Στα πλαίσια των Πολιτιστικών Εκδηλώσεων του Δήμου Ανωγείων η Νομαρχιακή Επιτροπή Ηρακλείου και η Νομαρχιακή Επιτροπή Ρεθύμνου μαζί με την Κ.Ν.Ε. Ηρακλείου – Ρεθύμνου και την Κ.Ο.Β. Ανωγείων γιόρτασαν μαζί  στα Ανώγεια, την Κυριακή 07-08-2011, την ιστορική μάχη στο Σφακάκι που έδωσε η εφεδρική ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων 67 χρόνια πριν, στις 7 Αυγούστου του 1944.  Στο λόγο του ο Τηλέμαχος Σταυρακάκης είπε:

«Η σημερινή μέρα με γυρίζει 67 χρόνια πριν, στην 7^η Αυγούστου του 1944, όπου η εφεδρική ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων έδωσε στο Σφακάκι μια από τις ωραιότερες μάχες του 2^ου Παγκοσμίου Πολέμου.  Φίλες και φίλοι, όταν το Μάη του 1941 οι Γερμανοί έγιναν κυρίαρχοι και στην Κρήτη, ο μόνος δρόμος που υπήρχε ήταν εκείνος του Ηρακλείου – Γενί Γκαβέ – Χανίων.  Κοντά στο Γενί Γκαβέ υπήρχε μια γέφυρα και για να μην την χαλάσουν και κοπεί η συγκοινωνία, οι  γερμανοί κάνανε εκεί ένα φυλάκιο.  Για κακή μας τύχη όρισαν εκεί ως επικεφαλή τον λεγόμενο ‘Σήφη’, ο οποίος ερχόταν στο χωριό μας επί 3 χρόνια περίπου και τρομοκρατούσε τους πάντες και τα πάντα.

Την 7^η Αυγούστου του 1944 ήρθε για μια ακόμα φορά στα Ανώγεια για να πάρει άντρες για αγκαρία.  Ας μη ξεχνάμε όμως ότι λίγες μέρες μετά, στις 13 Αυγούστου του 1944 οι γερμανοί χάλασαν το χωριό και 2 μήνες αργότερα στις 12 Οκτωβρίου η Αθήνα ήταν ελεύθερη, οπότε το μόνο σίγουρο ήταν ότι δεν τους ήθελε για αγκαρία.  Εκείνη τη μέρα λοιπόν επειδή δεν βρήκε άντρες για να πάρει γύριζε με το όπλο στο χέρι και όπου συναντούσε γέρους και γυναικόπαιδα τα έπαιρνε, τα συγκέντρωνε στην αυλή του σχολείου από όπου και θα τα έπαιρνε μαζί του.

Αρκετές μέρες πριν η κομματική οργάνωση του Κ.Κ.Ε. με γραμματέα της Νομαρχιακής Επιτροπής Ρεθύμνου το ‘Σμπωκογιώργη’ είχε πάρει απόφαση να χτυπήσει τους γερμανούς την επόμενη φορά που θα ερχόταν στο χωριό μας.  Ο Μανώλης Μανουράς ή ‘Σμαηλομανώλης’ ο οποίος ήταν μέλος του 5μελούς γραφείου αυτής της οργάνωσης και επικεφαλής της εφεδρικής ομάδας του ΕΛΑΣ Ανωγείων, έτυχε εκείνη τη μέρα να βρίσκεται στο χωριό και να παρακολουθεί από μακριά τις κινήσεις του ‘Σήφη’.  Όταν λοιπόν διαπίστωσε ότι ο ‘Σήφης’ είχε σκοπό να μαζέψει και να πάρει μαζί του γέρους και γυναικόπαιδα κατάλαβε ότι έπρεπε να βάλει γρήγορα σε εφαρμογή την απόφαση που είχε πάρει η οργάνωση και την οποία είχε ψηφίσει και ο ίδιος.

Έτσι, βρήκε τη ‘Ζωνογιάννενα’, παιδί τότε, η οποία ήταν γραμμένη στην Ε.Π.Ο.Ν. (για όσους δεν γνωρίζουν Ε.Π.Ο.Ν. ήταν η λεγόμενη Ενιαία Πολιτική Οργάνωση Νέων, η οποία σαν οργάνωση δεν υπήρχε στα σχολεία παρά μόνο στα συρτάρια της ασφάλειας) και της ζήτησε να πάει με μεγάλη προσοχή, για να μη γίνει αντιληπτή από κανένα και να μη μιλήσει σε κανέναν παρά μόνο στον ίδιο, να δει πόσοι Γερμανοί είναι μαζί με το ‘Σήφη’ και τι οπλισμό έχουν.  Η κοπέλα πήγε και όταν γύρισε τον ενημέρωσε ότι είδε 8 γερμανούς οπλισμένους και το ‘Σήφη’ με το πιστόλι του.

Η επόμενη κίνηση που έκανε ο Μανώλης Μανουράς ή ‘Σμαηλομανώλης’ ήταν να στείλει το Γιώργη Νταγιαντά ή ‘Περβολογιώργη’ να ειδοποιήσει το αρχηγείο του ΕΛΑΣ στα Τσουνιά. Για την ακρίβεια είπε: ‘πήγαινε και δε θα πεις σε κανέναν τίποτα παρά μόνο στον Ποδιά, στο αυτί» και η μυστικότητα αυτή ήταν για να μην το μάθουν πολλοί και χαλάσει η δουλειά.  Γι’ αυτό και αν προσέξετε ήταν σχεδόν όλοι τους από μια γειτονιά και με μία ματιά κατάφεραν να συνεννοηθούν μεταξύ τους.

