανωγείων υπό το Χριστομιχάλη Ξυλούρη και των Γωνιών – Κορφών, υπό τον Ανδρέα Γ. Νάθενα [Συγγρό], υποχωρεί στη θέση «Ξύπετρα» Καβροχωρίου, όπου εντοπίζει και καταστρέφει ένα έρπον τηλεφωνικό καλώδιο των Γερμανών, αποκόπτοντας την επικοινωνία του Γερμανικού Τάγματος της Τυλίσου με το Ηράκλειο. Ο Χριστομιχάλης δίδει εντολή να στρατοπεδεύσουν στο σημείο εκείνο, όπου αφού εγκαθιστούν σκοπιές, ξεκουράζονται, ξυρίζονται και στήνουν καζάνι για να μαγειρέψουν.

Ο αρχηγός της Γωνιανής ομάδας Θωμάς Γ. Νάθενας διαβλέπει τον κίνδυνο και ζητά από το σύντεκνό του Χριστομιχάλη [είχε βαφτισμένο τον ανηψιό του Στελιανό, γιο του αδερφού του Λουκά], ν’ απομακρυνθούν από το επικίνδυνο σημείο και ν’ ακροβολιστούν στα αντερείσματα του Ψηλορείτη, όπως εξάλλου ήταν και η διαταγή του Στρατιωτικού Διοικητή. Δυστυχώς, δεν εισακούσθηκε. Τελικά ο Θωμάς με το μεγαλύτερο μέρος της Γωνιανής ομάδας απομακρύνθηκε. Στα Ξύπετρα παρέμειναν μεταξύ των άλλων, ο αδερφός του Ανδρέας Νάθενας [Συγγρός] και ο ανιψιός του Χαρίλαος Νάθενας. Το ημερολόγιο έδειχνε 14 Σεπτεμβρίου 1944, την ημέρα του Τιμίου Σταυρού.

Οι σκοποί που εγκατέστησε ο Χριστομιχάλης για να προστατεύουν την ομάδα, πεινασμένοι καθώς ήταν, εγκατέλειψαν τις θέσεις των. Μη διαβλέποντες ορατό κίνδυνο, εισέρχονται σε παρακείμενο αμπέλι, ψάχνοντας να βρουν καμπανούς και υπολείμματα σταφυλιών. Δεν πρόσεξαν λοιπόν τη Διμοιρία των 14 Γερμανών που πλησίαζαν προσεκτικά από τη μεριά της Τυλίσου, ακολουθώντας το τηλεφωνικό καλώδιο. Οι αντάρτες αιφνιδιάζονται. Πολλοί φεύγουν σε χαμηλότερες ασφαλείς θέσεις. Το πολυβόλο των Γερμανών σπέρνει το θάνατο. Σκοτώνεται ο Ανωγειανός Εμμανουήλ Ι. Κουνάλης ή Μάστορας, μαχόμενος όρθιος, χωρίς καμιά προφύλαξη. Σκοτώνεται επίσης ο αρχηγός της ομάδας Γωνιών – Κορφών, Ανδρέας Γ. Νάθενας, ο επονομαζόμενος «Συγγρός». Το φονικό βόλι τον χτύπησε στο κούτελο, καθώς πολεμούσε καλυμμένος σ’ ένα δάμακα.

Διαβλέποντας τον τρομερό κίνδυνο αποδεκάτισης ολόκληρης της ομάδας από το φονικότατο πολυβόλο, ο ίδιος ο Χριστομιχάλης Ξυλούρης και ο ανηψιός του Συγγρού, ο Χαρίλαος Νάθενας, διενεργούν αστραπιαία πλαγιοκόπηση από δύο πλευρές και σκοτώνουν το Γερμανό πολυβολητή. Από κει και πέρα οι αντάρτες αντεπιτέθηκαν σφοδρά και με περισσή ανδρεία, χωρίς άλλη απώλεια, εξολόθρευσαν στη κυριολεξία το γερμανικό απόσπασμα. Από τους 14 Γερμανούς, σκοτώθηκαν επιτόπου οι 13. Μόνο ένας κατάφερε να διαφύγει προς την Τύλισο, επειδή είχε παραμείνει πιο πίσω. Όλα τα πέι μπουκ και ότι άλλο έγγραφο στοιχείο βρέθηκε πάνω στους σκοτωμένους Γερμανούς, παρέδωσε ο Χριστομιχάλης στον Άγγλο σύνδεσμο Τομ, για περαιτέρω αξιοποίηση.

Με την ευκαιρία που μας δίδει η σημερινή αναφορά μνήμης, ας μου επιτρέψετε να προσθέσω λίγα ακόμη προσωπικά στοιχεία για τους ήρωες νεκρούς μας και τις οικογένειές τους.

Ο Ανωγειανός Εμμανουήλ Ι. Κουνάλης ή Μάστορας, ήταν φιλοπρόοδος και ανήσυχο πνεύμα. Είχε καταφέρει να εγκαταστήσει έναν μηχανικό κυλινδρόμυλο στ’ Ανώγεια, ν’ αλέθει το λίγο κριθάρι που υπήρχε στην περιοχή και να σώσει από το λιμό τους κατοίκους. Λέγεται μάλιστα ότι τα μηχανήματα τα μεταφέρανε οι χωριανοί του στα χέρια από τη θέση «Κυλιστός» όπου τελείωνε ο αμαξιτός δρόμος, ως τα Ανώγεια. Η γυναίκα του Δήμητρα καταγόταν από την Αίγινα και με μια ραπτομηχανή της χέρας, έραβε, επιδιόρθωνε και μπάλωνε αφιλοκερ- δώς, τα φτωχικά ενδύματα των Ανωγειανών της εποχής. Στη μάχη στα Ξύπετρα, πολέμησε επίσης ο αδερφός του Κων/νος. Απέκτησαν έναν γιο. Ο εγγονός του είναι λαμπρός επιστήμονας και διαπρέπει σήμερα ως Πρύτανης σε Πανεπιστήμιο της Γαλλίας.

