Άρθρο Του Γιώργη Σκουλά του Μιλτιαδαντρέα- Συγγραφέα του βιβλίου: “Τα Ανώγεια και η Ιστορία τους-Ιστορικά στοιχεία και καταγραφές”.

 Λίγα λόγια από τον συγγραφέα:

 Φέτος συμπληρώνονται 150 χρόνια από την έναρξη της μεγάλης Κρητικής Επανάστασης του 1866-69. Με μια σειρά άρθρων στην ΑΝΩΓΗ θα προσπαθήσουμε να δώσουμε στον αναγνώστη σε αδρές γραμμές τις Επαναστάσεις των Κρητών , αρχής γενομένης από το 1204, έτος κατά το οποίο η Κρήτη κατακτήθηκε από τους Ενετούς και σιγά σιγά να καταλήξουμε στην Επανάσταση του 1866-69, ώστε ο αναγνώστης να έχει μια εικόνα των αγώνων και των θυσιών του Κρητικού λαού επί 700 χρόνια περίπου, για την απόκτηση της Ελευθερίας του. Επιλέγω την ΑΝΩΓΗ ως μέσο επικοινωνίας με το κοινό, καθώς επιθυμώ να επικοινωνήσω ιδίως με τους εκτός Κρήτης Κρήτες, αλλά και τους Κρήτες του εξωτερικού, οι οποίοι λόγο της θέσης τους δεν έχουν πρόσβαση στα διάφορα αρχεία ή πηγές και γνωρίζω τη δίψα αυτών των ανθρώπων σε οτιδήποτε αφορά την Ιστορία της Κρήτης. Οι αναγνώστες της εφημερίδας θα διαβάσουν για πρώτη φορά κείμενα της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας, τα οποία πιθανόν κάποια τα γνωρίζει η επιστημονική κοινότητα, αλλά για πρώτη φορά θα τα διαβάσει το ευρύ κοινό.

 Για την Επανάσταση του 1866-69, στην οποία και θα εστιάσουμε, ο αναγνώστης θα δει τα αίτια και την αφορμή της έκρηξης της, εκθέσεις μαχών σε όλη την Κρήτη, έγγραφα της Κυβέρνησης των Κρητών και επιστολές των τμηματικών επιτροπών και οπλαρχηγών. Επίσης θα αντιληφθεί το πολιτικό σκηνικό που επικρατούσε σε Κρήτη και Αθήνα, την θέση του διεθνή παράγοντα σε σχέση με την Επανάσταση στην Κρήτη, τις πολιτικές διαμάχες που υπήρξαν στην Ελληνική πολιτική σκηνή και την μεταφορά τους στην Κρήτη, με αποτέλεσμα την διαίρεση του κρητικού λαού σε ενωτικούς και ηγεμονικούς με αποκορύφωμα τα τραγικά γεγονότα της Δαμάστας. Επίσης θα αντιληφθεί τα αίτια της πτώσης της Κρητικής Επανάστασης, αλλά και της βαριάς πολιτικής και διπλωματικής ήττας της Ελλάδας με βαρύτατες συνέπειες για όλο τον Ελληνισμό, προϊόν του μεγαλοϊδεατισμού που κατείχε τους Έλληνες πολιτικούς, αλλά και τους Κρήτες της Αθήνας, οι οποίοι νόμιζαν ότι απλώς φωνάζοντας δυνατά για το δίκιο τους, θα τρόμαζαν οι Τούρκοι και θα έφευγαν, πέρα και από την Κόκκινη Μηλιά.

 Για τις πηγές που θα χρησιμοποιήσω αναφέρω τα εξής:

 1)Όσα από τα στοιχεία βρίσκονται δημοσιευμένα σε άλλες εργασίες, αναφέρονται λεπτομερώς οι πηγές τους. 2)Όσα έγγραφα προέρχονται από το Αρχείο του Υποπρόξενου της Ρωσίας στο Ηράκλειο Ιωάννη Μιτσοτάκη βρίσκονται σήμερα στο Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου. Την έρευνα στο αρχείο Μιτσοτάκη πραγματοποίησε ο Ευάγγελος Παπά Γιάννη Σκουλάς (Καρβάλιο). Την γραφή από το πρωτότυπο έχει πραγματοποιήσει ο συγγραφέας. Τα έγγραφα αυτά θα φέρουν την ένδειξη (Αρχείο Μιτσοτάκη). 3) Όσα από τα έγγραφα προέρχονται από το δικό μου αρχείο θα φέρουν την ένδειξη (προσωπικό αρχείο). Ξεκινάμε λοιπόν με το πρώτο από τα άρθρα μου στην ΑΝΩΓΗ:

 Ζούμε, υπάρχουμε, αναπνέουμε, δημιουργούμε, ερωτευόμαστε σε ένα τόπο ευλογημένο. Ο γαλανός ουρανός, το απέραντο γαλάζιο του Κρητικού και Λιβυκού πελάγου, η αρμονική εναλλαγή του τοπίου με τα βουνά, τις πεδιάδες, τους δαντελωτούς όρμους και τις κρυστάλλινες παραλίες, την ευδιάκριτη εναλλαγή των εποχών με τον ήπιο χειμώνα και το ηλιόλουστο καλοκαίρι, συνθέτουν ένα τόπο μαγευτικό. Ένα τόπο που επέλεξε να γεννηθεί, να ανδρωθεί, να βασιλέψει ένας Θεός, αλλά και να αποτυπώσει την μορφή του στα ιερά χώματα του. Ένας τόπος που οι κατάσκοποι του Άραβα Αμπού Χαφς Ομάρ του Απόχαψη των Βυζαντινών, όταν τους έστειλε να κατασκοπεύσουν την Κρήτη, γύρισαν και του είπαν ότι είναι μια γη που ρέει “μέλι και γάλα”.

 ΚΡΗΤΗ ΜΑΝΑ ΓΗ. Τόπος του Δία, του Μίνωα, του Ροδάμανθη, του Σαρπιδόνα. Της Αριάδνης, του Μινώταυρου, του Τάλω, των Ταυροκαθάψιων, των Κορυβάντων. Γη που αποτύπωσαν την τέχνη τους ο Δαίδαλος και ο Ίκαρος. Γη του Επιμενίδη, του Πανάρη και του Λασθένη. Του Θεοτοκόπουλου, του Κορνάρου, του Μπεργαδή, του Χορτάτζη, του Μάρκου Αντώνιου Φώσκολου, του Ιωάννη Ανδρέα Τρωίλου, του καπετάν Μιχάλη, του Βενιζέλου, του Καζαντζάκη. Ένας τόπος, μια γη, που πολλοί ορέχτηκα ν από τα αρχαία ακόμη χρόνια. Μια “πλούσια λεία” όπως την θεωρούσαν οι Ρωμαίοι, Άραβες, Ενετοί, Τούρκοι, Γερμανοί. Όλοι τους ονειρεύτηκαν να την κάνουν δική τους. Τα ηρωικά όμως παιδιά της με αδιάκοπους αγώνες και θυσίες ανά τους αιώνες δεν επέτρεψαν η Κρήτη να είναι μια ακόμη χαμένη Πατρίδα για τον Ελληνισμό.

Κοιτάζοντας βαθιά μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητας διαπιστώνουμε ότι οι λαοί στις μεταξύ τους σχέσεις δεν κάνουν δώρα. Επικρατούν τα συμφέροντα και οι σχέσεις τους διαμορφώνονται συνήθως στα πεδία των μαχών με αίμα, πόνο, δάκρυα, σκληρότητα, βιαιότητα, καταστροφές. Στο παγκόσμιο ιστορικό γίγνεσθαι τίποτα δεν υπήρξε δεδομένο και τίποτα δεν ήταν κληρονομικό. Κατά τη διάρκεια των ιστορικών χρόνων, λαοί αφανίστηκαν, Αυτοκρατορίες κατέρρευσαν, πολιτισμοί εξαφανίστηκαν….