Έτσι, με πολύ προσοχή και απόλυτη μυστικότητα πήγαν και πήραν τα όπλα από εκεί που τα είχαν κρυμμένα για να πάνε στη μάχη, γνωρίζοντας καλά ότι όταν πάς στη μάχη θα σκοτώσεις ή θα σκοτωθείς.  Αποφασισμένοι λοιπόν για όλα, πήγαν στο Σφακάκι και εκεί έδωσαν μια από τις ωραιότερες μάχες του 2^ου Παγκοσμίου Πολέμου, αφού κατάφεραν να εξουδετερώσουν ολόκληρο το γερμανικό απόσπασμα (2 γερμανοί σκοτώθηκαν και οι υπόλοιποι 6 πιάστηκαν αιχμάλωτοι μαζί με τον επικεφαλή τους, το Σήφη) και να απελευθερώσουν όλους τους γέρους και τα γυναικόπαιδα χωρίς να σκοτωθεί ούτε να τραυματιστεί κανένας τους.

Έχουμε την τιμή να έχουμε σήμερα κοντά μας τον κ. Λευτέρη Αεράκη ή ‘Νταρολευτέρη’ και τον κ. Χαράλαμπο Φρυσάλη ή ‘Φρυσαλάκη’, δύο από τους πρωτεργάτες αυτής της σπουδαίας μάχης.

Αυτή την ηρωική πράξη τιμάμε σήμερα, γιατί η μάχη αυτή δεν τιμά μόνο αυτούς που την έδωσαν αλλά τιμά και εμάς και το χωριό μας και θα το τιμά για πάντα!!»

ο Γιώργος Καλομοίρης ήταν ο κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης

Πλήθος κόσμου και επισήμων τίμησε την 67^η επέτειο του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων από τους ΝΑΖΙ στις 13 Αυγούστου 1944. Προηγήθηκε επιμνημόσυνη δέηση στον ιερό ναό του Αγίου Ιωάννου, για τους νεκρούς που έδωσαν τη ζωή τους  την κατοχή, για τη λευτεριά και την εθνική αξιοπρέπεια. Ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο μνημείο του Ανωγειανού Αγωνιστή στην Πλατεία Αρμί. Την κυβέρνηση εκπροσώπησε ο υφυπουργός Προστασίας του Πολίτη Μανώλης Όθωνας. Παρέστησαν επίσης οι βουλευτές Ολγα Κεφαλογιάννη, Λίτσα Κουρουπάκη και Βασίλης Κεγκέρογλου. Από την τοπική αυτοδιοίκηση παρόντες ήταν ο περιφερειάρχης Κρήτης Σταύρος Αρναουτάκης, αντιπεριφερειάρχες ο αντιδήμαρχος Ηρακλείου Γιώργης Αεράκης και αρκετοί δήμαρχοι από γειτονικούς δήμους. Αγημα των ενόπλων δυνάμεων απέδωσε τιμές στους επισήμους.

Τον πανηγυρικό της ημέρα εκφώνησε ο φοιτητής Γιώργος Καλομοίρης.

Ακολουθεί ολόκληρη η ομιλία: «Σήμερα  Σάββατο 13 Αυγούστου του 2011 καλούμαστε επετειακά  να κάνουμε μια αναδρομή στο ιστορικό χθες , χωρίς προσκόλληση στο παρελθόν,  για να καταφέρουμε ίσως μια πρόδρομη  κατάθεση στο αύριο.

Μέσα από το πάντρεμα του Χρόνου ίσως να κυλήσει νερό στο μύλο της ιστορίας και της εξέλιξης του τόπου μας, που αποτελεί τη μόνη σταθερή αφετηρία στο κύκλο ζωής, δράσης και συνέχειας των Ανωγείων.

Το τρία ολοκαυτώματα του Χωριού μας, αποτέλεσαν την έμπρακτη απόδειξη ότι ο άνθρωπος μπορεί μέσα από τις στάχτες και τη ξερολιθιά να αναγεννήσει τον πολιτισμό, με την ίδια ίσως δύναμη που και η  φύση βγάζει καρπούς πάνω στην καμμένη γη.

Τα 3 ολοκαυτώματα του 1822, του 1867 επί τουρκοκρατίας,  και του 1944 επί Γερμανικής κατοχής αποτέλεσαν και 3 ταυτόχρονους καθοριστικούς σταθμούς από καταβολής του τόπου μας.

Τρεις σταθμούς που στο πέρασμα τους λάξευσαν τη πέτρα ως το μόνο αιωνόβιο μάρτυρα, πότισαν το χώμα, που δέχτηκε νέα θεμέλια, και δημιούργησαν τα αποθέματα αντοχής, αντίστασης και ελπίδας στους Ανωγειανούς.

Η υλική, πνευματική και ψυχική σφυρηλάτηση που έγινε μέσα από την καταστροφή, μας επιτρέπει σήμερα να φυτρώσουμε ξανά σα νέοι βλαστοί σένα ενδεχόμενο νέο οικονομικό, πολιτικό αλλά και προσωπικό ολοκαύτωμα που  μπορεί να βιώσει ο καθένας από εμάς.

Το να ξετυλίγαμε κουβάρι της σημερινής αναφοράς 67 χρόνια πίσω θα ήταν ίσως ανιστόρητο. Το τρίτο ολοκαύτωμα των Ανωγείων δεν έπεσε σαν κεραυνός εν αιθρία, αποτέλεσε τη φυσική ωρίμανση ενός καρπού αγώνων που έφεραν την ισοπέδωση του χωριού ως κορύφωση και τελευταία πράξη του δράματος που από την πρώτη στιγμή έφερε τους Ανωγειανόυς πρωταγωνιστές,.