Η οικογένεια των Κουνάληδων, θρήνησε άλλους 4 ηρωικούς νεκρούς, την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής:

Τα αδέρφια Βασίλη και Μιχάλη Κουνάλη του Εμμανουήλ, που πιάστηκαν μαζί με άλλους Ανωγειανούς στο οροπέδιο της Νίδας, σε μια «τυλιξά» των Γερμανών και έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη τους.

Σκοτώθηκαν επίσης ο Αριστομένης Κουνάλης, γιος του προαναφερόμενου Βασίλη, μαζί με τον Ευάγγελο Κουνάλη του Θεοδώρου, που συνελήφθησαν από γκεσταπίτες στο Λαράνι να φέρουν πάνω τους από ένα γερμανικό πιστόλι ο καθένας. Εκτελέσθηκαν επί τόπου.

Ο Γωνιανός Ανδρέας Γ. Νάθενας ή Συγγρός, πήρε το συγκεκριμένο ψευδώνυμο από το γεγονός ότι ήταν πολύ φιλότιμος, φίλευε, φιλοξενούσε και ευεργετούσε όποιους και όποτε μπορούσε, όπως ο μεγάλος εθνικός μας ευεργέτης Συγγρός. Παντρεύτηκε στις Κορφές όπου και κατοίκησε, τη Μαρία Αλατζά και απέκτησαν 4 παιδιά [2 γιούς και 2 θυγατέρες]. Μεγαλοφαμελίτης.

Όταν πέφτανε οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές, το Μάη του 1941, ο Συγγρός πήγε στον Κρουσώνα, χειροδίκησε κατά του φρουρού χωροφύλακα και μαζί με άλλους Κρουσανιώτες και Κορφιανούς, έσπασαν την αποθήκη όπου φυλάσσονταν 500 τουφέκια για τις ανάγκες του στρατού και πήραν οπλισμό με τον οποίο πολέμησαν επί πολλές ημέρες στη Μάχη της Κρήτης. Επειδή ο Διοικητής του Σταθμού Κρουσώνα [Μαράκης, από τα νοτικά του Ρεθύμνου] δεν κατέδωσε στους Γερμανούς και στους γκεσταπίτες τους πρωταίτιους της αρπαγής του οπλισμού, μαρτύρησε σε λίγες μέρες στη φυλακή της Αγυιάς όπου μεταφέρθηκε. Υπήρξε από τους πρώτους πατριώτες Μάρτυρες της Κρήτης.

Το επεισόδιο αυτό και οι αγώνες των Ναθένηδων κατά του κατακτητή, άνοιξαν μεγάλη βεντέτα με τους Γερμανούς και τους δοσίλογους γκεσταπίτες. Στις 2 – 3 Σεπτεμβρίου 1942, σκοτώσανε το Στελιανό, γιο του Λουκά Νάθενα, ανηψιό του Συγγρού και βαφτισιμιό του Χριστομιχάλη Ξυλούρη, σε ηλικία μόλις 23 χρόνων, πάνω από το χωριό Πυργού. Ακολούθως, σκοτώσανε στην πλατεία των Κορφών στις 13-12-1943, τον Νικόλαο Νάθενα, γιο επίσης του Λουκά, σε ηλικία 32 χρόνων. Ο ίδιος ο Λουκάς φυγοδικούσε στην περιοχή της «Συκιάς», στο Γωνιανό Αόρι. Εκεί αρρώστησε από άνθρακα. Δεν μπορούσε όμως να πάει στο νοσοκομείο στο Ηράκλειο, γιατί είχε προγραφεί από τους Γερμανούς και τους γκεσταπίτες. Στα τελευταία του, κατάφερε να καταφύγει στην Κλινική του Γιαμαλάκη, όπου κάτω από τη συνεχή παρακολούθηση των γκεσταπιτών, άφησε την τελευταία του πνοή. Για να κορέσουν την άσβηστη δίψα τους για αίμα, οι γκεσταπίτες σκότωσαν ένα βοσκό του Συγγρού στην περιοχή των Κορφών, ονόματι Νύχταρης, από χωριό του Μυλοπόταμου.

Ένας άλλος μεγάλος νεκρός του αγώνα, από την ηρωική οικογένεια των Ναθένηδων, ήταν και ο Γιάννης, ο επονομαζόμενος Γιαγκός, αδερφός του Λουκά, του Συγγρού και του Θωμά Νάθενα. Πολέμησε με απαράμιλλο θάρρος κατά την πτώση των Γερμανών αλεξιπτωτιστών και τραυματίστηκε βαριά στη ρογδιανή διασταύρωση, κοντά στο σημερινό κέντρο Κουρήτες. Μια ριπή πολυβόλου του αχρήστευσε και τα δυο του πόδια. Έκτοτε κυκλοφορούσε με πατερίτσες. Σκοτώθηκε από τους Γερμανούς σε ηλικία 37 – 38 χρονών, το καλοκαίρι του 1943, ενώ προσπαθούσε να κατέβει από την εξωτερική πετρόσκαλα του σπιτιού του στις Γωνιές. Ο Γερμανός φονιάς του, τον πυροβόλησε από τη θέση «Αλωνάκι», στον αμαξιτό δρόμο κάτω από το χωριό και από απόσταση πάνω από 300 μέτρα.