Ένας λαός, την ύπαρξη του σαν Έθνος, την Ελευθερία και την Ανεξαρτησία του, την εδαφική του ακεραιότητα, την οικονομική και πνευματική του προκοπή, όφειλε αλλά και οφείλει να τα υπερασπίζεται συνεχώς. Εάν δεν μπορούσε να το πράξει ιδίως σε παλαιότερες εποχές, κάποιος άλλος λαός ερχόταν να καλύψει το κενό και τότε ο νικητής έπαιρνε ότι μπορούσε να πάρει και ο ηττημένος έδινε ότι μπορούσε να δώσει. Την ελευθερία του, την ιδιοκτησία του, την ανθρώπινη υπόσταση του. Κατ έπιπτε σε καθεστώς δουλείας και σε πυκνό σκοτάδι πνευματικής αμάθειας. Έχανε την τιμή και την αξιοπρέπεια του, την οικογενειακή τιμή και γαλήνη του και πολλές φορές και τα ίδια του τα παιδιά. Ας μην ξεχνάμε το φοβερό παιδομάζωμα, μια ανοικτή πληγή που χρόνια και χρόνια αιμορραγούσε για τον Ελληνισμό.

Η Κρήτη αμέσως μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, το 1204, παραχωρήθηκε στον Βονιφάτιο Μονφερατικό. Ήταν όμως ένα δώρο άδωρο για εκείνον καθώς δεν διέθετε τα μέσα για να κρατήσει το νησί. Ο Δόγης της Βενετίας Ερρίκος Δάνδολος επωφελούμενος της κατάστασης εξαγόρασε την Κρήτη από τον Μονφερατικό. Η Βενετία εκείνη την εποχή ήταν απασχολημένη στο να εδραιώσει την εξουσία της σε άλλες κτήσεις και δεν μπόρεσε να επιβάλλει την εξουσία της αμέσως στην Κρήτη. Την κατάσταση αυτή εκμεταλλεύθηκε ο Γενουάτης Κόμης της Μάλτας Ερρίκος Πεσκατόρε και το 1206 κατέλαβε μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Ανατολικής Κρήτης. Οι Ενετοί αντιδρώντας έστειλαν αλλεπάλληλες ναυτικές δυνάμεις για να εκδιώξουν τον Πεσκατόρε, αλλά μόλις το 1212 κατόρθωσαν να γίνουν κύριοι σχεδόν ολόκληρης της Κρήτης. Οι τελευταίοι Γενουάτες από κάποια κάστρα που κατείχαν αποχώρησαν το 1217 οριστικά από την Κρήτη.

Πρώτος διοικητής του νησιού υπήρξε ο Ιάκωβος Τιέπολο. Το σύστημα διοίκησης που εφάρμοσαν οι Ενετοί στην Κρήτη ήταν το φεουδαρχικό-φεουδαλιστικό. Η Βενετία για να μπορέσει να κρατήσει την κτήση της επιχείρησε αλλεπάληλους αποικισμούς.Διαμοίρασε τη γη σε φέουδα στους νέους αποίκους και μετέτρεψε τους Κρήτες σε Βιλάνους (είλωτες). Οι Κρήτες αντέδρασαν αμέσως στη νέα αυτή κατάσταση και επανειλημμένα προσπάθησαν να εκδιώξουν τους Ενετούς ή να επιδιώξουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Οι επαναστάσεις αυτές μικρές και μεγάλες υπολογίζονται περίπου σε 27 κατά τη διάρκεια της Ενετικής κατοχής.Οι σπουδαιότερες από αυτές ήταν οι εξής:

1)Αμέσως μετά την οριστική κατάληψη της Κρήτης από τους Ενετούς, εκδηλώνεται στο Λασίθι η επανάσταση των Αγιοστεφανιτών.

2)Το 1217 ακολουθεί στις ορεινές περιοχές του Ρεθύμνου η επανάσταση των Σκορδίληδων και Μελισσινών.

3)Το 1228 εκδηλώνεται ξανά επανάσταση από τους Σκορδίληδες και Μελισσινούς. Ζητούν την βοήθεια του Αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Βατάτζη με σκοπό την ένωση της Κρήτης με την Αυτοκρατορία της Νίκαιας. Ο Βατάτζης στέλνει ενισχύσεις αλλά η επανάσταση καταλήγει σε αποτυχία.

4)Το 1262 εκδηλώνεται άλλη επανάσταση με αρχηγούς τους Χορτάτζηδες, Σκορδίληδες και Μελισσινούς.