Σε μια χρονιά Ορόσημο για την Ελλάδα, ιστορικής και πολιτικής καμπής για την Ευρώπη και τον κόσμο το 1939 ξεκινά  Ο 2ος Παγκόσμιος Πόλεμος.

Η  πρώτη στρατιωτική σύρραξη στην οποίαν συμμετείχαν τα περισσότερα έθνη του κόσμου οργανωμένα σε δύο αντίθετες συμμαχίες : Σύμμαχοι και Άξονας.

Μετά την 28η Οκτωμβρίου και τη κατάληψη της ηπειρωτικής Ελλάδας στα 1940-1941 καταστρώνεται η επιχείρηση Ερμής για την κατάληψη της Κρήτης, η οποία τέθηκε σε εφαρμογή στις 20 Μαΐου του 1941

Στη Μάχη της Κρήτης, τη πρώτη μάχη σε Κρητικό έδαφος,  τα Ανώγεια δεν έδωσαν απλά το παρόν, αλλά αποτέλεσαν πυρήνα δράσης με τη οργάνωση των Ανωγείων σε κέντρο αποστολής στρατιωτών σε κάθε Γραμμή του αγώνα .

Η άσβεστη δίψα των Ανωγειανών για απελευθέρωση  μετά την κατάληψη της Κρήτης τη 1 Ιουνίου του 1941 δε χωρεί σίγουρα μέσα σε λεκτικά σύνορα.

Η όποια όμως προσέγγιση επιχειρήσουμε να κάνουμε δεν πρέπει να παραλείψει να εντάξει την τριλογία των λέξεων: Αντίσταση-Οργάνωση και Χρέος Για το μέλλον

•        Αντίσταση γιατί η καταβολή του φόρου αίματος αρχίζει για τους Ανωγειανούς από την αποστολή στρατιωτών στα μέτωπα του αγώνα μέχρι την υπεράσπιση και την αντίσταση εντός του νησιού. Με αφετηρία την αρχή του πολέμου και τερματισμό το τέλος του οι Ανωγειανοί σε όλη τη διάρκεια της κατοχής αγωνίστηκαν και συμμετείχαν στον σχεδιασμό των περισσότερων μαχών και επιχειρήσεων . Λατζιμάς –Χανιώπορτα- Καστέλι-Πύργος-Σφακάκι- Δαμάστα-Ξυπετρα-Φοινικιά, αποτελούν μέρη με τη δική τους αιματοβαμμένη ξεχωριστή σημασία το καθένα για το Ανωγειανό φρόνημα. Οι Ανωγειανοί πιστοί για άλλη μια φορά στο ραντεβού με την ιστορία πληρώνουν με το αίμα τους την έπαρση της σημαίας του ανυπότακτου, σε κάθε στρατιωτικό κλοιό και επιχείρηση που οργανώνεται.

•        Οργάνωση γιατί: Από το 1941 ήδη οι Ανωγειανοί θα συστήσουν πρότυπες ένοπλες ομάδες που θα στελεχωθούν με ανωγειανούς και ανωγειανές για την απώθηση του κατακτητή. Οι οργανώσεις αυτές ήταν η Εθνική Απελευθερωτική Οργάνωση (ΕΑΟ) “Ο Ψηλορείτης”  και το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ. Σε όλη τη διάρκεια της κατοχής οι οργανώσεις αυτές θα δραστηριοποιηθούν στον ορεινό όγκο του Ψηλορείτη και στη περιοχή του Ηρακλείου.

Σε μια πορεία που ο αγώνας έγινε συνώνυμο της καθημερινής ζωής πέρασαν 4 χρόνια αντίστασης κατά της Γερμανικής κατοχής της Κρήτης και Ανυποταξίας των Ανωγείων.

Έτσι λοιπόν στις 13 Φλεβάρη του 1944 στα Ανώγεια εισβάλλουν για πρώτη φορά  1500 Γερμανοί στρατιώτες οι οποίοι αφού κυκλώσουν αιφνιδιαστικά τα Ανώγεια θα συλλάβουν δεκατρείς  αιχμαλώτους ανάμεσα του και τον αρχηγό της Ομάδας Ψηλορείτης Γιάννη Δραμουντάνη (Στεφανογιάννη),  που βρέθηκε μέσα στον κλοιό και θα εκτελεστεί με συνοπτικές διαδικασίες, παρουσία της οικογένειάς του και ολόκληρου του χωριού. Στην αρχηγία της διευρυμένης οργάνωσής Ψηλορείτης που πρωτοστάτησε σε ευρωπαϊκό επίπεδο  θα τον διαδεχθεί ο Μιχάλης Ξυλούρης (χριστομιχάλης).

Στις 27 Απριλίου του 1944 οι Βρετανοί αξιωματικοί με Κρητικούς αγωνιστές θα απαγάγουν λίγο έξω από το Ηράκλειο τον Στρατηγό Φον Κράιπε, επιτυχία που άφησε άναυδη τη γερμανοκρατούμενη Ευρώπη. Οι απαγωγείς θα μεταφέρουν τον Στρατηγό στα Ανώγεια όπου θα περάσουν τη νύχτα. Ξημερώματα θα φυγαδευτούνε από Ανωγειανούς με οδηγούς στον Ψηλορείτη και από εκεί στα Νότια παράλια για να πάνε με υποβρύχιο στη Μ. Ανατολή.

Στις 22 Ιουλίου 1944 πραγματοποιείται το σαμποτάζ του πύργου με την ενεργό συμμέτοχή των Ανωγείων.