Στα τέλη του 1943, ο Συγγρός βοηθούμενος από την Εθνική Αντίσταση και τους συνδέσμους των συμμάχων, κρίθηκε σκόπιμο να φυγαδευτεί στη Μέση Ανατολή, γιατί ο κλοιός των Γερμανών και των γκεσταπιτών γύρω του, ολοένα και έσφιγγε περισσότερο. Η οικογένειά του δεν γνώριζε το παραμικρό. Τον θεωρούσαν χαμένο. Επέστρεψε στην Κρήτη μαζί με τον πρωτοξάδερφό του Συνταγματάρχη Ανδρέα Ε. Νάθενα, εντεταλμένο Στρατιωτικό Διοικητή Ηρακλείου, τη βραδιά που οι Γερμανοί καίγανε τ’ Ανώγεια. Ήλθε, για να πέσει ηρωικά στη μάχη στα Ξύπετρα …

Η μαρτυρία του Ντουλγκέρη για τη μάχη

Στις 14 Οκτωβρίου,  επέτειο της ηρωικής μάχης στα Ξύπετρα, έγινε η ανέγερση του μνημείου  των ηρωικώς πεσόντων Ανδρέα Ναθενα και Εμ. Κουνάλη.
Θέλω να καταθέσω εδώ την προσωπική μου μαρτυρία, μια και ήμουν παρών στη μάχη αυτή, γιατί  πιστεύω ότι η μαρτυρία μου αυτή συμβάλλει στην απόδοση της τιμής που τους αξίζει
Ξεκινήσαμε από τη Μύθια 110 άτομα, είχα κι εγώ την τιμή να είμαι εκεί, μικρότερος από όλους, στις Γωνιές  μας ακολούθησαν  και οι Γωνιανοί αγωνιστές, περάσαμε το Φαράγγι και στο μνημείο στρίψαμε δεξιά προς τις Κορφές. Μείναμε στο μοναστήρι της Παναγίας κι από κει προχωρήσαμε με κατεύθυνση τ Αγάκου το Μετόχι κι από κει να μπούμε κατά ομάδες στο Ηράκλειο. Στο Γάζι. μετά τον Αγιο Νικόλαο ,δεχτήκαμε πυρά από τους Γερμανούς.

Οπισθοχωρήσαμε και κατευθυνθήκαμε προς Καβροχώρι και στρατοπεδεύσαμε στα Ξύπετρα.     Ξεκινήσαμε ετοιμασίες για να μαγειρέψουμε, όταν οι επικεφαλείς των ομάδων υπό τον καπετα Μιχάλη , παρατήρησαν κινήσεις Γερμανών προς Τύλισσο και Στρούμπουλα και απ την άλλη προς Γάζι και Κρουσώνα. Ήμασταν δηλαδή στη μέση ενός κλοιού…. Οι εντολές ήταν να  μην κινείται κανείς και να δίνουμε στόχο. Η πείνα όμως ήταν μεγάλη και οι σκοποί μπήκαν στ αμπέλια για να βρουν ένα καμπανό σταφύλι να φάνε. Είχαμε και 6 άλογα μαζί μας.

Σε κα ποια στιγμή ο Εμ. Σκουλάς, ο Φρουδάς, μου είπε να ανέβω πιο πάνω και να κατεβάσω τ άλογα σε άλλο σημείο γιατί κι αυτά δίνουν στόχο. Αμέσως κινήθηκα προς το ύψωμα και μόλις ανέβηκα σε απόσταση300 μέτρωνβλέπω τους Γερμανούς. Η σωτηρία μου ήταν που αυτοί είχαν στραμμένες τις πλάτες  τους στην αντίθετη κατεύθυνση και με τα κιάλια τους επιθεωρούσαν την περιοχή. Αμέσως, χωρίς να χάσω καιρό, βρέθηκα στην ελιά που ήταν ο Χριστομιχάλης και φωνάζω δυνατά «Γερμανοί, Γερμανοί»Την ίδια στιγμή αρχίζουν τα πυρά Οι Γερμανοί ετοίμαζαν το πολυβόλο και θα μας θέριζαν όλους αν ο καπετα Μιχάλης δεν σκότωνε τον πολυβολητή και εν συνεχεία εξελίχτηκε η μάχη. Οι Γερμανοί τα έχασαν, η ομάδα μας υπέστη αιφνιδιασμό, αλλά γρήγορα η μεγαλύτερη δύναμη εσυσπειρώθη με αποτέλεσμα την εξόντωση του Γερμανικού αποσπάσματος .

Όλοι μαζί  Γωνιανοί ,Κορφιανοί και Ανωγειανοί δώσαμε τη μάχη με δυο νεκρούς  τον Εμ. Κουνάλη και το Γ. Νάθενα. Θα μπορούσαμε να θρηνήσουμε πολλούς νεκρούς πράγμα που αποφύγαμε χάριν στην ετοιμότητα της ομάδας.
Τιμή και δόξα στους νεκρούς! Εύχομαι στα νέα παιδιά να μη ζήσουν  ποτέ τέτοιες στιγμές.