5)Το 1261 ο Μιχ.Η.Παλαιολόγος, μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης και την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, υποκινεί επανάσταση στην Κρήτη με σκοπό την ένωση της με την Αυτοκρατορία. Η επανάσταση διαρκεί 4 χρόνια αλλά καταλήγει σε αποτυχία.

6)Το 1272-73 ξεσπά νέα επανάσταση με επίκεντρο το Λασίθι και την πεδιάδα της Μεσσαράς με αρχηγούς τους Γεώργιο και Θεόδωρο Χορτάτζη.

7)Το 1282 ξεσπά με επίκεντρο το Μυλοπόταμο η επανάσταση του Αλεξίου Καλλέργη. Η επανάσταση διαρκεί 17 χρόνια και λήγει το 1299 με την χορήγηση εκ μέρους των Ενετών προνομίων προς τον Καλλέργη και τους Κρητικούς.

8)Το 1319 εκδηλώνεται νέα επανάσταση στα Σφακιά, ενώ το 1333 εκδηλώνεται η επανάσταση του Βάρδα Καλλέργη με επίκεντρο τις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου. Το 1341 ξεσπά επίσης νέα επανάσταση με αρχηγό τον Λέοντα Καλλέργη και διαρκεί 7 χρόνια.

9)Το 1363 επαναστατούν οι ίδιοι οι Ενετοί άποικοι εναντίον  της Ενετίας. Καταλαμβάνουν την εξουσία και ανακηρύσσουν την  Δημοκρατία του Αγίου Τίτου. Η Ενετία αποστέλλει τον στόλο της και ανακαταλαμβάνει το νησί. Επικηρυσσόνται  οι Ενετοί αποστάτες αλλά και οι Κρήτες συνεργοί τους.

10)Το 1365 ξεσπά νέα επανάσταση από τους επικηρυγμένους από τους Ενετούς αδελφούς Ιωάννη, Γεώργιο και Αλέξιο Καλλέργη. Η επανάσταση καταλήγει σε αποτυχία.

11)Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης  από τους Τούρκους το 1453 πολλοί λόγιοι της Πόλης κατέφυγαν στο Ηράκλειο. Σε συνεργασία με το ντόπιο κρητικό στοιχείο συλλαμβάνουν την ιδέα της ανασύστασης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με επίκεντρο την Κρήτη. Προς την κατεύθυνση αυτή εκδηλώνονται δυο κινήματα. Το πρώτο αμέσως μετά την κατάληψη της πόλης με αρχηγό τον Σήφη Βλαστό και το άλλο το 1460 και τα δυο όμως προδόθηκαν στους Ενετούς με αποτέλεσμα να εξουδετερωθούν πολύ εύκολα.

12)Το 1527 ξεσπά στην περιοχή των Χανίων η επανάσταση του Γεωργίου Καντανολέων αλλά και αυτή καταλήγει σε αποτυχία.

13)Το 1571 ξεσπά η τελευταία επανάσταση επί Ενετοκρατίας. Επίκεντρο της υπήρξε η περιοχή του Ρεθύμνου και υποδαυλίστηκε από ιερωμένους της περιοχής. Κατέληξε και αυτή σε αποτυχία.

Το φαινόμενο των επαναστάσεων στην Κρήτη υπήρξε όπως βλέπουμε ποιο έντονο έως και την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Τούρκους το 1453, καθώς έως τότε υπήρχε ένα εθνικό κέντρο στου οποίου ήλπιζαν την βοήθεια. Στη συνέχεια το φαινόμενο ατόνησε και οι όποιες επαναστάσεις είχαν σκοπό την ελάφρυνση του Ενετικού ζυγού. Ο ιστορικός Αντρέα Καλγέργκι από την Βενετία στα απομνημονεύματα του, αναφερόμενος ιδίως στα πρώτα 150 χρόνια της Ενετοκρατίας στην Κρήτη αναφέρει ότι: “Η Κρήτη όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε ένας χείμαρρος, που τα νερά της βροχής υπερέβαιναν την κοίτη του και όσο κι αν προσπαθούσε κανείς να βάλει αναχώματα από την μια μεριά, αυτά έβρισκαν τον τρόπο να ξεφύγουν από την άλλη και να κατακλύζουν την πεδιάδα”. Σήμερα όμως ,21ος αιώνας και γνωρίζοντας τους αγώνες του Κρητικού λαού και κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, στηριζόμενοι στα λόγια τιυ Αντρέα Καλγέργκι μπορούμε να πούμε ότι: “Η Κρήτη επί 694 χρόνια (1204-1898), υπήρξε ένας ορμητικός χείμαρρος που τα νερά της βροχής υπερέβαιναν την κοίτη του και όσο κι αν προσπαθούσαν ορισμένοι να του βάνουν αναχώματα, στο τέλος βρήκε τον τρόπο να κατακλύσει οριστικά την πεδιάδα”.