Στις 7 Αυγούστου 1944, ο Γερμανός λοχίας των SS Γιόζεφ Ολενχάουερ,     γνωστός σαν Σήφης συνοδευμένος από ομάδα Γερμανών και Ιταλών στρατιωτών, θα έρθει στα Ανώγεια από το γειτονικό χωριό Γενί-Γκαβέ που είχε την έδρα του, και θα συλλάβει 96 γυναικόπαιδα με σκοπό να τα μεταφέρει στο Ρέθυμνο και από εκεί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Γερμανίας. Η εννεαμελής ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων που με επικεφαλής τον Μανόλη  Μανουρά (Σμαιλομανώλη) παρακολουθεί από τους γύρω λόφους, με τη μέθοδο του αιφνιδιασμού θα παγιδέψει τον περιβόητο Σήφη και την ομάδα του και θα ελευθερώσουν από τα χέρια τους τα γυναικόπαιδα.

Οι γερμανοϊταλοί σκοτώνονται και αιχμαλωτίζονται στη περιοχή Σφακάκι που αποτέλεσε και το σημείο αναφοράς της απελευθέρωσης των αιχμαλώτων .

Την επόμενη ακριβώς μέρα στις 8 Αυγούστου Ανωγειανοί αντάρτες, συνεπικουρούμενοι από Ρώσους κομάντος θα πραγματοποιήσουν το Σαμποτάζ της Δαμάστας όπως ονομάστηκε, επειδή πραγματοποιήθηκε πλησίον του ομώνυμου χωριού. Με πρωτοφανή τόλμη θα εξουδετερώσουν τρία γερμανικά αυτοκίνητα καθώς και ένα τεθωρακισμένο που μετέφερε την αλληλογραφία του Γερμανικού Στρατηγείου Ηρακλείου στην Διοίκηση του Φρουρίου Κρήτης στα Χανιά. Ελάχιστοι Γερμανοί γλίτωσαν.

Τα γεγονότα αυτά τελικά ήταν η χαριστική βολή στην κυψέλη που έφερε σαν αλυσιδωτή αντίδραση χρόνων τη διαταγή ισοπέδωσης του Χώριού.

Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρο της αγγλικής κατασκοπείας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν τον φόνο του λοχίου φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτών φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον Στρατηγόν Φον Κράιπερ χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διαμετακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσωμεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου.

Χανιά 13 Αυγούστου 1944 Ο Στρατηγός Διοικητής Φρουρίου Κρήτης Χάινριχ ΜΙΛΛΕΡ

Ποτέ τόσο λίγα και  μεστά λόγια , γραμμένα μάλιστα από τον κατακτητή, δεν απέδωσαν καλύτερα την ιστορία των Ανωγείων κατά την περίοδο 41-44. Ξημερώματα της 13ης Αυγούστου 1944, εκατοντάδες Γερμανοί στρατιώτες θα κυκλώσουν αιφνιδιαστικά τα Ανώγεια. Με την υποστήριξη του πυροβολικού τους, θα αρχίσουν το καταστροφικό τους έργο. Όσοι ανωγειανοί – κυρίως γέροντες – βρέθηκαν εντός του κλοιού θα εκτελεστούν μαζί με τις γυναίκες που δεν θέλησαν να εγκαταλείψουν τις πατρογονικές εστίες. Για 23 μέρες θα ανατινάζουν ένα-ένα τα 940 σπίτια του χωριού. Πριν επιδοθούν στο άθλιο έργο τους, θα λεηλατήσουν τις περιουσίες των Ανωγειανών. Για τρίτη φορά στην ιστορία τους οι Ανωγειανοί θα πάρουν το δρόμο της προσφυγιάς.

Το Χρέος για το μέλλον το εκπλήρωσαν οι Ανωγειανοί αργότερα, όταν θα επιστρέψουν από το Ηράκλειο και τα χωριά του Μυλοποτάμου που είχαν καταφύγει, και δεν θα συναντήσουν παρά μόνο χαλάσματα πάνω στα οποία όμως είναι αποφασισμένοι να χτίσουν ξανά το χωριό τους σα να οδηγούνται από ένα δίκαιο θεϊκό και ανθρώπινο μαζί.

Μετά την απελευθέρωση το ελληνικό κράτος, σε ένδειξη πατριωτικής ευγνωμοσύνης θα απονείμει στα Ανώγεια τον Πολεμικό Σταυρό Πρώτης Τάξεως – ο οποίος αποτελεί και τη μεγαλύτερη διάκριση – και συγχρόνως θα ανακηρύξει την κοινότητα σε Δήμο.

Συνολικά οι νεκροί Ανωγειανοί του Αλβανικού Πολέμου και της κατοχής θα φτάσουν τους 171πεσόντες που έδωσαν μάχη μέχρι τέλος μην υποτάσσοντας συνειδήσεις και υποδουλώνοντας ψυχές.

Το ομαδικό πνεύμα της δράσης των Ανωγειανών ήταν αυτό που τους έδωσε επάξια μια θέση στη σφαίρα του ιστορικού γίγνεσθαι. Μια θέση η οποία σε μια από τις ελάχιστες φορές ξεπερνούσε  τα όρια της Επώνυμης υστεροφημίας και ταύτιζε το ατομικό με το συλλογικό χρέος της επιβίωσης και της  ιστορικής συνέχειας.

Όλοι οι αγωνιστές που ξεχώρισαν με την ανιδιοτέλεια του αγώνα τους, τον ηρωισμό των πράξεων τους αλλά και τον πατριωτισμό του να μάχεσαι για την ελευθερία δίνουν σίγουρα το δικό τους αιώνιο παρόν στο προσκλητήριο των αθανάτων.

Ένα παρόν που ξεφεύγει από τα οικογενειακά κάδρα και τους προσωπικούς λεονταρισμούς, και αποκτά οικουμενική διάσταση και καθολική εμβέλεια.

