Συνέντευξη στην ΑΝΩΓΗ

Άφησε για λίγο τους αιθέρες, τους οποίους διασχίζει με τις μεγαλύτερες ταχύτητες, οδηγώντας τα μαχητικά αεροπλάνα F16 και «προσγειώθηκε» στη γη για να περπατήσει μόνος του δεκάδες χιλιόμετρα, κατά μήκος της εθνικής οδού, από τις Μουρνιές στα Χανιά μέχρι και το Γάζι στο Ηράκλειο για να ανάψει στο ενδιάμεσο 367 καντήλια, που ισοδυναμούν με τα εκκλησάκια που συνάντησε, αφιερωμένα σε συνανθρώπους μας που χάθηκαν στην άσφαλτο της Κρήτης!

Ένας σπουδαίος άνθρωπος και πιλότος, ο Σμήναρχος Εμμανουήλ Καρυωτάκης θέλησε με αυτόν τον μοναδικό τρόπο να τιμήσει εκείνους που χάθηκαν στην άσφαλτο αλλά και να ξυπνήσει συνειδήσεις ώστε αυτή η μάστιγα των τροχαίων δυστυχημάτων, που πλήττει σε πολύ μεγάλο βαθμό την Κρήτη κάθε χρόνο να περιοριστεί.

Ο ίδιος  το είχε κάνει τάμα και επέλεξε περπατώντας δεκάδες χιλιόμετρα να τιμήσει δικούς του ανθρώπους αλλά και για όλον τον κόσμο. Οντας ένας σεμνός και ανιδιοτελής άνθρωπος,  δεν θέλησε να το αναφέρει πουθενά, ούτε καν στους συναδέλφους του πιλότους.

Μετά από δικές μας πιέσεις μίλησε στην «Ανωγή» για αυτή του την ενέργεια. Άλλωστε ο Μανόλης είναι αγαπητός στους Ανωγειανούς, φίλος του χωριού μας και προσωπικός φίλος του π.Ανδρέα Κεφαλογιάννη, καθώς ήταν και ο πρώτος πιλότος που πέταξε το 2014 πάνω από τον ουρανό των Ανωγείων για να τιμήσει το Ολοκαύτωμα του χωριού! Η «Ανωγή» του ζήτησε- παρά το γεγονός ότι δεν ήθελε να κάνει γνωστή την ηρωϊκή του πράξη- να μιλήσει για αυτή του την συγκλονιστική εμπειρία, όχι για να έχουμε  ένα «αποκλειστικό»  θέμα, αλλά να χτυπήσει το καμπανάκι στους οδηγούς που αρνούνται να συμμορφωθούν με τους κανόνες της ασφάλτου και επιμένουν να μην… .δένονται με τη ζωή όταν βρίσκονται στο τιμόνι.

Με τελευταίο θύμα στους δρόμους της Κρήτης τον 17χρόνο Πλάτωνα Χειμωνάκη, ένα παιδί με γνωστούς και φίλους στα Ανώγεια,  που σκοτώθηκε στους δρόμους του Ρεθύμνου πριν λίγες ημέρες, στόχος μας μέσα από αυτό το ρεπορτάζ με πρωταγωνιστή του Σμήναρχο Μανόλη Καρυωτάκη  να ταρακουνήσουμε μικρούς και μεγάλους οδηγούς, ώστε να μάθουν να οδηγούν με ασφάλεια και σύνεση για να μην πολλαπλασιάζονται τα εκκλησάκια στους δρόμους μας….

«ΕΚΑΝΑ 400 ΣΤΑΣΕΙΣ»

Ο Εμμ.Καρυωτάκης μιλώντας στην ΑΝΩΓΗ μας είπε κατ΄αρχήν για το πως ξεκίνησε αυτή η ιδέα καθώς και τι πέρασε αυτές τις δυο ημέρες πεζοπορίας.

«Ήταν μια ιδέα που την είχα εδώ και χρόνια και ήθελα να το κάνω προς τιμήν κάποιων ανθρώπων που χάθηκαν και κάποιων που ζούνε και θέλω να ζούνε για πάντα αλλά και γενικά για όλο τον κόσμο. Ξεκίνησα λοιπόν από τις Μουρνιές, περίπου δέκα χιλιόμετρα μακριά από τα Χανιά και πήγα με τα πόδια στο Ηράκλειο κάνοντας περίπου 400 στάσεις στον δρόμο όπου άναψα όλα τα καντήλια που συνάντησα και από τις δυο μεριές του δρόμου. Αποφάσισα να το κάνω μόνος μου αν και στην αρχή η ιδέα ήταν να την πραγματοποιήσουμε 3 άτομα. Πήρε λίγο παραπάνω χρόνο βέβαια γιατί χρειάζεται προσοχή όταν περνάς απέναντι στην Εθνική οδό αλλά εντάξει, παρά την κούραση και τον χρόνο που χρειάστηκε άξιζε πιστεύω τον κόπο.

«ΣΕ ΚΑΠΟΙΑ ΕΚΚΛΗΣΑΚΙΑ ΤΟ ΚΑΝΤΗΛΙ ΕΙΧΕ ΝΑ ΑΝΑΨΕΙ ΕΔΩ ΚΑΙ  100 ΧΡΟΝΙΑ»

-Ξεκίνησα την  Δευτέρα στις 6.15 π.μ με το πρώτο φως της ημέρας δηλαδή. Δέκα λεπτά για την ακρίβεια μετά το πρώτο φως. Το πρώτο φως είναι 30 λεπτά πριν την ανατολή του ηλίου. Επειδή είμαι αεροπόρος έχω μάθει να μιλάω έτσι, το πρώτο φως της ημέρας έρχεται 30 λεπτά πριν την Ανατολή. Ξεκίνησα λοιπόν 6.15 έκανα το πρώτο διάλειμμα στην Σκαλέτα μετά το Ρέθυμνο, με τον μετρητή εκεί να γράφει 82.502 βήματα! Εκεί στην Σκαλέτα  έμεινα την νύχτα και ξεκουράστηκα σε μια ξαπλώστρα στην παραλία. Δεν με συνόδευε κανένας αν και δικοί μου άνθρωποι μου είχαν πει να το αναφέρω στα κανάλια, αλλά προτιμούσα να το κάνω μόνος μου χωρίς να ξέρει κανένας ποιος και τι. Ήθελα κάποιος να επισκεφθεί αυτά τα 367 εκκλησάκια και να ανάψει το καντήλι τους. Κάποια από αυτά είχαν να ανάψουν και εκατό χρόνια, να φανταστείτε υπήρχαν εκκλησάκια από το 1940 τότε που ήταν ακόμα χωματόδρομος.

«ΓΝΩΡΙΣΑ» 367 ΑΝΘΡΩΠΟΥΣ…»

-Την δεύτερη μέρα με ξύπνησε ο αέρας εκεί, το κύμα και ξεκίνησα λίγο πιο μπροστά στις 6.05 π.μ και το τέλος της διαδρομής ήταν στο Γάζι Ηρακλείου, δεν θυμάμαι ακριβώς πως λέγεται εκεί, σε μια στάση που έχει το ΚΤΕΛ . Εκεί λοιπόν στην είσοδο του Ηρακλείου σταμάτησα την διαδρομή μου. Στον δρόμο κανένας δε με σταμάτησε ή με ρώτησε τι κάνω και περπατάω. Γενικά η περιβολή μου έμοιαζε και με τουρίστα, ήμουν αξύριστος και ταλαιπωρημένος, και δεν με ρώτησε κάποιος αλλά και εγώ δεν ήθελα να δώσω στόχο. Από τρόφιμα δεν κουβαλούσα τίποτα. Ένα σάντουιτς πήρα εκεί στη μεγάλη ευθεία, στου “Κακλή” και βούτηξα λίγο στην θάλασσα γιατί δεν άντεχα άλλο, είχε τελειώσει και το νερό. Μετά συνέχισα και έφαγα  στη Σκαλέτα σε ένα κέντρο του Παρασύρη όπου και κοιμήθηκα μετά την πρώτη μέρα στις ξαπλώστρες. Στης Σίσσες μια καλή κυρία μου έδωσε ένα μπουκάλι νερό, δεν ήθελε και λεφτά ..”.

Στην ερώτηση μας τι ένιωσε όταν έφτασε στο τέλος της διαδρομής, συγκινημένος τόνίζει: “Όταν έφτασα στο τέλος βασικά ένιωσα ότι βρέθηκα πολύ κοντά και γνώρισα 367 ανθρώπους. Που δεν είναι μόνο 367 είναι παραπάνω γιατί σε κάποιο εκκλησάκι υπήρχε μια μάνα με τρία παιδιά κοντά στις Σίσσες, μέσα στο εικονοστάσι ήταν και τα αρκουδάκια που είχαν μαζί τους τα παιδιά όταν σκοτώθηκαν. Λίγο πριν ήταν δυο παλικάρια που έφυγαν 17-18 χρονών , αδέρφια, αγόρι και κορίτσι. Ένιωσα ότι τους γνώρισα. Στο facebook  με βλακείες γνωρίζεις δέκα ανθρώπους τη μέρα με τα αιτήματα και τις ανοησίες, αλλά εγώ σε δυο μέρες γνώρισα 367 ανθρώπους το λιγότερο..”

 «ΠΝΙΓΜΕΝΗ» ΣΤΑ ΣΚΟΥΠΙΔΙΑ Η ΕΘΝΙΚΗ ΟΔΟΣ ΧΑΝΙΩΝ – ΗΡΑΚΛΕΙΟΥ

Ο Εμμανουήλ Καρυωτάκης κινδύνευσε ακόμα και πεζός στην Εθνική οδό από κάποιους ασυνείδητους οδηγούς. Αναφέρει χαρακτηριστικά: “Μέχρι το 2001 ήμουν στα αεροπλάνα Α7 και 15 χρόνια τώρα είμαι στα f16 στην 115 Πτέρυγα Μάχης.Με το f16 για αυτή την απόσταση που έκανα χρειάζομαι δυο λεπτά, με τα πόδια μου πήρε δυο μέρες! Όση διαφορά έχουν τα 2 λεπτά από τις 2 μέρες τόση διαφορά έχει και η συγκίνηση που νιώθεις. Εμείς ως πιλότοι, το μόνο πράγμα που έχουμε συνηθίσει επειδή είμαστε μόνοι μας, μέσα στο αεροπλάνο και εκεί σκεφτόμαστε μόνοι μας για την επόμενη στιγμή, για τον κίνδυνο και την στροφή. Έτσι έμαθα να λειτουργώ μόνος μου και στο δρόμο ήξερα πότε να στρίψω, πότε να περιμένω, πότε να κρυφτώ λίγο . Μόνο ο αέρας από φορτηγά που τρέχουν με 120 ή 140 χιλιόμετρα σε πετούσε στην άκρη. Οι άνθρωποι στο δρόμο είναι παρανοϊκοί με την ταχύτητα, βλέπουν ένα διαβάτη στο δρόμο και αντί να κόψουν πάνε ακόμα πιο γρήγορα, τι να πω..”

Αναφέροντας τι του έκανε εντύπωση στα εκκλησάκια αλλά και στον δρόμο τονίζει: “8 χρονών ήρθα στην Κρήτη με τον πατέρα μου από την Ανδραβίδα, γιατί ήταν και αυτός συνάδελφος μηχανικός στην Αεροπορία.. Κάνω αυτό το δρομολόγιο 40 χρόνια που πηγαίνουμε στο χωριό για τις ελιές , για τα χωράφια κτλ. Έβλεπα τα εκκλησάκια στον δρόμο πάντα. Πρώτη φορά στη ζωή μου είδα μια στροφή η οποία έχει 7 εκκλησάκια τα οποία τα έχει κρύψει η βλάστηση. Εφτά εκκλησάκια μαζεμένα, διαφορετικής χρονολογίας, και από διαφορετικά ατυχήματα. Επτά εκκλησάκια σε 10 μέτρα! Το μπουκάλι με το νερό είναι το πιο συνηθισμένο σκουπίδι στους δρόμους. Ποντικούς, ασβούς και άρκαλους είδα 100 αλλά μπουκάλια είδα 3000! Είδα και τρεις συκιές που μακάρι να τις είχα στον κήπο μου, είχαν τα πιο γλυκά σύκα που έχω φάει ποτέ στη ζωή μου. Μετά τη Σούδα είναι στον δρόμο για Γεωργιούπολη, μακάρι να μπορούσα να τις έχω στον κήπο μου!

