“Άστεγοι, φυλακισμένοι,

κυνηγημένοι με ορίζοντα τα σύρματα,

η αγωνία τους κατακρεουργεί μιαν ετοιμόρροπη πληρότητα,

βήματα μικρά πάνω σε σχοινιά τεντωμένα,

κι από κάτω χάσκουν χάσματα σπηλαιώδη, αβυσσαλέα,

σαν τη μαύρη τρύπα των σωθικών μας,

αμετακίνητα μες στους αιώνες, τα καρτερεί μια φωτιά,

που ίσως ακόμα δεν έχει ανάψει…”

  Συνέντευξη στον Γιώργη Μπαγκέρη για την ΑΝΩΓΗ

Το παραπάνω ποίημα με τίτλο “προσάναμμα” θα βρίσκεται στην πρώτη ποιητική συλλογή του Μανόλη Δημ. Νταγιαντά, με γενικό τίτλο “Θα ξαναγίνει” που θα κυκλοφορήσει στα τέλη Δεκεμβρίου από τις εκδόσεις “ΓΚΟΒΟΣΤΗ”. Ο πρόεδρος του Σκακιστικού Ομίλου Ανωγείων, φανερώνει στον κόσμο και μια άλλη πτυχή των ταλέντων και των ευαισθησιών του, αλλά και της διαρκής αναζήτησης μιας καλύτερης ζωής με ποιότητα, συναισθήματα και όραμα.

Με αφορμή την κυκλοφορία αυτής της ποιητικής συλλογής, η ΑΝΩΓΗ συνομίλησε με τον Μανόλη στον χώρο εργασίας του, στο βενζινάδικο που διατηρεί στα Ανώγεια. Εν μέσω πανδημίας και του δεύτερου lockdown που συνεχίζεται μέχρι και σήμερα, η συζήτηση στράφηκε σε όλα τα ζητήματα που κυρίως αφορούν τη νεολαία στην οποία αφιερώνει εδώ και πολλά χρόνια κάθε του κύτταρο, στην προσπάθεια του να έχουν τα παιδιά των Ανωγείων και της ευρύτερης περιοχής τις διεξόδους που απαιτούνται για μια καλύτερη ζωή. Μια συζήτηση με πολύ σκάκι, ποίηση και αισιοδοξία για τα καλύτερα που θα έρθουν όταν ο πλανήτης τελειώσει οριστικά κερδίζοντας τη μάχη με τον εφιάλτη του κορονοιού.

Ο ίδιος, πλάι πλάι με την όμορφη παρέα του που έφεραν το σκάκι στη ζωή των Ανωγείων οκτώ χρόνια πριν, κάνοντας το χωριό μας ένα από τα κέντρα της παγκόσμιας σκακιστικής κοινότητας, προτείνει κι άλλους τρόπους με τους οποίους θα μπορέσουν τα παιδιά να έχουν ακόμα περισσότερες δημιουργικές  διεξόδους στη ζωή τους. Μιλάει ποιητικά, αλλά καθόλου ουτοπικά, για πράγματα που μπορούν να γίνουν, κάνοντας κάλεσμα σε  περισσότερους ανθρώπους των Ανωγείων να βάλουν τον εαυτό τους στον τομέα της ανιδιοτελούς προσφοράς μέσα από συλλόγους και δράσεις που μπορούν να γίνουν.

Τέλος, καθώς η συζήτηση έγινε την ημέρα που ολόκληρος ο πλανήτης αποχαιρετούσε τον Ντιέγκο Αρμάντο Μαραντόνα, η συζήτηση για ποίηση στράφηκε και στον απόλυτο ποιητή των ποδοσφαιρικών γηπέδων, στον οποίο ο Μανόλης έχει κάνει αναφορά σε ένα από τα ποιήματα του. Παράλληλα απαντά και σε ένα σημαντικό ερώτημα: “Το χέρι του Θεού” ή “το γκολ του αιώνα”;  Η μήπως ένας συνδυασμός και των δυο δείχνουν καλύτερα το νόημα και δίνουν σε κάθε ένα από εμάς να καταλάβει ποιος είναι ο σωστός και ποιος ο λάθος τρόπος να αντιμετωπίζουμε τις καταστάσεις που βιώνουμε; Η απάντηση στην συνέντευξη παρακάτω που σαν μια παρτίδα σκάκι χωρίς νικητή, αναζήτησε μόνο την αλήθεια και την ισότητα.

ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ

Μανόλη καλησπέρα, εν μέσω γενικής απαγόρευσης της κυκλοφορίας και εδώ στο χώρο εργασίας σου σε τι κατάσταση σε βρίσκουμε;

“Αυτό που είναι βασικό μέσα σε όλο αυτό που ζούμε, είναι να προστατεύσουμε την υγεία μας και την υγεία των συνανθρώπων μας. Επομένως, παρότι είναι μια κατάσταση που μας στενοχωρεί όλους, καθώς έχει σταματήσει το μεγαλύτερο μέρος των δραστηριοτήτων των ανθρώπων, πρέπει να προσαρμοστούμε σε αυτές τις συνθήκες, μέχρι να τελειώσει οριστικά ελπίζω μέσω του εμβολίου, όλη αυτή η κατάσταση με τον κορονοιό. Προφανώς θα μπορούσε να είχε γίνει άλλη διαχείριση της κατάστασης από τις κυβερνήσεις ανά τον πλανήτη. Όπως και να ‘χει τώρα πρέπει να δούμε τι έχουμε μπροστά μας, ποια είναι ακριβώς η κατάσταση και να προσπαθήσουμε να την αντιμετωπίσουμε. Όσο και να μας δυσαρεστεί ως Σκακιστικός Όμιλος, που δεν μπορούμε να βρεθούμε για να παίξουμε μια παρτίδα, ή να μπούμε στην αίθουσα και να κάνουμε μια προπόνηση δια ζώσης, είναι απολύτως κατανοητό ότι έτσι πρέπει να γίνει.”