Οι εμβληματικές μορφές των αγωνιστών του ’40 παραφράζοντας λεκτικά  του στίχους του ποιητή θα έλεγαν ίσως σήμερα, ότι δεν αγωνιστήκαμε  για να ξεχωρίσουμε αδερφέ μου απ’ τον κόσμο  , αγωνιστήκαμε  για να σμίξουμε τον κόσμο.  Έτσι λοιπόν ως στυλοβάτες του Χωριού μας καταφέρανε με αυτοθυσία  να σπείρουν  την ιδέα της αναγέννησης του τόπου αφήνοντας στο σήμερα  κλήρο τη προστασία της ιδέας αυτής και τη χάραξη πορείας στο αύριο .

Το παρελθόν δίνει τη σκυτάλη στην εξουσία του παρόντος, Το παρόν έχει καταλάβει τον όρκο της ευθύνης που θα δώσει στο μέλλον;

Σήμερα καλούμαστε να ανοίξουμε το δικό μας δρόμο στη δίνη ενός ανάλογου πολιτικού, αξιακού και οικονομικού μηδενισμού.

Η θέση του απλού παρατηρητή δεν αρμόζει στη γενιά μας. Όσο και αν το παρελθόν πολλές φορές φαίνεται υπόλογο η λογική του ήρθαν τα αυρια να διώξουν τα σήμερα δε μπορεί να μας συντροφεύει. Οι μέρες που ζούμε δε μπορούν να σφραγίσουν την εποχή μας σε μια γενιά επαιτείας, αλλά απαίτησης, αντάξιας της ανωγειανής περηφάνιας που γέννησε ο τόπος μας.

Το ρίξιμο της ασπίδας, η νόθευση των αρχών και η στοχευμένη παρερμηνεία της ιστορικής μνήμης είναι ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τη μετάλλαξη και αφομοίωση του ανθρώπου στην ετερονομία και τη στρατευμένη κατεύθυνση.

Βιώνουμε μια εποχή πολέμου που αντικαθιστά τα τεθωρακισμένα με οίκους αξιολόγησης, που εξελίσσει τα άρματα μάχης σε χρηματοπιστωτικούς όρους και προκυρήσσει νέου τύπου αιματηρές μάχες στη παλαίστρα των συνόδων κορυφής.  Σε μια τόσο αλληγορική περίοδο πολέμου

Ο αρχαιοελληνικός αναγραμματισμός της ιδέας του πολίτη σε οπλίτη είναι ο μόνος που μπορεί να μας φέρει ενώπιον των ευθυνών μας.

Ο πολίτης οπλίτης λοιπόν τίθεται μάχιμος στη πρώτη γραμμή του αγώνα κάνοντας τη δική του συνειδητή ηθική επιστράτευση.

Ο οπλίτης άνθρωπος αν θέλει να διατηρήσει ακεραία την έννοια του όρου  του δεν παύει στιγμή να αγωνίζεται για την ελευθερία την ειρήνη και το δίκιο

Ο άνθρωπος ανωγειανός για κρατήσει καθαρή την όψη του οφείλει να ξαναβρεί  την γνήσια περηφάνια  που κληρονόμησε και χάνεται στο χρόνο, να είναι έτοιμος να χτίσει ξανά πάνω στα χαλάσματα χωρίς να εγκαταλείψει με τη πρώτη δυσκολία.

Αν ως κοινωνία, ως άνθρωποι και ως λαός οι αναδρομές αυτές μπορούν να μας διδάξουν κάτι στον αέναο κύκλο που κάνει η ιστορία είναι ότι όταν ο άνθρωπος εισβάλει  στο επίκεντρο αποτελεί τη δύναμη που λαλεί το κάρο του κόσμου .

Σήμερα 67 χρόνια και τρία ολοκαυτώματα μετά ο Ανωγειανός έχοντας αποκτήσει πλέον  τη δυνατότητα να αισθάνεται το εύφλεκτο οφείλει πιο έτοιμος από ποτέ να έρθει αντιμέτωπος ακόμα και  με ένα τέταρτο ολοκαύτωμα που ξεπερνάει το μολύβι και το μπαρούτι και αγγίζει τις αρχές τις αξίες και τα ιδανικά. Ένα ολοκαύτωμα που οι νέοι εμπρηστές του δεν επιδιώκουν την ανατίναξη αλλά το σταδιακό ξεθεμέλιωμα και ξερίζωμα των εθνικών, πολιτικών, συνταγματικών και θεμελιωδών αρχών.

•        Αν η εποχή του χθες έβαζε μια προτροπή στα γρανάζια της εποχής του σήμερα αυτή θα λέγονταν Αγώνας

•        Αν τα γεγονότα του παρελθόντος έσπερναν εμπειρία στις εξελίξεις του μέλλοντος αυτή θα λέγονταν αντίσταση

•        Αν οι αγωνιστές της αιωνιότητας φώναζαν κάτι σήμερα ίσως να μας τραγουδούσαν Άιντε θύμα Άιντε ψώνιο άιντε σύμβολο αιώνιο αν ξυπνήσεις μονό μιας θα ρθει ανάποδα ο ντουνιάς».

Ο Μανώλης Νταγιαντάς [Λαμπρινομανώλης] γεννήθηκε στις 15 Αυγούστου του 1916 στα Ανώγεια.

Με το ξέσπασμα του Β’ Παγκοσμίου πολέμου βρίσκεται στα βουνά της Αλβανίας ανταποκρινόμενος στο κάλεσμα της πατρίδας.