Γεώργιος Καλομοίρης      (Ντουλγκέρης)

Η ομιλία του Καθηγητή Σύγχρονης Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας ΑΠΘ Γιώργου Μαργαρίτη στα Ανώγεια, 2 Αυγούστου 2014

«Φίλες και φίλοι,
Συντρόφισσες και σύντροφοι,

Όταν μιλούμε σήμερα για πολέμους, για αγριότητες, για καταστροφές, για θάνατο, για φρίκη, δεν ξέρουμε σε τι απ’ όλα αναφερόμαστε, δεν ξέρουμε προς τα που να στραφούμε. Γύρω από αυτή τη θάλασσα που βρέχει το νησί μας, τη Μεσόγειο, πόσες τραγωδίες δεν ξετυλίγονται, αυτή τη στιγμή που μιλάμε. Στη μαρτυρική Γάζα οι στρατιώτες, τα πυροβόλα, τα άρματα μάχης, τα αεροπλάνα, τα ελικόπτερα του Σιωνισμού σκορπούν τον θάνατο αδιάκριτα, σε άμαχους, σε γέρους, σε παιδιά, σε άρρωστους και ανάπηρους, καταστρέφουν σχολεία, νοσοκομεία, στερούν τους πάμφτωχους κατοίκους – πρόσφυγες προγενέστερων διωγμών, από ηλεκτρικό, από πόσιμο νερό, από τρόφιμα. Η πολιτική του κράτους του Ισραήλ έχει ταυτιστεί πλέον με την κλίμακα του θανάτου: τόσοι νεκροί, τόσος τρόμος, τόσο το μέτρο της επιτυχίας. Για να μετατραπούν, αυτός είναι ο στόχος, οι Παλαιστίνιοι της Γάζας, από άτομα που ζουν, που ονειρεύονται, που πολεμούν και αγωνίζονται, σε άβουλα τρομαγμένα κοπάδια απελπισμένων φυγάδων.
Πολλοί περιμένουν αυτήν την εξέλιξη: ο ισραηλινός καπιταλισμός – των αμερικανικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και κεφαλαίων – που θα βρει στις μάζες των εξαπλιωμένων την ιδανική για απόλυτη εκμετάλλευση εργατική δύναμη, οι εμίρηδες του Κόλπου που με τα ίδια κοπάδια των άκληρων, θα συνεχίσουν να κτίζουν τα παλάτια της χλιδής στα λαμπερά τους εμιράτα. Μα και ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός περιμένει το δικό του μερίδιο: από τα κύματα των προσφύγων που γεννά η φωτιά, το σίδερο και η απελπισία, μερικοί θα πνιγούν στα νερά της θανατηφόρας πλέον Μεσογείου (60.000 άτομα έχουν πνιγεί τα τελευταία χρόνια στα νερά αυτά, εδώ γύρω μας, στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο) μόνο και μόνο για να ολοκληρωθεί η προεργασία που θα διαμορφώσει το ιδανικό εργατικό δυναμικό: αυτό που δουλεύει για το αμφίβολο ξεροκόμματο στις φράουλες της Μανωλάδας, στα θερμοκήπια, στα εργοτάξια, και όπου αλλού. Παράνομους τους λένε και εννοούν άνθρωποι έξω από την όποια προστασία δικαίου – ναι οι ίδιοι το λένε που μας τρώνε καθημερινά τα αυτια με τα ανθρώπινα δικαιώματα στις πορτοκαλλο-ναζιστικές «επαναστάσεις».
Με αυτό το σκηνικό ζει ο κόσμος μας τα τελευταία χρόνια: η Σομαλία, το Νταρφούρ, το Μαλί, η Κεντροαφρικανική Ένωση, η Λιβύη, η Συρία, ο Λίβανος, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και όπου αλλού Αμερικανοί και Ευρωπαίοι, πρόθυμοι ή απρόθυμοι έσπειραν τον θάνατο, τη διχόνοια, την καταστροφή. Και η κλίμακα του πειράματος μεγαλώνει ολοένα, το επικίνδυνο αυτό παιχνίδι, έφθασε στην Ουκρανία και από εκεί, το διατυμπανίζουν κιόλας, θα απλωθεί  σε ολόκληρη τη ρωσική επικράτεια έτσι ώστε να εκπληρωθεί επιτέλους το όραμα του ευρωπαϊκού καπιταλισμού (από τα προκαπιταλιστικά χρόνια τον καιρό του Φρειδερίκου του Μεγάλου ως τα πολύ καπιταλιστικά και ναζιστικά του Χίτλερ) για αποικιοποίηση της αχανούς ρωσικής ενδοχώρας.
Φίλες και φίλοι,
ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΤΟΤΕ «ΠΡΟΘΥΜΩΝ»

