Τελευταία Νέα
Η Κομματική Οργάνωση Ανωγείων του ΚΚΕ και το παράρτημα Ανωγείων της Πανελλήνιας Ένωσης Αγωνιστών Εθνικής Αντίστασης (ΠΕΑΕΑ) θέλοντας να τιμήσουν όπως τίμησαν και έχουν μάθει να τιμούν τους Αγωνιστές για την Ελευθερία την Δημοκρατία και τον πατριωτισμό και όλους αυτούς που μας δείχνουν τον δρόμο για τα παραπάνω ιδανικά και επειδή λόγοι ανωτέρας βίας δεν μας επέτρεψαν να δώσουμε τον ύστατο αυτό χαιρετισμό στον αείμνηστο πλέον ΦΡΥΣΑΛΗ ΧΑΡΑΛΑΜΠΟ (ΦΡΥΣΑΛΟΧΑΡΑΛΑΜΠΗ ) υπογραμμίζοντας τα εξής:
Ο Χαράλαμπος Φρυσάλης ήταν ένας από τους πρωτεργάτες της μάχης που έδωσε ο εφεδρικός ΕΛΑΣ Ανωγείων στο «Σφακάκι» στις 7/8/1944.
Συγκεκριμένα στις 7 Αυγούστου 1944 ήρθε ένα γερμανικό απόσπασμα –όπως γινόταν συχνά- με επικεφαλής τον Γερμανό λοχία τον λεγόμενο (Σήφη) ,ο οποίος αφού δεν βρήκε άνδρες να πάρει για αγγαρεία , πήρε ως ομήρους 92 γυναικόπαιδα., τα οποία είχε σκοπό να τα πάει στο Γένι Κάβε. Όμως η Κομματική Οργάνωση του ΚΚΕ Ανωγείων είχε ήδη λάβει προηγουμένως μια ιστορική απόφαση να κήρυξη ελεύθερη περιοχή των Ανωγείων και αν ερχόταν οι Γερμανοί στο χωριό να χτυπηθούν πάση θυσία . Το καθήκον αυτό εκ των πραγμάτων έπεσε στην εφεδρική ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων και η οποία την συγκεκριμένη στιγμή ανταποκρίθηκε άμεσα και μεθοδικά όπως είχε προσχεδιαστεί . Πήγαν λοιπόν στην συγκεκριμένη τοποθεσία «Σφακακι» όπου και περίμενε τους Γερμανούς όπου μετά από μια σύντομη μάχη τους εξουδετέρωσε πλήρως ..
Εκεί διεξήχθη η αποτελεσματικότερη και ωραιότερη μάχη κατά των Γερμανών φασιστών σε ολόκληρο τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο . Ο λόγος ήταν διότι εξουδετερώθηκε πλήρως το Γερμανικό απόσπασμα ,απελευθερώθηκαν οι όμηροι και κανένας αντάρτης ή όμηρος δεν έπαθε ούτε γρατζουνιά. Μέλος αυτής της ομάδας υπήρξε και ο αείμνηστος Φρυσαλοχαραλαμπης ο οποίος ουδέποτε στην υπόλοιπη ζωή του προσπάθησε να εξαργυρώσει με οτιδήποτε αυτή του την συμμετοχή . Γι’αυτον ήταν μια αυτονόητη πράξη καθήκοντος .
Αυτήν την Ομάδα του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ τιμάμε που με αυτήν την ηρωική πράξη, έδωσε την σκληρή απάντηση στους δυνάστες του λαού μας. Αυτή δε η πράξη δεν τιμά μόνο αυτούς που την αποφάσισαν, την οργάνωσαν, και την εκτέλεσαν, αλλά τιμά και όλους εμάς στο χωριό. Θα μένει Φωτεινός και ιστορικός φάρος να μας καθοδηγεί και να μας δείχνει τον δρόμο και τον τρόπο που θα πρέπει εμείς πάντα να ακολουθούμε σε ανάλογες συνθήκες.
