Ο Γιώργης Μπαγκέρης γράφει για τον παππού του, το θρυλικό Μανόλη Πασπαράκη ή «Στραβό»

Η κάμπια τρώει τον ανθό κι η πέρδικα τη βιόλα,
σ’ αυτό το ψεύτη το ντουνιά, εδώ πομένουν όλα

Όταν “έφυγε” ο παππούς ο “Στραβος” το 1987, ως επτάχρονος, λίγα πράγματα καταλάβαινα και ασυναίσθητα θυμάμαι είχα πάει να παίξω μπάλα με φίλους στο παλιό δημοτικό στο Περαχώρι. Ως άνθρωπος χωρίς περιουσία, μας αποχαιρέτησε αφήνοντας μας όχι χρήματα αλλά το σημαντικότερο όλων:”Ένα όνομα βαρύ σαν ιστορία”. Αργότερα ως έφηβος που τριγυρνούσα στα Ανώγεια βλέποντας παλιούς ανθρώπους να μου αναφέρουν “εγγονός του στραβού ε, μπράβο παιδί μου”, με το συνοδευτικό άγγιγμα του ώμου, κατάλαβα κάπως ότι αυτό το όνομα έπρεπε να το τιμήσω.

Αυτές οι κληρονομιές, όταν προέρχονται από σπουδαίους ανθρώπους δημιουργούν ένα τεράστιο βάρος στη ψυχή των κληρονόμων. Ως Ανωγειανός έφηβος λοιπόν που σεβόταν τον εαυτό του και τον λατρεμένο παππού του, “αποφάσισα” ότι έπρεπε να γίνω “μερακλής”. Να γίνω δεινός χορευτής με φιγούρες και πήδους ως το Θεό, “αηδόνι” στην απαγγελία μαντινάδων στις καντάδες στους δρόμους του χωριού, και γιατί όχι, οργανοπαίχτης εφάμιλλος της αξίας του προγόνου μου.

Απέτυχα παταγωδώς σε όλα! Στον πρώτο μου χορό, πάτησα κατά λάθος βίαια το πόδι μιας κοπέλας, σε πολλές καντάδες η βραχνή και μεθυσμένη φωνή μου ακουγόταν σαν δαίμων της κολάσεως που μπέρδευε μια μαντινάδα με ένα σόλο του Τζίμι Χέντριξ, ενώ όσον αφορά το τρίτο εγχείρημα, ένα μαντολίνο ακόμα με καταριέται όταν δοκίμασα στο καφενείο του Καρρά να παίξω τη “θάλασσα μαύρη και αγριεμένη” και ευτυχώς γρήγορα γρήγορα το γλίτωσε από τα χέρια μου ο συμμαθητής μου Γιώργης Σφακιανάκης και έπαιξε εκείνος, πριν φύγουν από την παρέα και τα πουλιά που κελαηδούσαν ξημερώματα στον Πλάτανο του Μεϊντανιού!

Η αποτυχία αυτή και στους τρεις τομείς μου είχε στοιχίσει. Αργότερα κατάλαβα ότι αυτός είναι ο κανόνας. Ποιος θυμάται τον Ζόρντι Κρόιφ, γιο του αέρινου Γιόχαν, του “ιπτάμενου Ολλανδού”; Υπάρχει άραγε καμία σύγκριση στη φωνή και το “εκτόπισμα” του τεράστιου Μπιθικώτση με τον γιο του Γρηγόρη;Ο γιος της Καρέζη, συνέχισε καθόλου τους κοινωνικούς αγώνες της μητέρας του;

Από τη δίνη αυτή άθελα της με γλίτωσε η αείμνηστη γιαγιά μου η “Λυράρενα”. Ήμουν κάπου στα 25 όταν στη διάρκεια ενός καφέ στο μικρό και φιλόξενο σπίτι της, είχαμε μια κουβέντα για παρέες του παππού. Η αθιβολή μας πήγε σε ¨τιτάνες¨μερακλήδες των Ανωγείων, τον Χουμά, τον Πολομανώλη, τον Λαμπρινό, τον Καφατσή, τον Ξυδάκη,το Νεοκλή,το Γιαννιώ της Χρόνενας, το Μυρομανώλη και τόσους άλλους:

-Ε, για, καλοί μερακλήδες όλοι αυτοί ε, χορευτές, τραγουδιστές…
-Αυτοί παιδί μου ήταν καλοί μερακλήδες γιατί πάνω από όλα ήσανε καλοί άνθρωποι.

Με ένα μεγάλο χαμόγελο, υποδέχτηκα την κουβέντα της και ένιωσα πρώτη φορά ότι ανήκα και εγώ στον κόσμο των “μερακλήδων” του χωριού. Αποφάσισα να μη με νοιάζει ποτέ ξανά αν θα χορέψω, αν θα τραγουδήσω καλά, ή αν θα “γρατζουνίσω” ένα όργανο. Θα τα έκανα όταν μου το έλεγε η ψυχή μου ή όταν θα ήμουν με τους φίλους μου. Και οι φίλοι δεν παρεξηγούν τα λίγα φάλτσα.Την δέχτηκα την κληρονομιά χωρίς να με νοιάζουν οι όροι της “διαθήκης”.

Ο “Στραβός” δεν έβλεπε. Αλλά έζησε τη ζωή του γεμάτη. Την “άκουσε”, την “μυρίστηκε”, την “ακούμπησε” και την “γεύτηκε” όσο λίγοι. Και αυτή την κληρονομιά άφησε:

“Να είσαι καλός άνθρωπος. Αν δε μπορείς να δεις, άκου. Αν δε μπορείς να αγγίξεις, μύρισε. Αν δεν μπορείς να γευτείς, ονειρέψου…Αυτή είναι η έκτη αίσθηση παιδί μου. Να κυνηγάς το όνειρο σου!”.

Παππού σε ευχαριστώ…

Κώστας Χαρ. Νεονάκης

Οι Ανωγειανοί ήταν παράδειγμα προς μίμηση για τον τρόπο επίλυσης των οικογενειακών, οικονομικών και ηθικών προβλημάτων τους. Είχαν μια μυστικότητα που δύσκολα μάθαινε ο έξω κόσμος. Στο κάθε πρόβλημα υπήρχε συναγερμός κι ο “Σασμός” έφερνε την Ειρήνη, με κουμπαριές, συντεκνιές ή συνοικέσια.