Είσαι και τώρα σε επαφή με αρκετά παιδιά των Ανωγείων, είσαι και ο ίδιος πατέρας δυο παιδιών. Πως αντιμετωπίζουν την δύσκολη αυτή περίοδο;

“Οπωσδήποτε δεν είναι μια ευχάριστη κατάσταση και ίσως να είναι και πιο επώδυνη για τα παιδιά με την έννοια ότι μέσω του αυθορμητισμού της νιότης ίσως είναι πιο δύσκολο να κατανοήσεις μια τέτοια κατάσταση. Ουσιαστικά έχουν σταματήσει όλες οι δραστηριότητες των παιδιών, οτιδήποτε θα έκαναν για διασκέδαση ή ψυχαγωγία και υπάρχει και μια σοβαρή “ανωμαλία” στην εκπαιδευτική τους διαδικασία. Είδαμε στο πρώτο lockdown ουσιαστικά μέσω τηλεκπαίδευσης να γίνονται μόνο επαναλήψεις χωρίς να προχωράει η ύλη, ενώ τώρα στο δεύτερο lockdown είδαμε τα αρκετά προβλήματα που έχει το σύστημα εκπαίδευσης. Γενικά είναι μια πρωτόγνωρη κατάσταση για τα παιδιά την οποία προσπαθούν να αντιμετωπίσουν.

Έχω την αίσθηση πάντως ότι τα παιδιά είναι πολύ πιο πειθαρχημένα σε όλη αυτή την κατάσταση και στα μέτρα, από ότι είμαστε εμείς οι μεγαλύτεροι. Θα πρέπει κι εμείς να είμαστε περισσότερο προσεχτικοί. Αυτό που συμβαίνει βέβαια και εδώ στα Ανώγεια, είναι ότι μια μεγάλη μερίδα του κόσμου δουλεύει και είναι αναγκασμένοι να βγουν έξω, όπως οι κτηνοτρόφοι, οι αγρότες, εγώ εδώ στην δουλειά μου και πολλοί άλλοι φυσικά και είναι απολύτως κατανοητό ότι πρέπει αυτές οι δουλειές να γίνουν, απλά λέω ότι ακόμα και σε αυτές τις εργασίες μας θα πρέπει να γίνουμε πιο προσεχτικοί στις συναλλαγές μας με άλλους ανθρώπους.”

Προφανώς συζητάς μαζί τους. Τι ζητάνε περισσότερο: Μια επικοινωνία που να σπάει ίσως τη μοναξιά λόγω των συνθηκών;

“Ναι αυτό που λες γίνεται, και γενικά είναι καλό όλοι μας να προσπαθούμε να συζητάμε με τα παιδιά με όποιο τρόπο μπορούμε, ώστε να μπορέσουμε να καταλάβουμε το πως βιώνουν όλη αυτή την κατάσταση. Κυρίως να μη νιώσουν μοναξιά. Κι όχι μόνο τα παιδιά, αλλά και όλοι οι κοντινοί μας άνθρωποι. Γιατί είναι και αρκετοί μεγάλοι άνθρωποι, τους οποίους επιλέγουμε να μην θέλουμε να τους πλησιάσουμε για να μην θέσουμε σε κίνδυνο την υγεία τους, αλλά θα πρέπει με κάποιο τρόπο όλο αυτό να το “αναπληρώνουμε” στη συνέχεια και να σταθούμε στο πλευρό τους αν νιώσουν απομονωμένοι.  Έστω με ένα τηλεφώνημα, ή κάπως αλλιώς. Δεν είναι ίσως ο καλύτερος τρόπος, αλλά είπαμε, βάζουμε ως πρωταρχικό στόχο την υγεία των συνανθρώπων μας.”

Σκακιστικός Όμιλος προ κορονοιού και Σ.Ο.Α σήμερα. Μίλησε μας για όλο αυτό το τελευταίο οκτάμηνο όσον αφορά το σύλλογο.

“Με το πρώτο lockdown σταμάτησαν όλες οι δραστηριότητες μας. Μας πέτυχε στην έναρξη του πρωταθλήματος, ήδη είχαν έρθει από πριν αρκετοί παίχτες της ομάδας και είχαν ενσωματωθεί με τους υπόλοιπους. Είχαμε αρχίσει να προετοιμαζόμαστε για το πρωτάθλημα. Στο πρωτάθλημα που αγωνίζεται ο Σ.Ο.Α πρόλαβε να παιχτεί μόνο ένας γύρος, ενώ στο άλλο πρωτάθλημα που αγωνίζονται οι ΙΔΑΙΟΙ δεν πρόλαβε να παιχτεί κανένας. Είχαμε παίξει τον 1^ο γύρο στον προκριματικό όμιλο της Α’ Εθνικής και είχαμε χάσει από τον Κύδωνα Χανίων με 3,5 -6,5 λίγες μέρες πριν το πρώτο lockdown τον Μάρτιο του 2020. Το διασυλλογικό για μας είναι μια γιορτή σμιξίματος, ξαφνικά λοιπόν σταματάει όλο αυτό, σταματάνε οι προπονήσεις, δεν γίνονται τα διεθνή τουρνουά το καλοκαίρι που πέρα από το σκακιστικό κομμάτι είναι μια γιορτή για όλους εμάς εδώ στα Ανώγεια.