Υστερόγραφο:
Ο αείμνηστος Φρυσαλοχαραλαμπης όταν πολλά χρόνια αργότερα η Αναγνώριση της ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ είχε γίνει πράξη, του ζητήθηκε από τον Γραμματέα της ΠΕΑΕΑ να συμπληρώσει τα δικαιολογητικά ,ώστε να αναγνωριστεί η δράση του ως αντιστασιακός. Αυτός ορθά –κοφτά και χωρίς δεύτερες κουβέντες αρνήθηκε. Μπροστά στην έκπληξη του γραμματέα της ΠΕΑΕΑ συμπλήρωσε « εσύ εάν ήσουν στην θέση μου δεν θα πήγαινες?»
Όπως αναφέρει ο Γραμματέας της ΠΕΑΕΑ « έμεινα άναυδος για λίγο σαν να μην ήξερα που βρισκόμουν . Αφού συνήλθα, συνειδητοποίησα ότι είχα μπροστά μου έναν πραγματικό ΑΝΤΡΑ, είχα μπροστά μου ένα αληθινό ΠΑΤΡΙΩΤΗ και ένα σεμνό ΑΓΩΝΙΣΤΗ .»
Αυτό δεν τιμά μόνο την οικογένεια του, τους Φρυσαλληδες ,μα τιμά όλους μας. Και θα μας τιμά για πάντα. Μας κάνει όχι μόνο υπερήφανους αλλά μας δείχνει τον δρόμο και την στάση που πρέπει να ακολουθήσει ο λαός μας όταν κινδυνεύει η πατρίδα και τα ιδανικά μας .Άλλος δρόμος από την αντίσταση ,τον οργανωμένο αγώνα ενάντια σ’ αυτούς που επιβουλεύονται την ελευθερία την δημοκρατία και την ειρήνη δεν υπάρχει .
5 Φλεβαρη 2013
Η Κομματική Οργάνωση Ανωγείων του ΚΚΕ &
Το ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ ΑΝΩΓΕΙΩΝ της ΠΕΑΕΑ
Δημοσιεύθηκε σε: Του Γιώργου Αλλαμανή από tovima.gr
Τρικυμία εν κρανίω επικρατεί στους μουσικούς επιμελητές των δημόσιων εκδηλώσεων της Χρυσής Αυγής.
Με τα ηχεία στο τέρμα, στη συγκέντρωσή τους για τα Ιμια πριν από λίγες μέρες ακουγόταν το παραδοσιακό και κρυπτοπολεμικό ριζίτικο «Πότε θα κάνει ξαστεριά» από τη φωνή τουΝίκου Ξυλούρη. Δηλαδή ο ύμνος της εξέγερσης του Πολυτεχνείου. Στην οποία… «δεν σκοτώθηκε κανείς» κατά το ενσυνείδητο ψέμα που πασάρουν στους ακάτεχους οι μισάνθρωποι πάτρωνες της ακροδεξιάς βίας.
Στον κορυφαίο και άοπλο αντιχουντικό ξεσηκωμό των φοιτητών ο ίδιος ο Αρχάγγελος της Κρήτης υπήρξε δρων συμπρωταγωνιστής. Πώς; Οχι μόνο με τη φωνή του, αλλά και με τη φυσική του παρουσία, μεταβαίνοντας κάθε μέρα στο Πολυτεχνείο εκείνες τις φοβερές μέρες του Νοέμβρη του 1973. Ωσπου οι ίδιοι οι φοιτητές του ζήτησαν, λίγες ώρες πριν από την επέμβαση των τανκς, να απομακρυνθεί γιατί είχε γίνει, πλέον, στόχος των Ντερτιλήδων.
Στο αντιδικτατορικό πανηγύρι της θεατρικής παράστασης με το έργο του Ιάκωβου Καμπανέλλη «Το μεγάλο μας τσίρκο» ο Ξυλούρης ήταν λαμπρός πρωθιερέας. Δηλαδή το ακριβώς αντίθετο των αγράμματων Παπαδοπουλαίων που ο πολιτισμός τους εξαντλείτο στην κακοποίηση των παραδοσιακών χορών για τα ασπρόμαυρα «Επίκαιρα» της εποχής και στις ξεδιάντροπες κλοπές δημοσίου χρήματος, για «άγιο σκοπό», να χτιστεί δήθεν ο ναός για το «τάμα του έθνους» στα Τουρκοβούνια – ακόμα γελάν κι οι πέτρες.