Πριν από εβδομήντα χρόνια, τον Αύγουστο του 1944 αυτές οι εικόνες που μας έρχονται σήμερα από τον γύρω μας κόσμο, ήταν εικόνες ολόκληρης της Ευρώπης και του κόσμου αλλά και του χωριού όπου σήμερα βρισκόμαστε, των Ανωγείων. Στις 13 του Αυγούστου εκείνης της τρομερής χρονιάς γερμανικά στρατεύματα, μαζί με τους τότε «πρόθυμους», τους Έλληνες συνεργάτες τους, κύκλωσαν το χωριό και κάλεσαν όσους από τους κατοίκους του έμεναν ακόμα σε αυτό – περίπου 1.500 γυναίκες, παιδιά, άρρωστοι και γέροντες, από τους 4.000 συνολικά κατοίκους του – οι άνδρες, αλλά και ολόκληρες οικογένειες είχαν ήδη φύγει και σκορπιστεί στα βουνά – να το εγκαταλείψουν και να φύγουν προς το Γενή – Κααβέ και το Ρέθυμνο, καθώς τους είπαν πρέπει να βρούν να εγκατασταθούν αλλού: τα Ανώγεια επρόκειτο να χαθούν από τον χάρτη. Οι κατακτητές εγκαταστάθηκαν στον έρημο χώρο, έστησαν ένα πρόχειρο στρατόπεδο στα Σείσαρχα, σκότωσαν τους λίγους υπέργηρους ή αρρώστους που δεν μπορούσαν να μετακινηθούν και ξεκίνησαν την μεθοδική λεηλασία και καταστροφή του χωριού. Άδειαζαν ένα προς ένα τα σπίτια, τις αποθήκες, τα δημόσια καταστήματα και κτίρια των Ανωγείων, φόρτωναν τα λάφυρα και κατόπιν έκαιγαν ότι μπορούσε να καεί. Τα μαυρισμένα κουφάρια των σπιτιών φαίνεται πως δεν τους ικανοποιούσαν και γι αυτό κατόπιν ανατίναζαν ό, τι έδειχνε να στέκεται όρθιο μετά τη φωτιά.
Η διαδικασία κράτησε ως τις 5 Σεπτεμβρίου, όταν και οι τελευταίοι από τους κατακτητές έφυγαν από την περιοχή.  Είχαν εκπληρώσει την αποστολή τους. Από τα 940 σπίτια και κτίσματα των Ανωγείων κανένα δεν υπήρχε πλέον. Οι εκκλησίες έστεκαν βαριά τραυματισμένες από τα αέρια των εκρήξεων με τις οποίες ανατινάχθηκαν τα γύρω σπίτια. Όλες οι βιοτεχνίες, τα εργαστήρια, οι εγκαταστάσεις, τα τέσσερα τυροκομεία, οι σταύλοι και τα κοτέτσια είχαν καταστραφεί. Τα ζώα των κοπαδιών και τα οικόσιτα, όσα δεν αρπάχθηκαν, θανατώθηκαν έτσι ώστε η μυρωδιά της σήψης και του θανάτου να μείνει σαν ανεξίτηλο στίγμα πάνω από τα Ανώγεια.
   

ΤΙ ΠΗΡΑΝ ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ

Εάν αθροίσουμε στις αρπαγές του Αυγούστου τις μικρότερες σε έκταση προγενέστερες, τότε σύμφωνα με τα στοιχεία της ειδικής επιτροπής διαπίστωσης των γερμανικών ωμοτήτων στην Κρήτη (Καλιτσουνάκης, Καζαντζάκης, Κακριδής) αρπάχτηκαν από το χωριό, 200.000 οκάδες (260 τόνοι) σιτηρών, 80.000 οκάδες (100 τόνοι) λάδι, 40.000 οκάδες (50 τόνοι) γεώμηλα, 8.000 οκάδες (10 τόνοι) τυρί, 20.000 αιγοπρόβατα, 220 μεταγωγικά ζώα, 85 βόδια, εκτός από τα προικιά, τα εργαλεία, τα έπιπλα και οι οικοσκευές.
Φίλες και φίλοι,
Η μεθοδική καταστροφή, η λεηλασία και η ισοπέδωση των Ανωγείων δεν ήταν μια μεμονωμένη πράξη των κατακτητών, έτσι ώστε να μπορεί κανείς να την αποδώσει σε «ατύχημα», σε κάποια προσωπική απόφαση φανατικού αξιωματικού, στην «κακιά ώρα» αν θέλετε. Ήταν μέρος της ίδιας και της αυτής τρομοκρατικής λογικής και πρακτικής με την οποία ο ναζισμός οργάνωνε και ποδηγετούσε τη Νέα Ευρώπη.  Σχεδόν τις ίδιες ημέρες του χαλασμού στα Ανώγεια, μια άλλη ορεινή πρωτεύουσα της Ελλάδας, στη Ρούμελη, υφίστατο ακριβώς την ίδια τύχη, με ακριβώς την ίδια διαδικασία: το Καρπενήσι.  Η μόνη διαφορά ήταν ότι στο Καρπενήσι οι κατακτητές δεν μπόρεσαν να κάνουν τόσο μεθοδική δουλειά – αν μπορούμε να κατονομάσουμε έτσι την πειρατική και ληστρική πρακτική τους – καθώς ισχυρές δυνάμεις του ΕΛΑΣ τους παρενοχλούσαν και δεν τους άφηναν να ολοκληρώσουν το έργο τους.
Μα και εδώ κοντά, στις δυτικές πλαγιές του Ψηλορείτη και στον απέναντι Κέδρο, λίγα χιλιόμετρα πιο μακρυά, τις ίδιες ακριβώς ημέρες, τα χωριά του Αμαρίου ζούσαν το δικό τους Γολγοθά. Λεηλασία, καταστροφή, ισοπέδωση και, το τραγικότερο σε αυτήν την περιοχή, επιλεκτικές εκτελέσεις κατοίκων – ως να συμπληρωθεί ο αριθμός που λέγαν οι στρατιωτικές εκθέσεις: διακόσιοι και πάνω νεκροί κάτω από τις σφαίρες των αποσπασμάτων του θανάτου. Και είχε προηγηθεί το τραγικό Δίστομο – τον Ιούνιο – και ετοιμάζονταν πολλοί άλλοι τόποι μαρτυρίου: ο Χορτιάτης, τα Γιαννιτσά (δωσίλογοι ναζί από την Κρήτη – οι Σουμπεραίοι πήραν μέρος σε αυτές τις κτηνωδίας στο πλευρό των Γερμανών) και άλλα πολλά. Και μιλούμε μόνο στο τέλος του καλοκαιριού του 1944. Δεν αναφερόμαστε στις 2.000 εκτελέσεις «για αντίποινα» μετά τη μάχη της Κρήτης στα 1941, ούτε για τους 460 εκτελεσμένους της Βιάννου, το 1943.
@@
Τι έφερε αυτό το κρεσέντο της καταστροφής το τελευταίο καλοκαίρι του πολέμου στο απόμακρο και έξω πλέον από τα πεδία των μεγάλων αναμετρήσεων νησί της Κρήτης; Σε τελευταία ανάλυση ο Αύγουστος του 1944 δεν ήταν κρίσιμος, από την στρατιωτική πλευρά, πολεμικός μήνας για το νησί. Ο πόλεμος τελείωνε εδώ. Στα σημαντικά μέτωπα του πολέμου οι δυνάμεις του Άξονα και της ναζιστικής Νέας Ευρώπης κατέρρεαν, τόσο στη δύση (στις 25 Αυγούστου απελευθερώθηκε το Παρίσι), όσο και στην ανατολή όπου ο Κόκκινος Στρατός, έχοντας σαρώσει τα γερμανικά στρατεύματα και μαζί και το φασιστικό καθεστώς της Ρουμανίας, απειλούσε ευθέως πλέον τις γερμανικές θέσεις στα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη. Οι Γερμανοί της Κρήτης ελάχιστα επηρέαζαν την πορεία του πολέμου η οποία τους είχε πλέον αφήσει πίσω της. Όσοι από αυτούς είχαν τη δυνατότητα είχαν ήδη φύγει (περίπου 10.000) ή ετοιμάζονταν να φύγουν. Οι υπόλοιποι προετοίμαζαν τον αυτοπεριορισμό τους στο δυτικό τμήμα του νησιού όπου θα οχυρώνονταν περιμένοντας το τέλος του πολέμου και την βέβαια αιχμαλωσία τους.
    Διαβάστε την συνέχεια... »