Η Ενετία στην προσπάθεια της να σταθεροποιήσει την εξουσία της στην Κρήτη επιχείρησε αρκετούς εποικισμούς. Αυτό συνέβαινε διότι οι παλαιότεροι έποικοι με τα χρόνια λόγω της επαφής τους με το ντόπιο Κρητικό στοιχείο, την κρητική γλώσσα, τα ήθη και έθιμα του τόπου, τα οποία υιοθετούσαν, αλλά λόγω και των μικτών γάμων, έχαναν πολλοί από αυτούς την ταυτότητα τους, ξεχνούσαν τη μητρική τους γλώσσα και ένιωθαν περισσότερο Κρήτες, παρά Ενετοί. Η Ενετία με νέες αποικήσεις προσπαθούσε να επιλύσει το θέμα αυτό. Στους νέους αποίκους μοίραζε μεγάλα τμήματα γης και τους καθιστούσε απόλυτους κυρίαρχους στις περιοχές που εξουσίαζαν. Οι νέοι αυτοί άρχοντες μη έχοντας προηγουμένως  καμιά επαφή ή οποιαδήποτε άλλη διασύνδεση με το Κρητικό στοιχείο, γίνονταν κυριολεκτικά τύραννοι του Κρητικού λαού. Το φαινόμενο αυτό εντάθηκε κατά τα τέλη του ΙΣΤ’ αιώνα και φαίνεται να υπήρξε έντονη και γενικευμένη η δυσαρέσκεια του Κρητικού λαού.

Καθοριστικό όμως γεγονός το οποίο έπαιξε κυρίαρχο ρόλο στην εξέλιξη των πραγμάτων της Κρήτης, φαίνεται ότι υπήρξε η κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους το 1571. Η Βενετία αντιλαμβάνεται ότι μετά την πτώση της Κύπρου, εάν πέσει και η Κρήτη, χάνει πλέον τα ερείσματα της στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει ο δρόμος στους Τούρκους για επίθεση εναντίον της ίδιας της Ενετίας. Την κατάσταση αυτή αντιλαμβάνεται και ο  Zuanne Mocenigo, ο οποίος στην έκθεση του προς την Ενετία αφού περιγράφει την επικρατούσα κατάσταση στην Κρήτη, προτείνει μέτρα ώστε να ελαφρυνθεί ο ζυγός των Κρητών, ώστε σε περίπτωση Τουρκικής επίθεσης να τον έχουν με το μέρος τους.