Ομως τίποτα γελοίο δεν υπάρχει στην χοντροκομμένη απόπειρα νεοναζιστικού καπελώματος τόσο της ανώνυμης ελληνικής πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και του ξακουστού Ψαρονίκου. Μόνο ωμός κανιβαλισμός υπάρχει. Και μάλιστα με την πανάρχαια αντίληψη της ανθρωποφαγίας: κατασπαράσσω τον εχθρό μου. Γιατί τον φοβάμαι. Τόσο πολύ που θέλω να πάρω τη δύναμή του.
Κάτω τα χέρια από την παράδοση. Κάτω τα χέρια και από τον Νίκο Ξυλούρη!
Μια καντάδα για το Ψαρονίκο…
08/02/2013
Με πρωτοβουλία του Πολιτιστικού συλλόγου Ανωγείων τελέστηκε το απόγευμα της Παρασκευής τρισάγιο στην μνήμη του Νίκου Ξυλούρη και με αφορμή την συμπλήρωση 33 χρόνων από το θάνατο του. Το τρισάγιο το οποίο τέλεσε ο π. Ανδρέας Κεφαλογιάννης έγινε στο άγαλμα του Ψαρονίκο, έξω από το θέατρο του χωριού που φέρει το όνομα του.
Δυο κοπέλες του συλλόγου κατέθεσαν λουλούδια στην μνήμη του και στην συνέχεια οι Ανωγειανοί τίμησαν και τον Ψαρονίκο, όπως και ο ίδιος θα το ήθελε. Με μαντινάδες δηλαδή και τραγούδια, σε μια καντάδα που ξεκίνησε από το θέατρο και κατέληξε στο σπίτι του Ξυλούρη στο Περαχώρι όπου ζει η αδερφή του Ζουμπουλιά.
Ο Δημήτρης Ξυλούρης στη λύρα, ο Βασίλης Δραμουντάνης και ο Κώστας Βρέντζος στο μαντολίνο και ο Σταύρος Φραγκιαδάκης στο λαούτο έδωσαν τις νότες και τα παιδιά του Πολιτιστικού τις μαντινάδες και το κέφι που φούντωσε στο σπίτι του αξέχαστου Νίκου.
Μια κίνηση από τον Πολιτιστικό σύλλογο που αξίζει συγχαρητηρίων για το πως μπορεί κάποιος απλά αλλά μέσα από την ψυχή του να τιμήσει κάποιον όπως του αρμόζει. Τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά δεν είχαν γεννηθεί τη χρονιά που έφυγε ο Νίκος. Γαλουχήθηκαν όμως από μικροί στα ακούσματα του, πορεύτηκαν στην ίδια στάση με τη ζωή του και καταλήγουν τώρα να τιμούν με τον δικό τους ξεχωριστό τρόπο έναν άνθρωπο που έκανε γνωστό το όνομα του χωριού στα πέρατα της γης.
Κλείνουμε με δυο αξέχαστες μαντινάδες του Ψαρονίκο:
”Το Περαχώρι αρνήθηκα που ήτανε Πολιτεία..
και βγήκα στη Μεσοχωριά κι είσαι μικρή μου αιτία..”.
————————————————————————-
”Να τονε πάρεις μερακλή Χάρο να μη φοβάται..
Ρόδα και τριαντάφυλλα να στρώνεις να κοιμάται…‘.
Τριάντα τρία χρόνια συμπληρώνονται σήμερα από την 8η Φεβρουαρίου του 1980 που ένας μεγάλος Έλληνας ο Νίκος Ξυλούρης πέρασε στην αιωνιότητα. Η φωνή της Κρήτης και της Ελλάδας σίγησε, όμως, με τα τραγούδια του και την στάση ζωής του, να μένουν για πάντα και να γίνονται σύμβολα ολόκληρων γενιών.
Ο δικός μας ”Ψαρονίκος” αποτελεί έναν φάρο των Ανωγείων που έκανε το χωριό μας γνωστό ανά τον πλανήτη με την φωνή και την δύναμη της αλύγιστης ψυχής του.
