Στα τέλη του 1833,περιηγείται την Ελλάδα, ένας γερμανός καθηγητής (της παγκόσμιας ιστορίας και των κλασικών γλωσσών)συγγραφέας δύο βιβλίων για το μεσαιωνικό ελληνισμό, την Ιστορία της αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας (1827) και την Ιστορία της χερσονήσου του Μοριά κατά το μεσαίωνα (1830) Προκαλεί τόσο καλή εντύπωση, στους κύκλους της αθηναϊκής διανόησης, ώστε του προσφέρεται έδρα στο πανεπιστήμιο Αθηνών, την οποία αρνείται ευγενικά.

Θα ξανάρθει στην Αθήνα το 1842.Στο συγγραφικό έργο του έχουν προστεθεί δύο βιβλία. Μια ακαδημαϊκή πραγματεία περί της καταγωγής των σημερινών Ελλήνων (1835) και ο δεύτερος τόμος της Ιστορίας του Μοριά (1836).

Πέντε χρόνια αργότερα, το Μάιο του 1847, κατά τη διάρκεια ενός τρίτου ταξιδιού, θα επισκεφτεί για λίγες μέρες την Αθήνα. Στην Αθήνα όμως, αντιμετωπίζει μια εξαιρετικά άσχημη υποδοχή. Εφτά έλληνες λόγιοι, έχουν δημοσιεύσει έργα εναντίον των θέσεων του (οι: Ε. Βυβιλάκης, Δ. Σουρμελής, Γ. Πεντάδης Δάρβαρης, Σ. Οικονόμου, Α. Γεωργιάδης Λευκίας, Α. Παπαδόπουλος Βρετός, Κ. Παπαρρηγόπουλος). Οι εφημερίδες δημοσιεύουν πολεμικές και γελοιογραφίες εναντίον του. Ρήτορες τον κατακεραυνώνουν σε διαλέξεις, τα παιδιά τον γιουχαΐζουν στο δρόμο .

Τι έχει συμβεί; Απλώς οι Έλληνες έχουν ανακαλύψει με καθυστέρηση αρκετών χρόνων, τη γνώμη του Φαλμεράυερ για αυτούς. Ότι δηλαδή, σύμφωνα με τις μελέτες του, δεν είναι απόγονοι των αρχαίων Ελλήνων.

Ο Φαλμεράυερ θεωρεί την ήττα στη Χαιρώνεια, ένα θανάσιμο τραύμα, που το ακολουθούν η καταστροφή της Κορίνθου από το Μόμμιο, η εισβολή του Αλάριχου και ο πόλεμος του Βυζαντίου κατά της παλιάς θρησκείας. Όλα αυτά όμως, έφεραν μόνο τον πολιτικό και πολιτιστικό θάνατο της αρχαίας Ελλάδας.

Σύμφωνα με τον Φαλμεράυερ, ο εκσλαβισμός και ο εξαλβανισμός των περιοχών του ελληνικού χώρου, αυτή η διαδικασία «φυλετικής επιμειξίας», «νόθευσε» και, τελικά, εξαφάνισε την αρχαιοελληνική φυλή και τον πολιτισμό της.

Οι θέσεις του Φαλμεράυερ, και ανεξάρτητα από τις προθέσεις του, πλήττουν την ιδέα περί ιστορικής συνέχειας αρχαίων και νέων Ελλήνων, την ιδέα που θα αποτελέσει το σκληρό πυρήνα, την ψυχή, του ελληνικού εθνικού μύθου.

Το σημαντικό αυτό θέμα για τον προσδιορισμό της νεοελληνικής ταυτότητας θα τεθεί         ,από την πλευρά της ελληνικής ιστοριογραφίας, με όρους πολιτισμικούς: υπό την έννοια δηλαδή ότι ο ελληνισμός κατορθώνει και επιβιώνει ιστορικά, άρα είναι διαχρονικός, ενιαίος και μοναδικός, διότι παρουσιάζεται καθ’όλη τη διάρκεια της ιστορικής του πορείας να έχει μεγάλες αφομοιωτικές δυνατότητες ως πολιτισμός.

Υποστηρίζεται ,λοιπόν, ότι μέσα στις λαϊκοθρησκευτικές και καλλιτεχνικές  παραδόσεις  ζει και αναπτύσσεται μια «γνήσια εθνική ψυχή», ένας ανόθευτος από εξωτερικές επιδράσεις «εθνικός πολιτισμός», που συνιστά το «πνεύμα του έθνους».Οι έννοιες του «λαού» και του «έθνους» ταυτίζονται  και παρουσιάζονται μέσα από το σχήμα :αρχαίος, μακεδονικός, χριστιανικός, μεσαιωνικός και νέος ελληνισμός. Ενωτικά πολιτισμικά στοιχεία είναι η γλώσσα με την οποία επικοινωνούν οι άνθρωποι και η θρησκεία στην οποία πιστεύουν. Θεμελιωτές αυτής της θεωρίας υπήρξαν οι Σπυρίδων Ζαμπέλιος και Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος. Οι δύο αυτοί διανοητές , με το έργο τους  απέδειξαν ότι  οι Νεοέλληνες είναι απόγονοι των Βυζαντινών, οι οποίοι είναι οι απόγονοι των αρχαίων. Άρα οι Νεοέλληνες είναι φορείς και της κληρονομιάς των αρχαίων και της κληρονομιάς των Βυζαντινών.

Ιωάννα Μπισκιτζή

Λέκτορας Κλασικής Φιλολογίας

Πηγές:

Βελουδής 1982: Γιώργου Βελουδή, Ο Jakob Philipp Fallmerayer και η γένεση του ελληνικού ιστορισμού, Αθήνα 1982.

Δημαράς 1986: Κ.Θ. Δημαρά, Κωνσταντίνος Παπαρρηγόπουλος / Η εποχή του – η ζωή του – το έργο του, Αθήνα 1986.

Χοπφ 1872: Καρόλου Χοπφ, Οι Σλάβοι εν Ελλάδι / Ανασκευή των θεωριών Φαλλμεράυρ, μετάφραση Φραγκίσκου Ζαμβάλδη, Βενετία 1872

Παπαρρηγόπουλος, Κωνσταντίνος Δ., Ιστορία του ελληνικού έθνους: Από αρχαιοτάτων χρόνων μέχρι σήμερα.