Αργότερα άνοιξαν τα σχολεία, αλλά εμείς καθυστερήσαμε να ανοίξουμε και αυτή ήταν μια συνειδητή απόφαση που είχαμε πάρει τότε, μετά από μακρά συζήτηση, ώστε να δούμε πως θα μπορούσε να πάει το πράγμα. Η κοινωνική μας ευθύνη δε μας επέτρεπε να βάλουμε 20 παιδιά μέσα σε μια αίθουσα και θέλαμε να δούμε την πορεία με την πανδημία πρώτα για να αποφασίσουμε. Εκεί πραγματικά είδα και εγώ την αγωνία των παιδιών που ήθελαν να ανοίξουμε και μας ρωτούσαν συνεχώς πότε θα γίνει αυτό. Έβλεπα τη λαχτάρα τους. Όσο βλέπαμε λοιπόν ότι η κατάσταση προχωρούσε, αποφασίσαμε και ανοίξαμε στις αρχές Οκτωβρίου, αλλά με πολύ λίγα άτομα ανά τμήμα, χωρίσαμε κάποια μεγάλα τμήματα. Ξαναρχίσαμε με πολύ όρεξη, τα παιδιά είχαν πολύ ενθουσιασμό, το πράγμα κυλούσε καλύτερα από κάθε άλλη φορά. Προσωπικά το είχα νιώσει τότε σαν ένα μεγάλο restart όπως τότε που ξεκινήσαμε το 2012. Αλλά ήταν για πολύ λίγο δυστυχώς. Είχα νιώσει ότι κάναμε μια επανεκκίνηση και είδα και μια διαφορετική προσέγγιση και από τα παιδιά. Ίσως το ότι είχαμε χάσει αυτή την επαφή τόσους μήνες, μας έκανε να καταλάβουμε ακόμα πιο πολύ πόσο πολύτιμο είναι για μας. Αλλά εκεί ήρθε πάλι η παύση. Όμως θα παραμείνω αισιόδοξος και θα πω ότι όταν τελειώσουμε με αυτό τον παγκόσμιο εφιάλτη, όχι μόνο εμείς αλλά γενικότερα όλοι οι άνθρωποι θα αναζητήσουν με διπλή όρεξη τις παλιές τους δραστηριότητες. Θα διψάμε διπλά για όλα αυτά τα πράγματα που στερηθήκαμε λόγω της πανδημίας .Αυτή η πανδημία ίσως είναι μια ευκαιρία να επαναπροσδιορίσουμε κάποια πράγματα μέσα μας. Να θέσουμε τις προτεραιότητες μας. Να δούμε ότι μόνοι μας δεν μπορούμε ότι προτεραιότητα έχει το σύνολο. Την συντριβή του ατομικισμού, αυτό μπορεί να μας διδάξει όλη αυτή η ιστορία.

Να προσθέσω εδώ ότι το ίδιο περίπου συμβαίνει και στον άλλο σύλλογο στον οποίο έχω την χαρά να είμαι μέλος, τον «Σύλλογο αποφοίτων και φίλων του Σταυρακείου Γυμνασίου – Λυκείου Ανωγείων». Υπάρχουν πάρα πολλές σκέψεις και σχέδια που έχουν παγώσει λόγω κορονοϊού και περιμένουμε να τελειώσει αυτή η κατάσταση για να προχωρήσουμε. Υπάρχει πολύ όρεξη, υπάρχει και το πεδίο για να γίνουν πολλά πράγματα με κύρια στόχευση τον νέο κόσμο του τόπου μας.

Ποια είναι η πρώτη δράση του συλλόγου που έχεις στο μυαλό σου όταν επιστρέψουμε στην κανονικότητα στις ζωές μας;

“Να συγκεντρωθούμε επιτέλους όλοι μαζί. Να παίξουμε ένα τουρνουά blitz και μετά να πάμε σε μια ταβέρνα να φάμε!

Μια πανηγυρική έναρξη όπως παλιά, όταν πρωτοξεκινήσαμε.”

2012-2020. Οκτώ χρόνια Σ.Ο.Α. Είσαι ικανοποιημένος από την πορεία μέχρι σήμερα;

“Μέχρι σήμερα κάναμε όσα είχαμε φανταστεί και όσα δεν είχαμε καν φανταστεί! Επομένως η λέξη ικανοποιημένος δεν μπορεί καν να δείξει το βαθμό της …ικανοποίησης μου για όλα αυτά που έχουμε κάνει και προγραμματίζουμε να κάνουμε και στο μέλλον.”

Υπάρχει ταβάνι στα “όνειρα” στον ΣΟ.Α;

“Δεν υπάρχει ταβάνι όχι. Βλέπεις ότι τα πράγματα και οι εξελίξεις μπορούν να ξεπεράσουν τα όποια όρια μπορείς να θέσεις. Και δεν θα βάλω μόνο τα αγωνιστικά όρια. Θα σου πω τη διαδικασία μέσα στην οποία ζει ο σύλλογος. Δηλαδή τις σχέσεις που αναπτύχθηκαν μεταξύ μας, με τους ανθρώπους που συνεργαζόμαστε  και κυρίως με τα παιδιά, και των παιδιών μεταξύ τους, και των παιδιών με τον έξω κόσμο. Όλο αυτό το σύμπαν, ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί, θα σου πω ότι ακόμη κι αν κάνεις 10 χρόνια να ξαναπάρεις πρωτάθλημα δεν είναι αυτή η ουσία. Αν συνεχίσει αυτό το πράγμα που περιέγραψα να λειτουργεί και να εξαπλώνεται με αυτό το ρυθμό. Από τη μια λοιπόν έχουμε το αγωνιστικό κομμάτι που είναι σημαντικό δεν το συζητώ, αλλά από την άλλη έχουμε όλο το άλλο πλέγμα. Αυτό που συμβαίνει στον Σκακιστικό Όμιλο είναι πολύ περισσότερο από το σκάκι.”

Τι είναι το σκάκι-Τι θα προσφέρει στην προσωπικότητα ενός μικρού παιδιού και στην ανάπτυξη του μέχρι την ενηλικίωση;

“Λένε κάποιες μεγάλες έρευνες ότι το σκάκι μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εκπαιδευτικό εργαλείο. Έχει αυτά τα χαρακτηριστικά που βοηθούν στην εκπαίδευση ενός μαθητή. Η εμπειρία μου δείχνει ότι όντως αυτό ισχύει σε αρκετούς τομείς.

Η φύση του παιχνιδιού είναι τέτοια που βοηθάει στην συγκέντρωση, μάλιστα την απαιτεί κιόλας. Βοηθάει στην εξάσκηση της μνήμης. Αλλά κυρίως θα έλεγα ότι βοηθάει σε κάποια πράγματα τα οποία μπορούν να συγκροτήσουν συνολικά μια προσωπικότητα, πέραν του εκπαιδευτικού εργαλείου. Κι αυτό είναι ότι μέσα από το παιχνίδι, ένα παιδί μαθαίνει να έχει εναλλακτικές. Μαθαίνει καταρχήν να ξέρει ότι δεν υπάρχουν μονόδρομοι. Αυτό που λέμε Βαριάντες στο παιχνίδι, ότι πάντα θα πρέπει να διαλέξει μεταξύ κάποιων βαριαντών. Κάθε Βαριάντα είναι μια εναλλακτική δυνατότητα, είναι ένα νέο σύμπαν! Αν διαλέξεις την Βαριάντα Α, θα έχουμε αυτή την πραγματικότητα στη σκακιέρα, αν διαλέξεις την Β θα έχουμε μια εντελώς διαφορετική πραγματικότητα στη σκακιέρα, ένα παράλληλο σύμπαν δηλαδή, ένας παράλληλος κόσμος. Που δημιουργείται και δεν δημιουργείται αντιστοίχως από τις επιλογές σου.