”Έφυγε” μόλις στα 44 χρόνια του μια κρύα Παρασκευή σαν σήμερα στο Αντικαρκινικό Νοσοκομείο του Πειραιά χτυπημένος από την επάρατη νόσο. Ο ίδιος μερικά χρόνια πριν το είχε τραγουδήσει:
”Μια μέρα μια Παρασκευή θα πέσω να πεθάνω,
Και μια Λαμπρή θα αναστηθώ από το χώμα απάνω…”.
Παραπονιόταν συχνά στους ανθρώπους που συνεργαζόταν, συνθέτες και στιχουργούς λέγοντας τους πάντα χαμογελαστός: ”Όλο με το Χάρο με κάνετε να τα βάζω και να τονε προκαλώ”.
Κι αλήθεια, τον προκάλεσε το Χάρο ο Νίκος. Και τον κέρδισε .Έμεινε αθάνατος στις καρδιές όλων των Ελλήνων και όλων εκείνων που τραγούδησαν τα τραγούδια του, γοητεύτηκαν από την μορφή του ,εμπνεύστηκαν από τους αγώνες του.
Γεννήθηκε το 1936 στις 7 Ιουλίου, στα Ανώγεια και έζησε σαν μικρό παιδί τα χρόνια του πολέμου και το ολοκαύτωμα του χωριού. Γυρίζοντας στο χωριό ο πατέρας του ο Γιώργης, ο Ψαράκης όπως τον ήξεραν οι Ανωγειανοί, άνοιξε το καφενείο του στο Περαχώρι και εκεί μέσα μάζεψε τις πίκρες, τις στερήσεις και τους αγώνες των χωριανών που πάλευαν να σταθούν στα πόδια τους και να ζήσουν τις οικογένειες τους. Ο Νίκος από μικρός δείχνει την κλίση του στην λύρα και κάνει το όνειρο του πραγματικότητα παρά τις αντιδράσεις τότε του πατέρα του. Ο δάσκαλος του μάλιστα Μενέλαος Δραμουντάνης ήταν αυτός που έπεισε και τον πατέρα του να του πάρει μια λύρα στα 12 χρόνια του. Κοπέλι έπαιρνε 2 ξύλα και έκανε πως έπαιζε λύρα. Το ποτάμι πλέον δεν κυλούσε πίσω. Ο Ψαρονίκος άρχισε να παίζει σε γάμους και πανηγύρια. πρώτο του κομμάτι ήταν και το πλέον αντιπροσωπευτικό του:
”Δεν κλαίνε οι δυνατές καρδιές η μοίρα όταν τσι δέρνει,
γιατί πιστεύουν με καιρό πως κάθε πόνος γιένει…”.
http://www.youtube.com/watch?v=p-3Xz4Ri-GA
Το 1953 φεύγει από τα Ανώγεια και δουλεύει στο Ηράκλειο στο κέντρο ”Κάστρο”. Το 1958 παντρεύεται την Ουρανία Μελαμπιανάκη που είχε γνωρίσει μερικά χρόνια πριν σε ένα πανηγύρι στο Βενεράτο και την έκλεψε καθώς οι δικοί της δεν τον ήθελαν. Παντρεύτηκαν στις 22 Μαίου και απέκτησαν δυο παιδιά τον Γιώργη και την Ρηνιώ. Το 1958 βγαίνει και ο πρώτος του δίσκος με τίτλο ”Μια μαυροφόρα περνά”.
Δύο χρόνια αργότερα, ηχογραφεί με μεγάλη επιτυχία τον δίσκο «Ανυφαντού» και, όταν ο κόσμος αρχίζει να τον υποστηρίζει περισσότερο, μετακομίζει στην Αθήνα, όπου αρχίζει τις εμφανίσεις στο κέντρο «Κονάκι». Στην Αθήνα θα γνωρίσει τον ποιητή και σκηνοθέτη Ερρίκο Θαλασσινό, ο οποίος αποφασίζει να τον συστήσει στον Γιάννη Μαρκόπουλο. Μαζί ξεκινούν μια λαμπρή συνεργασία με τον δίσκο «Χρονικό» και τα «Ριζίτικα»
Στα χρόνια της Χούντας ο Νίκος περνάει στην ιστορία με τη συμμετοχή του το 1973 στην παράσταση ”Το μεγάλο μας τσίρκο” με την Τζένη Καρέζη και τον Κώστα Καζάκο.
ΣΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ
Λίγους μήνες αργότερα τις ημέρες του Νοέμβρη του 1973 ο Ψαρονίκος θα βρεθεί μέσα στο Πολυτεχνείο και θα τραγουδήσει μαζί με τους φοιτητές κατά της δικτατορίας:
”Πότε θα κάνει ξαστεριά πότε θα φλεβαρίσει..Να πάρω το τουφέκι μου..”.
Βαθύτατα δημοκράτης μέχρι το τέλος της ζωής του ο Νίκος δεν έμπαινε σε καλούπια,δεν ήθελε τον ζυγό και πάλευε με το δικό του μοναδικό τρόπο για τις ελευθερίες του ανθρώπου. Με την φωνή του σημάδεψε τα χρόνια της χούντας και την αντίσταση προς αυτήν αλλά και τα πρώτα χρόνια της μεταπολίτευσης.
Τα μεταπολιτευτικά χρόνια τραγουδά κάποια ακόμα τραγούδια του Χρήστου Λεοντή, του Σταύρου Ξαρχάκου και του Γιάννη Μαρκόπουλου. Παράλληλα, ηχογραφεί τα «Αντιπολεμικά» τραγούδια του Λίνου Κόκοτου και του Δημήτρη Χριστοδούλου και κάποια μελοποιημένα από τον Ηλία Ανδριόπουλο ποιήματα του Γιώργου Σεφέρη. Επανέρχεται όμως και στα παραδοσιακά τραγούδια της Κρήτης, ενώ λέει και κάποια λαϊκά τραγούδια του Στέλιου Βαμβακάρη. Με τον «Αργαλειό», το «Φιλεντέμ», τον «Πραματευτή», αλλά και το «Μεσοπέλαγα αρμενίζω», η φωνή του ακούγεται και πάλι έντονα. Τώρα λέει και πάλι «τραγούδια ζωής». Αυτή όμως του επιφυλλάσει μια δυσάρεστη έκπληξη.
Το 1979 είναι μια δύσκολη χρονιά για τον Νίκο Ξυλούρη. Αν και η καριέρα του βρίσκεται στο απόγειό της, ο ίδιος υποφέρει από έντονους πόνους στο κεφάλι και στο θώρακα. Ταξιδεύει στη Νέα Υόρκη και εισάγεται για εξετάσεις στο Memorial Hospital, όπου διαπιστώνεται ότι πάσχει από καρκίνο. Έπειτα από πολλαπλές εγχειρήσεις επιστρέφει στο σπίτι ενός φίλου του στο Πόρτο Ράφτη και προσπαθεί να νικήσει την επάρατο νόσο.
”Φεύγει” για πάντα στις 8 Φεβρουαρίου 1980 και κηδεύεται στο Α’ Νεκροταφείο Αθηνών βυθίζοντας στο πένθος τα Ανώγεια,την Κρήτη και την Ελλάδα γενικότερα.
”Έβαλε ο Θεός σημάδι,παλικάρι στα Σφακιά
κι ο πατέρας του στον Άδη,άκουσε μια τουφεκιά…
Της γενιάς μου βασιλιά,μην κατέβεις τα σκαλιά.
Πιές αθάνατο νερόνα νικήσεις τον καιρό..”.
Στα Ανώγεια τον τίμησαν δίνοντας το όνομα του στο θέατρο του χωριού το οποίο τα τελευταία τρία χρόνια κοσμεί και το άγαλμα του Ψαρονίκο. Εκεί με το μικρόφωνο στο χέρι υποδέχεται τους ανθρώπους που επισκέπτονται τον τόπο μας.Ανθρώπους που έμαθαν για την ιστορία και τον πολιτισμό των Ανωγείων και μέσα από τον μεγάλο Ψαρονίκο.
«ΗΤΑΝ ΤΑ ΣΠΙΤΙΑ ΜΟΥ ΑΣΠΡΑ ΓΑΡΙΦΑΛΑ…»
Σήμερα θα ακούγονται τα αξέχαστα τραγούδια του μέσα από τα μεγάφωνα του Δήμου ως ελάχιστο φόρο τιμής σε ένα άνθρωπο που τίμησε αυτό τον τόπο με τη ζωή και τη δράση του.