Μετά την υποχώρηση του Ελληνικού στρατού απο το μέτωπο και μετά απο πολλή ταλαιπωρία επιστρέφει στον τόπο του.Η ανυπότακτη φύση του δεν του επιτρέπει να μείνει άπρακτος και υποταγμένος στο Ναζισμό.Οργανώνεται αμέσως στο Ε.Α.Μ και συμμετέχει στην τροφοδόσια του ΕΛ.ΑΣ.Το 1942 συμμετέχει στο Νομαρχιακό συνέδριο της οργάνωσης.Με την ίδρυση του εφεδρικού ΕΛ.ΑΣ καθίσταται υπεύθυνος οργάνωσης και τροφοδοσίας των αντάρτικων ομάδων του Ψηλορείτη,δρώντας και ως σύνδεσμος απο τον Απρίλιο του 1943 μέχρι τον Ιούλιο του 1944.

Στις 7 Αυγούστου του 1944 συμμετέχει στην ομάδα του εφεδρικού ΕΛ.ΑΣ,η οποία εξουδετέρωσε το Γερμανικό απόσπασμα και απελευθέρωσε τα γυναικόπαιδα στη Μάχη στο Σφακάκι.

Στις αρχές του Σεπτέμβρη του 1944 με τον τακτικό στρατό του ΕΛ.ΑΣ λαμβάνει μέρος στη μάχη στην περιοχή Σκασολίβαδο και στις 20 του Σεπτέμβρη στη μάχη στην Κνωσσό.Αρχές του Νοέμβρη του 1944  σε μάχη με τους Γερμανούς στο Ρέθυμνο τραυματίζεται και χάνει την όραση του απο το δεξί του μάτι.Νοσηλεύεται στο Πανάνειο Νοσοκομείο Ηρακλείου και απο εκεί μεταφέρεται στο Στρατηγείο του ΕΛ.ΑΣ στη Φορτέτσα,όπου και παραμένει μέχρι τις 18 Φεβρουαρίου του 1945.

Επιστρέφει στα ισοπεδωμένα απο τους κατακτητές Ανώγεια και παντρεύεται τη Μαρία,την κόρη του Καψαλογιώργη.

Φτωχός μα γεννημένος αγωνιστής,κάνει την πέτρα γόνιμο χώμα και καλλιεργεί τη γη.Συγχρόνως γίνεται άριστος τεχνίτης του πηλού και της πέτρας και με πολλή δουλειά και κόπο ζεί τη γυναίκα και τις τρείς θυγατέρες του.Δεν παραπονιέται για την αναπηρία του και παρόλο το λιγοστό φως το βιβλίο γίνεται μόνιμος σύντροφος του.

Το 1986 το Ελληνικό Κράτος του απονέμει μετάλλιο Εθνικής Αντιστάσεως και το 1987 του χορηγεί σύνταξη Πολεμικής Αναπηρίας.

Ανθρωπος σεμνός και ταπεινός ζεί το υπόλοιπο της ζωής του έχοντας την αγάπη της οικογένειας του και το σεβασμό  και την εκτίμηση της τοπικής κοινωνίας.

Το 2003 χάνει τη σύντροφο της ζωής του.Τον Αύγουστο του 2010 ο Δήμος Ανωγείων τον τιμά,μαζί με τους υπόλοιπους επιζώντες,για τη συμμετοχή του στη Μάχη στο Σφακάκι.Η εκδήλωση αυτή του δίνει μια απο τις μεγαλύτερες χαρές λίγο πριν απο τη δύση της ζωής του.

Στις 25 Ιουλίου του 2011 φεύγει απο τη ζωή πλήρης ημερών αφήνοντας τους αγώνες και το ήθος του βαριά κληρονομιά στις επόμενες γενιές.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει.

Οι θυγατέρες του και τα μέλη των οικογενειών τους ευχαριστούν τα μέλη της τοπικής κοινωνίας,τον Δήμαρχο και τα μέλη του Δημοτικού Συμβουλίου του Δήμου των Ανωγείων και τους εκπροσώπους του τοπικού παραρτήματος της ΠΕΑΕΑ για την τιμή που έκαναν στον πατέρα και παππού τους.

Στη μνήμη του στεφάνια κατέθεσαν οι:

1.οικ.Μιχάλη και Αλίκης Δραμουντάνη

2.οικ.Κώστα και Κατίνας Σοφογιάννη

3.οικ. Θανάση και Ελένης Ζιωζία

4.Αναστασία Χα Δημητρίου Νταγιαντά

5.Αριστέα Χα Κωνσταντίνου Σμπώκου

6.Ελένη Χα Νικ.Κεφαλογιάννη

7.Μελανθία Χα Μανώλη Δακανάλη

8.Κομματική οργάνωση Ανωγείων του Κ.Κ.Ε

Και αντι στεφάνων προσέφεραν οι:

1.Νταγιαντά Θηρεσία  50 ευρω

2.Νταγιαντάς Κωστας  50 ευρω

3.Νταγιαντάς Μανώλης  50 ευρω

4.Νταγιαντάς Βασίλης[Περβολιος] 50 ευρω

5.Νταγιαντας Γιαννης[Λαμπρινογιαννης] 50 ευρω

6.Λαμπρινογιάννης[Γέρος] 50 ευρω

7Νταγιαντας Μανωλης[Δασκαλος] 50 ευρω

8.Βασίλας  50 ευρω

9.Ευαγγελία Χα Γεωργιου Νταγιαντα  50 ευρω

10.Οικ.Νταγιαντοχαραλάμπη  50 ευρω

τα οποία διατέθηκαν ως εξής:

Στην εκκλησία του Αγιου Γεωργίου  200ευρω

Στο ΚΑΠΗ Ανωγείων  100ευρω

Στην εφημερίδα ΑΝΩΓΗ  100 ευρω

Στην εφημεριδα Η Φωνη των Ανωγειων  100 ευρω

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος(1864-1936),ο σπουδαιότερος έλληνας πολιτικός , ευφυής, ρεαλιστής , οραματιστής, ευέλικτος και τολμηρός έδειχνε ένα μεγάλο ενδιαφέρον για την ιστορία, θεωρώντας πως η μελέτη του παρελθόντος αποτελούσε βοήθεια για μια υπεύθυνη πολιτική αντιμετώπιση του παρόντος.