Πολλά μου έκαναν εντύπωση. Είδα ένα εκκλησάκι που το έφτιαξε ένας Ιταλός για ένα φίλο του που σκοτώθηκε. Είδα ένα πολύ ωραίο εκκλησάκι που έφτιαξε ένας Αλβανός για ένα φίλο του. Είδα ένα εκκλησάκι που δεν είναι από τροχαίο, είναι πάνω στο δρόμο, κάποτε υπήρχε εκεί θάλασσα και κάποιος είχε πνιγεί. Μετά λοιπόν που έφτιαξαν τον δρόμο αυτό το εκκλησάκι έμεινε και είναι στο σημείο το ίδιο που τώρα περνούν τα αυτοκίνητα, εκεί κάποιος έχει πνιγεί. Υπάρχει ένα άλλο σημείο που είναι μια κοπελιά Γερμανίδα με ένα εκκλησάκι πολύ όμορφο και λιτό το οποίο η φύση είναι λες και το αγκαλιάζει με ένα περίεργο κισσό που δεν ήταν τότε φυτεμένος αλλά το έβγαλε η φύση από μόνη της.

 «ΤΟ ΕΚΑΝΑ ΓΙΑ ΝΑ ΤΟ ΑΚΟΥΣΕΙ Ο ΘΕΟΣ…»

Τέλος ο κ.Καρυωτάκης μας εξηγεί τους λόγους που δεν ήθελε η πράξη να πάρει διαστάσεις:

«Όταν έφτασα στο Γάζι δεν είπα τίποτα σε κανένα. Θα έχανε όλη την αξία του. Μα δεν το έκανα για μένα ούτε τη δημοσιότητα ούτε τίποτα. Το έκανα να το ακούσει ο Θεός και αυτοί οι άνθρωποι πάνω στον ουρανό μπας και βάλει μυαλό ο κόσμος στον δρόμο, μπας και βάλουν μυαλό και φτιάξουν καλύτερους δρόμους, καλύτερη σήμανση. Εκεί που υπάρχουν τα περισσότερα εκκλησάκια, υπάρχουν και ταμπέλες για  επικίνδυνες στροφές για κατολισθήσεις για μείωση ταχύτητας  γιατί κάποιοι προφανώς σκοτώθηκαν από κατολισθήσεις κτλ. Τώρα δε ξέρω τις έβαζαν μετά τις ταμπέλες ή πριν και δεν τις πρόσεξαν, αυτό δεν το ξέρει κανένας. Είναι τεράστια τα δεδομένα που μπορείς να αντλήσεις και αν μπορούσε κανείς  να το κάνει σε όλη την Κρήτη γύρω-γύρω γιατί εγώ το έκανα σε μικρό κομμάτι. Αν το έκανε κάποιος και για όλη την Ελλάδα, εκτιμώ ότι κανείς δεν ξέρει πόσα εκκλησάκια είναι σε όλη τη χώρα. Εγώ τουλάχιστον ξέρω ότι εκεί που περπάτησα είναι 367. Τα άναψα όλα, για ευνόητους λόγους μετά τα έσβηνα μην ανάψει και καμιά πυρκαγιά και τα έχω φωτογραφήσει όλα για λόγους θύμησης και μνήμης, ότι κάποιος πέρασε από εκεί και τους θυμήθηκε. Είναι και πολλά μέρη τα οποία δεν είναι προσβάσιμα.

Στην μονάδα μου δεν το είπα γιατί δεν ήθελα να καλυφθεί αυτό με ένα μανδύα ότι κοίτα τι έκανε ο τάδε. Εκείνη τη στιγμή εγώ ήθελα να το ξέρει μόνο ο Θεός. Εγώ όπως είπα θέλω να ακουστεί το όνομα του πατέρα μου του Κοσμά. Θέλω να πω ότι όλα τα οφείλω στον πατέρα μου και στην μάνα μου, τις ρίζες μου. Η καταγωγή μου είναι από το Καστέλλι Πεδιάδας στο Ηράκλειο, αν και θα ήθελα να είχα καταγωγή από τα Ανώγεια γιατί το χωριό σας το αγαπάω υπερβολικά!..”

Ρεπορτάζ Γιώργης Μπαγκέρης

ΦΩΤΟ ΑΓΓΕΛΑ ΣΚΟΥΛΑ

Πλήθος κόσμου βρέθηκε στις 14 Αυγούστου στη γειτονιά της αντίστασης και της μουσικής  για να τιμήσει τον αρχηγό της Ανεξάρτητης Ομάδας Ανωγείων την περίοδο της Κατοχής Χριστομιχάλη Ξυλούρη, ο οποίος είχε διαδεχθεί στην ηγεσία τον προηγούμενο αργηγό Στεφανογιάννη Δραμουντάνη, μετά την εκτέλεση του από τους ΝΑΖΙ. Ταυτόχρονα  όμως, τίμησε με την παρουσία του και τον Γιώργη Καλογεράκη, τον σπουδαίο εκπαιδευτικό και ερευνητή, για τα δεκαπέντε χρόνια που ασχολείται με επιτυχία στην έρευνα της ιστορίας των Ανωγείων. Η έκδοση του τελευταίου του δίτομου έργου για τον καπετάν Μιχάλη Ξυλούρη ή Χριστομιχάλη, ήταν καρπός μιας πολύχρονης και κοπιαστικής εργασίας όπου καταγράφει με στοιχεία και ντοκουμέντα τον βίο του Χριστομιχάλη, τις αρχές και τις αξίες που τίμησε μέχρι τα βαθιά του γεράματα.

Το Περαχώρι, κυριολεκτικά “βούλιαξε” από κόσμο σε μια σπουδαία βραδιά μνήμης με έντονα σημεία συγκίνησης, στις αναφορές για τα δεινά που πέρασαν οι Ανωγειανοί στην Κατοχή, αλλά και την πλούσια αντιστασιακή τους δράση.

Συντονιστής της εκδήλωσης ήταν ο δημοσιογράφος κ. Γιώργος Παπαδάκης, ενώ το βιβλίο παρουσίασαν ο καθηγητής κ.Απόστολος Παπαιωάννου και ο προϊστάμενος του ΓΑΚ Ηρακλείου Εμμανουήλ Δρακάκης, οι οποίοι μαζί με τον Γιώργη Καλογεράκη ανέπτυξαν με στοιχεία και φωτογραφικό υλικό την ζωή και την δράση του αρχηγού της Αντίστασης.

Το παρόν στην εκδήλωση έδωσαν μεταξύ άλλων, ο Αντιπεριφερειάρχης Κρήτης κ.Ευριπίδης Κουκιαδάκης, ο Αντιδήμαρχος Σφακίων κ.Μανούσος Χιωτάκης, ο Δήμαρχος Ανωγείων κ. Μανόλης Καλλέργης, οι πρώην Δήμαρχοι Ανωγείων κ.Νίκος Ξυλούρης, κ.Σωκράτης Κεφαλογιάννης και κ.Γιώργος Κλάδος, εν ζωή αντιστασιακοί και ο ήρωας του ‘ 74 στην Κύπρο, στρατηγός Ε.Α. κ.Βασίλης Μανουράς.

Με το τέλος της εκδήλωσης ο Ψαραντώνης μάγεψε για ακόμη μια φορά τον κόσμο με το επαναστατικό τραγούδι του στη μνήμη του Χριστομιχάλη και ενώ τα παιδιά του Πολιτιστικού συλλόγου Ανωγείων χόρεψαν υπέροχα τον Ανωγειανό πηδηχτό.

Σημαντικές πινελιές στην εκδήλωση έδωσαν και οι ομιλίες επισήμων αλλά και φίλων του συγγραφέα, όπως του Δημάρχου Ανωγείων κ.Μανόλη Καλλέργη, του  πρώην Δημάρχου Ανωγείων κ.Νίκου Ξυλούρη, του Αντιπεριφερειάρχη κ.Ευρυπίδη Κουκιαδάκη,του μέλους του Εθνικού συμβουλίου διεκδίκησης των Γερμανικών οφειλών κ.Αριστομένη Συγγελάκη, του εγγονού του Στεφανογιάννη, Γιάννη Δραμουντάνη και του δημοσιογράφου της ΕΡΤ κ.Γιάννη Φασουλά. Συγκινητική ήταν και η ομιλία του κ.Βασίλη Σπιθούρη γιου του Νταμπακομανώλη, συναγωνιστή του Χριστομιχάλη που είχε επιζήσει από βαρύτατο τραυματισμό στη μάχη της Δαμάστας.

Συγκινημένος ο Γιώργης Καλογεράκης μετά το πέρας της εκδήλωσης ευχαριστούσε τον κόσμο για την στήριξη όλα αυτά τα χρόνια της εργασίας του. Είναι το τέταρτο βιβλίο του για τα Ανώγεια για ένα άνθρωπο που αφιέρωσε 15 χρόνια στην έρευνα και την ιστορική καταγραφή.

Γ. Καλογεράκης στην ΑΝΩΓΗ: «Αυτό είναι το τελευταίο βιβλίο μου για τα’  Ανώγεια»

Σε δηλώσεις του στην Ανωγή ο Γιώργης Καλογεράκης επέμεινε στην τοποθέτηση του ότι αυτό είναι και το τελευταίο του βιβλίο για τα Ανώγεια, εμείς όμως ευελπιστούμε να αλλάξει σύντομα γνώμη. Αναλυτικά η δήλωση του Γιώργη Καλογεράκη στην “Α” έχει ως εξής:

“Το βιβλίο μου αυτό ήταν το τέταρτο που έχει σχέση με τα Ανώγεια. Ξεκίνησα με τον “Μερτζανοζαχαράκη” μετά έγραψα το βιβλίο “Του χάρου ο μουσαφίρης: Νταμπακομανώλης”, μετά τον “Στεφανογιάννη” και τώρα για τον Χριστομιχάλη. Μέσα σε αυτό το βιβλίο ξεδιπλώνεται η Αντίσταση των Ανωγείων η οποία ξεκίνησε ενωμένη. Μετά λοιπόν από αυτή τη συγγραφική δουλειά η οποία κράτησε 7 χρόνια αποφάσισα ότι θα είναι η τελευταία μου συγγραφική εργασία που έχει σχέση με την ιστορία των Ανωγείων. Έχω κάνει πιστεύω δουλειά ώστε να έρθουν καινούριοι ιστορικοί και ερευνητές να τη συνεχίσουν. Στέκομαι με δέος μπροστά στην Ιστορία των Ανωγείων διαχρονικά και όχι μόνο της Κατοχής και θα είμαι παντοτινός φίλος των Ανωγείων και των Ανωγειανών..”

 Η ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ  ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΔΡΑΚΑΚΗ

Διαβάστε παρακάτω ολόκληρη της ομιλία-παρουσίαση του κ.Εμμανουήλ Δρακάκη στην οποία παρουσίασε ολόκληρη την ζωή του Χριστομιχάλη, από τα νεανικά του χρόνια στα Ανώγεια, την συμμετοχή του σε όλους τους αγώνες που τον χρειάστηκε η Πατρίδα, αλλά και τον θάνατο του σε μεγάλη ηλικία χωρίς να αφήνει περιουσία στους συγγενείς του εκτός από το όνομα του, την σημαία της ομάδας Ανωγείων και μια εικόνα του τουρκομάχου Τζιτζή που ήταν η πηγή έμπνευσης του.

«…. Το πρωί ὀταν ξημέρωνε η μέρα ήρθανε και είπανε να πάνε απάνω όλα τα γυναικόπαιδα. Το διατάξανε οι Γερμανοί..

Ο άντρας μου ήτανε αντάρτης στο βουνό… Άντρες στο χωριό δεν υπήρχανε. Όλοι ήτανε αντάρτες.

Άμα επήγαμε στο σχολειό μάς είπανε να πάμε να πάρομε από το σπίτι μας κάτι, ό,τι ήθελα και μπορούμε να σηκώνομε.

Ήρθαμε εμείς , ήρθενε και το παιδί μου, αυτό μού κλούθανε, αυτὀ ήτονε 9 χρονών. Το λέγαμε Στεφανή. Τότε εγώ είχα τρία παιδιά και ήμουνε έγκυος 8 μηνών.

-Μἀνα, ήντα να πάρω;

-Πάρε παιδί μου το πάπλωμα και πήγαινε…

Το παιδί πήρε το πάπλωμα κι εγώ στο σπίτι μέσα εγύρευγα τα ρούχα που μου χρειάζουνται. Τα βάνω σε ένα τσουβάλι. Γρικώ ένα πυροβολισμό κι ήμουνε μες στο σπίτι. Το παιδί μου ήτονε στο γύρο του δρόμου, στην καμάρα, εκεί που είναι ο Άγιος Νεκτάριος. Εγώ δεν άκουσα πως τους φὠναξε ο Γερμανός..