”Ήταν ο τόπος μου βράχος και χώματα ήλιος και μαύρο κρασί
Όργωνα θέριζα και με τον Όμηρο σε τραγουδούσα, λαέ μου ..
Πάνω στα κύματα
νύχτες ολόκληρες.
σε ονειρεύτηκα…
Ήταν τα σπίτια μου άσπρα γαρίφαλα και τα κορίτσια σεμνά.
Είχαν αρμύρα στα χείλη στα μάτια τους καίγανε την οικουμένη
και τα παιδιά μου
με μια φυσαρμόνικα
τα ξελογιάζανε…
Ήταν ο τόπος μου σαν το χαμόγελο, όνειρο καθημερνό.
Κάποιος τον πούλησε, κάποιος τον ρήμαξε σαν δανεισμένη πραμάτεια.
Τώρα τ’ αγόρια μου
παίζουν το θάνατο
στα χαρακώματα.”.
Ενημερωτική εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 8 Φεβρουαρίου στο Πέραμα Μυλοποτάμου από το Επιμελητήριο Ρεθύμνου, με θέμα την ενίσχυση των μικρομεσαίων επιχειρήσεων και την στήριξη της γυναικείας απασχόλησης. Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί στην αίθουσα των δημοτικών συμβουλίων στο Πέραμα στις 6 το απόγευμα.
Η πρόσκληση έχει ως εξής:
Το Επιμελητήριο Ρεθύμνης σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης,το Δήμο Μυλοποτάμου και την Αναπτυξιακή Κρήτης, εταίρο του Ενδιάμεσου Φορέα Διαχείρισης του Επιχειρησιακού προγράμματος ”Ανταγωνιστικότητα και Επιχειρηματικότητα”-ΕΦΕΠΑΕ σας προσκαλούν:
στην Ενημερωτική εκδήλωση που συνδιοργανώνουν με θέμα:παρουσίαση των προγραμμάτων:
1.Ενίσχυση Μικρομεσαίων επιχειρήσεων στους τομείς μεταποίησης,τουρισμού,εμπορίου,υπηρεσιών στο πλαίσιο του ΕΣΠΑ 2007-13.
2.Ολοκληρωμένη παρέμβαση για τη στήριξη της Γυναικείας απασχόλησης μέσω ενίσχυσης της επιχειρηματικότητας στο πλαίσιο του Ε.Π- Εθνικό Αποθεματικό Απροβλέπτων.
την Παρασκευή 8 Φεβρουαρίου και ώρα 6 μ.μ στην αίθουσα Δημοτικού συμβουλίου του Δήμου Μυλοποτάμου στο Πέραμα.
Η ενημέρωση για τα παραπάνω προγράμματα θα γίνει από στελέχη της Αναπτυξιακής Κρήτης.
Παρακαλούμε για τη συμμετοχή σας.
Περί Κρητικού ιδιώματος. Μέρος ΙΙ.
05/02/2013
Ιωάννης Κ. Νεονάκης MD, MSc, PhD.
Σε προηγούμενο άρθρο μας αναφορικά με το κρητικό γλωσσικό ιδίωμα [Άνω Γη 21-1-2013, https://www.anogi.gr/archives/8069] είχαμε προσεγγίσει και αναλύσει λέξεις προερχόμενες απευθείας από την αρχαία Ελληνική, οι οποίες άρχιζαν από το άλφα έως το κάπα. Συνεχίζοντας την προσπάθειά μας θα προσεγγίσομε στο σημερινό μας άρθρο λέξεις από το λάμβδα έως το ωμέγα. Πολύτιμος οδηγός μας και πάλι αποτέλεσε το «Λεξικό Ερμηνευτικό και Ετυμολογικό του Δυτικοκρητικού Γλωσσικού Ιδιώματος» του συγγραφέα Αντωνίου Ξανθινάκη [Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης].
- Λείξι. [Φρ. «κάνω κάποιου λείξι κάτι» = επιδεικνύω κάτι σε κάποιον με σκοπό να τού προκαλέσω ζήλεια]. Πρόκειται για υποκορ. της λέξης «λειξιά» (λειχουδιά, διαλεκτό φαγητό ή γλύκισμα), προερχόμενη από το αοριστικό θέμα λειξ- του ρ. λείχω (γλείφω). Συνώνυμα: λειξολοΐδι, ξελειξίδι.