Πηγή:Εφημερίδα Πατρίς Ηρακλείου(Ένθετο Κρήτης, σπαράγματα): “Υφισταμένης όθεν μέχρι σήμερα της παραδόσεως ταύτης νομίζουν οι ιππόται ότι είναι κύριοι όχι μόνον των γαιών αλλά ακόμη και των χωρικών και ότι δύναται να διαθέτουν και να διατάσσουν αυτούς κατά το δοκούν, εφόσον ούτοι  κατοικούν εις τα χωρία των. Πράγματι δε και τους διατάσσουν και τους διαθέτουν εις τρόπον ώστε κατά το πλείστον διατηρήθηκαν υπό την ιδιότητα του παρ οίκου. Δια τον λόγον τούτον οι ιππόται δεν επιτρέπουν εις τους χωρικούς να δανείζονται χρήματα ή άλλα πράγματα παρ’ ουδενός, ούτε να πωλούν σίτων, οίνον, έλαιον, τυρών ή άλλα προϊόντα εκ του μεριδίου των , άνευ της αδείας των, θέλοντες ούτως οι ιππόται να προτιμώνται εις την αγορά των προϊόντων τούτων. Ακόμη και οι γυναίκες τινών εκ των ιπποτών θέλουν να έχουν και αυτές τα ίδια προνόμια επί των γυναικών των παροίκων ως προς τας όρνιθας, τα αυγά, τα φρούτα κ.τ.λ Τοιουτοτρόπως οι δυστυχείς δεν δύνανται να ωφεληθούν τίποτα εκ των προϊόντων των, διότι τα παραδίδουν εις τους ιππόται κυρίους των εις την τιμή την οποίαν οι ίδιοι οι ιππόται ορίζουν επειδή άνευ του δελτίου του ιππότου του χωρίου των δεν δύναται να τα διαθέσουν. Και η τακτική αυτή σχεδόν από όλους τους ιππόται χωρίς κανένα σεβασμό. Και αντιθέτως όταν οι ιππόται ούτοι έχουν σιτηρά ή άλλα πράγματα τα οποία δεν δύνανται να πωλήσουν εις την πόλη εις ην τιμήν θέλουν, τα διαμοιράζουν εις τους χωρικούς των, οι οποίοι υποχρεούνται να λάβουν και αν ακόμη δεν έχουν ανάγκη τούτων, εις την τιμή την οποίαν πωλείται τότε η καλύτερη ποιότης, την αξίαν των δε λαμβάνουν εις έλαιον, ή οίνον, ή σίτον, ή άλλο τι υπολογιζομένων εις την τρέχουσα κατά τον καιρόν της συγκομιδής τιμή. Οι έχοντες υποζύγια ζώα υποχρεούνται να κάμουν τρία αγώγια εις των ιπποτών. Αγώγιον δε σημαίνει:υπηρεσία μιας ημέρας του χωρικού μετά του ζώου του.Εάν δε, δεν συντρέχει περίπτωσις εκτελέσεως των αγωγίων εκείνων, τους υποχρεώνουν να καταβάλουν την αξίαν εις χρήμα υπολογιζομένου εκάστου προς 3,4 και 5 υπέρπυρα αναλόγως της αποστάσεως των χωρίων εκ των πόλεων. Μερικοί όθεν δυστυχείς χωρικοί εκ των εχόντων υποζύγια πληρώνουν επίσης 6 1/2 υπέρπυρα δι’ εκάστην αγγαρείαν ,ώστε υπολογιζομένων και των άλλων τας οποίας υποχρεούνται να κάμουν δια δημόσια έργα , αναγκάζονται να πληρώνουν τόσα δια το υποζύγιον εκείνον, ώστε η υπηρεσία την οποία προσφέρει το υποζύγιον εις αυτούς, στοιχίζει πολύ ακριβά. Εκείνοι τέλος οίτινες δεν έχουν υποζύγια υποχρεούνται να προσφέρουν εις τους ιππόται άλλα τόσα ημερομίσθια (ήτοι τρία, δια τα οποία υποχρεούνται οι ίδιοι και τρία δια τα ζώα). Πολλάκις δε τόσον εκείνοι οίτινες έχουν υποζύγια όσο και εκείνοι οίτινες δεν έχουν, χρησιμοποιούνται εις αγώγια εις τα οποία υποχρεούνται να δαπανήσουν δυο και τρεις ημέρας. Εν τούτοις και τα οποία υπολογίζονται ημερήσια.