Ο Θουκυδίδης(περίπου 460 -397 π.Χ.) ήταν αρχαίος Έλληνας ιστορικός, παγκοσμίως γνωστός για τη συγγραφή της Ιστορίας του Πελοποννησιακού Πολέμου.Θεωρείται ο πιο αξιόλογος ιστορικός της Αρχαίας Ελλάδας αφού ήταν ο πρώτος που εφάρμοσε αμερόληπτα την κριτική πίσω από την ιστορική έρευνα και αναζήτησε τις αιτίες πίσω από όλα τα ιστορικά στοιχεία που τον απάσχόλησαν στο έργο του.

Οι δυο Έλληνες,ο Ελευθέριος Βενιζέλος και ο Θουκυδίδης, είχαν ένα τουλάχιστον κοινό σημείο, βρέθηκαν και οι δυο σε εξορία.

Ο Θουκυδίδης στην ιστορία του περιγράφει τον εμφύλιο πόλεμο μεταξύ των Αθηναίων και των Λακεδαιμονίων, που άρχισε το 431 και έληξε το 404 με τη νίκη των Λακεδαιμονίων και την κατάλυση της αθηναϊκής δημοκρατίας.Το 424 ο Θουκυδίδης εκλέχθηκε στρατηγός και τέθηκε επικεφαλής -με συστράτηγο τον Ευκλή- των δυνάμεων εκείνων, που είχαν ως αποστολή τους να προστατεύσουν τις αθηναϊκές κτήσεις στη Χαλκιδική και στα κοντινά παράλια της Θράκης. Ο Θουκυδίδης βρισκόταν στη Θάσο, όταν ο Σπαρτιάτης βασιλιάς και στρατηγός Βρασίδας χτύπησε αιφνιδιαστικά την Αμφίπολη. Μόλις ειδοποιήθηκε για τον επαπειλούμενο κίνδυνο από τον Ευκλή, που ήταν μέσα στην πόλη, έσπευσε σε βοήθεια με τα εφτά πλοία που είχε στη διάθεσή του, αλλά, όταν έφτασε, οι Αμφιπολίτες είχαν ήδη παραδώσει την πόλη τους. Το μόνο που κατόρθωσε ο Θουκυδίδης ήταν να σώσει το επίνειο της Αμφίπολης, την Ηιόνα. Οι Αθηναίοι θεώρησαν υπεύθυνο για την απώλεια της Αμφίπολης τον Θουκυδίδη, ο οποίος αποφάσισε να μην επιστρέψει στην Αθήνα, είτε από φόβο για τη ζωή του είτε διότι καταδικάστηκε από τους Αθηναίους σε εξορία κατά παρότρυνση του δημαγωγού Κλέωνα, που την περίοδο εκείνη κυβερνούσε την Αθήνα.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος, εξορίστηκε δυο φορές, η πρώτη ήταν μετά τις εκλογές του 1920, η δεύτερη το 1935. Το Νοέμβριο του 1920 ο Βενιζέλος, μετά την υπογραφή της Συνθήκης των Σεβρών και την εναντίον του απόπειρα δολοφονίας στο Παρίσι από δύο απόστρατους φιλοβασιλικούς αξιωματικούς, ηττάται στις εκλογές και δεν εκλέγεται ούτε βουλευτής. Στην Ελλάδα επικρατεί μίσος ανάμεσα στους οπαδούς του στέμματος και του Βενιζέλου. Οι μισοί Έλληνες θεοποιούν το δημιουργό της Μεγάλης Ελλάδας και ήρωα της Συνθήκης των Σεβρών. Οι άλλοι μισοί τον αποδοκιμάζουν και τον ονομάζουν Βελζεβούλη.

Ο Βενιζέλος, βαθύτατα απογοητευμένος από την τροπή των πραγμάτων, αποφασίζει να μην επιστρέψει στην Αθήνα, επειδή δεν θέλει να οξύνει με την παρουσία του τα πολιτικά πάθη.

Στην εξορία στο Παρίσι, κατέφυγε στα κείμενα του Θουκυδίδη τα οποία θεωρούσε κα πάντα επίκαιρα{ακόμα είναι}, για να αντλήσει σοφία, διδάγματα, κοινά σημεία αναφοράς όπως αυτά αναδεικνύονται μέσα από το αρχαίο κείμενο: τα μεγάλα επιτεύγματα, τα έντονα πάθη, οι εμφύλιες συγκρούσεις, οι τραγικές, μοιραίες αποφάσεις .

Αρχισε να μεταφράζει το 1921 με μεθοδικότητα και με πολλά σχόλια,μέρος των οποίων έχει διασωθεί σε 11 τετράδια.