Οι “Σασμοί” ήταν προσεκτικές συναντήσεις των υπευθύνων μιας οικογένειας ή όλου του Σογιού, ανάλογα με το μέγεθος της υπόθεσης, με πολύωρες ή ολονύχτιες συζητήσεις. Παραβρέθηκα σε τέτοιους σασμούς κι εντυπωσιάστηκα με τη δημοκρατική διαδικασία των συζητήσεων. Ο πρωταγωνιστής της υπόθεσης είχε πρώτος το λόγο, με λεπτομερή αναφορά στο θέμα. Ακολουθούσαν οι γεροντότεροι και στη συνέχεια οι νεώτεροι.

Η εμπειρία των γερόντων επέμενε σε ειρηνική κι όχι εμπόλεμη λύση. Ποια εικόνα θα δημιουργήσομε για την κωμόπολή μας, έλεγαν, αν αλληλοσφαγούμε κι’ αφήσομε πίσω μας βεντέτες; Αυτή την κληρονομιά θ’ αφήσομε στα παιδιά κι’ εγγόνιά μας; Δεν θα μάστε άξιοι περιφρόνησης αντί σεβασμού; Δεν θάμαστε ανάξιοι συνεχιστές εκείνων των προγόνων μας Ανωγειανών, που τρεις φορές ξανάχτισαν το καταστραμμένο χωριό μας από τους κατακτητές; Έχομε δικαίωμα να διαβάζει και ν’ ακούει ο κόσμος στα ΜΜΕ ξεπεσμούς των Ανωγειανών κι όχι στην ένδοξη ιστορία τους;

Διαβάστε την συνέχεια... »

Ξεκινάνε τη Δευτέρα 18 Μαΐου και τα μαθήματα για όλες τις τάξεις του Γυμνασίου καθώς και τις δυο πρώτες του Λυκείου, με νέο ωρολόγιο πρόγραμμα, ενώ έχουν ληφθεί όλα τα απαραίτητα μέτρα ώστε αυτό να γίνει με ασφάλεια για μαθητές και καθηγητές. Οι καθηγητές και η διεύθυνση του Σταυράκειου Γυμνασίου και Λυκείου Ανωγείων, καθώς σε κάθε τάξη ο ανώτατος επιτρεπόμενος αριθμός που μπορεί να παρακολουθήσει το μάθημα είναι 15, τις έχουν χωρίσει σε δυο τμήματα. 

Έτσι για παράδειγμα η Β’ Τάξη του Γυμνασίου θα έχει το Υποτμήμα 1 και το Υποτμήμα 2. Οι μαθητές του υποτμήματος 1 θα προσέλθουν και θα παρακολουθήσουν τα μαθήματα του ωρολόγιου προγράμματος τις ημέρες Δευτέρα 18-5, Τετάρτη 20-5 και Παρασκευή 22-5, ενώ οι μαθητές του υποτμήματος 2 τις ημέρες Τρίτη 19-5 και Πέμπτη 21-5.Κατά τη δεύτερη εβδομάδα, αντίστροφα, οι μαθητές του υποτμήματος 1 θα προσέλθουν και θα παρακολουθήσουν μαθήματα τις ημέρες Τρίτη 26-5 και Πέμπτη 28-5, ενώ οι μαθητές του υποτμήματος 2 τις ημέρες Δευτέρα 25-5, Τετάρτη 27-5 και Παρασκευή 29-5.

Η διαδικασία θα επαναληφθεί και για τις δύο επόμενες εβδομάδες μέχρι τη λήξη του σχολικού έτους. Οι διευθύντριες του Σταυράκειου  Γυμνασίου και Λυκείου, έχουν αποστείλει σε όλους τους μαθητές όλες τις πληροφορίες του προγράμματος, καθώς και σε ποιο υποτμήμα ανήκει ο καθένας.

Θυμίζουμε ότι σε Γυμνάσιο και Λύκειο δεν θα γίνουν στο τέλος της σχολικής χρονιάς απολυτήριες εξετάσεις. Το σχολικό έτος αναμένεται να ολοκληρωθεί στις 12 Ιουνίου. Στις 15 Ιουνίου θα ξεκινήσουν οι Πανελλήνιες Εξετάσεις, όπου περίπου 15 μαθητές της Τρίτης Λυκείου του  ΓΕΛ Ανωγείων θα προσπαθήσουν να επιτύχουν την είσοδο τους σε Ανώτερα και Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα της Χώρας.

Ευχόμαστε καλή δύναμη σε μαθητές και καθηγητές, ώστε με ασφάλεια και προσοχή να ολοκληρώσουν ομαλά αυτή τη δύσκολη σχολική χρονιά.

Δεκαεπτά Μαΐου αύριο, Κυριακή της Σαμαρείτιδος , με τις εκκλησίες να ανοίγουν ξανά τις θύρες τους για τους πιστούς, με σεβασμό πάντα στους κανόνες προστασίας για την ασφάλεια όλων μας απέναντι στον κορονοϊό. Πριν την Θεία Λειτουργία αύριο θα αναγνωστεί και εγκύκλιος της Ιεράς Επαρχιακής Συνόδου της Εκκλησίας της Κρήτης, η οποία εστάλη και σε όλους τους ιερωμένους των Ανωγείων (εκκλησίες Αι Γιάννη, Παναγίας, Αγίου Γεωργίου, Αγίου Δημητρίου). Με μέτρα ασφαλείας, θα μπορούν πλέον να γίνονται οι λειτουργίες, μνημόσυνα και κηδείες, καθώς και η προσευχή των πιστών στους Ναούς, καθώς και η Θεία Κοινωνία καθώς  όπως αναφέρεται στην εγκύκλιο:”Δοξάζουμε τό Ὄνομα τοῦ Τρισαγίου Θεοῦ, διότι καί πάλι ἀνταμώνουμε μέσα στήν Ἁγία μας Ἐκκλησία καί κοινωνοῦμε ὅλοι ἀπό τό ἴδιο Ἅγιο Ποτήριο, τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, Μυστήριο τῶν Μυστηρίων καί γεγονός ἀδιαπραγμάτευτο γιά τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.”.