Επομένως το παιδί μαθαίνει ότι υπάρχουν εναλλακτικές, υπάρχουν άλλοι δρόμοι, δεν υπάρχουν μονόδρομοι και μαθαίνει πάντα ότι μπορεί να έχει πολλά εναλλακτικά σχέδια για κάθε δύσκολη κατάσταση.

Μαθαίνει να διαβάζει τις δυσκολίες που προκύπτουν, να προσπαθεί να αντιδράσει σε αυτές χρησιμοποιώντας τις γνώσεις του, τη φαντασία του και πάντα πρέπει να είναι έτοιμος για την εναλλακτική, αλλά και για τον αιφνιδιασμό από τον αντίπαλο.

Επίσης σημαντικό για τα παιδιά είναι ότι γίνονται υπεύθυνοι λήπτες αποφάσεων διότι το παιχνίδι είναι τέτοιο, που ο ρόλος του προπονητή σταματάει όταν ξεκινάει η παρτίδα. Δεν ξέρω αν υπάρχει άλλο άθλημα που γίνεται αυτό. Ο προπονητής δεν μπορεί ούτε να μιλήσει όταν ξεκινάει μια παρτίδα. Επομένως ο παίχτης είναι μόνος του. Είναι αυτός με τη σκακιέρα. Ο χρόνος κυλάει και πρέπει να παίρνει την απόφαση. Μαθαίνει να παίρνει την ευθύνη της απόφασης. Και να δέχεται τις συνέπειες των επιλογών. Το παιδί μαθαίνει ότι υπάρχει και το λάθος, είναι ανθρώπινο. Ότι ο κόσμος της σκακιέρας όπως και ο πραγματικός κόσμος είναι πολυποίκιλος, πολύμορφος, πολυσύνθετος, για αυτό είναι τόσο ενδιαφέρον και όμορφος.

Δεν μπορείς να μην κάνεις λάθη. Αυτό που πρέπει να κάνεις είναι κάποιες φορές, να βελτιώνεις την ποιότητα των λαθών σου, να προχωράς ένα βήμα παραπάνω και να μειώνεις τη συχνότητα τους.

Τέλος, όλη αυτή η ομαδική συνεργασία που δημιουργείται σε ένα σύλλογο όπως τον δικό μας, το ταξίδι, η παρέα, ο αγώνας, η στενοχώρια, η χαρά της νίκης και η αισθητική απόλαυση που παράγει ένα παιχνίδι όπως το σκάκι, δίνει πολλά πράγματα στην ψυχοσύνθεση ενός παιδιού.”

Πως νιώθεις όταν βλέπεις σήμερα μικρά παιδιά του σκακιστικού από το 2012  και πως αυτά έχουν δημιουργηθεί ως προσωπικότητες σήμερα;

“Νιώθω απόλυτη ικανοποίηση για όλο αυτό που έχει συμβεί και θα σου πω ότι υπάρχουν παιδιά που ήταν στο δημοτικό όταν ήρθαν, τώρα είναι φοιτητές ή ετοιμάζονται να γίνουν και όλη αυτή η διαδικασία για μένα ήταν μια συμμαθητεία με τα παιδιά. Δεν είμαι μόνο ικανοποιημένος από το πως τα βλέπω να εξελίσσονται, αλλά και από το πως και εγώ έχω εξελιχθεί μέσα από αυτή τη σχέση. Διότι είναι πολύτιμο πράγμα αυτή η παρέα, αυτή η συμμαθητεία με τους νέους ανθρώπους. Αρκεί να μπορεί κάποιος να το αντιληφθεί πόσο πολύτιμο είναι. Δεν μπορώ να σου περιγράψω πόσο έχω “γεμίσει” και εγώ από την εξέλιξη όλου αυτού του πράγματος. Ελπίζω και από την πλευρά των παιδιών όλα αυτά τα χρόνια να είναι ανάλογα τα συναισθήματα. Αυτό που προσπάθησα από την πρώτη μέρα που ανέλαβα προπονητής στο σωματείο ήταν να μην πληγωθεί κανένα παιδί μέσα από την διαδικασία αυτή και την συμμετοχή του στο σύλλογο. Δεν ξέρω αν το πέτυχα στον απόλυτο βαθμό, ξέρω όμως ότι συνεχώς και πρώτα απ’ όλα εκεί είχα το νου μου. Πρώτα σε αυτό και μετά  τι σκάκι θα μάθουν.”

Σ.Ο.Α και ΑΠΣ ΙΔΑΙΟΙ. Δυο σκακιστικοί σύλλογοι στα Ανώγεια. Πόσοι σκακιστές είναι ενεργοί σήμερα στο χωριό;

“Αυτή τη στιγμή ενεργοί παίχτες ενήλικες και ανήλικοι είναι 73.Φυσικά υπάρχουν και πολλά άλλα παιδιά, όπως αυτά που ξεκίνησαν πέρσι και φέτος αλλά δεν έχουν μπει ακόμα σε αγωνιστική δράση λόγω και των συνθηκών. Οπότε μιλάμε για έναν αριθμό στα Ανώγεια πάνω από 100 ενεργών παιχτών.”

Πίσω από το Μανόλη υπάρχει και μια σταθερή ομάδα συνεργατών και φίλων.