-Εεεε καημένη…εσκοτώσα το..

Επήγα και το βάνω στα γόνατά μου. Η σφαίρα το βρήκε στον λαιμό. Ο Στεφανής μου άνοιξε το στόμα του και ετελείωσε.

Επήρα το πρόσωπο του Στεφανή μου και το καθάριζα από τα χώματα και εμοιρολογούμουνε. Του’πλυνα το πρόσωπο με τα δάκρυά μου.

Ύστερα δεν μ’ αφήκανε οι γυναίκες μόνο με πήρανε και φύγαμε. Έμεινε η πεθερά μου, η Μαγδαληνή Ξυλούρη, και 2-3 άλλες γυναίκες.

Μας επήγανε οι Γερμανοί στον Γενή Γκαβέ. Εκεί εξωμείναμε. Το πρωί μάς εβάνουνε στον αμαξωτό, μάς επροπατούσανε και επήγαμε στο Πέραμα. Όλα τα γυναικόπαιδα του χωριού. Εκεί μας εφήκανε σ΄ ένα λιόφυτο.

Ήτανε σπερνό τσι Παναγίας..

Οι Γερμανοί εκαίγανε πρώτα τα σπίτια και μετά τα ρίχνανε.

Σαν εγίνηκα εννιά μερών λουχούνα ήρθενε ο πατέρας μου και μας επήρε και επήγαμε στο Κεραμούτσι. Από κει ήτανε τση μάνας μου ο πατέρας. Και κάμαμε στο Κεραμούτσι ένα χρόνο.

Στο χρόνο απάνω ο άντρας μου επολέμησε κι έκανε ένα μικρό σπιτάκι εδώ στ’Ανώγεια, και εγυρίσαμε πίσω…

Ήτανε σπερνό τσι Ανάστασης…

Στην αφήγηση της Ζαφειρένιας Ξυλούρη-Σκουλά, της Μπαμπακιούδαινας, λες και συνοψίζεται όλη η πρόσφατη ιστορία των Ανωγείων. Το αντάρτικο, η θυσία αθώων, το μοιρολόι, η προσφυγιά και μετά η δύναμη για το ξανασήκωμα, για τη νέα ζωή. Από το σπερνό και το θρήνο της Παναγίας, στο μικρό σπιτάκι της επιστροφής και της νέας αρχής. Σε όλα αυτά κυρίαρχη μορφή η γυναίκα, σύζυγος, μάνα, χήρα, αδερφή. Παραμονή της Παναγίας, θεολογικά τούτη τη βραδιά, είμαστε ορθοδοξότατοι. Ιστορικά όμως, σε τούτο τον πανάρχαιο τόπο που μας φιλοξενεί, ίσως να μοιάζουμε ασεβείς και αιρετικοί με ανορθόδοξες εισαγωγές και αρχές.

 «Ο άντρας κάνει τη γενιά…»

Τέλειωσα το Λύκειο, τέλη δεκαετίας του 1970, ακούγοντας από αυτές τις μεγάλες κασέτες που σήμερα θα θύμιζαν τάμπλετ, τις κοντυλιές του Β. Σκουλά «ο άντρας κάνει τη γενιά κι όχι η γενια τον άντρα». Μήπως όμως η γυναίκα κάνει τη γενιά? Η γυναίκα με τη δική της αντίσταση, το μοιρολόι της και με τον αγώνα της? Μια γυναίκα σαν τη Ζαφειρένια. Κι έχει πολλές ο τόπος αυτός, που έκαναν τη γενιά και τους γενάρχες.

Πέρα και πάνω από τους πολιτικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς, δημογραφικούς λόγους, που επικαλούνται βαθυστόχαστοι ιστορικοί κάθε φορά, οι οποίοι θέλουν να αποκρυπτογραφήσουν την ιστορία της Κρήτης, πάνω και δίπλα, θα λέγαμε, ισότιμα, πρέπει να βάλει κανείς το ρόλο της γενιάς στη διαμόρφωσή της. Στην Κρήτη δηλαδή, των Βυζαντινών, Ενετών και Οθωμανών, για να μην αναφερθούμε σε παλιότερες εποχές, αλλά και στη Κρήτη των επαναστάσεων του 19ου αι. και της Ένωσης με την Ελλάδα, οι οικογένειες των πολεμαρχών και όλων αυτών που συσπειρώνονταν γύρω από αυτές, ιδιαίτερα σε  ορεινές περιοχές, ήταν συστατικό στοιχείο της κοινωνικής σύνθεσης της νησιού και είχαν και έχουν μια σημαντική συμβολή στη διαμόρφωση της ιστορίας του, με όλα τα χαρακτηριστικά μιας τέτοιας συμμετοχής. Την πρόσφατη ιστορία μιας τέτοιας οικογένειας που οι αρχές της εντοπίζονται στην όψιμη Ενετοκρατία, μέσα από τη δράση της, παρουσιάζει ο Γιώργος Καλογεράκης, στο νέο δίτομο έργο του «Καπετάν Μιχάλης Ξυλούρης (Χριστομιχάλης)». Σε περίπου 1.200 σελίδες, με πλουσιότατο φωτογραφικό υλικό, με πλήθος δημοσιευμένων εγγράφων, χειρογράφων, ανέκδοτων στο σύνολό τους από ιστορικά αρχεία του νησιού, δημόσια και ιδιωτικά- οικογενειακά, με καταγεγραμμένες σπάνιες μαρτυρίες προφορικής ιστορίας, με ηχητικά ντοκουμέντα,  με ποιήματα, λαϊκές ρίμες, τραγούδια που απλοί σοφοί μελωδοί συνέθεσαν για τους ήρωές τους και, με τη σιγουριά της μέχρι τώρα γνωστής βιβλιογραφικής παραγωγής που ο ίδιος κατέχει και έχει εμπλουτίσει με δεκάδες μελέτες και μονογραφίες, ο Γ. Καλογεράκης κατορθώνει να μην δώσει απλά την ιστορία της αντιστασιακής δράσης του Χριστομιχάλη Ξυλούρη στην περίοδο 1940-1945, αλλά την ιστορία της γενιάς των Ξυλούρηδων από τις αρχές του 19ου αι., μέχρι σήμερα. Και σε ένα δεύτερο επίπεδο, εν μέρει και την ιστορία και άλλων γενιών των μαρτυρικών Ανωγείων, με τις οποίες οι Ξυλούρηδες έδωσαν κοινούς αγώνες αντίστασης στους λογής κατακτητές για την ελευθερία: Σκουλάδες, Δραμουντάνηδες, Σταυρακάκηδες, Βρέντζοι, Σμπώκοι, Κεφαλογιάνηδες, Καλομοίρηδες, Κουνάληδες κ.α.

ΜΙΑ ΒΑΛΙΤΣΑ ΜΕ ΤΗ ΣΗΜΑΙΑ ΤΗΣ Α.Ο.Α. ΚΑΙ ΤΑ ΡΟΥΧΑ ΤΟΥ, Η ΠΕΡΙΟΥΣΙΑ ΠΟΥ ΑΦΗΣΕ ΠΙΣΩ ΤΟΥ…

«.. είχαμε γυρίσει από το λαϊκό νοσοκομείο. Στις 10.00 το πρωί μου ζήτησε ο θείος μου ο Χριστομιχάλης να του αλλάξω τη θέση στο κρεββάτι του. Με έβαλε και τον γύρισα να κοιτάζει την ανατολή. Δάκρυσα και το κατάλαβε. Μου λέει: «μην τυραννιέσαι, μια ώρα θα ζήσω ακόμα». Κι ύστερα μου παράγγειλε να ανοίξω το πορτοφόλι του και να πάρω τα λεφτά που είχε μέσα. «Να πάρεις τα λεφτά», μου λέει, «και να πάρεις τρία τυριά. Να δώσεις ένα του Πουρνάρα, ένα του Κελαηδή και ένα του Τριγώνη». Ήταν οι γιατροί στο Λαϊκό Νοσοκομείο Αθηνών που τον παρακολουθούσαν. «Και να μην αφήσεις κανέναν να κλείσει τα μάτια μου, παρά μόνο εσύ». Αυτά μου είπε στις 10.00. Δεν ξαναμίλησε. Στις 11.00 πέθανε. Την παραγγελιά με τα τυριά την έκανα. Έτσι απλά έσβησε, σύμφωνα με την αφήγηση του ανιψιού του Ηρακλή Ξυλούρη του Αστρινού που τον φιλοξενούσε στο σπίτι του στην Αθήνα, το 1972, ο σεμνός αγωνιστής Χριστομιχάλης Ξυλούρης.

Η μόνη περιουσία που άφησε ήταν μια βαλίτσα με τα ρούχα του, η κατοχική σημαία της ανεξάρτητης ομάδας Ανωγείων και μια κορνίζα με τη φωτογραφία του τουρκομάχου Εμμ. Ξυλούρη ή Τζιτζή. Είχε γεννηθεί στα 1882 στα Ανώγεια του Μυλοποτάμου που ήταν ακόμη υπό οθωμανικό ζυγό. Γιος του Χρήστου και της Βασιλικής Καλομοίρη, είχε τέσσερις αδερφάδες, τη Μαρία, την Ελένη, την Καλλιόπη και την Ειρήνη κι έναν αδερφό, το Μιλτιάδη. Φοίτησε στο Δημοτικό σχολείο Ανωγείων, αλλά αυτό που τον εντυπωσίασε περισσότερο σαν μικρό παιδί ήταν να ακούει τις διηγήσεις του τουρκομάχου Μανόλη Ξυλούρη ή Τζιτζή για τους πολέμους και τις μάχες που είχε δώσει ο ίδιος, ή νωρίτερα ένας άλλος Ξυλούρης, ο Γιώργης ή Σουβλής,στις μεγάλες επαναστάσεις των συγχωριανών και των συμπατριωτών του το 190 αι. Αγώνες και ολοκαυτώματα: το πρώτο στις 14 του Ιούλη 1822, από το Σερίφ Πασά και το δεύτερο 45 χρόνια αργότερα, το 1867, από το Ρεσίζ Πασά. Με τέτοια ανατροφή ο μικρός Μιχάλης δεν είχε άλλη επιλογή παρά να ακολουθήσει ως πρότυπα στη ζωή του τον Καπετάν Σουβλή και τον Καπετάν Τζιτζή. Το Σεπτέμβρη του 1911, σε ηλικία 19 χρονών κατατάσσεται εθελοντικά στον ελληνικό στρατό. Παίρνει τη βασική εκπαίδευση και απολύεται ως δεκανέας. Με την κήρυξη των Βαλκανικών πολέμων, ένα χρόνο μετά, Σεπτέμβριο του 1912, περπατώντας από το χωριό του και διασχίζοντας το νομό Ρεθύμνου, θα έρθει στη Σούδα μαζί με άλλους συγχωριανούς και συγγενείς του, το Χαράλαμπο Ξυλούρη, το Γιάννη Σταυρακάκη ή Μερτζανογιάννη, το Βασίλη Ξυλούρη ή Στρατοβασίλη και άλλους για να αναχωρήσει για το μέτωπο με το υπερωκεάνιο «Θεμιστοκλής». Πήρε μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13 και διακρίθηκε σε σημαντικές μάχες, όπως στα Πέντε Πηγάδια, στη  μάχη των Πεστών, της κορυφής της Μανωλιάσας (που άνοιξε το δρόμο για την κατάληψη των Ιωαννίνων), του Άη Λια, της Αετοράχης, του Μπιζανίου. Στον ελληνοβαλκανικό πόλεμο του 1913, μέλος του ένδοξου κρητικού Συντάγματος, θα λάβει μέρος στην κατάληψη της Καβάλας, της Ξάνθης και της Δράμας. Βενιζελικός από μικρός, θα επιστρατευθεί ξανά και θα βρεθεί στη Θεσσαλονίκη με τα άλλα παιδιά της Αμύνης, όπως το Γιώργη και το Στέλιο Σκουλά, δικηγόρους, τον Κωνσταντίνο Ξυλούρη και τον Εμμανουήλ Ξυλούρη ή Στρατομανώλη. Τα υψώματα του Σκρα που κατέλαβαν μετά από έξι μερόνυχτα μαχών, ήταν η αφορμή για να τιμηθεί πρώτη φορά ο Χριστομιχάλης με το παράσημο ανδρείας του Συντάγματός του. Το 1912, με το τάγμα του Βλαστού θα μπεί στη Σμύρνη και θα συνεχίσει προς το Αϊβαλί. Θα ζήσει όλη τη φρικαλεότητα του Μικρασιατικού μετώπου προσπαθώντας να διατηρήσει την ανθρωπιά και τη μεγαλοψυχία του: «Πήραμε διαταγή να μπούμε στο χωριό Γιάκιοϊ και να μην αφήσουμε ζωντανό Τούρκο, ούτε γυναίκες, ούτε παιδιά. Μαζί μου ήσαν ο Σταυρούλης, ο Μαχαιράκης κι ένας Βιτζικουνάκης. Εγώ όμως παρ’ ότι έπεσαν στα χέρια μου η οικογένεια ενός Συνταγματάρχου που είχε κάνει μεγάλη σφαγή στην Πέργαμο, δεν επέτρεψα σε κανένα στρατιώτη να κάμει κάτι κακό, μόνο τη στολή του Τούρκου Συνταγματάρχου πήρε ο Μαχαιράκης και μάλιστα την έφερε στο χωριό μας».