Διαβάστε αναλυτικά ολόκληρη την εγκύκλιο:

ΟΙΚΟΥΜΕΝΙΚΟΝ  ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΙΟΝ

ΙΕΡΑ  ΕΠΑΡΧΙΑΚΗ  ΣΥΝΟΔΟΣ

ΤΗΣ  ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ  ΚΡΗΤΗΣ

Ἀριθμ. Πρωτ. 369                                                                                     Ἡράκλειον, 8 Μαΐου 2020

Πρός

τούς Αἰδεσιμωτάτους Κληρικούς, τούς Ὁσιωτάτους Μοναχούς

καί τόν εὐσεβῆ Λαό τῆς Ἐκκλησίας Κρήτης

Ἀγαπητοί μας, Χριστός Ἀνέστη!

Ὅλοι γνωρίζετε ὅτι ὁ Τόπος μας, ἡ Ἑλληνική κοινωνία, ἡ ὑφήλιος ὅλη καί ὁ καθένας ἀπό ἐμᾶς, περνᾶμε στενάχωρες καί δύσκολες ἡμέρες, ἀπό τή λοιμική νόσο τῶν καιρῶν μας. Ἄλλαξε ἡ καθημερινότητά καί οἱ προγραμματισμοί μας. Τά σχέδιά μας ἀνατράπηκαν, ἡ αἴσθηση ὅτι τά πάντα μποροῦμε νά τά ἐλέγχουμε γκρεμίστηκε, καί οἱ ἰσχυροί τῆς γῆς φάνηκαν ἀνίσχυροι καί ἀνήμποροι μπροστὰ σέ ἕνα ἀπειροελάχιστο καί ἀθέατο ἰό. Κάτι τόσο μικρὸ ἀπείλησε τή μεγάλη ἰδέα γιά τόν ἑαυτό μας.

Αὐτό, ὅμως, μᾶς βοήθησε νά ταπεινωθοῦμε καί νά σκεφτοῦμε τά λόγια τοῦ Κυρίου, «…πᾶς ὁ ὑψῶν ἑαυτόν ταπεινωθήσεται…»,[1] δηλαδή,«…ἐκεῖνος πού ὑψώνει τόν ἑαυτό του θά ταπεινωθεῖ…». Ἄλλωστε, γνωρίζουμε ὅλοι καλά, ὅτι τίποτε δέν ὡριμάζει καί δέν βαθαίνει τόν ἄνθρωπο, ὅσο μία δοκιμασία. «Ἔπαρον τούς πειρασμούς καί οὐδείς ὁ σωζόμενος», δηλαδή, «Σήκωσε, πᾶρε τούς πειρασμούς καί κανένας δέν θά σωθεῖ»[2]. Γιατί, μέ ποιόν ἄλλο τρόπο, παρά ὡς μία δοκιμασία, θά μποροῦσε νά ἑρμηνευθεῖ ἡ περιπέτεια πού βιώνουμε καί ὡς ἕνα παγκόσμιο πνευματικό ἐπιτίμιο, πού ἐπιτρέπει ὁ Θεός, ὄχι φυσικά ὡς τιμωρία, ἀλλά ὡς παιδαγωγία.

Πρωτόγνωρος βέβαια ὁ «κανόνας» αὐτός γιά ἐμᾶς, τούς ἀνθρώπους τοῦ σήμερα, ἀλλά ὄχι γιά τό χθές τοῦ πλανήτη μας. Αὐτός ὁ κόσμος, μαζί μέ τούς ἑκατομμύρια ἀνθρώπους πού ἔζησαν στή ράχη τῆς Ἱστορίας του, γνώρισε ὄχι μονάχα πολλές πανδημίες, ἀλλά καί ποικίλες δοκιμασίες. Κι ὅμως, ὁ Θεός τόν δημιούργησε γιά νά ζήσει, νά ἐπιβιώσει καί νά ὑπάρξει. Γιατί ὁ Θεός εἶναι πηγή ζωῆς καί ποτέ θανάτου, «ἵνα ζωήν ἔχωσιν καί περισσόν ἔχωσιν» [3], δηλαδή «γιά νά ἔχουν ζωή καί περίσσεια ζωῆς». Εἶναι πάντα μέ ἐκείνους πού ἀγωνίζονται νά σώσουν τή ζωή, ἀκόμη καί ἑνός ἀνθρώπου.

Νά εἶστε βέβαιοι, ὅτι αὐτό θά γίνει καί τώρα. Ὁ Θεός θά μεταμορφώσει τό κακό σέ εὐλογία, τήν καταστροφή σέ εὐκαιρία, τόν πειρασμό σέ σωτηρία, γιατί γιά τόν Θεό δέν ὑπάρχουν ἀδιέξοδα, ραγίζει τά μνήματα τῆς Ἱστορίας καί σκορπᾶ Ἀνάσταση. Ἄς μή λησμονοῦμε ἐξ᾽ ἄλλου, ὅτι, ἐκεῖ πού ἡ ψυχή εἶναι ἄδεια ἀπό ἀνθρώπινες χαρές, ἐκεῖ ἔρχεται ὁ Θεός νά γεμίσει τό κενό. Ὁ Θεός δέν εἶναι Θεός τοῦ πόνου, τῆς θλίψης καί τῆς ἀσθένειας, ἀλλά Θεός τῆς χαρᾶς καί τῆς ζωῆς.

Μετά ἀπό ἀτομικές καί συλλογικές θυσίες, ὧρες καί ἡμέρες γεμάτες ἀγωνία, ἡ κοινωνία μας φαίνεται νά πορεύεται πρός τήν ἔξοδο τῆς πρώτης «μάχης»  αὐτῆς τῆς θανατηφόρου πανδημίας. Αἰσιοδοξία καί ἐλπίδα γεμίζουν τίς καρδιές μας, γιατί μία περίοδος ἐγκλεισμοῦ τερματίζεται. Αὐτό, ὅμως, τό γεγονός, δέν πρέπει νά μᾶς ὁδηγήσει σέ μία ψυχική ἀντιδραστικότητα, ἀπείθειας καί παραβίασης τῶν κανόνων προφύλαξης ἀπό τόν ἰό. Σίγουρα βγαίνουμε νικητές ἀπό μία πρώτη σκληρή μάχη, ἀλλά δέν τελείωσε ὁ «πόλεμος». Ἡ ἀνθρώπινη ζωή πρέπει νά προστατευθεῖ, ὡς μέγιστο δῶρο τοῦ Θεοῦ. Οἱ χριστιανοί δέν εἴμαστε ἐραστές τοῦ θανάτου, δέν μισοῦμε τόν κόσμο καί τή ζωή, δέν ἐργαζόμαστε γιά τήν καταστροφή, ἀλλά γιά τή μεταμόρφωση ὅλης τῆς κτίσης σέ εἰκόνα καί πρόγευση τῆς Βασιλείας τοῦ Θεοῦ.