“Κοίτα Γιώργη, εδώ υπάρχει μια παρανόηση. Υπάρχει μόνο μια ομάδα. Όχι πίσω από εμένα, είμαστε δίπλα δίπλα. Εγώ είμαι μέλος αυτής της ομάδας. Τώρα τι γίνεται: Μάλλον οι άλλοι είναι πιο σεμνοί από μένα και δεν μιλάνε και έχω αναλάβει εγώ το ρόλο του …εκπρόσωπου τύπου του σωματείου να το πω έτσι. Αυτό που είπες σου βγήκε αυθόρμητα, αλλά το σωστό είναι ότι είμαστε μια ομάδα και είμαστε πλάι-πλάι. Και δεν μιλάω μόνο για τον πυρήνα του Δ.Σ, είναι και τα παιδιά του συλλόγου. Ειδικά τα μεγαλύτερα που κατά καιρούς έχουν αναλάβει ρόλους πολύ σημαντικούς, πέραν από το γεγονός ότι είναι παίχτες και παίχτριες της ομάδας. Ακόμα και ως προπονητές έχουν βοηθήσει και τραπέζια έχουν κουβαλήσει όπως όλοι μας, και τη σφουγγαρίστρα έχουν πιάσει. Γιατί για να λειτουργήσει ένας σύλλογος πρέπει να είναι δεμένος σαν μια οικογένεια. Να νιώθουν όλοι τον χώρο του συλλόγου σπίτι τους. Τα μεγαλύτερα παιδιά έχουν και κλειδιά του χώρου, πάνε εκεί όταν το επιτρέπουν οι συνθήκες, διαβάζουν, βλέπουν ταινίες, ακούνε μουσική, παίζουν σκάκι, καθαρίζουν το σύλλογο. Αυτό σημαίνει ο χώρος μου, το σπίτι μου. Και όλα αυτά γίνονται χωρίς προγραμματισμό. Αυθόρμητα γίνονται όπως αυθόρμητα θέλουμε να είναι τα παιδιά.

Εγώ και πλάι μου λοιπόν. Ο καθένας και πλάι του.”

Αν δεν ήσουν στο Σκάκι, τι άλλο τρόπο θα έβρισκες για να προσφέρεις διεξόδους στη νεολαία του χωριού; Τι πιστεύεις με λίγα λόγια ότι λείπει από το χωριό και η δημιουργία του θα ήταν ωφέλιμη για την κοινωνία μας;

“Για να κάνεις κάτι καινούριο σε ένα τόπο, πρέπει να έχεις μια μικρή έστω γνώση του αντικειμένου, αλλά κυρίως πάθος για να το δημιουργήσεις. Αν δεν είχαμε πάθος από την αρχή δεν θα μπορούσε να “περπατήσει”.

Ότι λείπουν πράγματα από το χωριό μας είναι δεδομένο, κανένας τόπος δεν είναι ποτέ πλήρης. Ας αναλογιστούμε λίγο τι έχουμε εμείς εδώ στα Ανώγεια που απευθύνεται και επιμένω σε αυτό, στις μικρές ηλικίες. Το γεγονός ότι σε ένα χωριό τα παιδιά είναι πιο  ελεύθερα από ότι στις πόλεις, ότι παίζουν στις πλατείες χωρίς επιτήρηση, μπορεί να είναι σπουδαίο, αλλά δεν φτάνει. Όλα αυτά τα χρόνια έχω έρθει σε επαφή με πάρα πολλά παιδιά και έχω καταλάβει ότι αυτό δεν αρκεί. Τι έχουν λοιπόν αυτή τη στιγμή τα παιδιά στα Ανώγεια;

Έχουν τον Αετό Ανωγείων στο ποδόσφαιρο και τον Σκακιστικό Όμιλο. Μάλιστα και λόγω της φύσης του αθλήματος -χωρίς να ευθύνεται βέβαια ο Αετός σε αυτό- το ποδόσφαιρο ουσιαστικά απευθύνεται μόνο στα αγόρια, αν και έγινε προσπάθεια για γυναικεία ομάδα που δεν καρποφόρησε όμως. Και υπάρχουν και μαθήματα παραδοσιακών χορών.

Μόνο αυτά λοιπόν υπάρχουν μέσα στο χωριό. Για όλα τα άλλα χρειάζεται να ταξιδέψεις για να τα κάνεις.

Θεωρώ λοιπόν ότι αυτό που θα μπορούσε να δώσει ποικίλες διεξόδους στην νεολαία, θα ήταν ένας χώρος όπως το παλιό Πολύκεντρο, οι παλαιότεροι Ανωγειανοί θα θυμούνται ακριβώς τι λέω και τι αντιπροσώπευε αυτός ο χώρος τότε για όλους μας. Θα ήταν αναγκαίο για τη νεολαία του τόπου να λειτουργήσει ποικιλοτρόπως ένας παρόμοιος χώρος. Και να αρχίσουν να παράγονται δράσεις και μέσα από συνεργασίες με τους υπάρχοντες συλλόγους.

Για παράδειγμα τα τελευταία χρόνια είδα μια σημαντική δραστηριότητα με τη θεατρική ομάδα του Λυκείου Ανωγείων, αρκετά παιδιά συμμετείχαν εκεί. Θα μπορούσε να δημιουργηθεί σε μια πιο σταθερή βάση μια θεατρική ομάδα. Όπως και εμείς στον δεύτερο σκακιστικό μας σύλλογο τους ΙΔΑΙΟΥΣ ξεκινήσαμε το τμήμα φωτογραφίας το οποίο είχε πάρα πολύ μεγάλη ανταπόκριση, με 20 εγγραφές αμέσως μόλις άρχισε το τμήμα, σταμάτησε λόγω Covid αλλά θα συνεχιστεί.

Έχουμε θέσει κι άλλους στόχους στα σωματεία τα δικά μας και ελπίζουμε σιγά σιγά να αρχίσουν να υλοποιούνται μόλις τελειώσει το πρόβλημα του κορονοϊού, όπως πχ λογοτεχνικές βραδιές που θα μπορούσαν να γίνουν. Επίσης ήδη στήνουμε στο σύλλογο τη βιβλιοθήκη μας με αρκετές δωρεές ήδη βιβλίων είτε από Ανωγειανούς είτε από εκδοτικούς οίκους. Μιλάω για την λογοτεχνική βιβλιοθήκη του συλλόγου, ενώ βέβαια υπάρχει και σκακιστική.