Θα πάρει απολυτήριο το 1919, αλλά θα επιστρατευθεί και πάλι με τριάντα συγχωριανούς του το ’21 και θα βρεθεί στη Θράκη κι από εκεί στη Ραιδεστό. Μετά από το κίνημα Πλαστήρα- Γονατά, πεινασμένος κι εξαντλημένος, όπως όλο το έθνος, θα βρεθεί πίσω στην Αθήνα. Τον βοήθησε ένας θείος του ο Κουτεντάκης με φαγητό και λεφτά για να βρεί τις δυνάμεις να γυρίσει στο χωριό το 1922. Από το 1925 ως το 1940 θα κάνει τον χασάπη στο Ηράκλειο, έχοντας δικό του μαγαζί στο Καμαράκι. Τα πάντα όμως, σταύλους και χασαπιό, τα εγκατέλειψε, όταν το Μάιο του 1941 οι γερμανοί αλεξιπτωτιστές σκοτείνιαζαν τον ουρανό του Ηρακλείου

ΤΟΜΕΑΡΧΗΣ ΣΤΗΝ ΧΑΝΙΩΠΟΡΤΑ

Πριν από την πτώση των Γερμανών αλεξιπτωτιστών ο στρατιωτικός διοικητής νομού Ηρακλείου συνταγματάρχης Χαράλαμπος Παπαθανασόπουλος είχε οργανώσει Πολιτοφυλακή για την άμυνα της πόλης και της ευρύτερης περιοχής της. Ο 48χρονος ανωγειανός κρεοπώλης στο Καμαράκι, δεν είχε μείνει αδρανής. Είχε αναλάβει Τομεάρχης στην περιοχή της Χανιώπορτας και στους συνοικισμούς Μπρούμη και Θέρισσο.

« Περί την 12ην -13ην της 20ης Μαϊου 1941, γράφει σε έκθεσή του το 1962, ο καπετάν- Χριστομιχάλης, ευρισκόμενος εις το εν Ηρακλείω κατάστημά μου αντελήφθην την ρίψιν αλεξιπτωτιστών εις την έξωθι της πόλεως περιοχήν Χανίων Πόρτα, ότε έσπευσα εις τον τομέα μου και μετά των : Μιχαήλ Β. Σπιθούρη, εξ Ανωγείων, Ιωάννην Κ, Ξυλούρη ή Γκεγκρέζου, εξ Ανωγείων, Παύλου Δαρδανδή, εξ Ηρακλείου και Καράτζη, εκ Μελιδοχωρίου, έλαβον μέρος εις την Μάχην της Κρήτης παρά την Πύλην Χανίων εν συνδέσμω αριστερά μετά του στρατιωτικού τμήματος υπό τον Ταγματάρχην Πεζικού Μιχαήλ Τζουλάκη και δεξιά με ομάδα ενόπλων Ανωγειανών υπό των παλαιών οπλαρχηγών Εμμ. Σκουλάν, και Εμμ. Μιχ. Σκουλάν, Εμμανουήλ Αθνασίου Σκουλάν, Παύλου Κουτεντάκη […], η μάχη εσυνεχίσθη ολόκληρον την ημέραν και την νύκτα επί των τειχών της πόλεως, αποκρουσθείσης της εισόδου των Γερμανών εις την πόλιν, οι οποίοι όμως κατέλαβον τας θέσεις Θέρισσον – Μπρόυμη και Καμίνια…».

Στις επόμενες ημέρες και μέχρι την παράδοση της πόλης στα ναζιστικά στρατεύματα, ο καπετάν- Χριστομιχάλης, υπακούοντας στις διαταγές του στρατιωτικού διοικητή και του φρουράχου Ηρακλείου Εμμ. Τζαγκαράκη, θα προσπαθεί να αποκρούσει και να απωθήσει τους από αέρος εισβολείς από το κέντρο και την Καλοκαιρινού,  από την περιοχή της Ηλεκτρικής, από την Γιόφυρο και τον Εσταυρωμένο, από τον Μασταμπά, από τον Άγιο Γιάννη τον Χωστό, από την Φορτέτσα και την Κνωσό.

« …Την 28ην Μαϊου 1941, ότε ερρίφθησαν οι πολλοί αλεξιπτωτισταί Γερμανοί εις αεροδρόμιον Σπήλια και Προφήτην Ηλία και εφαίνετο βεβαία η κατάληψις του Ηρακλείου, μετέβημεν εις μετόχι Διαμαντή όπου διανυκτερεύσαμεν.

Την 29ην Μαϊου μαζί με τον Μιχάλη Σπιθούρην δια μέσου Κρουσώνος μετέβημεν εις το χωρίον μου Ανώγεια όπου εσυνέχισα τον αγώνα αντιστάσεως κατά των Γερμανών κατακτητών ανελλιπώς μέχρις της απελευθερώσεως».

Είχε όμως αφήσει πίσω του και στην Αθανασία τους συντρόφους του από την πρώτη μέρα της εισβολής: τον Παύλο Δαρδανδή και τον Ιωάννη Ξυλούρη ή Γκεγκρέζο, που τις προηγούμενες μέρες είχε κατέβει στην Χώρα με τα κοπέλια του για να κάνει τις ψουνιές για το μπακάλικο που είχε στο χωριό, αλλά όταν είδε τον ουρανό να μαυρίζει από τα μαύρα σιδερένια πουλιά, έμπεψε τα παιδιά του πίσω και εκείνος έμεινε για να κάνει το χρέος του, το χρέος που του είχε διδάξει η γενιά του και η ιστορία της:

…Στο Κάστρο εκατέβηκε από τον Ψηλορείτη/

για να’ χει πρωτομάρτυρα στη μάχη της η Κρήτη

Στο Κάστρο εκλειδώθηκε κι έμεινε αποσπέρας

Να βγει να πάει στο χωριό ταχιά τση άλλης μέρας

Τόνε προλάβαν οι οχτροί που χτύπησαν την πόλη

Και πιάσαν να υπερασπιστούν με τ’ αρματά τους όλοι

Η ολόπρωτη μπαλωθιά, η ολόπρωτη σφαίρα

Σκότωσε πέντε κοπελιών βυζάρια των πατέρα…

Τις μέρες που ο Χριστομιχάλης υπερασπιζόταν ως Τομεάρχης Πολιτοφυλακής συνοικισμούς του Ηρακλείου, άλλοι συγχωριανοί του μάχονταν στην ευρύτερη περιοχή του, στον Άγιο Νικόλαο στον Γάζι, στου Αγάκου την Χαλέπα, στου Τσαλικάκι, αλλά στα Ρεθεμνιώτικα, στον Πρίνο Μυλοποτάμου, στον Λατζιμά και γίνονταν μάρτυρες της λεφτεριάς:  Σκουλάδες- Τζαβελάκηδες, Χαιρέτηδες, Σταυρακάκηδες, Πασπαράκηδες, Βιτώροι, Μανουράδες, Κεφαλογιάννηδες, Μαγούλιοι,  Φασουλάδες και Ξημέρηδες.

Κι ήμασταν μόνο στην αρχή του μακρύ καταλόγου της θυσίας και και της Αντίστασης.

ΣΥΓΚΡΟΤΗΣΗ ΕΘΝΙΚΗΣ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

« … Εν Ανωγείοις σήμερον την 15ην του μηνός Αυγούστου, ημέραν Παρασκευήν και ώραν 20ην του χιλιοστού τεσσαρακοστού πρώτου, οι υπογεγραμμένοι: Ιωάννης Στεφάνου Δραμουντάνης ή Στεφανογιάννης, Μιχαήλ Χρίστου Ξυλούρης, Παπα- Ιωάννης Εμμ. Σκουλάς, Γεώργιος Στεφ. Δραμουντάνης, Νικόλαος Γεωργίου Σταυρακάκης, Νικόλαος Γεωργίου Μανούσος, ιατρός, Κωνσταντίνος Αντ. Κουνάλης ιατρός, εν συνεργασία μετά του ανθυπομοιράρχου Δημητρίου Κίπη, ενεργούντος αρχήθεν κατασκοπείαν υπέρ της συμμάχου Μεγ. Βρεττανίας, ως και του Ελευθερίου Δρανδάκη, ιατρού, συνελθόντες εις την οικίαν του πρώτου συνεσκέφθημεν τ’ ακόλουθα:

Λαβόντες υπ’ όψιν ότι το Έθνος και η Πατρίς διέρχονται την κρισιμωτέραν περίοδον της Ιστορίας των και πεποιθότες ότι οι Γόρδιοι Δεσμοί των ιστορικών αναγκών των Εθνών κόπτονται δια του ξίφους και των θυσιών

ΑΠΟΦΑΣΙΖΕΙ

Την ίδρυσιν και συγκρότησιν Επιτροπής Εθνικής Απελευθερωτικής Δράσεως εκ των ανωτέρω προσώπων με Πρόεδρο αυτής τον Ιωάννην Στεφ. Δραμουντάνην και τα λοιπά ως μέλη αυτής, ορίζοντες βασικούς σκοπούς ταύτης τα κάτωθι:

-Να βρεθούν και να στελεχώσουν την οργάνωση ικανοί και επίλεκτοι συνεργάτες, με ηθική και ψυχική δύναμη και « δεδοκισμένων εθνικών φρονημάτων» χαρακτήρα.

-Να καλλιεργηθεί και να διατηρηθεί ακμαίο το ηθικό του Λαού.

-Να φροντίζουν για την περισυλλογή και διαφύλαξη πολεμικού υλικού για να χρησιμοποιηθεί για τις ανάγκες του εθνικού αγώνα.

-Να παρέχουν κάθε δυνατή οικονομική συνδρομή και περίθαλψη στα θύματα του κατακτητή, δίνοντας πρώτα οι ίδιοι « τας περιουσίας μας υπέρ του εθνικού απελευθερωτικού αγώνος».

-Να διατηρηθεί η επαφή και η συνεργασία με τους «εν τη Νήσω στρατιωτικούς αντιπροσώπους της συμμάχου Μεγάλης Βρετανίας, παρέχοντες αυτοίς πάσαν συλλεγομένην πληροφορίαν περί της δυνάμεως, των κινήσεων, των μυστικών σχεδίων και του εν γένει πολεμικού μηχανισμού του κατακτητού.

-Να εξακολουθήσουν την φροντίδα, περισυλλογή και περίθαλψη των εν τη Νήσω Άγγλων στρατιωτικών και να διευκολύνουν με κάθε τρόπο την επιστροφή τους στις βάσεις τους.

Κι όλα τα παραπάνω τα σφράγιζαν με τον ιερό όρκο της Οργάνωσης:

«Ορκίζομαι να τρέφω αιώνιον μίσος εναντίον του κατακτητή, να βλάπτω αυτόν παντού κατά τας επιταγάς του εθνικού συμφέροντος, έτοιμος να θυσιάσω την ζωήν μου υπέρ της απέλευθερώσεως της πατρίδος μας και δεν θα προδώσω τα μέλη της Οργάνωσης.»

Οι στόχοι της Οργάνωσης ήταν σαφείς και η δράση της άμεση. Δεν θα μπορούσαν λοιπόν για πολύ να μείνουν κρυφά από τις Ναζιστικές Αρχές και τους συνεργάτες τους.

Τη βαθιά νύκτα της 24ης Ιανουαρίου 1942, ξημερώματα 25ης, μεγάλη γερμανική δύναμη κυκλώνει το χωριό. Ήταν η πρώτη φορά στην Κατοχή που θα συγκεντρώσουν τους κατοίκους στην πλατεία του χωριού, στην «Αρμί» συγκεκριμένα, «πρός εξακρίβωσιν και εξάθρωσιν του Δικτύου της Εθνικής Πατριωτικής Δράσεως των Ανωγειανών..», την παράδοση του συμμαχικού κλιμακίου που κατά την Γερμανική Αντικατασκοπεία είχε την έδρα του στα Ανώγεια και κυρίως, για την «επίδρασιν επί του ηθικού των κατοίκων και τρομοκράτησιν αυτών».