Ὅλη αὐτή τήν δοκιμασία ἄς τήν μεταμορφώσουμε σέ εὐκαιρία μετάνοιας καί αὐτοκριτικῆς. Ὅλοι μαζί, νά φανερώσουμε στόν κόσμο, στήν κοινωνία μας, ὅτι οἱ ἄνθρωποι τῆς Ἐκκλησίας, οἱ Χριστιανοί, εἴμαστε ἄνθρωποι εὐθύνης ἀπέναντι στόν πλησίον μας, προασπιζόμαστε τή ζωή καί ἀγωνιζόμαστε γιά τήν πρόοδο, δέν ἀντιμαχόμαστε τήν ἐπιστήμη, δέν ἀπειλούμαστε ἀπό τόν φόβο ἤ τήν ἀπειλή μιᾶς παθολογικῆς καταστροφολογίας ἤ προφητομανίας. Ὁ ἄνθρωπος πού βιώνει τήν κατά Χριστόν ζωή, ὅταν οἱ ἄλλοι σπέρνουν τόν πανικό καί τόν φόβο, ἐπιλέγει τό φῶς ἀπέναντι στό σκοτάδι τῶν συνωμοσιολόγων καί ταραχοποιῶν τῆς διανοίας. Ὁ Ἅγιος Πορφύριος ὁ Καυσοκαλυβίτης, τονίζει τό ἑξῆς: «Νά προσπαθεῖς νά μή σπρώχνεις ἀπό μέσα σου πρός τά ἔξω τά κακά πού ἔχεις, ἀλλά νά ἀνοίγεις τήν πόρτα γιά νά ἔλθει τό φῶς, πού εἶναι ὁ Χριστός, καί θά φύγουν τά σκοτάδια σου, πού ὑπάρχουν μέσα σου»[4]. Αὐτή εἶναι καί ἡ μαρτυρία τῆς Ἐκκλησίας, μέσα σέ ἕνα κόσμο πού γεύεται τήν πικρία τῆς ἀπόγνωσης, νά κομίζει τή γλυκύτητα τῆς πίστεως, νά βεβαιώνει ὅλους, ὅτι τήν τελευταία λέξη τήν λέει πάντα ὁ Θεός. Ὅτι ἡ χαρά εἶναι πιό δυνατή ἀπό τόν πόνο, γιατί ὁ πόνος δέν ἐξαλείφει τή χαρά, τῆς δίνει ὡριμότητα καί βάθος.

Χρειάζεται ἐγρήγορση, ὥστε νά μήν παγιδευτοῦμε σέ φωνές πού προσπαθοῦν νά μᾶς ἐγκλωβίζουν στόν φόβο, ἐκεῖνο τό συναίσθημα πού ἀγαποῦν καί χρησιμοποιοῦν οἱ ἐξουσίες τῶν ἐφήμερων κοσμικῶν πλαισίων, ὥστε νά ἐλέγχουν τίς συνειδήσεις καί τήν ἐλευθερία τοῦ πνεύματος, μακρυά ἀπό τήν ἐλευθερία καί τό φωτισμό τοῦ Παρακλήτου. Ἂς μήν ξεχνᾶμε, ἄλλωστε, ὅτι ὁ προφήτης καί ἡ προφητεία στήν Ἐκκλησιαστική ἐμπειρία μας, οὐδέποτε ὑπῆρξε λόγος ἐκφοβισμοῦ καί ἀπόγνωσης, ἀλλά φωνή πού ξυπνοῦσε, ἀφύπνιζε ναρκωμένες συνειδήσεις. Αὐτός εἶναι ὁ προφήτης τῆς Ἐκκλησίας. Ἐκεῖνος πού θυμίζει σέ ἕναν ὁλάκερο λαό ἤ σέ μία ἀνθρώπινη καρδιά τόν Θεό πού λησμόνησε.

Κρατῆστε, λοιπόν, μακριά τό βλέμμα καί τήν ἀκοή τῆς ψυχῆς σας, ἀπό φωνές διασπαστικές, καταστροφολογικές καί ἀντιεκκλησιαστικές. Δέν πρέπει σέ καμία περίπτωση νά ἐπιτρέψουμε σέ αὐτές τίς φωνές νά διασποῦν τήν ἑνότητα τοῦ Σώματος τῆς Ἐκκλησίας. Κλῆρος καί Λαός, Ἐπίσκοποι, Πρεσβύτεροι, Διάκονοι, Μοναχοί καί Λαϊκοί, εἴμαστε μέλη τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ. Κανείς δέν εἶναι πάνω ἀπό τήν Ἐκκλησία τοῦ Χριστοῦ. Τά χαρίσματα τοῦ Θεοῦ δέν δίδονται γιά νά κτίζουμε τούς ἀτομικούς μύθους καί τήν ἀποκλειστικότητά μας, ἀλλά γιά νά οἰκοδομεῖται τό Σῶμα τῆς Ἐκκλησίας. Γι᾽ αὐτό εἶναι σημαντικό, τόσο τό σωστό, ἀλλά ἀκόμα καί τό λάθος μας νά εἶναι ἐντός τῆς Ἐκκλησίας.

Δοξάζουμε τό Ὄνομα τοῦ Τρισαγίου Θεοῦ, μέ τίς πρεσβεῖες τοῦ Ἁγίου Ἀποστόλου Τίτου, Πρώτου Ἐπισκόπου Κρήτης καί πάντων τῶν Κρητῶν Ἁγίων, διότι καί πάλι ἀνταμώνουμε μέσα στήν Ἁγία μας Ἐκκλησία καί κοινωνοῦμε ὅλοι ἀπό τό ἴδιο Ἅγιο Ποτήριο, τό Σῶμα καί τό Αἷμα τοῦ Χριστοῦ, Μυστήριο τῶν Μυστηρίων καί γεγονός ἀδιαπραγμάτευτο γιά τήν Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία.