Πρέπει να υπάρχει συνεργασία μεταξύ των συλλόγων. να υπάρχουν νέες δράσεις συνεχώς, ώστε να “γεμίσει” και ο δύσκολος χειμώνας των Ανωγείων για τα παιδιά. Να γίνονται πράγματα που να αφορούν τη νεολαία σε όλη τη διάρκεια του χρόνου.”

Σχέδια πάντα υπάρχουν και άνθρωποι να τα υλοποιήσουν. Φονιάς των ονείρων είναι το χρήμα, η έλλειψη πόρων;

“Ακόμα και στους ανθρώπους πρέπει να διευρυνθεί ο κύκλος αυτών που θα συμμετέχουν και θα οργανώνουν πράγματα για κοινωνίες όπως η δική μας. Όσο για τα χρήματα, ναι. ζούμε σε έναν καπιταλιστικό νεοφιλελεύθερο κόσμο. Αν η κοινωνία ήταν οργανωμένη όπως εγώ την ονειρεύομαι τότε όχι δεν θα υπήρχε το πρόβλημα του χρήματος. Αλλά τώρα το χρειάζεσαι. Τα σχέδια και τα όνειρα χρειάζονται πόρους και κονδύλια για να γίνουν πράξη. Αυτή είναι η πραγματικότητα και πρέπει πάντα να συμβαδίζουμε με αυτήν.”

Άρα μιλάμε για ευθύνη της Κεντρικής πολιτείας που δεν ευνοεί όσο θα έπρεπε τη δημιουργία συλλόγων και δράσεων σε απομονωμένες κυρίως περιοχές;

“Φυσικά. Υπάρχουν και οι δωρεές ιδιωτών αλλά πάντα πρέπει η Πολιτεία να δώσει το κάτι παραπάνω.

Αυτό που συμβαίνει με εμάς είναι ότι έχουμε μια σταθερή και σπουδαία βοήθεια από το Δήμο Ανωγείων, η οποία είναι ποικιλόμορφη. Δεν είναι μόνο η σταθερή αθλητική επιχορήγηση που είναι σημαντική, άσχετα αν δεν φτάνει. Είναι όμως και όλα τα άλλα. Χωρίς τον Δήμο θα νοικιάζαμε χώρο; Και πως θα κάναμε δωρεάν προπονήσεις;

Από εκεί και πέρα οι επιχορηγήσεις που εμείς έχουμε, αφορούν αποκλειστικά την διοργάνωση των τουρνουά μέσω και της Περιφέρειας Κρήτης και της ΠΕ Ρεθύμνου και κάποιες μικρές ιδιωτικές βοήθειες. Η πραγματικότητα όμως είναι ότι το οικονομικό θέμα δεν το έχουμε λύσει. Επιθυμούμε εδώ και χρόνια να κάνουμε το σωματείο αυτόνομο οικονομικά, με σταθερές χορηγίες ώστε να ξέρουμε κάθε χρόνο που βαδίζουμε και που μπορούμε να φτάσουμε, αλλά δεν έχει επιτευχθεί.

Με την ευκαιρία θα ήθελα να ευχαριστήσω ξανά δημόσια και τον Γιώργη Σαλούστρο “Κούβο” για την παραχώρηση του υπέροχου χώρου στον σύλλογο μας, που για μας ήταν τόσο κομβική η συνεισφορά του.”

Ας περάσουμε στην πρώτη σου ποιητική συλλογή. “Θα ξαναγίνει”. Αρχικά, πως προέκυψε ο τίτλος;

“Πέρασε λίγο από μια περιπέτεια ο τίτλος. Δεν έβρισκα κάτι να με ικανοποιεί αλλά σε συνεργασία με τον εκδοτικό οίκο καταλήξαμε στο “Θα ξαναγίνει” και είμαι ικανοποιημένος με αυτόν τον τίτλο.”

Πως ερμηνεύουμε το “Θα ξαναγίνει”;

“Όταν διαβάσεις το συγκεκριμένο ποίημα θα καταλάβεις ότι ουσιαστικά αυτό είναι ένα αγωνιστικό μήνυμα. Ότι τίτλος και ποίημα θέλω να ελπίζω, δίνουν ένα μήνυμα αγωνιστικότητας και μαχητικότητας απέναντι σε όλα όσα περιορίζουν τις ζωές μας, την ελευθερία του ανθρώπου γενικότερα.

Η ενασχόληση μου με το γράψιμο ξεκινά από πολύ παλιά. Φαντάσου στο βιβλίο υπάρχουν κομμάτια που έγραψα το 1994. Το βιβλίο είναι ποιήματα σε ελεύθερο στίχο, υπάρχουν και κάποια έμμετρα ομοιοκατάληκτα, θα μπορούσαν να χαρακτηριστούν σχεδόν τραγούδια, αλλά είναι η μειοψηφία, 4 από τα 50. Τα περισσότερα είναι σε ελεύθερο στίχο.

Αν με ρωτάς για μαντινάδες, όχι δεν έχει. Η επαφή βέβαια με τον δεκαπεντασύλλαβο είναι δεδομένη για όλους όσοι έχουμε μεγαλώσει εδώ. Υπάρχει πάντα αυτός ο ρυθμός μέσα μας. Το νιώθω ακόμα και όταν γράφω σε ελεύθερο στίχο. Είναι σημαντικό να υπάρχει ρυθμός στην ποίηση. Δεν ξέρω τι έχω πετύχει, αλλά αν έχω πετύχει κάτι έχει βοηθήσει σίγουρα όλη αυτή η επαφή με τον ρυθμό αυτό, ο οποίος είναι πανταχού παρόν στον τόπο μας.”

Πως πείστηκες να εκδώσεις τα ποιήματα σου;

“Να σου πω. Είχε λοιπόν ξεκινήσει μια διαδικασία από όταν ήμουν 17 ετών. Δεν είχα πάντα την ίδια ένταση στο γράψιμο. Υπήρχαν περίοδοι όπου με μεγάλη ένταση ασχολούμουν και άλλες περίοδοι που απομακρυνόμουν, και ως αναγνώστης αλλά και σε απόπειρες δικής μου γραφής.