Σε επίπεδο προσώπων οι Γερμανοί αναζήτησαν ως ζωτικά στοιχεία με πατριωτική φλόγα τους πρωτεργάτες της Ανωγειανής Αντίστασης:  παπα- Γιάννη Σκουλά, Νικόλα Σταυρακάκη, Χριστόδουλο Σμπώκο, Εμμανουήλ Σκουλά ή Φρουδά, Αθανάσιο Σκουλά, Νίκο Βογιατζή, Χριστομιχάλη Ξυλούρη, Γιώργο και Ιωάννη Δραμουντάνη.

Αφού δεν κατόρθωσαν να βρουν επαρκή στοιχεία και να συλλάβουν τους ηγέτες της αντάρτικης ομάδας των Ανωγείων, προχώρησαν στη σύλληψη ομήρων, συγγενών του Χριστομιχάλη κατά κύριο λόγο και στην επικήρυξη των Δραμουντάνηδων και στη δήμευση της περιουσίας της Α.Ο.Α. .

Μετά τις εκτελέσεις των Ελλήνων συνεργατών των Γερμανών στα  τέλη Μαϊου του 1942 και τα σαμποτάζ στα αεροδρόμια Ηρακλείου και Καστελλίου που ακολούθησαν, οι Γερμανοί εξαπολύουν μεγάλες έρευνες σε όλη την Κρήτη για την ανεύρεση όπλων και τη σύλληψη αντιστασιακών. Τον Ιούλιο του 1942, ο διοικητής Χωροφυλακής Ηρακλείου Ιω. Πολιουδάκης μεταβαίνει με ισχυρές δυνάμεις στα Ανώγεια, συγκεντρώνει 200 κατοίκους στο σχολείο και ζητάει τη συνεργασία τους για την παράδοση παράνομου οπλισμού, την παράδοση ανταρτών και των Άγγλων που έκρυβαν στα όρη, διαφορετικά οι Γερμανοί θα κατέστρεφαν το χωριό δια βομβαρδισμού. Παρά την πίεση και την τρομοκρατία που ασκήθηκε, ο Πρόεδρος της Κοινότητας Ιω. Σμπώκος και όλοι οι παρευρισκόμενοι Ανωγειανοί δήλωσαν ότι προτιμούν την καταστροφή παρά την ατίμωση. Τον επόμενο μήνα τελικά οι Γερμανοί σε αντίποινα κηρύσσουν τον Ψηλορείτη ως νεκρή ζώνη για όλους τους κτηνοτρόφους της περιοχής και διατάσσουν την εκκένωση των ποιμνιοστασίων της περιοχής.

Τα μεσάνυχτα της 12ης προς 13η Φεβρουαρίου 1944, έξι μήνες πριν από το ολοκαύτωμα, έχουμε τον τρίτο αποκλεισμό της κωμόπολης. Πέντε τάγματα των Ες Ες, καταιγισμοί όλμων, χειροβομβίδων και πολυβόλων γεμίζουν τις χαράδρες στο ανωγειανό αόρι. Οι ηγέτες της Α.Ο.Α. λόγω της παρετεταμένης κακοκαιρίας των ημερών βρέθηκαν αποκλεισμένοι από το μπλόκο. Η έρευνα των οικιών ήταν αυστηρή. Έτσι δεν άργησαν να σκίσουν τον αέρα φωνές αλαλαγμού χαράς από τα όργανα των Ναζί στην ανακάλυψη του καταφυγίου του Στεφανογιάννη. Γαλήνιος και υπερήφανος ο ίδιος, βλέποντας το μάταιο της αντιστάσεως και για να μην προκληθεί ολοκληρωτική καταστροφή του χωριου του, θα παραδοθεί στα Ες Ες που θα τον εκτελέσουν αφήνοντας ο ίδιος ως τελευταία κραυγή ένα «Ζήτω η Ελλάς».

Από την ίδρυση της Επιτροπής Εθνικής Απελευθερωτικής Δράσης και στη συνέχεια της Ανεξάρτητης Ομάδας Ανωγείων, ο Χριστομιχάλης στεκόταν δίπλα στον Πρόεδρο και Αρχηγό Γιάννη Δραμουντάνη Στεφανογιάννη. Στις συσκέψεις των αρχηγών της ένοπλης κρητικής αντίστασης, την άνοιξη του 1942, στην Κορακόπετρα, στη Λυγκιά, στη Μύθια (Πετροβολάκια) Στεφανογιάννης και Πετρομιχάλης ήταν μαζί. Η εκτέλεση του Στεφανογιάννη τη 13η Φεβρουαρίου 1944 φέρνει το Χριστομιχάλη ως μοναδικό και αδιαφιλονίκητο διάδοχό του στην αρχηγία της «Ε.Α. Ψηλορείτης Ρεθύμνης». Ο ηγετικός του χαρακτήρας, το σεμνό του ήθος, η γενναιότητά του και οι διοικητικές του ικανότητες έχουν κερδίσει την εκτίμηση και το σεβασμό των ανωγειανών ανταρτών και όλων των αντιστασιακών ομάδων του νομού Ρεθύμνης (Χρήστος Τζιφάκης, αρχηγός αντίστασης Ρεθύμνου), την αγάπη και την αφοσίωση των συμπολεμιστών του, αλλά και την αναγνώριση από το στρατηγείο της Μέσης Ανατολής και από τους εκπροσώπους του στο νησί: τον Τομ Ταμπάμπιν και τον Π. Λη Φέρμορ.

ΔΡΑΣΗ ΚΑΙ ΣΑΜΠΟΤΑΖ

Η μετέπειτα δράση του θα τους δικαιώσει. Στις πρώτες ενέργειές του ήταν οι σύλληψη και η τιμωρία του συνεργάτη των Γερμανών Αναστάσιου Καζάκη –Συμεωνίδη. Το σαμποτάζ του γερμανικού φυλακίου στην Πυργού Μαλεβιζίου τον Ιούλιο του 1944, το σαμποτάζ της Δαμάστας (Αύγουστος 1944), η μάχη στη θέση Μύθια της Νίδας, στο Γέρο Πόρο, στο Κορφιανό Αόρι (9 Σεπτεμβρίου 1944), στην Αξύπετρα του Καβροχωριού, στη Φοινικιά (30 Σεπτεμβρίου 1944) κλπ.

«Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρο της αγγλικής κατασκοπείας εν Κρήτη, και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του Λοχίου Φρουράρχου Γενί Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια βρίσκουν άσυλο και προστασία οι αντάρτες των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε, χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ισοπέδωσιν τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού, όστις ήθελε βρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού, εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου. Χανιά 13 Αυγούστου 1944. Ο στρατιωτικός διοικητής Φρουρίου Κρήτης Χ. Μίλλερ.» Αυτή ήταν η διαταγή που εξέδωσαν οι κατακτητές για να δικαιολογήσουν τη βαρβαρότητα που επέδειξαν για τα Ανώγεια, τον Αύγουστο του 1944, 72 χρόνια πριν.

Σε αναφορά του Χριστομιχάλη Ξυλούρη, της 17ης Αυγούστου 1944, προς τον αρχηγό της εθνικής οργανώσεως Ρεθύμνης Χρήστο Τζιφάκη, σημειώνεται μεταξύ άλλων: «Τη νύχτα της 13ης προς 14η τρέχοντος, ισχυραί γερμανικαί δυνάμεις προερχόμεναι εκ Ρεθύμνης, Ηρακλείου και Μεσσαράς απεπειράθησαν να εισέλθουσιν εις Νίδα. Περικύκλωσαν μέ κατα βάθος κλιμάκωσιν το χωρίον μέ σκοπό την σύλληψιν όλου του άρρενος πληθυσμού και κατερείπωσιν ολόκληρου του χωριού. Την πρωϊαν της 14ης, οι επιδρομείς, αφού συνεκέντρωσαν υπέρ τα 1500 γυναικόπαιδα και υπέρ τους 100 γέροντες και τινές νέους, μη δυνηθέντας να αποφύγωσιν τον κλοιόν, τους εξεδίωξαν υπό ισχυράν συνοδείαν και με τον πλέον βάναυσον και σκληρόν τρόπον. Μετά ταύτα επεδόθησαν κυριολεκτικώς εις την  λεηλασίαν του χωρίου. Και αφού αφήρπασαν όλον τον πολύτιμον θησαυρόν του χωρίου (250 φορτηγά αυτοκίνητα μετέφεραν επί δύο μέρες τα λάφυρα στο Ηράκλειο), παρέδωσαν το χωρίο στις φλόγες, ενώ συγχρόνως δι’ εκρηκτικών υλών κατεδάφιζον τας οικίας…»

Στην κατάληξη της αναφοράς του προς τον αρχηγό Τζιφάκη ο Χριστομιχάλης σημειώνει : «Το γεγονός όμως της τελείας, της πρωτοφανούς αυτής καταστροφής, δεν πρόκειται να επιδράσει απογοητευτικώς στην ψυχή μας, ούτε καν να μειώσει τον ζήλον και την πίστην δια την συνέχισιν του μεγάλου σκοπού μέχρι τέλους, η ιερότης του οποίου μας χαλυβδώνει την ψυχήν και μας κάνει να αδιαφορώμεν τελείως δια τας πάσης φύσεως υλικάς και ανθρωπίνους θυσίας […] ». Πράγματι τα Ανώγεια και η Κρήτη θα συνεχίσουν να αντιστέκονται μέχρι τις αρχές του χειμώνα του 1944, που οι Γερμανοί αναχωρούν από το Ηράκλειο και το Ρέθυμνο και συμπτύσσονται στην οχυρά θέση Χανίων.

Με ημερομηνία 15 Οκτωβρίου 1944, ο Έλληνας πια στρατιωτικός διοικητής Ηρακλείου, αντισυνταγματάρχης Ανδρέας Νάθενας, με επείγουσα διαταγή του, ορίζει φρούραρχο της πόλης του Ηρακλείου τον Καπετάν Πετρακογιώργη και υποφρούραρχο τον αρχηγό των Ανωγείων Χριστομιχάλη Ξυλούρη, με ρητές εντολές να φροντίσουν για την τήρηση της τάξεως, την εξασφάλιση της τιμής, της ζωής, της περιουσίας και της ησυχίας των πολιτών, αλλά και της προστασίαςτων δημοσίων καταστημάτων και Τραπεζών. Ειδικότερα, ο υποφρούραρχος Χριστομιχάλης Ξυλούρης είχε την ευθύνη για την εξασφάλιση των αποθηκών του Ερυθρού Σταυρού στην πόλη. Στην περίοδο αυτή, αμέσως μετά δηλαδή την αποχώρηση των Γερμανών και μέχρι τον αφοπλισμό των αντάρτικων οργανώσεων στο νησί, ο ρόλος του Χριστομιχάλη Ξυλούρη για την άμβλυνση των αντιθέσεων ανάμεσα στις αντιστασιακές ομάδες της Κρήτης, ιδιαίτερα της περιοχής Ηρακλείου, -Ε.Ο.Κ. και Ε.Α.Μ.-  και όσο το δυνατόν ειρηνική μετάβαση στην διοίκηση της πόλης και της Κρήτης από τις εθνικές δυνάμεις, ήταν καθοριστικός, λειτουργώντας συναινετικά προς όλες τις κατευθύνσεις.