- Λουπάσσω και λουφάσσω. Μένω κάπου αθέατος ησυχάζοντας ή παραμονεύοντας. Προέρχεται από το μσν. λωφάζω από το αρχ. ρ. λωφάω-ώ.
- Μαδάρα. 1. Γυμνό βουνό (μτφ βοσκότοπος). 2. Μαδάρα (ως κύριο όνομα) = τα Λευκά Όρη. Από το μσν. μαδάρα, θηλ. του αρχ. επιθ. μαδαρός (<μαδώ) με ανέβασμα του τόνου.
- Μαλάθρακας. Εξάνθημα του δέρματος, δοθιήν. Αρχ. διαλ. μαλανθράκη [<μέλας (=μαύρος) + άνθραξ].
- Μαλιχουλές. Στενοχώρια, αναστάτωση, καυγάς. Από το τούρκικο malihulya από το ελλην. μελαγχολία.
- Μαργώνω. Παγώνω, κοκκαλιάζω από το κρύο. Από το αρχ. ρ. μαργάω –ώ (= μαίνομαι, βρίσκομαι σε υπερένταση).
- Μαχώνω. Εγκλωβίζω, στρυμώχνω κάποιον. Όχι από το μάχ-η/μάχ-ομαι, αλλά από το μυχώνω < αρχ. μυχός από το ρ. μύω
- Μπήσομαι. Επεμβαίνω δυναμικά, αναμειγνύομαι ενεργά σε υπόθεση. Από το ρ. μπήζομαι, μέσο του ρ. μπήζω <αορ. έμπηξα < ενέπηξα του αρχ. ρ. εμπήγνυμι.
- Μπίζηλος. Δύσκολος, μπελαλίδικος. Από το αρχ. επίζηλος με τροπή του π σε ηχηρό μπ και σίγηση του άτονου έ.
- Νουργούμαι. Θρηνώ, κλαίω γοερά. Αρχ. ρ. ανωρύομαι > ανωριούμαι > ανουριούμαι > νουργιούμαι > νουργούμαι.
- Οξό(ν). Επίρρ.= εκτός, πλήν, παρά μόνο. Από το επίρρ. εξόν (μτχ. ουδ. του αρχ. έξεστι = επιτρέπεται, είναι δυνατόν).
- Οψές. Επίρρ.=χθές. Αρχ. επιρρ. οψέ (=αργά) και επιρρ. καταληξη –ς.
- Πιλώθω. Συνωθώ, συμπιέζω, στρυμώχνω. Αρχ. πιλόω ή πιλέω (=συμπιέζω) + ωθώ.
- Ράσσω. Σπεύδω σε βοήθεια, προθυμοποιούμαι. Από το αρχ. ρ. αράσσω (=ορμώ).
- Σακάζω (για αμνοερίφια που θηλάζουν). Απογαλακτίζω. Από το σακός, δωρ. τύπος του αττ. σηκός (=μάνδρα). Σακάζω επομένως σημαίνει βάζω τα αμνοερίφια σε χωριστή μάνδρα, ώστε να μην μπορούν να θηλάσουν.
- Σκάρα. Γυπαετός και γενικά γεράκια που τρέφονται με πτώματα ζώων. Από το θέμα σκαρ- του αρχ. ρ. σκαίρω (=πηδώ, ορμώ).
- Σπολλάτη (άκλιτο). Λέγεται: (α) ως ευχή ή ως χαιρετισμός και (β) με την έννοια του αρκετά, φτάνει πιά. Μσν. ευχή ή φρ. «εις πολλά έτη».
- Στούπα. Νιφάδα χιονιού. Μεγεθυντικό του μσν. στουππίν < αρχ. στυπ(π)είον < στύπ(π)η.
- Σώνει (απρόσωπο). Φτάνει, αρκεί. Μσν. σώνω < αρχ. ισώνω < ίσος.
- Σώχωρο. Περιφραγμένο χωράφι, μικρό χωράφι κοντά στο χωριό. Από το εσωχώριον < έσω + χώρος.
- Ταχιά. Επίρρ. = (α) αύριο, (β) στο εγγύς μέλλον. Από τον πληθυντικό του αρχ. επιθ. ταχύς: τα ταχέα > ταχιά.