Τα σχέδια της Γερμανικής Πρεσβείας για την ίδρυση του “Γερμανο-ελληνικού Ταμείου για  το μέλλον” προσέκρουσαν στις αντιδράσεις πλειοψηφίας των Δημάρχων των μαρτυρικών πόλεων και χωριών στην συνέλευση του Δικτύου Μαρτυρικών πόλεων που πραγματοποιήθηκε την Δευτέρα 1  Σεπτεμβρίου στο πλαίσιο των εκδηλώσεων στη μνήμη των 149 κατοίκων του Χορτιάτη Θεσσαλονίκης,  του 1944 σφαγιάστηκαν από τους ναζί (2/9/44). 

Η συνέλευση, έπειτα από ψηφοφορία, απέρριψε την πρόταση λήψεις απόφασης για συμμετοχή στο γερμανοελληνικό ταμείο και της γερμανικής πλευράς για ετήσια καταβολή των πολεμικών αποζημιώσεων ποσόν συνολικού ύψους ενός εκατομμυρίου ευρώ στις αναγνωρισμένες ως μαρτυρικές περιοχές, απευθείας από το υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας και την οριστική απόφαση συμμετοχής στο ταμείο να την παίρνουν ανεξάρτητα κάθε δημοτική αρχή.

Κατά της πρότασης ψήφισαν τα χωριά του Δίστομου, της Βιάννου, των Ανωγείων, των Κερδυλίων, της Καντάνου, της Τυμφρηστού της Μακρακώμης, καθώς και ο Δήμος Λαμίας ενώ οι εκπρόσωποι των χωριών Κομμένο και Χορτιάτη ψήφισαν λευκό, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι δεν θα λάβουν την εν λόγω αποζημίωση.

Υπέρ της πρότασης τάχθηκαν μόνο ο δήμαρχος Καλαβρύτων και πρόεδρος του Δ.Σ. του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και Χωριών Ελλάδας Γ. Λάζουρας και ο Δήμος Δοξάτου.

Στην συνέλευση παρέστησαν εκπρόσωποι του εθνικού συμβουλίου διεκδίκησης γερμανικών αποζημιώσεων, εκπρόσωποι ενώσεων θυμάτων (από τα Καλάβρυτα ο πρόεδρος της ένωσης θυμάτων Χαρίλαος Ερμείδης) βουλευτές, φορείς αλλά και ο Γερμανός Πρέσβης στην Ελλάδα Peter Shoof.

Να σημειώσουμε ότι ο Γερμανός Πρέσβης στην Ελλάδα Δρ Πέτερ Σόοφ παραβρέθηκε στην συνέλευση και μίλησε κιόλας παρόλο που στις εκδηλώσεις μνήμης για το Ολοκαύτωμα του Χορτιάτη την Γερμανική πλευρά εκπροσώπησε η αναπληρώτρια πρόξενος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη, όπως ορίζει το πρωτόκολλο και όχι ο Γερμανός πρέσβης…..

Εν μέσω αντιδράσεων για την παρουσία του, ο Γερμανός πρέσβης, μεταξύ άλλων, ανέφερε, ότι το Ελληνογερμανικό Ταμείο για το μέλλον δεν είναι νομικό πρόσωπο ή κάποιος άλλος φορέας με καταστατικό κλπ., αλλά χρηματοδότηση από το Ομοσπονδιακό Υπουργείο Εξωτερικών της Γερμανίας, ύψους 1 εκατομμυρίου ευρώ για κάθε ένα από τα έτη μέχρι το 2017 σε πρώτη φάση και μπορούν υποβάλλουν άμεσα αιτήσεις χρηματοδότησης οι ενδιαφερόμενοι για αυτό.