Στην αυτοβιογραφία που υπαγορεύει στις 30 Ιανουαρίου 1972 στον ανιψιό του Μιχάλη Ξυλούρη (του Στρατομανώλη) ο Χριστομιχάλης Ξυλούρης ανέφερε λιτά, δωρικά: «το μεγαλύτερο έργο μου υπήρξε το Σχολείο Πυροπαθών Ανωγείων. Ήμουνα Δήμαρχος Ανωγείων το 1948-49 […]. Με την επιστροφή μας εις Ηράκλειο από Γενί Γκαβέ εστρατωνιστήκαμε εις Γενί Τζαμί εις το Δημοτικόν Σχολείον και το οποίον ονομάσαμε Οικοτροφείον Ανωγείων. Εις το ίδιο οίκημα εγκαταστήσαμε και τα γραφεία της Ενώσεως Πυροπαθών Ανωγείων, εκάναμεν καταστατικόν τον οποίον εστείλαμεν στο Πρωτοδικείον και αναγνερίσθημεν επισήμως ως Σύλλογος Πυροπαθών Ανωγείων. Ομοίως εκάναμεν και άλλον έγγραφον προς τον Νομάρχην Ηρακλείου και εις τον επιθεωρητήν Μέσης Εκπαιδεύσεως, όπως μας παραχωρηθεί το οίκημα Γενί Τζαμί δια τον εξής σκοπόν: όπως συγκεντρώσομεν εκεί τα παιδία της καταστραφείσης πόλεως των Ανωγείων, τα διασκορπισμένα εις τους δύο νομούς Ηρακλείου και Ρεθύμνης, να διαμένουν εντός του οικήματος, να σιτίζονται και να μαθαίνουν και γράμματα. Και πράγματι μας παρεχωρήθη το οίκημα. Εκαλέσαμεν και τον ιατρόν του Ερυθρού Σταυρού, ονόματι Ντουριγεμάν, στην καταγωγή Σουηδός, και μας υπεσχέθη ότι θα μας βοηθήσει όσο ήταν δυνατόν. Και πράγματι μας βοήθησε. Εν τω μεταξύ, ενεφανίσθη και η Ούνρα, η οποία και αυτή μας βοήθησε πάρα πολύ, τόσο και εις το Οικοτροφείον, όσο και στους κατοίκους της καταστραφείσης κωμοπόλεως. Μας εβοήθησαν πάρα πολύ εθελόντριες, οι πλέον μορφωμένες κυρίες των Ανωγείων επήραν απόφασιν εναλλάξ να έρχονται οκτώ κάθε εβδομάδα, να παρευρίσκονται και να επιβλέπουν εις την μαγειρικήν του συσσιτίου. Καθώς γράφω και εις άλλο κεφάλαιο, όλα τα κόμματα τα πολιτικά Ανωγείων, Φιλελεύθεροι, Βενιζελικοί, Λαϊκοί και αριστεροί ηνώθημεν ως ένας άνθρωπος δια να φροντίσωμεν δια την στέγασιν και δια να τους προσφέρωμεν ότι ήταν ανθρωπίνως δυνατόν»

Το οικοτροφείο Ανωγείων λειτούργησε από το Νοέμβριο του 1944, ως τον Ιούνιο του 1947, στο σημερινό 1ο Δημοτικό Σχολείο Ηρακλείου, γνωστό ως και σήμερα ως «Ανωγειανό», φροντίζοντας πάνω από 350 παιδιά. Τη σχολική χρονιά 1947-48 μεταφέρθηκαν τα παιδια στα Ανώγεια στο επισκευσμένο πλέον σχολείο του χωριού τους.

Η Ένωση Πυροπαθών Ανωγείων λειτούργησε από τις 15 Νοεμβρίου 1944 ως την ημέρα επανασύστασης του Δήμου Ανωγείου στις 18 Αυγούστου του 1948, οπότε ο Δήμος Ανωγείων, με διορισμένο πρώτο Δήμαρχο τον Καπετάν Μιχάλη ανέλαβε τις υποχρεώσεις της Ένωσης και για την ολοκλήρωση της μεγάλης προσπάθειας ανοικοδόμησης του μαρτυρικού χωριού. «Μου έπεσεν και πάλιν ο κλήρος ότι πρέπει να διοριστώ πρώτος Δήμαρχος Ανωγείων. Εγώ έφερα αντίρρηση διότι ήμουν πολύ κουρασμένος τόσο από τα χρόνια της Κατοχής, όσο και από τη φροντίδα του Οικοτροφείου τα τρία χρόνια που λειτούργησε στο Ηράκλειο και τις μεγάλες φροντίδες όπου είχα αναλάβει ως Πρόεδρος Πυροπαθών δια την ανοικοδόμησιν της καταστραφείσης κωμοπόλεως. Αλλά κατόπιν μεγάλης πιέσεως από όλους τους επιστήμονες εδέχθην και εσήκωσα το σταυρό του μαρτυρίου.»

Τη δεκαετία του 1950, εξήντα χρονών πια, επέλεξε και διέμενε σε μια καλύβα στη Βαρυμπόμπη Αττικής. Λιτός σε όλη του τη ζωή, αν και προσωπικός φίλος του Σοφοκλή Βενιζέλου, δε δέχτηκε ποτέ και από κανέναν χρηματική βοήθεια. Το 1947 αρνήθηκε το διορισμό του ως επόπτης ασφαλείας του υποκαταστήματος της Τραπέζης της Ελλάδος στο Ηράκλειο. Στην απαντητική επιστολή του προς το Σοφοκλή Βενιζέλο έγραφε ότι δεν επιθυμούσε να είναι παράσιτο και ότι επιθυμούσε απείρως να επανέλθει στον ελεύθερο επαγγελματικό βίο. Λίγα χρόνια μετά (1967), αρνείται να δεχτεί μια εφάπαξ βοήθεια 3.000 δραχμών από το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας και την Πρόνοια Ρεθύμνου: «Πράγματι αναξιοπαθώ, περισσότερον ίσως από ότι φαντάζεστε, αλλά προτιμώ να ζω αξιοπρεπώς.» Φυσικά δεν μπορούσε να δεχτεί ούτε το χρηματικό βοήθημα που του απέστειλε ο Στυλιανός Παττακός στα χρόνια της Δικτατορίας, ούτε τη συνταξιοδότηση που του προσέφερε. Θα συνεχίσει να προτιμά την αξιοπρέπεια που του εξάσφάλιζε η φτωχική καλύβα στη Βαρυμπόμπη. Άλλωστε είχε μάθει από τα νεανικά του χρόνια να στήνει αντίσκηνο στον αγαπημένο του Ψηλορείτη και να κοιμάται κάτω από τα άστρα, στα καταφύγια του πολέμου και στα σπήλαια της ειρήνης. Μόνο όταν δεν μπορούσε πια να αυτοεξυπηρετηθεί θα ζητήσει τη φιλοξενία στο σπίτι του ανιψιού του Ηρακλή Ξυλούρη και της συζύγου του Μαρίας Περάκη, κάπου στην Αθήνα, όπου και θα πεθάνει αθόρυβα, στις 6 Ιουνίου 1972.

«Πάντοτε μπροστά στις μάχες ήμουν φοβισμένος. Αλλά με την πρώτη σφαίρα που έπεφτε γινόμουνα θηρίο». Τόσο ειλικρινής, τόσο λιτός, τόσο ανιδιοτελής ήταν ο Καπετάν Χριστομιχάλης. Ήταν και είναι όλοι οι πραγματικοί αγωνιστές των λογής μαχών της ζωής, ειρηνικών και πολεμικών, επώνυμων και ανώνυμων.

«ΣΤΙΣ ΑΝΤΑΡΤΟΣΥΝΕΣ…»

Η ανταρτοσύνη είναι στάση ζωής. Στάση και αξία μαζί που εύκολα και απλά μπορούμε να την κατανοήσουμε, όχι μόνο από στρατιωτικά κατορθώματα από τον ήρωα Ξυλούρη και από όλους τους ήρωες, αλλά και από τη λιτή απάντηση της Μπαμπακιούδαινας όταν τη ρώτησε ο Γιαννάκος Ξυλούρης του Ανάστο:

– «Πες μου θεία, έξε μέρες το κοπέλι άταφο στην εκκλησία και ο άντρας σου; Ο άντρας που ήτανε ;»

– «Ο άντρας μου, παιδί μου, ήτανε στις ανταρτοσύνες. Τρεις φορές ήρθε να το θάψει, μα τον επεριμένανε οι σκύλοι με τα ταχυβόλα»

Ο πληθυντικός του ουσιαστικού «ανταρτοσύνες» βάραινε περισσότερο από το πλήθος των ουσιαστικών που γνώριζα από όλα τα διαβάσματά μου. Έβαλα μέσα τη Ρωμιοσύνη, την Αντρειωσύνη, τη Δικαιοσύνη, την Καλοσύνη, τη Μεγαλοσύνη, την Ιεροσύνη, την Παλικαροσύνη, την Ντομπροσύνη, την Αδελφοσύνη, μα ακόμα νιώθω πως δεν ισοφάριζα το βάρος που’χε πέσει στις πλάτες μας από τους αγώνες και τις θυσίες του Χριστομιχάλη Ξυλούρη, του κάθε Χριστομιχάλη Ξυλούρη της ιστορίας μας.

Ο πραγματικός θάνατος είναι η απώλεια της μνήμης: όσα είμαστε, όσα σκεφτήκαμε, όσα νιώσαμε, όσα ζήσαμε κι όσα διαβάσαμε. Και το βιβλίο αυτό, όποιος το διαβάσει θα νιώσει ήρωας για λίγο, παίρνοντας κάτι από πραγματικούς ήρωες σαν το Χριστομιχάλη Ξυλούρη και θα μείνει ζωντανός, γιατί κι αυτό το βιβλίο του Γ. Καλογεράκη ‘γιατρεύει’ την ΜΝΗΜΗ για τους μικρούς – μεγάλους ήρωες αυτού του τόπου.

ΓΙΑΝΝΗΣ ΦΑΣΟΥΛΑΣ: “Η μάχη κατά του Φασισμού και του Ναζισμού συνεχίζεται…”

Στο χαιρετισμό του ο δημοσιογράφος της ΕΡΤ Γιάννης Φασουλάς τόνισε:

«Ιδιαίτερα συγκινησιακό είναι το τοπίο που πραγματοποιείται η αποψινή εκδήλωση. Από δεξιά μας ο καπετάν Χριστομιχάλης, από αριστερά μια άλλη μεγάλη μορφή της αντίστασης ο και σάντολος μου Παπα- Γιάννης Σκουλάς.

Η αποψινή εκδήλωση είναι ξεχωριστή για τ’ Ανώγεια, για την Κρήτη, για την Ελλάδα. Βρισκόμαστε εδώ για να τιμήσουμε, μέσα από την παρουσίαση του δίτομου έργου του Γιώργου Καλογεράκη έναν, να μου επιτραπεί ο όρος «Αγιο» της αντίστασης, κατά του Γερμανικού Φασισμού. Και χρησιμοποιώ αυτό τον όρο, εντός εισαγωγικών γιατί ο Χριστομιχάλης Ξυλούρης επέλεξε να ζήσει ασκητικά και λιτά σε όλη του τη ζωή, αρνούμενος και απαρνούμενος τις όποιες διευκολύνσεις μπορεί να του παρείχε η ελληνική πολιτεία.

Εφυγε από τη ζωή  αφήνοντας  μια βαλίτσα με τα ρούχα του,  την κατοχική σημαία της Ανεξάρτητης Ομάδος Ανωγείων και μια κορνίζα με τη φωτογραφία του τουρκομάχου Εμμανουήλ Ξυλούρη ή Τζιτζή.

Όμως, ο Χριστομιχάλης  δεν άφησε πίσω του μόνο αυτά, κυρίως άφησε πίσω μια πλούσια κληρονομιά αγώνων με ισχυρά μηνύματα, τα οποία ειδικά στις μέρες μας έχουν το δικό τους ειδικό βάρος.

Μήνυμα πρώτο: Η μάχη κατά του Φασισμού είναι διαρκής, σε μια Ευρώπη όπου το κεφάλι του φιδιού έχει αρχίσει και πάλι να διεκδικεί χώρο, κι αυτό το κεφάλι πρέπει τώρα να κοπεί, για να μη ζήσουμε ένα νέο 1940- 45

Μήνυμα δεύτερο: Η μάχη για την εθνική ανεξαρτησία και τη λαϊκή κυριαρχία επίσης συνεχίζεται, σε μια εποχή όπου η εθνική κυριαρχία της χώρας δεν είναι απλά περιορισμένη αλλά ενίοτε και αντύπαρκτη, μέσα από το αλυσόδεμα των λεγόμενων διασωστών μας…

Μήνυμα τρίτο: Ο μάχη για την επιβίωση, τόσο την καθημερινή, όσο και ως Εθνος επίσης συνεχίζεται…Ο λαός υποφέρει, είναι σχεδόν γονατισμένος, όμως κοιτώντας πίσω στην ιστορία, μελετώντας του Χριστομιχάληδες, θα μπορούσε να ανατρανίσουμε…

Μήνυμα τέταρτο: Ο αγώνας για λευτεριά, ναι, συνεχίζεται και στις μέρες μας. Γιατί αυτό που ζούμε σήμερα είναι μια Νέα Κατοχή, με γερμανική συνταγή.

Μήνυμα πέμπτο: Μόνο αν αντιδράσουμε δυναμικά και πάνω από ενωμένοι θα μπορέσουμε να βγούμε από την σημερινή καταχνιά.

Κι ο Χριστομιχάλης  Ξυλούρης μέσα από τους αγώνες του και τη στάση ζωής, δείχνει το δρόμο. Έναν δρόμο, δύσκολο, ανηφορικό, με απώλειες, όμως στο τέλος του δρόμου θα σμίξουμε με την ξαστεριά.