Μέ πατρικές εὐχές καί ἐν Χριστῷ Ἀναστάντι ἀγάπη

† Ὁ Κρήτης Εἰρηναῖος, Πρόεδρος

† Ὁ Γορτύνης καί Ἀρκαδίας Μακάριος

† Ὁ Ρεθύμνης καί Αὐλοποτάμου Εὐγένιος

† Ὁ Κυδωνίας καί Ἀπoκoρώνoυ Δαμασκηνός

† Ὁ Λάμπης, Συβρίτου καί Σφακίων Εἰρηναῖος

† Ὁ Ἱεραπύτνης καί Σητείας Κύριλλος

† Ὁ Πέτρας καί Χερρονήσου Γεράσιμος

† Ὁ Κισάμου καί Σελίνου Ἀμφιλόχιος

† Ὁ Ἀρκαλοχωρίου, Καστελλίου καί Βιάννου Ἀνδρέας

  Σημείωσις: Ἡ Ἐγκύκλιος αὐτή νά ἀναγνωσθεῖ στούς Ἱερούς Ναούς, ἀντί κηρύγματος, πρίν ἀπό τήν Ἀπόλυση τῆς Θείας Λειτουργίας, τήν Κυριακή τῆς Σαμαρείτιδος, 17 Μαΐου 2020 καί νά ἀναρτηθεῖ στόν Πίνακα Ἀνακοινώσεων τῶν Ἱερῶν Ναῶν.

[1] Λουκ. 14,11.

[2] Ἀποφθέγματα Ἀββᾶ Ἀντωνίου ε´, P.G. 65.

[3] Ἰω. 10,10.  

[4] Α. Σ. Τζουβάρα, Ἀναμνήσεις ἀπό τόν Γέροντα Πορφύριο, Ἀθῆναι 2001, σελ. 107.

Γράφει ο Νίκος Δεμισιώτης

Από το newsbeast.gr https://www.newsbeast.gr/weekend/arthro/6284116/i-sygklonistiki-istoria-toy-tyfloy-lyrari-poy-mageye-toys-kritikoys?fbclid=IwAR0cgb2u3Rk-UOB57oZ-etNbl5sndxoe3BrGlRlsXmSwAR3LO7lhxPbEki8

Ο Μπετόβεν άρχισε να χάνει την ακοή του όταν ήταν μόλις 26 ετών. Αυτό, ωστόσο, δεν τον εμπόδισε για περισσότερα από 30 χρόνια να γράφει μουσική και να χαρίζει στην ανθρωπότητα αξεπέραστες ακόμα και σήμερα δημιουργίες.

Στην Κρήτη υπήρχε κάποτε ένας λυράρης. Το όνομά του ήταν Μανώλης Πασπαράκης. «Κόσμο γροικώ, κόσμο πατώ και κόσμο δε γνωρίζω. Ω! Τη παντέρμη τη ζωή και πως τη νταγιαντίζω»! Ήταν μια από τις μαντινάδες που έγραψε.

Μπετόβεν και Πασπαράκης, παρά το γεγονός ότι υπηρετούσαν διαφορετικά είδη μουσικής και προφανέστατα το βεληνεκές τους είναι κάτι το εντελώς μη συγκρίσιμο, ενώνονται από μια σκληρή μοίρα την οποία κατάφεραν και μετέτρεψαν σε πλεονέκτημα: Ο γερμανός συνθέτης και ο κρητικός λυράρης δημιουργούσαν μουσική χρησιμοποιώντας την ψυχή τους.

Ο Μανώλης Πασπαράκης έχασε την όραση του όταν ήταν μόλις τριών ετών. Αλλά ούτε εκείνον το πρόβλημα που είχε τον εμπόδισε από το να γίνει ένας από τους μουσικούς που έθεσαν τις βάσεις για τη δημιουργία της σύγχρονης κρητικής μουσικής. Δεν είχε μνήμες. Δεν ήξερε πως ήταν η λύρα. Αυτό, ωστόσο, για έναν αγωνιστή της ζωής ήταν… λεπτομέρεια.

«Ποιο δέντρο εμαράθηκε και έβγαλε πάλι φύλλα, ποιος πληγωμένος έγιανε, να ‘χω και εγώ ελπίδα»

«Δεν θυμόταν καμία εικόνα. Έπαθε οστρακιά και έχασε το φως του όταν ήταν τριών ετών. Ο πατέρας του ήταν εκείνος που του στάθηκε. Έγινε τα μάτια του. Ήταν εκείνος που είδε το παιδί του να κάθεται απομονωμένο και χωρίς να έχει κάτι δημιουργικό να κάνει και αποφάσισε να του πάρει μια λύρα που να περνάει την ώρα του. Ο πατέρας του τον βοήθησε πολύ. Τον αγαπούσε πολύ. Και ο παππούς μου τον αγαπούσε και του στοίχισε πολύ ο θάνατός του. Στην κηδεία του είχε πει την εξής συγκλονιστική μαντινάδα: ”Φεύγεις ψυχή μου τσι ψυχής, γλυκιά παρηγοριά μου, που με τα μάτια σου τα δυο, φέγγαν και τα δικά μου”», τόνισε μιλώντας στο newsbeast.gr ο Γιώργος Μπαγκέρης, δημοσιογράφος της ηλεκτρονικής εφημερίδας «ΑΝΩΓΗ» και εγγονός του Μανώλη Πασπαράκη, γιος της πρωτότοκης κόρης του κρητικού λυράρη.