- Τσιλιούμαι. Έχω διάρροια. Μσν. ρ. τσιλώ από το αρχ. ρ. τιλώ = έχω ευκοιλιότητα.
- Φρίσσα. Η ρέγγα. Από το αρχ. θρίσσα με τροπή του θ σε φ.
- Ψιμυθευτός. Επίθ. καλλωπισμένος, ελκυστικός. Ρηματικό επίθ. του ρ. ψιμυθεύω < ψιμύθιον = πούδρα, κάθε καλλυντικό.
- Ψιχάλι. Μικρό κομμάτι, κομματάκι. Μσν. ψιχάλιν, υποκορ. του μσν ψίχα < αρχ. ψίξ (θρύμμα).
Άλλες λέξεις, που λόγω χώρου δεν μπορούμε να προσεγγίσομε πιο αναλυτικά, είναι αλφαβητικά και οι κάτωθι:
Λαγκός, λαήνα, λαντουρώ, λούφακας, λιγώνομαι, λογάδι, λοή, λουμπίνος. Μαγάρι (μέσω ιταλ. magarı), μαγλινός, μαθές/μαθώς, μαλλωτήρα, μανίζω, μάνταλος, μελίτακας, μιγόμι, μονιτάρου, μουστρούχα/μουστρουχίνα, μπίμπικας, μπομπές, μπουζιάζω, μπούμπουρα, μπρέ, μπρόβολος, μπροσάφορμος, μπρούμυτα, μυρμηδίζω. Νούγια, ντάι, ντανύζω, ντερεφός, ντονέ/ντηνέ/ντο. Ξαθέρι, ξαργουτού, ξαργώ, ξεκορνιάζω, ξεκουμπίζω, ξεμπαμπαλίζω, ξενηνιάζω, ξεμιστεύω, ξεπιτυρώ, ξεπλατσαρώνω, ξεσμηλιώνω, ξετελεύω, ξεφυσίδι, ξυπώ. Όθε, όι, οϊδά, όμπρος, ορνιός, οφτός, οψυγιάς. Παιδωμή, παίζω (κοροιδεύω, εμπαίζω), παπουδιάζω, παπούρα, παραπώδε, πάσπαρος/πάσπαλος, πιτακώνω, πορίζω, πυρόβολος, πυρώνω. Ράπη. Σιγλί, σιληχουρδίζω, σιμώνω, σινιάβρι, σκαπέτι, σκαρμώνω, σκλώπα, σκουλί, σπω (φρ. σπω πέρα), στάκα/στακώνω, σταλίζω, στερεύ(γ)ω, στουπίδι, στράφυλα, σύβαση, σύντεκνος, συστυλώνω, σφάκα. Ταϊτέρου, ταραχώ, τάρταλο, τζάρουκας, τουλόγου μου, τουρλώνω, τραλίζομαι, τράφος, τριβίδι, τριγουνίζω, τρόχαλος, τσάχαλος, τσιλατό/τσιλιό (διάρροια), τσινιά (κλοτσιά), τσουρώ/τσούρα/τσουρί, τσυτσυρίζω, τσύτσυρο. Φέγγω (βλέπω), φήλιαση, φκαιρέζω (αδειάζω), φλοίκουδο, φουκάρι, φρύσαλο, φυρώ. Χάλαζα, χαλέπα, χάμπαθο, χαντώ (νομίζω), χαρχάλα, χαρχαλεύ(γ)ω, χάφτομαι, χαχάλα, χουρχούδα, χοχλακίζω. Ψακώνω, ψημάλι, ψιλολοΐδι, ψιμοκαλόκαιρο, ψιμοπουλάκι.
Συντομογραφίες: αορ: αόριστος, αρχ: αρχαίο ελληνικό, αττ: αττικό, διαλ: διάλεκτος, δωρ: δωρικό, ελλην: ελληνικός, επίθ: επίθετο, επίρρ: επίρρημα, θηλ: θηλυκό, μσν: μεσαιωνικός, μτγν: μεταγενέστερος, μτχ: μετοχή, μτφ: μεταφορικά, ουδ: ουδέτερο, ρ: ρήμα, υποκορ: υποκοριστικό, φρ: φράση.