Μέσα σε όλα αυτά τα χρόνια άρχισε να συσσωρεύεται κάποιο υλικό. Την περίοδο που άρχισα να σκέφτομαι την έκδοση, είχα μετρήσει 108 ολοκληρωμένα ποιήματα. Οπότε άρχισα να σκέφτομαι την έκδοση, με την έννοια να φύγει και λίγο αυτό το υλικό από τα χέρια μου, να μην ξαναγυρνάω σε αυτό. Να πω, αυτό ήταν τελείωσε, εκδόθηκε και έφυγε. Διότι όσο είναι στα χέρια σου γυρνάς συνεχώς σε αυτά. Κάνεις διορθώσεις, σβήνεις, γράφεις, κυρίως σβήνεις – εγώ τουλάχιστον. Κάποια στιγμή τελειώνει αυτό, θέλεις να πας παρακάτω. Ο καλύτερος τρόπος νομίζω είναι να …τα βγάλεις απ’ τα χέρια σου, να τα εκδώσεις.

Αλλά βοήθησαν και κάποιοι φίλοι που με έπεισαν ότι αξίζει τον κόπο να δοκιμάσω και φυσικά πρώτα πρώτα η Τζούλια η σύντροφος μου που επέμενε εδώ και καιρό ότι δεν πρέπει να τα κρατάω στο συρτάρι και είχε δίκιο από όποια σκοπιά και να το δεις. Η κάθε μορφή τέχνης είναι για να βγαίνει στον κόσμο αλλιώς δεν έχει νόημα και όλοι φυσικά πρέπει να έχουν την δυνατότητα να μετέχουν στην τέχνη με οποιοδήποτε τρόπο. Ο κόσμος θα κρίνει αν είναι καλή ή κακή τέχνη, αλλά δεν είναι για να την κρατάς στο συρτάρι. Η Τζούλια έτσι κι αλλιώς ήταν πάντα η πρώτη αναγνώστρια μου και φυσικά πηγή έμπνευσης.”

Μίλησες για ένα υλικό 108 ποιημάτων. Η τελική διαλογή πόσα θα περιέχει και τι θα γίνει με τα υπόλοιπα;

“Επέλεξα τελικά πενήντα ποιήματα. Θεωρώ ότι είναι αρκετά για όλα αυτά που ήθελα να πω. (Τα υπόλοιπα πιστεύω θα βρουν κι αυτά σιγά σιγά τον δρόμο τους, μαζί με ό,τι νέο υλικό προκύψει). Την έστειλα σε αρκετούς εκδοτικούς οίκους της αρεσκείας μου, που ξέρω τη δουλειά που κάνουν. Είχα αρκετές θετικές απαντήσεις, ήμουν μάλιστα πολύ κοντά στην υπογραφή με κάποιον από αυτούς,  μέχρι που πήρα και την απάντηση του εκδοτικού οίκου “ΓΚΟΒΟΣΤΗ” και κατέληξα εκεί. Με τον οίκο “ΓΚΟΒΟΣΤΗ” και ως αναγνώστης είχα ένα συναισθηματικό δέσιμο, με τις μεταφράσεις του Άρη Αλεξάνδρου στον Ντοστογιέφσκι, όταν πολύ νεαρός πριν την εφηβεία μου καν “βούτηξα” στον κόσμο του τεράστιου αυτού λογοτέχνη, ο οποίος μου άλλαξε τον τρόπο που έβλεπα τον κόσμο για πάντα κι αν θες και το μικρόβιο για να αρχίσω και εγώ να γράφω από εκεί προήλθε. Κάποτε ο Γιάννης  Ρίτσος ήταν επιμελητής των εκδόσεων εκεί, ενώ εκεί έχουν εκδοθεί τα άπαντα του Καρυωτάκη για πρώτη φορά από τον φίλο του τον Χαρίλαο Σακελλαριάδη. Και γενικά για να μην αναφέρω κι άλλα – πρόχειρα θυμάμαι πχ ότι και ο Σκαρίμπας εκεί πρωτοεκδόθηκε -, μιλάμε για έναν εκδοτικό οίκο που υπάρχει από το 1926 με τεράστια ιστορία πίσω του για τα εκδοτικά πράγματα της χώρας. Στον εκδοτικό οίκο «ΓΚΟΒΟΣΤΗ» λοιπόν και στην σειρά “Τα Ποιητικά” που διευθύνει ο Κώστας Παπαγεωργίου ένας από τους σημαντικότερους ποιητές της γενιάς του, θα εκδοθεί η συλλογή μου κάτι που αποτελεί μεγάλη χαρά και τιμή για μένα, χωρίς φυσικά να μπορώ να συγκριθώ με τα πολύ μεγάλα ονόματα που έχει φιλοξενήσει αυτός ο εκδοτικός οίκος στο παρελθόν.

Το βιβλίο θα εκδοθεί στα τέλη Δεκεμβρίου. Ο αναγνώστης θα έχει τον τελευταίο λόγο. Αν μπορέσω να έχω μια «συνομιλία» με μερικούς ανθρώπους μέσω των στίχων και αν υπάρξει κάτι μέσα στο βιβλίο να τους αγγίξει, τότε θα είμαι πολύ ευχαριστημένος.”

Πριν αρχίσουμε τη συνέντευξη μου είπες ότι η συλλογή περιέχει και μια αναφορά στον Μαραντόνα που “έφυγε’ χθες από τη ζωή.

‘Φως δεν περνάει ανάμεσα μας,

κομμένες πνίγονται οι ανάσες,

ο Μαραντόνα δίνει πάσες,

μια Μπουρουτσάγκα μια Κανίγια,

δεν θα γυρίσουμε στα ίδια,

απόψε κόπηκε η μιλιά μας…”

“Το τετράστιχο αυτό είναι μέρος ενός ποιήματος που είναι κατά κύριο λόγο ερωτικό και είναι εύλογο να καταλάβει κανείς πώς χωράει ο Ντιέγκο σε ένα τέτοιο ποίημα.