Πώς όμως αυτό το μικρό παιδί που δεν έβλεπε και κυρίως δεν είχε εικόνες έμαθε να παίζει λύρα; «Ο Μ. Πασπαράκης δέθηκε με αυτή τη λύρα που του αγόρασε ο πατέρας του, προσπαθούσε να ακούει ήχους και να τους βγάζει πάνω στη λύρα. Άκουγε τα πόδια των χορευτών πάνω στις τάβλες, έπιανε τον ρυθμό και τον μετέφερε πάνω στη λύρα. Κάπως έτσι βγήκε ο συρτός του στραβού που είναι μέχρι και σήμερα ένας από τους πλέον απαιτητικούς ρυθμούς για να τον βγάλει κάποιος λυράρης» τόνισε ο Γιώργης Μπαγκέρης και πρόσθεσε:

«Όταν χάνεις μια αίσθηση αναπτύσσεις κάποια άλλη. Νομίζω πως αυτό έγινε με τον Μανώλη Πασπαράκη. Έχασε την όρασή του αλλά ανέπτυξε την ακοή του. Μου έχουν πει πως αναγνώριζε κάποιον από τον τρόπο που περπατούσε. Έμπαινε ένας φίλος του στο καφενείο και τον χαιρετούσε πριν του μιλήσουν οι υπόλοιποι. Εγώ δεν έχω πολλά προσωπικά βιώματα από τον παππού μου αλλά ήταν τόσο αγαπητός στ’ Ανώγεια που έχω μάθει πολλά πράγματα. Μιλάμε άλλωστε για έναν άνθρωπο που άφησε το στίγμα του στην κρητική μουσική».

«Ως και το χώμα που πατώ απ’ τα βαθιά φωνιάζει, ποιος είναι ο νιος που με πατεί και βαριαναστενάζει»

Ο Μανώλης Πασπαράκης γεννήθηκε το 1911 και πέθανε στις 10 Απριλίου του 1987 και η ζωή του ήταν γεμάτη δυσκολίες και πόνο. Ήταν, όμως, και γεμάτη πολλές μουσικές και γλέντια. «Παντρεύτηκε στα Ανώγεια το 1951 την Ελένη Σαμόλη. Η γιαγιά μου τον γνώρισε στην εκκλησία λίγο πριν τον γάμο και κατάλαβε πως ήταν τυφλός την επόμενη ημέρα. Τον αγάπησε, όμως, πολύ. Έμεινε δίπλα του βράχος ακλόνητος. Τον αγάπησε τόσο πολύ που σε μια παλαιότερη συνέντευξή της είχε πει πως ο Πασπαράκης ήταν για εκείνη ο θεός της. Έκαναν μαζί πέντε παιδιά. Τον Γιάννη, τον Στέφανο, τον Γιώργη, την Αλεξάνδρα και την Νικολία.

Ο Γιώργος πέθανε από κύρωση του ήπατος σε ηλικία μόλις 16 ετών. Προς τιμήν εκείνου του παιδιού ονομάστηκα εγώ Γιώργος» τόνισε ο εγγονός του σπουδαίου λυράρη και πρόσθεσε: «Έζησε το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων και ξεριζώθηκε και αυτός μαζί με 2.000 ακόμα Ανωγειανούς. Έζησαν σε χωριά του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου μέχρι να έρθει η ώρα, το 1946, να επιστρέψουν και σιγά- σιγά, πέτρα την πέτρα να χτίσουν και πάλι το χωριό. Ο αδερφός του ο Δημοσθένης Πασπαράκης ήταν αντιστασιακός. Ο ίδιος ήταν Αριστερός. Κομμουνιστής. Ήταν ενεργός πολίτης, με άποψη την οποία δεν φοβόταν να πει. Μέχρι που πέθανε έμεινε πιστός στο ΚΚΕ και αμετακίνητος στις ιδέες του».

Ο Μανώλης Πασπαράκης μπορεί να ζούσε μέσα στο σκοτάδι αλλά ποτέ δεν ήταν μόνος του. «Τον αγαπούσαν και τον σέβονταν όλοι στο χωριό. Πρέπει να πούμε πως στην κηδεία του ήταν χιλιάδες κόσμου. Δεκάδες οι λυράρηδες που τον συνόδευσαν στην τελευταία του κατοικία στο νεκροταφείο της Αγίας Παρασκευής εδώ στα Ανώγεια. Η ζωή του είναι ένα μάθημα για όλους μας. Έκανε αυτό που πάντα ήθελε. Έζησε τη ζωή του και θεωρώ πως έφυγε ευτυχισμένος γιατί έδωσε όλα όσα είχε μέσα στην ψυχή του» ανέφερε ο Γιώργης Μπαγκέρης και στη συνέχεια, συγκινημένος μίλησε για τον συνεργάτη του παππού του αλλά και τις προσπάθειες που έγιναν για να ηχογραφηθεί το έργο του Πασπαράκη.

«Συνοδοιπόρος σε όλο αυτό το ταξίδι ήταν ο Νεοκλής Σαλούστρος με το λαούτο του. Ουσιαστικά από ένα σημείο και μετά έζησαν μια κοινή ζωή. Συμπλήρωνε ο ένας τον άλλο. Αυτός ο σεβασμός και αυτή η αγάπη υπάρχει και σήμερα ακόμα ανάμεσα στις δυο οικογένειες. Με το Νεοκλή Σαλούστρο είχαν πάει στην Αθήνα τη δεκαετία του ’70 για ηχογραφήσεις που δυστυχώς δεν ολοκληρώθηκαν. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν κυρίως αποσπάσματα από παρέες και καντάδες των Ανωγείων στις δεκαετίες του ‘60 και του ‘70. Δυο δισκογραφικές απόπειρες υπήρξαν. Μια από το Πανεπιστήμιο Κρήτης στις αρχές της δεκαετίας του ’80 και η άλλη το 2007 στο δίσκο «Ο Λυράρης» σε μια συμπαραγωγή της ΕΡΤ των Υακινθείων και των μουσικών εκδόσεων Σειστρος.

«Η κάμπια τρώει τον ανθό κι η πέρδικα τη βιόλα, σ’ αυτό το ψεύτη το ντουνιά, εδώ πομένουν όλα»

Το 2014 στον κεντρικό δρόμο των Ανωγείων στήθηκε προς τιμήν του Πασπαράκη ο ανδριάντας του. Βρίσκεται κάτω από τη Μουσική Ακαδημία των Ανωγείων, που όταν ολοκληρωθεί και εγκαινιαστεί και επίσημα θα παραδοθεί από την οικογένεια του και η λύρα του.