-Ο Γιώργης Καλογεράκης με επιμονή και υπομονή, με μελέτη αρχείων και άγνωστων πηγών καταγράφει με μοναδικά ντοκουμέντα  τη μεγάλη αυτή μορφή της κρητικής αντίστασης τον Χριστομιχάλη Ξυλούρη.

Ο Γιώργης είναι φίλος μου πολλά χρόνια, και έχει αναδείξει την νεότερη ιστορία του χωριού μας μέσα από τις έρευνες του και το συγγραφικό του έργο, σε ένα μεγάλο βαθμό μέσα από την έντυπη ΑΝΩΓΗ.  Του οφείλω και του οφείλουμε ένα μεγάλο ευχαριστώ.

Τιμή και δόξα στην ΕΝΩΜΕΝΗ ΕΘΝΙΚΉ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ, ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΆ ΣΤΗΝ ΑΟΑ, ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΆ ΣΤΟΝ ΕΛΑΣ ΑΝΩΓΕΙΩΝ, ΤΙΜΗ ΚΑΙ ΔΟΞΑ ΣΤΟΥΣ ΑΓΝΩΣΤΟΥΣ ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ.

Ρεπορτάζ Γιώργης Μπαγκέρης

ΦΩΤΟ ΒΙΝΤΕΟ- Αγγέλα Σκουλά

Οι στιγμές ήταν ιστορικές, χθες το βράδυ στο Ιδαίον Άντρον, κάτω από το ολόγιομο φεγγάρι, στον Ψηλορείτη, όπου ακούστηκαν μετά από 6.000 χρόνια και πάλι τα βήματα των Κουρητών, σε ένα εντυπωσιακό σκηνικό που δημιούργησε ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων και το οποίο απόλαυσαν εκατοντάδες άνθρωποι που ανηφόρισαν μέχρι την Ιερή “Σπηλιάρα” στην οποία ανατράφηκε ο Δίας.

Τα βήματα των Κουρητών, οι ήχοι και οι “χτύποι” των ποδιών τους ακούστηκαν ξανά δυνατά και μεγαλειώδη, όπως ακριβώς πριν από 6000 χρόνια, στην προσπάθεια τους να προστατεύσουν τον νεογέννητο  Δία από τον πατέρα του τον Κρόνο για να μην ακουστεί το κλάμα του. Σε υψόμετρο 1535 μέτρων οι θεατές έγιναν μάρτυρες σε μια ιστορική βραδιά, βιώνοντας έντονα συναισθήματα τα οποία κορυφώθηκαν όταν οι άνδρες του συλλόγου χόρεψαν τον Πυρρίχιο Ανωγειανό πηδηχτό, ενώ ανατριχιαστικές ήταν οι αφηγήσεις των ποιημάτων που έγραψε ειδικά για την βραδιά ο σπουδαίος μας ποιητής Γιώργης Καράτζης τα οποία συνόδευσαν υπέροχα με την μελοποίηση τους  ο Γιώργης Φασουλάς (Χουμάς) που πραγματοποίησε εξαιρετική δουλειά και έντυσε με μαεστρία τους υπέροχους στίχους.

Παράλληλα υπήρχαν θεατρικά δρώμενα με κοπέλες ντυμένες στα λευκά να θυμίζουν αρχαίες Ελληνίδες, με επικεφαλής την πανέμορφη παρουσιάστρια Ιωάννα Μαλέσκου, με κεντρικό πρόσωπο στην σκηνή την σπουδαία ηθοποιό Μαρία Τζομπανάκη, ενώ ο σύγχρονος Δίας της μουσικής μας παράδοσης ο Ψαραντώνης έπαιζε και τραγουδούσε με την χαρακτηριστική μορφή του και την γεμάτη πάθος φωνή του δένοντας αρμονικά με το τοπίο στο Ιδαίον Άντρον. Τις δικές τους στιγμές που γοήτευσαν και καθήλωσαν το κοινό είχαν και ο πολλά υποσχόμενος Ανωγειανός καλλιτέχνης Παναγιώτης Σκουλάς, ο κορυφαίος Κώστας Καλλέργης στο λαούτο καθώς και η Μαρίνα Δακανάλη με την υπέροχη και αισθαντική φωνή και παρουσία της και τέλος το χορευτικό συγκρότημα “Τέχνη Χρω”.

 ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΑΠΟ 1300 ΘΕΑΤΕΣ ΣΤΗ ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑ

Η διοργάνωση ήταν άψογη, χωρίς να παρουσιαστεί το παραμικρό πρόβλημα παρά το μέγεθος του εγχειρήματος, με το στοίχημα να κερδίζουν με άνεση οι άνθρωποι του Πολιτιστικού συλλόγου, με επικεφαλής την “ψυχή” της βραδιάς, τον πρόεδρο του κ.Νίκο Βρέντζο που κυριολεκτικά βρισκόταν παντού για να λύσει εν τη γενέσει τους τα οποιαδήποτε προβλήματα που θα μπορούσαν να εμφανιστούν. Περισσότεροι από χίλιοι τριακόσιοι  ήταν οι θεατές με τα καθίσματα να αποδεικνύονται λίγα για να καλύψουν το ενδιαφέρον του κόσμου για μια τόσο σημαντική βραδιά.Οι θεατές έφτασαν στον χώρο από τις επτά το απόγευμα και άφηναν τα αυτοκίνητα τους στο περίπτερο της Νίδας και μετά είτε με τα πόδια, είτε με ειδικά μικρά βαν οδηγήθηκαν στον χώρο της εκδήλωσης μπροστά στην Ιερή σπηλιά. Τα σκηνικά, ο φωτισμός, τα κουστούμια της βραδιάς, όλα αρμονικά δεμένα με το περιβάλλον, με σεβασμό στους προγόνους μας αλλά και στο ιερό βουνό του Ψηλορείτη και όλα αυτά κάτω από το λαμπρό και επιβλητικό φως της Πανσέληνου που δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα μυσταγωγίας και δέους για όσους το παρακολουθούσαν. Παράλληλα είχαν προβλεφθεί τα πάντα με γνώμονα την ασφάλεια των θεατών, καθώς υπήρχαν άνθρωποι που επιτηρούσαν τον χώρο, καθώς και ειδική ομάδα εθελοντών του Ερυθρού Σταυρού.

Η τεράστια αυτή εκδήλωση που αποτέλεσε ασφαλώς το αποκορύφωμα των πλούσιων πολιτιστικών δρώμενων στα Ανώγεια για το φετινό καλοκαίρι, έγινε και με την συν-διοργάνωση τόσο του Δήμου  Ανωγείων, αλλά και του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας, της Περιφέρειας Κρήτης και της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου, ενώ ήταν υπό την αιγίδα του Ε.Ο.Τ. Οι στόχοι που είχε θέσει ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων επιτεύχθηκαν καθώς οι άνθρωποι του δικαιώθηκαν για την εργασία και τον κόπο μηνών που κατέθεσαν με το παρατεταμένο χειροκρότημα του κοινού στο τέλος καθώς και την επιθυμία όλων η εκδήλωση αυτή να γίνει θεσμός κάθε καλοκαιριού στα Ανώγεια. Παράλληλα ο Πολιτιστικός σύλλογος πέτυχε χθες να συνδέσει την ιστορία της τότε Μινωικής Κρήτης με την Κρήτη του σήμερα, πέτυχε την προβολή της τεράστιας πολιτισμικής αξίας του μυθικού σπηλαίου και ότι αυτό ήταν ένα από τα σημαντικότερα λατρευτικά σπήλαια της Μινωικής Κρήτης στο οποίο Μυήθηκαν σπουδαίοι φιλόσοφοι όπως ο Πυθαγόρας και ο Πλάτωνας και τέλος προβλήθηκε στο μέγιστο βαθμό το μεγαλείο της Κρητικής παράδοσης και κληρονομιάς από αρχαιοτάτων χρόνων.

Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΣΤΗΝ «Α»

Στην Ανωγή μίλησε μετά το τέλος της βραδιάς ο πρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου κ.Νίκος Βρέντζος. Κουρασμένος αλλά δικαιωμένος από το θετικό αποτέλεσμα και τον αντίκτυπο που είχε η εκδήλωση και τα μηνύματα Πολιτισμού που πέρασε στον κόσμο μας ανέφερε ότι στόχος πλέον είναι να καθιερωθεί ως θεσμός και να γίνεται κάθε χρόνο μια βραδιά στο Ιδαίον Άντρον, ενώ παράλληλα ευχαρίστησε όλους τους συντελεστές που συνετέλεσαν στην επιτυχία. Αναλυτικά η δήλωση έχει ως εξής:

“Είμαστε πολύ περήφανοι ως Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων γιατί μετά από 6.000 χρόνια ζωντάνεψε ξανά η σπηλιά του Δία μέσα από το ποιοτικό έργο του Γιώργη Καράτζη και την σύνθεση του Γιώργη Φασουλά και μέσα από τα βήματα των ανδρών του Πολιτιστικού συλλόγου και των Ιέρειων της σχολής Τέχνης Χρω. Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους συντελεστές, τους μουσικούς και τους καλλιτέχνες, αλλά και τους ανθρώπους πίσω από τις κάμερες για την μεγάλη συμβολή τους. Επίσης ένα ευχαριστώ στον Δήμο Ανωγείων και όλους τους χορηγούς που στήριξαν την βραδιά. Το μεγαλύτερο όμως ευχαριστώ πηγαίνει στους ανθρώπους που ανέβηκαν σαν προσκυνητές της Αρχαιότητας, με 1300 άτομα να αψηφούν την απόσταση και το κρύο για να βιώσουν αυτή την ιεροτελεστία που ξετυλίχθηκε μπροστά στα μάτια τους. Προσωπικά ευχαριστώ την Μαρία Τζομπανάκη που ήταν καθηλωτική στο ρόλο της, αλλά και στους χορηγούς επικοινωνίας όπως την Ανωγή και όλα τα μέσα που βοήθησαν να γίνει γνωστή στον κόσμο η εκδήλωση. Νιώθουμε περήφανοι ως σύλλογος που έπεσε στις δικές μας πλάτες να σηκώσουμε αυτό το βαρύ φορτίο το οποίο προετοιμάζαμε δυο χρόνια τώρα και είμαστε εδώ ώστε κάθε χρόνο να γίνεται στο Ιδαίον Άντρον μια εκδήλωση παρόμοια. Τέλος να αναφέρω ότι η χθεσινή βραδιά θα κυκλοφορήσει στο άμεσο μέλλον με DVD βιβλίο που θα παρουσιάζεται το έργο του Γιώργη Καράτζη σε μουσική του Γιώργη Φασουλά..” κατέληξε ο κ.Βρέντζος.

Η Ανωγή που ήταν και χορηγός επικοινωνίας της μεγάλης χθεσινής εκδήλωσης, πάντα αρωγός σε κινήσεις και δράσεις που ωφελούν και ανεβάζουν ακόμα ψηλότερα τον τόπο που αγαπάμε, τα Ανώγεια, βρέθηκε στο Ιδαίον Άντρο και μέσω του φακού της Αγγέλας Σκουλά που έκανε για άλλη μια φορά καταπληκτική δουλειά, σας παρουσιάζει πλούσιο φωτορεπορτάζ από το σπουδαίο αυτό πολιτιστικό γεγονός του καλοκαιριού. Μέσω και του υπέροχου βίντεο της που σας παρουσιάζουμε τέλος, μπορείτε να απολαύσετε τον Πυρρίχιο Ανωγειανό πηδηχτό που αποθεώθηκε και σκόρπισε συγκίνηση στο κοινό και αποτέλεσε μια από τις κορυφαίες στιγμές της βραδιάς. Ευελπιστούμε και εμείς η συγκεκριμένη εκδήλωση να συνεχιστεί και τις επόμενες χρονιές και να εμπλουτίζεται συνεχώς με νέα στοιχεία και παρουσιάσεις που θα αναδεικνύουν το μεγαλείο του Ιδαίου Άντρου και του Ψηλορείτη. Να αναφέρουμε τέλος ότι μετά την εκδήλωση, συμμετέχοντες αλλά και θεατές κατέκλυσαν τις πλατείες του χωριού, ενώ είχαμε και παραδοσιακή καντάδα στο Μεϊντάνι με μουσική από τον Παναγιώτη Σκουλά, τον Κώστα Καλλέργη και τον Βασίλη Δραμουντάνη και μαντινάδες από τα παιδιά του συλλόγου, που ενθουσίασαν τον κόσμο που παρέμεινε εκεί μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Και του χρόνου!