Ο Ντιέγκο ουσιαστικά λειτούργησε για κάποιους ανθρώπους σαν μια υπόσχεση. Σαν μια υπόσχεση ανατροπής. Σαν μια υπόσχεση, ότι μπορεί και ο μικρός κάποια στιγμή να σηκώσει το κεφάλι. Ήταν μια σπουδαία υπόθεση ο Μαραντόνα, η ιστορία του δεν είναι μόνο ποδοσφαιρική. Είχε πάντα την άποψη του, είχε τα κουσούρια του, είχε τις πτώσεις του, για αυτό τον αγαπάμε. Γιατί δεν ήταν ένα ακηλίδωτο είδωλο κατασκευασμένο από τον κόσμο του θεάματος. Ήταν ο ίδιος μια κηλίδα στον κόσμο του θεάματος! Ήταν ενοχλητικός και πάνω από όλα μια υπόσχεση ανατροπής. Δεν έχει σημασία αν τελικά αυτή η ανατροπή ήρθε ή δεν ήρθε. Ούτως ή άλλως έχουν παλέψει πάρα πολλοί άνθρωποι για αυτή, έχουν πεθάνει πάρα πολλοί άνθρωποι για αυτήν. Δεν θα μπορούσε εξάλλου να έρθει μέσα από το ποδόσφαιρο. Όμως προσωπικότητες όπως ο Ντιέγκο Μαραντόνα, ο Ματίας Ζίντελαρ ή ο Σώκρατες, πάντα θα εμπνέουν. Και η ιστορία του ανθρώπου συνεχίζεται, το θέμα παραμένει ανοιχτό και ίσως κάποια μέρα…”Θα ξαναγίνει”.

Στον στίχο για τον Μαραντόνα αναφέρονται όχι δυο γκολ του, αλλά δυο πάσες ανεξίτηλα χαραγμένες στην ιστορία και στο μυαλό μου φυσικά. Η πάσα του το 1986, στον τελικό του Μουντιάλ στο Μεξικό, όπου η Γερμανία έχει επιστρέψει από το 2-0 και έχει ισοφαρίσει, με τον Μαραντόνα να δίνει την μαγική μπαλιά για το 3-2 στον Χόρχε Μπουρουτσάγκα που έδωσε και το Παγκόσμιο Κύπελλο στην Αργεντινή. Και η δεύτερη το 1990, όπου κόντρα στα προγνωστικά και με μια Βραζιλία να έχει τρία δοκάρια, περνάει τους πάντες μετά το 80ο λεπτό και δίνει μια νέα μαγική μπαλιά ενώ είναι πεσμένος στο χόρτο στον Κλαούντιο Κανίγια, για το 1-0 και την πρόκριση. Στην πρώτη πάσα ήμουν 9 χρονών και στην δεύτερη 13. Και στις δυο περιπτώσεις… ανέβηκα μέχρι τον ουρανό. Ήταν τέτοια η ένταση των συναισθημάτων που όχι μόνο δεν θα τις ξεχάσω ποτέ, αλλά κάποια στιγμή υλοποιήθηκαν και σε στίχο.”

Το χέρι του Θεού ή το γκολ του αιώνα;

“Αυτό το ματς με την Αγγλία το 1986 ήταν κομβικό, Μπήκαν τα δυο ωραιότερα γκολ στην ιστορία των Μουντιάλ. Θεωρώ ότι το “Χέρι του Θεού” είναι αναπόσπαστο από το δεύτερο, το “γκολ του αιώνα” και ίσως ωραιότερο. Με ποια έννοια το λέω αυτό;

Υπάρχει ένας έντονος συμβολισμός και στα δυο γκολ. Αρχικά το «χέρι του θεού». Έχει προυπάρξει λοιπόν ο πόλεμος στα Φώκλαντ, και μην ξεχνάμε ότι η Θάτσερ είναι στην ηγεσία, δηλαδή η προσωποποίηση του νεοφιλελευθερισμού ενός συστήματος που κατεξοχήν για να υπάρξει προϋποθέτει την διαφθορά και την κλοπή και ο Μαραντόνα ουσιαστικά τους λέει ότι μπορώ όπως και εσείς. Μπορώ και με τον δικό σας τρόπο, με το χέρι δηλαδή, με κλέψιμο. Σηκώνει το χέρι και βάζει γκολ, πετώντας τους στα μούτρα ουσιαστικά ένα καθρέφτη. Αλλά επειδή είναι ο Μαραντόνα, στη διάρκεια του ματς, αρχίζει να συνειδητοποιεί ότι δεν μπορεί αυτό το ματς να λήξει έτσι, διότι τότε θα γίνει και αυτός ίδιος με αυτούς (όλα αυτά καμιά σχέση δεν έχουν βέβαια με την ποδοσφαιρική ομάδα της Αγγλίας η οποία δεν νομίζω ότι εξέφραζε με κανένα τρόπο ότι εξέφραζε η κυβέρνηση της χώρας). Και βάζει το μαγικό δεύτερο γκολ που κλείνει όλα τα στόματα. Που τους λέει “ορίστε, αυτός είναι ο τρόπος”. Η μαγεία, η ποίηση και το πρώτο γκολ είναι ο δικός σας τρόπος.

Είμαι σίγουρος ότι έστω και υποσυνείδητα, μετά το πρώτο γκολ, κατάλαβε ότι πρέπει να υπάρξει και η δεύτερη απάντηση, ο σωστός τρόπος. Αλλά ακόμα και ασυνείδητα να έγινε, “έδεσαν” όλα τόσο όμορφα. Αυτά τα δυο γκολ που ουσιαστικά είναι ένα.”

Ποιος στίχος από το βιβλίο θα ταίριαζε σε αυτήν την οκταετία του ΣΟΑ;

“Ίσως, επειδή αυτή η ιστορία δεν έχει τελειώσει, ο στίχος ή οι στίχοι που θα αντικατοπτρίζουν αυτή την εμπειρία να μην έχουν γραφτεί ακόμη. Μπορεί να περιμένουν την ώρα τους.”

“Θα ξαναγίνει” λοιπόν;

“Θα ξαναγίνει. Να είμαστε καλά, να περάσουμε αλώβητοι αυτή την κατάσταση και εμείς και τα αγαπημένα μας πρόσωπα και θα ξαναγίνει!”