Τον Στραβό (αν και καθόλου… politically correct αυτό ήταν το παρατσούκλι του Μ. Πασπαράκη και έτσι έμεινε γνωστό το ιδιαίτερο παίξιμό του) έχουν τιμήσει με ειδικές εκδηλώσεις τα Υακίνθεια και πριν χρόνια, το 1997, ο Δήμος Ανωγείων, σε μια εκδήλωση που έσμιξε όλους τους παλιούς μερακλήδες των Ανωγείων σε μια ανεπανάληπτη παρέα στην πλατεία Μεϊντάνι.

«Ο Νικηφόρος Αεράκης είναι ο απόλυτος εκφραστής του παιξίματος του Στραβού σήμερα. Συνεχιστές θεωρούνται και οι Μαρία και Κώστας Σκουλάς που είναι τα εγγόνια του Νεοκλή Σαλούστρου και αυτό είναι υπέροχο γιατί δείχνει και τη συνέχεια. Επίσης, υπάρχει και ο Άρης ο Πρεβεζάνος ένας εξαιρετικός λυράρης που εγώ κάθε φορά που τον ακούω να παίζει το συρτό του Στραβού, ανατριχιάζω» είπε ο Γ. Μπαγκέρης και στη συνέχεια μας χάρισε δυο ιστορίες με πρωταγωνιστή τον παππού του.

«Ο Ψαραντώνης είχε πει κάποτε μια ιστορία για τον παππού μου:

Έπαιζε ο στραβός όταν ήμουν μικρός και επήγαινα εγώ πιτσιρικάκι για να ακούω τη λύρα και του έπαιρνα το τσιγάρο από το στόμα και του το έδινα όταν ήθελε. Του κρατούσα το τσιγάρο δηλαδή όσο έπαιζε. Μια δυο τρεις φορές και μου λέει ο στραβός:

-Πως σε λένε;

-Αντώνη

Μετά από καιρό ξαναπάω και του πήγα το τσιγάρο. Και μου λέει:

-Ο Αντωνάκης είσαι;

-Ναι του λέω. Και μου δείχνει τη λύρα του και μου λέει:

-Η λύρα μου είναι βαρεμένη (σ.σ έγκυος) κι άμα γεννήσει θα σου δώσω το καλύτερο λυράκι!

«Εγώ το πίστεψα» λέει ο Ψαραντώνης «και περιμένω ακόμα να γεννήσει»!

«Υπάρχει μια ιστορία που στην αρχή δυσκολευόμουν να πιστέψω αλλά τελικά την επιβεβαίωσα μιλώντας με δύο ανθρώπους που ήταν μαζί του εκείνο το βράδυ: Ήταν λίγο μετά την πτώση της Χούντας. Είχε ξεκινήσει μια παρέα και πέρναγε από τις γειτονιές και τραγουδούσαν. Έπαιζαν με τις λύρες και τα λαούτα τους και έβγαζαν μαντινάδες.

Κάποια στιγμή έπιασε μια πολλή δυνατή καταιγίδα και έκατσαν κάπου για να προφυλαχθούν. Ξαφνικά έσβησαν όλα τα φώτα και κυριολεκτικά… δεν έβλεπαν τη μύτη τους. Τότε κόπασε και η καταιγίδα αλλά δεν μπορούσαν να φύγουν γιατί ήταν θεοσκότεινα. Οπότε ο παππούς μου τους είπε: πιάστε με από το χέρι και θα σας πάω εγώ στα σπίτια σας. Και έτσι έγινε. Τους οδήγησε όλους με ασφάλεια και στο τέλος πήγε και αυτός στο δικό του»!

Του Μανόλη Αστυρακάκη-Φιλολόγου

“Κάτω απ΄τον ίσκιο τση Νίδας

Στις άγριες πλαγιές του Ψηλορείτη

Αγναντεύεις την Κρήτη”

(Από την ποιητ. Συλλογή του Μιχ. Σταυρακάκη)

Μέσα στην αλλόκοτη συγκυρία νιώθω την ανάγκη να πω ένα εγκάρδιο χαιρετισμό στα Ανώγεια. Τώρα πιο πολύ, που αντάριασαν οι βουνοκορφές του Ψηλορείτη και μαύρα σύννεφα σκεπάζουν το χωριό.

Φαίνεται πως ο Κρόνος αγρίεψε πάλι και μανιασμένος κυνηγάει τα παιδιά του, να τα αφανίσει!  Μοίρα σκληρή σαν τα βράχια του βουνού. Οι Ανωγειανοί ανά τους αιώνες ξεπληρώνουν το τίμημα για την αποκοτιά των προγόνων τους Κουρητών, να αντισταθούν στην οργή του Κρόνου.

Τα Ανώγεια πάντα τα αγαπούσα για ιδιαίτερους λόγους. Το χωριό μου, η Τύλισος, βρίσκεται κοντά στα όρια του Μυλοποτάμου. Για να πας στα Ανώγεια, περνάς από την Τύλισο. Αλλά και οι Ανωγειανοί, όταν κατέβαιναν για το Ηράκλειο ή άλλα μέρη του νομού, από το χωριό μου περνούσαν. «Στην Τύλισο οφείλουν πολλά οι Ανωγειανοί», γράφει ο γιατρός συγγραφέας Ορέστης Μανούσος στο ωραίο βιβλίο του «Οι Παλαιοί Ανωγειανοί».

Στις παιδικές μου αναμνήσεις πάντα είχαν τον χώρο τους οι Ανωγειανοί. Θυμάμαι τις μέρες μετά το ολοκαύτωμα των Ανωγείων από τους Γερμανούς. Τις χαροκαμένες γυναίκες με τα παιδιά τους, κουβαλώντας ό,τι μπορούσαν να μεταφέρουν, καθώς περνούσαν από την Τύλισο και τραβούσαν τον δρόμο της προσφυγιάς. Στην ψυχή μου έμειναν χαραγμένες οι μορφές τους, με τον πόνο, τη δυστυχία, τα θρηνητικά μοιρολόγια, αλλά συνάμα και τη γενναιοφροσύνη και τη θέλησή τους για επιβίωση.