Απολαύστε εδώ το βίντεο του Πυρρίχιου Ανωγειανού πηδηχτού από τους άνδρες του Πολιτιστικού συλλόγου Ανωγείων, όπως το μαγνητοσκόπησε η Αγγέλα Σκουλά. Όπως ανέφερε και στον πρόλογο του ο Γιώργης Καράτζης:”Απόψε χτυπάει η καρδιά της σπηλιάρας, ακούγονται κιόλας τα βήματα των Κουρητών και κάτω από τον αρρενωπό τους ήχο ο Δίας αισθάνεται πιότερο ασφαλής και εμείς δοξάζουμε την ακατάλυτη συνέχεια καθώς ο Πυρρίχιος ζωντανεύει ξανά..”.

Γράφει ο Σωκράτης Σ. Κεφαλογιάννης

τέως Δήμαρχος Ανωγείων

Κατά την ψήφιση του πρόσφατου Νόμου (NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 4386) «Ρυθμίσεις για την Έρευνα και άλλες διατάξεις» επιλύθηκε ένα πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί το 2012 αναφορικά με την ακίνητη και κινητή περιουσία της Πρόνοιας η οποία θα έπρεπε να έχει περάσει στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.

Τον Ιούλιο του ίδιου έτους το Δημοτικό Συμβούλιο Ανωγείων πήρε μια σημαντική ομόφωνη απόφαση, μετά και από σχετικό αίτημα δημοτών, να ανοίξει την διαδικασία παραχώρησης των «Πυρήνων στέγασης στους κατά το νόμο κληρονόμων των αρχικών δικαιούχων», που κατασκευάστηκαν το 1955 από το τότε Υπουργείο Πρόνοιας.

Για τον σκοπό αυτό εξουσιοδοτήθηκα να κάνω όλες τις απαραίτητες ενέργειες. Θα ήταν χρήσιμο να αναφέρω ένα Μικρό Ιστορικό :

• To 1947 με την υπ’ αριθμό 103507/13-3-47 Υπουργική Απόφαση, το Υπουργείο Πρόνοιας, αποκτά την έκταση που στο μέλλον θα οικοδομηθούν οι πυρήνες
• Στην συνέχεια το Δημόσιο οικοδόμησε σταδιακά περίπου 65 πυρήνες ενώ έξι οικόπεδα έμειναν αδιάθετα
• Οι πυρήνες παραχωρούνται κατά χρήση στους Ανωγειανούς.
• Υπάρχει μια σειρά εγγράφων μεταξύ του Υπουργείου Πρόνοιας – της Νομαρχίας Ρεθύμνης και του Δήμου Ανωγείων για οριστική παραχώρηση κυρίως την δεκαετία του 1970, στους συγκεκριμένους δικαιούχους
• Ο Δήμος με τα υπ’ αριθ. 649/08-07-1983 και 653/13-07-1983 έγγραφα του προς το τμήμα Κοινωνικής Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνης, ζητούσε την παραχώρηση των αδιάθετων πυρήνων στον Δήμο για αξιοποίηση τους
• Το τμήμα Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνου με το αριθμό πρωτοκόλλου 120304/ 1-2-1984 έγγραφο του, εισηγείται θετικά στο αρμόδιο Υπουργείο για την παραχώρηση
• Κατόπιν της διαδικασίας εκ μέρους του τμήματος Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνου και την μη ανταπόκριση ορισμένων δικαιούχων για την οριστική παραχώρηση τους, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας με την υπ’ αριθ. Γ5β/67728-3-1984 έγγραφο του, γνωρίζει στον Δήμο ότι το Συντονιστικό Συμβούλιο Στεγάσεων κατά την 194/20-30-1984 συνεδρίας του, γνωμοδότησε την παραχώρηση των ακατοίκητων πυρήνων και εγκαταλελειμμένων οικοπέδων στο Δήμο(συγκεκριμένων), για την τουριστική αξιοποίηση τους και την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της περιοχής. Στο έγγραφο αυτό αναφέρει ότι για να εκδοθεί η παραχωρησιούχος απόφαση θα πρέπει να εκδοθεί η σχετική πράξη.
• Στην συνέχεια το τμήμα Κοινωνικής Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνης με την 4621/28-11-1985-απόφαση του αναγνωρίζει 27 δικαιούχους στεγαστικής αποκατάστασης.
• Λαμβάνει χώρα όλη η διαδικασία κοινοποίησης στους δικαιούχους,
• Από το τμήμα πρόνοιας εκδίδονται οι παραχωρησιούχες πράξεις στους δικαιούχους
• Στην συνέχεια και μέχρι το 1989 εκδίδονται μια σειρά εγγράφων και αποφάσεων όπου αναγνωρίζονται από το αρμόδιο τμήμα του Υπουργείου νέοι δικαιούχοι με ταυτόχρονη τροποποίηση της σχετικής απόφασης παραχώρησης πυρήνων στο Δήμο
• Σήμερα στον Δήμο «ανήκουν» 28 πυρήνες και 2 οικόπεδα
• Στην υπ’ αριθ. Γ5β/677/28-3-1984 έγγραφο του Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, αναφέρεται η θετική απόφαση η οποία θα ολοκληρωθεί με την έκδοση Παραχωρησιούχου απόφασης όταν εκδοθεί η σχετική πράξη χαρακτηρισμού των πυρήνων από το Δήμο.
• Η σχετική Πράξη – Σχέδιο Πόλης – δεν έχει εκδοθεί ακόμα: Η παραχωρησιούχος απόφαση δεν έχει εκδοθεί ακόμα και γι’ αυτό δεν υπάρχει εγγραφή των πυρήνων στο υποθηκοφυλακείο στο όνομα του Δήμου
• Ο Δήμος έχει εκτελέσει εργασίες στους πυρήνες No8 , 21 και 30
• Μερικοί πυρήνες που έχουν παραχωρηθεί στο Δήμο κατοικούνται ή έχουν δεχθεί παρεμβάσεις από τους παλαιούς χρήστες αυτών οι οποίοι τους διεκδικούν
• Μερικοί πυρήνες διεκδικούνται από ιδιώτες πρώην χρήστες αυτών
• Το ένα από τα δύο οικόπεδα, το No12, έχει ήδη διαμορφωθεί σε πλατεία
• Απομένουν 4 οικόπεδα που έχουν μείνει αδιάθετα από το Υπουργείο Πρόνοιας
• Αρκετοί από τους κοινόχρηστους χώρους (δρόμοι, πλατείες), έχουν διανοιχθεί κοινή συναίνεση

Ο Δήμος Ανωγείων ορθά πιστεύω, αναγνωρίζοντας την ανάγκη ανάδειξης και επανακατοίκισης της εν λόγω περιοχής από δημότες μας, μιας και όλα τα 25 προηγούμενα χρόνια δεν κατέστει δυνατή η αξιοποίηση της, αποφάσισε με την Υπ. Άρθ. 114/2012 Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, να δοθεί η ευκαιρία στους κληρονόμους των κατά το Νόμο δικαιούχων να αποκτήσουν τους πυρήνες με την παράλληλη διασφάλιση των κοινόχρηστων χώρων.

Συγκεκριμένα θυμάμαι η εισήγηση μου προς το Δημοτικό Συμβούλιο είχε τα παρακάτω χαρακτηριστικά :

1. Διασφάλιση του χαρακτήρα της περιοχής με αυστηρούς όρους δόμησης με παρεμβάσεις που θα καθορίζονται μέσα από το Σχέδιο Πόλης και το ΓΠΣ
2. Την διασφάλιση της κυριότητας των δύο οικοπέδων (η διαμορφωμένη πλατεία) στο Δήμο Ανωγείων

• Την διασφάλιση της χρήσης των κοινοχρήστων χώρων όπως ορίζεται στο Σχέδιο Πόλης (πλατείες, δρόμοι) σύμφωνα με το σχέδιο Πόλης και το υπό υλοποίηση έργο ανάπλασης.

1. Την επανάληψη της διαδικασίας παραχωρησιούχου απόφασης από το Υπουργείο, με τις ως άνω προϋποθέσεις, στους κατά το νόμο δικαιούχους κληρονόμους αυτών.
2. Την τελική και χωρίς άλλη δέσμευση έκδοσης παραχωρησιούχου απόφασης προς τον Δήμο Ανωγείων αφού ολοκληρωθεί η προηγούμενη διαδικασία.
3. Τα 4 οικόπεδα να παραχωρηθούν στους κατά μαρτυρία δικαιούχους που τα καλλιεργούσαν με την ίδια διαδικασία

Με την ομόφωνη απόφαση του αυτή, το Δημοτικό Συμβούλιο Ανωγείων έδινε μια ευκαιρία οι κληρονόμοι των δικαιούχων να αποκτήσουν την κυριότητα των πυρήνων.

Θυμάμαι τότε στις αλλεπάλληλες επαφές μου με τους αρμόδιους Υπουργούς και υπηρεσιακούς παράγοντες, για να καθορίσουμε τα βήματα τα οποία θα έπρεπε να γίνουν ώστε η διαδικασία παραχώρησης να ξεκινήσει στο πρώτο τρίμηνο του 2013, σκόνταφταν στην εκκρεμότητα του νόμου του 2012. Ενώ το 2013 με σχετική νομοθεσία φαίνεται ότι επιχειρείται η λύση του προβλήματος ο Νόμος 4255/2014 σταματάει την όλη διαδικασία.

Σήμερα λοιπόν και μετά την ψήφιση του σχετικού Νόμου στο  Άρθρο 47 αναφέρεται :

«1. Η κυριότητα και κάθε άλλο εμπράγματο δικαίωµα επί του συνόλου ακινήτων αδιάθετων, υπόλοιπων εφαρμογής στεγαστικών προγραμμάτων του Υπουργείου Υγείας, τα οποία αφορούν και σε εκτάσεις, οι οποίες απαλλοτριώθηκαν υπέρ του Ελληνικού Δηµοσίου (Υπουργείο Υγείας) και προορίζονταν για στεγαστικά προγράµµατα προσφύγων του 1922, θεοµηνιόπληκτων, αστέγων, που υπάγονται στις διατάξεις του β.δ. 775/1964 (Α΄ 254) περί λαϊκής κατοικίας, ακινήτων, που έχουν περιέλθει στη διαχείριση του Υπουργείου Υγείας για εφαρµογή στεγαστικών προγραµµάτων µέσω συµβάσεων µε Διεθνείς Οργανισµούς, από το Υπουργείο Οικονοµικών, από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων και από δήµους, µεταφέρονται αυτοδικαίως από το Υπουργείο Υγείας στο Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και µεταγράφονται ατελώς στα οικεία βιβλία του υποθηκοφυλακείου. Η µεταβίβαση διενεργείται χωρίς την τήρηση οποιουδήποτε τύπου πράξης ή συµβολαίου και χωρίς αντάλλαγµα µε την επιφύλαξη των κειµένων διατάξεων περί δωρεών, κληρονοµιών και κληροδοσιών.

2. Εντός προθεσµίας έξι (6) µηνών από τη δηµοσίευση του παρόντος υποχρεούται η Διεύθυνση Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης της Γενικής Γραµµατείας Πρόνοιας του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε διενέργεια απογραφής όλων των ακινήτων, που κατά τις διατάξεις της προηγούµενης παραγράφου περιέρχονται στην κυριότητα του ως άνω Υπουργείου, και στην υποβολή των σχετικών εκθέσεων στον Γενικό Γραµµατέα Πρόνοιας. Απόσπασµα της έκθεσης απογραφής των ως άνω ακινήτων, που αποκτώνται κατά κυριότητα από το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, και των λοιπών εµπράγµατων δικαιωµάτων επί των ως άνω ακινήτων καταχωρίζεται ατελώς στα οικεία βιβλία του υποθηκοφυλακείου.
3. Η αξιοποίηση (εκµίσθωση, εκποίηση, παραχώρηση µε ή άνευ ανταλλάγµατος κλ.π.) και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας των παραγράφων 1 και 2 του παρόντος άρθρου πραγµατοποιούνται µε αποφάσεις του Γενικού Γραµµατέα Πρόνοιας.»

Όπως είναι φανερό από την παραπάνω διάταξη, ανοίγει διάπλατα ο δρόμος ώστε να κινηθούν οι διαδικασίες εκείνες ώστε να υλοποιηθεί η ομόφωνη απόφαση του Ιουλίου του 2012 του Δημοτικού Συμβουλίου Ανωγείων και μάλιστα όπως αναφέρεται στην παράγραφο 3, η παραχώρηση να γίνει άνευ οποιουδήποτε ανταλλάγματος.