Η ανακοίνωση του Δήμαρχου Διστόμου

Ο Δήμος Διστόμου-Αράχωβας-Αντίκυρας δηλώνει στη Γερμανική πλευρά, η οποία ζητά επιτακτικά από τα Δημοτικά Συμβούλια των Μαρτυρικών Πόλεων να απαντήσουν εάν θα αποδεχτούν ή όχι τους όρους των ιδρυτικών πράξεων του «Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον», ότι είναι καθ’ όλα αντίθετος και αρνητικός στη συμμετοχή του Μαρτυρικού Δήμου στο «Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον», ή στη με οποιοδήποτε άλλο τρόπο υποστήριξη αυτού.

Αν το Γερμανικό Κράτος πιστεύει πράγματι στην Ελληνογερμανική φιλία, ας σταματήσει να θέτει προσκόμματα στην εκτέλεση της απόφασης 11/2000 του Αρείου Πάγου η οποία επικύρωσε και κατέστησε οριστική και αμετάκλητη την απόφαση 137/97 του Πρωτοδικείου Λιβαδειάς με την οποία δικαιώνονται οι ενάγοντες επιζήσαντες και οι συγγενείς των θυμάτων του Ολοκαυτώματος του Διστόμου. Το ίδιο να πράξει και η Ελληνική Κυβέρνηση.

Είμαστε αντίθετοι σε οποιαδήποτε ανάλογη προσέγγιση, η οποία παραπέμπει σε τακτικές «Δούρειου Ίππου» καθώς, όπως έχει αποδειχθεί κατά το παρελθόν, ο μόνος σκοπός που εξυπηρετούν οι εκάστοτε ανάλογες προσεγγίσεις της Γερμανίας είναι ο τερματισμός της διεκδίκησης των αποζημιώσεων από τα θύματα του Ναζισμού. Χαρακτηριστικό άλλωστε παράδειγμα αποτελεί το γεγονός ότι στην αντίστοιχη συμφωνία με την Τσεχία, η οποία αποτελεί μάλλον το πρότυπο για το «Ελληνογερμανικό Ταμείο για το Μέλλον», υπάρχει διάταξη η οποία αναφέρει ότι «Οι δύο πλευρές δηλώνουν ότι δεν θα επιβαρύνουν τις σχέσεις τους με πολιτικά και νομικά ζητήματα που απορρέουν από το παρελθόν».

Η επιλογή της δεδομένης χρονικής στιγμής για την πρόταση δημιουργίας του «Ελληνογερμανικού Ταμείου για το Μέλλον» δεν είναι τυχαία. Έχει κορυφωθεί ο αγώνας για τη διεκδίκηση των γερμανικών οφειλών, τόσο σε επίπεδο κοινωνίας, όσο και σε πολιτικό επίπεδο, με τη σύσταση, για πρώτη φορά, της Διακομματικής Επιτροπής για τη Διεκδίκηση των Γερμανικών Αποζημιώσεων από τη Βουλή των Ελλήνων.

Θα συνεχίσουμε τον αγώνα της διεκδίκησης των αποζημιώσεων με κάθε τρόπο για τη δικαίωση των θυμάτων μας και για να γνωρίζουν όσοι έχουν σκοπό να διαπράξουν τα ίδια εγκλήματα ότι θα τιμωρηθούν με κάθε τρόπο.

Ο ΔΗΜΑΡΧΟΣ

ΔΙΣΤΟΜΟΥ ΑΡΑΧΩΒΑΣ ΑΝΤΙΚΥΡΑΣ

ΙΩΑΝΝΗΣ ΓΕΩΡΓΑΚΟΣ

Σε μια σεμνή και συγκινητική τελετή τιμήθηκε  την Κυριακή στα Σίσαρχα , η μνήμη των Σαρχιανών που έπεσαν στην κατοχή από τους Ναζί. Η εκδήλωση έγινε με πρωτοβουλία της ενορίας του Σάρχου και των Πολιτιστικών συλλόγων Σάρχου και Σισάρχων.

Αρχικά τελέστηκε επιμνημόσυνη δέηση στον ιερό Ναό της Αγίας Παρασκευής στα Σίσαρχα από τον παπά Στέλιο της ενορίας του Σάρχου και τον π.Ανδρέα Κεφαλογιάννη και π.Ανδρέα Δραμουντάνη και ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο μνημείο των πεσόντων από φορείς αλλά και εκπροσώπους των οικογενειών των θυμάτων.

Παρόντες μεταξύ άλλων και ο απερχόμενος Δήμαρχος Ανωγείων κ.Σωκράτης Κεφαλογιάννης και ο νεοεκλεγείς Δήμαρχος κ.Μανόλης Καλλέργης.

Η πρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου Σάρχου κ.Σταυρούλα Περβολαράκη εκφώνησε την ομιλία για τους ήρωες πεσόντες από τους κατακτητές Στον λόγο της  ανέφερε τα εξής:

”Βρισκόμαστε εδώ σήμερα για να τιμήσουμε αλλά και να θυμηθούμε, την μνήμη την ιστορική αλλά συνάμα και προσωπική για τους συγχωριανούς, τους συγγενείς ,τους προγόνους μας. Είναι σαν δέντρο, όσο περνάει ο καιρός τόσο η μνήμη μεγαλώνει και ριζώνει μέσα μας. Οι ρίζες μπαίνουν όλο και βαθύτερα στα μυαλά και στις καρδιές μας. Δεν μπορούμε να ξεχάσουμε. Οι θυσίες των προηγούμενων γενεών δίνουν ηθική πνοή στις δικές μας σκέψεις και πράξεις.