Κάθε χειμώνα οι Ανωγειανοί βοσκοί με τα κοπάδια τους κατέβαιναν προς τον κάμπο, για να βρουν χειμαδιά. Καθώς περνούσαν από το χωριό μου, γέμιζαν οι δρόμοι αιγοπρόβατα και αντηχούσαν οι φωνές των βοσκών, τα βελάσματα και τα κουδουνίσματα. Έτσι θυμάμαι τους Ανωγειανούς, σε ατέλειωτα περάσματα από το χωριό μου!   Όταν έβλεπα Ανωγειανούς βοσκούς, η ματιά μου στρεφόταν προς τη χιονισμένη κορυφή του Ψηλορείτη και απορούσα πώς μπορούν να ζουν εκεί ψηλά, και καθώς άκουγα την ιδιάζουσα προφορά τους και έβλεπα τα μαύρα ρούχα και τους χοντρούς μάλλινους γαμπάδες τους, τους θεωρούσα υπερφυσικά όντα.

Όταν αργότερα γνώρισα αρκετούς Ανωγειανούς, ανάμεσα σ΄αυτούς και τον βοσκό ποιητή Μιχάλη Σταυρακάκη, άρχισα να μαθαίνω περισσότερα γι΄αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Είχα μάλιστα την ευκαιρία να εκφράσω την αγάπη μου και τον θαυμασμό μου για τα Ανώγεια, προλογίζοντας την πρώτη ποιητική συλλογή του, όπου έγραφα: «Ο Μιχάλης Σταυρακάκης είναι ένας γεννημένος ποιητής, χάρισμα που δεν είναι σπάνιο στην  ξεχωριστή ράτσα των Ανωγειανών. Όποιος τους ξέρει, δεν έχει την παραμικρή αμφιβολία γι΄αυτό. Είναι άνθρωποι λεύτεροι και ανυπόταχτοι, μιλούν με μαντινάδες και χωρατάδες. Κάτω από το βλέμμα του Δία της Νίδας, οι Ανωγειανοί ζουν με ένα ξεχωριστό τρόπο. Συνταιριάζουν τον αγώνα για επιβίωση πάνω στα σκληρά βράχια με ένα αισιόδοξο αντίκρισμα της ζωής».

Ίσως φανεί ότι γίνεται εξιδανίκευση. Αλλά έτσι είναι οι Ανωγειανοί.  Όπως έλεγε ο Μενέλαος Παρλαμάς, «δύσβατα είναι και το χωριό και οι άνθρωποι και ζητούν περισσότερα απ΄όσα μπορείς να δώσεις, μα δίδουν και πιο πολλά απ΄όσα μπορείς να πάρεις».

Δεν επιχειρείται εδώ ηρωοποίηση των Ανωγειανών. Ούτε και οι ίδιοι θα το ήθελαν. Αν έχουν ελαττώματα; Και ποιος δεν έχει; Αν ανοίξετε το βιβλίο του Μανούσου, θα δείτε περιγραφές και ομολογίες από τους ίδιους. Να πω εδώ το πιο χαρακτηριστικό, την εγωιστική αντίληψη για τον εαυτό τους και για το χωριό τους.  Αν ρωτήσεις οποιονδήποτε Ανωγειανό, ποιο είναι το κέντρο του κόσμου, θα σου απαντήσει χωρίς σκέψη, «τα Ανώγεια βέβαια» !

Έχουν όμως και αρετές περισσότερες. Το φιλότιμο, η αλληλεγγύη και η αλληλοϋποστήριξη, ξεχωρίζουν. Μα πάνω απ΄όλα έχουν την ύψιστη αρετή της φιλοπατρίας. Σε όλους τους αγώνες για την ελευθερία της Κρήτης οι Ανωγειανοί έπαιξαν πρωταγωνιστικό ρόλο.

Πολλοί διανοούμενοι, συγγραφείς, αρχαιολόγοι, έχουν εκφράσει με λόγια εγκωμιαστικά τον θαυμασμό τους γι αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Ο αρχαιολόγος Γιάννης Σακελλαράκης, που έκανε ανασκαφές στο Ιδαίο Άντρο  έγραφε: «τα χρόνια που έζησα στον Ψηλορείτη, στο Ιδαίο Άντρο, τη Νίδα, τη Ζώμινθο, τα Ανώγεια, σ΄ολόκληρο σχεδόν το ορεινό Μυλοπόταμο, είναι οι πιο ευτυχισμένες μέρες της ζωής μου…Δεν ήταν βέβαια πρώτη φορά που γίνεται η διαπίστωση πως κάτι το ξεχωριστό συμβαίνει εκεί πάνω, που είναι όλα διαφορετικά, ο αέρας, οι πέτρες, οι άνθρωποι, πέρα και πάνω από το συνηθισμένο για μας τους άλλους μέτρο».

Τα τελευταία χρόνια τα Ανώγεια γνώρισαν μια τεράστια άνθηση πολιτιστική και ανάπτυξη οικονομική. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές στο Ιδαίο Άντρο και οι πολιτιστικές εκδηλώσεις, κυρίως μουσικές, ανέδειξαν τα Ανώγεια σε γοητευτικό τουριστικό τόπο.

Οι επισκέπτες έρχονται να δουν και να θαυμάσουν τον τόπο, όπου γεννήθηκε ο Δίας, τα άγρια τοπία, και τους ανθρώπους, που διατηρούν τις παραδόσεις τους, τα ήθη και έθιμά τους, χορεύουν τον πυρρίχιο χορό τους, και έχουν ονόματα αρχαία ελληνικά, Σωκράτης, Ευριπίδης, Σοφοκλής, Δημοσθένης, Μενέλαος, Δημάρατος, Αριστομένης, Ορέστης, Επαμεινώνδας!

Υ.Γ. Το κείμενο αυτό το αφιερώνω στα νέα παιδιά των Ανωγείων. Να είναι υπερήφανοι για την ένδοξη ιστορία του τόπου τους. Να νιώθουν ευτυχείς για την εύνοια της μοίρας τους να γεννηθούν σε αυτόν τον ξεχωριστό τόπο. Να γίνουν συνεχιστές των παραδόσεων και να κρατήσουν γερά τη σκυτάλη για τις επόμενες γενιές. Και να θυμούνται πάντα ότι οι πρόγονοί τους έδειχναν παλικαριά στους εθνικούς αγώνες, σύνεση και αγάπη για ζωή και δημιουργία στις ειρηνικές περιόδους.