Αλλά εκτός των αγωγίων τούτων τα οποία είναι υποχρεωτικά οσάκις θελήσουν και οσάκις έχουν ανάγκη αυτών οι ιππόται, ούτοι χρησιμοποιούν τους χωρικούς δια να τους αποστέλλουν εις την πόλιν με επιστολάς ης άλλα πράγματα, υποχρεώνοντας αυτούς να βαδίζουν φορτωμένοι 5,6 και 7 μίλια άνευ ουδεμίας πληρωμής. Το αυτό συμβαίνει και όταν οι ιππόται ή αι κυρίαι των θέλουν να μεταβούν εις την έπαυλιν ή να επιστρέψουν εκ της επαύλεως εις την πόλιν. Και οσάκις πηγαίνουν εις το κυνήγιον καλούν 30, 40,50 ή όσους χωρικούς θέλουν τους οποίους καταπονούν ολόκληρη την ημέρα  “για ένα κομμάτι ψωμί” που και αυτό κάποτε μερικοί δεν το δίδουν. Μερικοί ιππόται θέλουν ακόμη όπως οι χωρικοί μη δύνανται να παγιδεύουν πτηνά ούτε να κυνηγούν άνευ αδείας των. Ακόμη και εις τας παραλίας της περιφέρειας των χωρίων των και την ανοικτή θάλασσαν, απαγορεύουν εις τούτους την αλιεία εάν δε δώσουν εις τους ιππότας το μερίδιον των.

Δεν παραλείπω όμως να αναφέρω ότι μολονότι ο χωρικός δίδει ως υποχρεωτικά δώρα της αμπέλου 3 μίστρατα οίνου , ήτοι ένα δια τον γραμματέα του ιππότου ο οποίος κρατά τους λογαριασμούς του, ένα δια το πατητήρι και τρίτο δι’ εκείνον ο οποίος φυλάσσει τα αμπέλια. Υπάρχουν μερικοί ιππόται οι οποίοι δι’ έκαστον “κομμάτι αμπέλι” όσο μικρό κι αν είναι “βγάζουν”πρώτον τα ως ανωτέρω υποχρεωτικά δώρα 3 μίστρατα και επιπλέον “ένα καλάθι σταφύλια” εις αντιστάθμισμα εκείνων τα οποία ήτο δυνατόν να έχει φάγη ο χωρικός , εκ του υπόλοιπου δε λαμβάνει το 1/3 το οποίο δικαιούνται. Και εάν η άμπελος κατά τύχη δεν αποδίδει περισσότερα από 3 ή 4 μίστρατα οίνου λαμβάνουν τα 3 μίστρατα και το 1/3 του τέταρτου μίστρατου το οποίον μένει προς διανομή.Οι ιππόται δεν επιτρέπουν εις τους χωρικούς να κατασκευάζουν πατητήρια αλλά θέλουν να κατασκευάζουν ταύτα οι ίδιοι. Διότι δια του τρόπου τούτου εκτός των υποχρεωτικών δώρων δύναται ωσαύτως εφόσον έχουν τα πατητήρια , να κρατήσουν ευκολότερων  και με όλη την άνεση των το μερίδιο του οίνου του χωρικού, όπως πράττουν υπό διάφορες δικαιολογίες όταν ο οίνος τούτος τυγχάνει να είναι καλός και της αρεσκείας των, δίδοντας εις αυτόν άλλον, χειρότερης ποιότητας οίνο.

Τα ζώα έπειτα, δια τα οποία πληρώνουν regalia, ενίοτε δεν περιλαμβάνονται υπό μερικών ιπποτών, κατά την εποχή καθ’ην πρέπει να παραλάβουν, αλλά όταν μεγαλώσουν αρκετά δι’ εξόδων εννοείται των χωρικών. Όταν ο χωρικός σφάζει ή πωλεί χοίρον οφείλει να δίδει ένα “χοιρομέρι” ή να πληρώνει την αξία του εις τον ιππότη εις τον οποίο επίσης δίδεται ένα χοιρίδιον δι’ εκάστην “γέννα” των ζώων τούτων. Οι ιππότες διατηρούν εις τα χωρία των κακοποιούς δια να τρομοκρατούν περισσότερο τους χωρικούς. Ούτος είναι ο λόγος ένεκα του οποίου πολλάκις οι δεινοπαθούντες χωρικοί δεν δύνανται να προστρέξουν εις την δικαιοσύνη.