Αν λησμονήσουμε αυτές τις θυσίες αν τις αφήσουμε πίσω μας ,τότε είμαστε κενοί, σώματα δίχως ψυχή και συνείδηση. Αυτό δεν το επιθυμούμε, για αυτό και επιλέγουμε να είμαστε εδώ σήμερα.

Τιμάμε και θυμόμαστε τους 15 Σαρχιανούς που εκτελέστηκαν εδώ στα Σίσαρχα στις 22 Αυγούστου 1944 εβδομήντα χρόνια πριν.

Τιμάμε και θυμόμαστε όσους έπεσαν θύματα των θηριωδιών των Ναζιστών. Πρόσωπα αγαπημένα χάθηκαν βίαια, ειρηνικές ψυχές θυσιάστηκαν. Όσοι δολοφονήθηκαν από τον Φασισμό παραμένουν ζωντανοί μέσα μας και μας καλούν να παίρνουμε θέση για την Ειρήνη, όπου και όποτε βλέπουμε να πλήττεται η ανθρώπινη αξιοπρέπεια και η βια σε οποιαδήποτε μορφή της να παίρνει τον πρώτο λόγο.

Ας είναι η θυσία σας τιμημένη και το μήνυμα σας ζωντανό στην καρδιά μας. Αθάνατοι!”.

Στην συνέχεια μίλησε ο πρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου Σισάρχων κ. Λευτέρης Χαρωνίτης ο οποίος από μικροφώνου έκανε ουσιαστικά μια συζήτηση με δυο μεγάλους σε ηλικία Σισαρχιανούς που έζησαν από πρώτο χέρι τις θηριωδίες των Φασιστών.

Ο Μανόλης Μαυρόκωστας και ο Τηλέμαχος Κουβίδης ανέτρεξαν στην μνήμη τους τις φρικτές εκείνες μέρες και στιγμές και τις εκτελέσεις των ηρώων.

” Οι Γερμανοί ήρθανε στις 12 Αυγούστου στις 12 τα μεσάνυχτα. Το πρωί στις 13 είχαν καταλάβει όλοι την περιοχή. Οι 32 που εκτελέστηκαν εδώ ήταν από πολλές περιοχές από τη Σάρχο και από αλλού,ο Μύρος ο Πασπαράκης για παράδειγμα ήταν από το Πενταμόδι και ήταν αρραβωνιασμένος από τα Λιβάδια. Πήρε ένα φίλο του να πάει στην κοπελιά του και τσι πιάσανε οι Γερμανοί στου Ζωνού το μύλο και τσι φέρανε εδώ. Από τον Αίμονα ήταν δυο, από τσι Δαμαβόλους τέσσερις,από τον Καμαριώτη ένας, δεκαπέντε από του Σάρχου και επτά Ανωγειανοί,” θυμάται με συγκίνηση ο Μανόλης Μαυρόκωστας.

”Αυτούς τους είχανε και κουβαλούσανε τα πράγματα που λεηλατούσανε από τα σπίτια που θελά κάψουνε .Πρώτα τα παίρνανε όλα και μετά του δίδανε φωθιά του σπιτιού” συνεχίζει ο κ.Μαυρόκωστας και τονίζει:” το βράδυ τους είχανε και μένανε όλους στην εκκλησία, δεν μπορούσαν να φύγουνε τους φρουρούσαν συνεχώς” καταλήγει.

Έτσι πέρασε ο Αύγουστος και στις αρχές Σεπτεμβρίου οι Γερμανοί κατακτητές εκτέλεσαν τους ανθρώπους αυτούς αφού πρώτα έκαναν τη δουλειά τους λεηλατώντας τα πάντα.

Ο Τηλέμαχος Κουβίδης αναφέρει:

”Δεν ξέραμε ότι είχανε σκοπό να τους σκοτώσουνε μετά.Πιθανόν να τους έβαλαν να το κάνουν οι Έλληνες γκεσταμπίτες αυτό.Προφανώς τους γνωρίσανε τους Έλληνες προδότες και για να μην τους μαρτυρήσουν τους σκοτώσανε όλους.Την θυμάμαι την εκτέλεση αλλά δε βλέπαμε στο ρέμα ποιοι επυροβολούσανε,αλλά μάλλον οι προδότες φταίνε,αλλιώς μπορεί οι Γερμανοί να τσι αφήνανε ελεύθερους”.

Ανατριχιαστικές πραγματικά οι λεπτομέρειες για τις τελευταίες στιγμές των 32 Κρητικών λίγο πριν την εκτέλεση .Δεν γνωρίζουμε αν Έλληνες δωσίλογοι ή Γερμανοί  πάτησαν την σκανδάλη αλλά η αφήγηση συγκλονίζει. Αναφέρει ο κ.Μαυρόκωστας μαζί με τον κ.Κουβίδη   χαρακτηριστικά:

” Εμείς βλέπαμε από τα παραθύρια των σπιτιών μας. Έναν έναν τον βγάνανε έξω από την εκκλησία και στην πόρτα ένας έστεκε και του ζητούσε ταυτότητα. Ίντα δα την ήθελε την ταυτότητα δε γατέχω. Μετά τον έπαιρνε ένας άλλος και τον επήγαινε στο ρέμα. Έκεια  τσι σκοτώνανε έναν-έναν εκεί αλλά δε μπορούσαμε εμείς από τα σπίθια μας να δούμε ποιοι πυροβολούσαν…”.

Μετά την εκδήλωση ακολούθησε παραδοσιακό κέρασμα στα Σίσαρχα στην μνήμη όλων των ηρώων που έπεσαν για το Ύψιστο αγαθό, την Ελευθερία.