Το θέμα της γλώσσας ήταν ένα πρόβλημα για την μετάφραση διότι υπήρχε το γλωσσικό ζήτημα. Ο Ελ. Βενιζέλος συμπαθούσε την δημοτική, επηρεασμένος και από τα ριζίτικα τραγούδια της Κρήτης( αρκετά τραγούδησε ο ίδιος) όμως δεν απέρριπτε την καθαρεύουσα, την οποία είχε διδαχτεί στην Νομική Σχολή και στην πολιτική. Η γλώσσα της μετάφρασης του σύμφωνα με τον Sir M. Smith(πρώην Πρέσβης της Αγγλίας στην Ελλάδα,φιλόλογος και μελετητής της ελληνικής ιστορίας) ήταν ρευστή καθαρεύουσα,απόλυτα κατανοητή και σήμερα, αν και μη ομιλούμενη. Ο μεταφραστής σεβάστηκε, στο μέτρο που μπορούσε το λεξιλόγιο του Αθηναίου ιστορικού, εφόσον οι περισσότερες από τις λέξεις που αυτός χρησιμοποιεί επιβιώνουν και στη νεοελληνική με την ίδια σημασία -διαπίστωση, που φυσικά ισχύει σχεδόν για όλα τα αρχαιοελληνικά κείμενα σε πεζό λόγο. Πίστευε ότι σιγά, σιγά θα εξελιχθεί και θα υπάρξει μία ενιαία εθνική γλώσσα και ακόμα πως με την μετάφραση θα παρακινηθούν οι Έλληνες να μελετήσουν τους κλασικούς συγγραφείς.

Σε πρώτη μορφή η μετάφραση ολοκληρώθηκε το 1926 και δημοσιεύτηκε σε συνέχειες στην εφημερίδα « Ελεύθερο Βήμα».

Μετά το θάνατο του Ελ. Βενιζέλου το 1936, το χειρόγραφο με όλες τις διορθώσεις το οποίο ήταν στην Κρήτη, έπεσε στα χέρια των δικτατόρων αργότερα παραδόθηκε στην χήρα του Έλενα Σκυλίτση Βενιζέλου η οποία ανέλαβε να το δημοσιεύσει με επιμέλεια του Δημήτρη Κακλαμάνου μέλος της ελληνικής αντιπροσωπείας με επικεφαλής τον Ελ. Βενιζέλο στις διαπραγματεύσεις της Λωζάνης.

Εκδόθηκε σε δυο τόμους από το Oxford University Press, το 1940. Κυκλοφόρησε σε λίγα αντίτυπα γι αυτό είναι σπάνιο. Ο πλήρης τίτλος είναι:

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ ΚΑΤΑ ΜΕΤΑΦΡΑΣΙΝ ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΒΕΝΙΖΕΛΟΥ ΕΚΔΙΔΟΜΕΝΑΙ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΚΑΚΛΑΜΑΝΟΥ. ΤΟΜΟΣ Α. ΕΝ ΟΞΩΝΙΑ ΕΚ ΤΟΥ ΤΥΠΟΓΡΑΦΕΙΟΥ ΤΟΥ ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΥ.

Ο Επιτάφιος του Περικλέους ήταν το αγαπημένο του ανάγνωσμα, επειδή ανταποκρινόταν στα δημοκρατικά του ιδεώδη, ενώ η μορφή του Περικλή, που με την παρουσία του σφράγισε την πορεία της αθηναϊκής δημοκρατίας, αντιπροσώπευε το πρότυπο του αληθινού ηγέτη, που και ο ίδιος ήθελε να ενσαρκώσει.

Από τον Επιτάφιο του Περικλέους:(2.43)

”Κοινή γαρ τά σώματα δίδοντες ιδία τον άγήρων έπαινον έλάμβανον και τον τάφον έπισημότατον, ούκ έν ω κείνται μάλλον, άλλ εν ω ή δόξα αυτών παρά τω έντυχόντι αίεί και λόγου και έργου καιρώ αίείμνηστος καταλείπεται. Ανδρών γάρ επιφανών πάσα γη τάφος, και ού στηλών μόνον έν τη οικεία σημαίνει επιγραφή, αλλά και έν τη μη προσηκούση άγραφος μνήμη παρ έκάστω της γνώμης μάλλον ή του έργου ένδιατάται. ” (Θουκυδίδης)

”Καθόσον θυσιάζοντες την ζωήν των διά το κοινόν καλόν, έκέρδιζάν υπέρ εαυτών τον άθάνατον έπαινον, και τάφον έπισημότατον, όχι τόσον τον τάφον, είς τον όποιον κείνται, όσον εκείνον, είς τον όποιον ή δόξα των έπιζή αείμνηστος, πανηγυριζομένη είτε διά λόγων, είτε διά τελετών είς κάθε ευκαιρίαν. Διότι τών επιφανών ανδρών τάφος είναι όλη ή γή, και δεν διαμνημονεύονται αυτοί μόνον είς τήν ίδικήν των πατρίδα δι έπιτυμβίων στηλών και επιγραφών, αλλά και είς τήν ξένην διατηρείται άγραφος ή μνήμη των, χαραγμένη είς τό πνεύμα εκάστου μάλλον παρά είς υλικά μνημεία. ” (Ελ. Βενιζέλου)

Σήμερα σε μια περίοδο που η χώρα μας βρίσκεται αντιμέτωπη με μια πρωτοφανή οικονομική κρίση,αποτέλεσμα μιας ευρύτερης ηθικής σήψης ας βουτήξουμε στην ιστορία μας και ας εμπνευστούμε από τους μεγάλους πνευματικούς άντρες που έβγαλε αυτή η χώρα για να μπορέσουμε επιτέλους να βγούμε από τα αδιέξοδα.

Ο Ελευθέριος Βενιζέλος ,ο εμπνευστής και δημιουργός της Μεγάλης Ελλάδας,ήταν πάνω από όλα ένας βαθύτατα πνευματικός άνθρωπος που υψώθηκε πάνω από τις προσωπικές ιδιοτέλειες και πρόσφερε στο ελληνικό έθνος το φιλολογικό του επίτευγμα ”κτήμα ες αεί”.

Ιωάννα Μπισκιτζή

Λέκτορας κλασικής φιλολογίας