Εκ των ανωτέρω αναφερομένων δύναται τις ευκόλως να εικάσει εκείνο το οποίο δύναται να γίνει και το οποίο γίνεται. Την εξουσία την οποία έχουν οι ιππόται ούτοι επί των γυναικών των κατοίκων των χωρίων των, αίτινες άπασαι αναμφιβόλως υπόκεινται εις την υπερβολική απληστία εκείνων οίτινες θέλουν να τας διαφθείρουν. Αλίμονο δε εις τους γονείς εκείνους, ή αδελφούς, ή συζύγους οι οποίοι αντιλαμβανόμενοι τούτο ήθελαν αντισταθεί εις την επιθυμία των ή ήθελον παραπονεθεί. Πάραυτα θα στερηθούν των οικιών και των αγρών των και θα εκδιωχθούν εκ των χωρίων των και θα τεθούν υπό μεγαλύτερο διωγμό. Και δεν θα γνωρίζουν “που την κεφαλήν κλίναι”. Αναγκάζονται όθεν οι δυστυχείς να προσποιούνται ότι δεν βλέπουν, να μένουν ήσυχοι και να υπόφέρουν κάθε ατίμωση. Μάλιστα μου αναφέρουν οι Κρητικοί ότι τίνες εκ τοιούτων σκεπτόμενοι την αθλιότητα των ελεινολογούντες εαυτούς εξέφρασαν τα ακόλουθα: Στο τέλος-τέλος θα προτιμήσουμε να πάμε να βρούμε εκείνους τους σκύλους, υπονοούν τες ότι  θα προτιμήσουν να υπάγουν να ζήσουν εις τας τουρκικάς χωρίας.

Ας προστεθεί εις τα ρηθέντα ανωτέρω η επιβάρυνση του λαού δια των αγγαρειών τας οποίας υποφέρει ούτως μετά μεγάλης δυσφορίας. Τέλος εάν τούτο είναι κατά αριθμό το τελευταίο κακό , λίαν βαρέως φέρει και τον φόρον του αντισηκώματος εν καιρώ επιστρατεύσεως.  Διότι έκαστος αποφεύγων ως το χειρότερο κακό την δια τα κάτεργα στρατολογία, ευχαρίστως πληρώνει εις οιανδήποτε τιμή άλλους, οι οποίοι πηγαίνουν να υπηρετήσουν  άντ’ αυτού. Ας φαντασθή όθεν η Υ.Γ. ως και αι υμετέραι εξοχότητες την κατάστασιν εις την οποίαν ευρίσκονται οι χωρικοί οι βασανιζόμενοι και επιβαρυνόμενοι υπό όλων. Αναμφιβόλως πρέπει να πιστεύσωμεν ότι ολίγοι άλλοι λαοί ζουν υπό χειρότερας εκείνων συνθήκας.Το τοιούτων κακώς έχει κατανοηθεί από πάσης απόψεως διότι ασφαλέστατα η βοή των δυσαρεσκειών τούτων δεν είναι δυνατόν παρά να έχει λίαν επιζήμια αποτελέσματα ως μας εδίδαξεν η πείραν εν Κύπρω. Διότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η φήμη της κακής διοικήσεως της ασκούμενης υπό των ιπποτών εκείνων εις τους χωρικούς των, υπήρξε μια σοβαρά παρότρυνσις των Τούρκων να επιχειρήσουν την κατά της νήσου εκείνης εκστρατείαν.

Δια τούτο εφόσον υπάρχει ακόμα καιρός παρίσταται ανάγκη να ευρεθεί ο τρόπος δια του οποίου θα ανακουφισθεί και θα καθησυχάσει ο λαός ούτος, ίνα έχη την διάθεσιν οσάκις παραστή ανάγκη. Το κακόν ως αντιλαμβάνεται η Υ.Γ. εκ των ανωτέρω  και όπως έχει αντιληφθεί παρ’ άλλων εκ του βασιλείου της Κρήτης ερχομένων αντιπροσώπων αυτής είναι μέγα και επικίνδυνον. Δια τον λόγον δε τούτον χρήζει ριζικής θεραπείας. Προκειμένου μάλιστα περί διατηρήσεως ενός βασιλείου (της Κρήτης) τόσον βασικής σπουδαιότητας δι’ αυτήν ταύτην την ύπαρξιν της Δημοκρατίας (της Βενετίας) συντρέχει ανάγκη σεβασμού προς τα συμφέροντα των ιδιωτών..”.