Archive for Φεβρουαρίου 2018
12/02/2018
Του Γιώργη Μπαγκέρη
Ήταν ξημερώματα και στα Ανώγεια ήταν μια από τις χειρότερες μέρες εκείνου του δύσκολου Φλεβάρη του 1944. Βροχές, ομίχλη και ιδιαίτερα χαμηλές θερμοκρασίες συνέθεταν ένα σκηνικό χειμωνιάτικο που ερχόταν να προστεθεί ως βάρος πλάι στην Ναζιστική μπότα που καταπίεζε και καταδυνάστευε τον τοπικό πληθυσμό. Αλλά και εκείνο το ιδιαίτερο ξημέρωμα της 13 Φεβρουαρίου, ακριβώς 74 χρόνια πριν θα αποτελούσε και το τελευταίο 12 Ανωγειανών πατριωτών, με τα ονόματα τους έκτοτε να κοσμούν τις πιο χρυσές σελίδες δόξας και προσφοράς του χωριού στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες.
Εκείνο το πρωινό, πριν καλά-καλά φέξει οι Γερμανοί θα κυκλώσουν το χωριό και θα συλλάβουν τον Αρχηγό της Αντίστασης Ιωάννη Δραμουντάνη ή Στεφανογιάννη. Παράλληλα και ενώ έχουν συγκεντρώσει όλους τους κατοίκους στις πλατείες του χωριού θα συλλάβουν άλλους ένδεκα Ανωγειανούς αγωνιστές και θα τους βάλουν σε στρατιωτικό όχημα ως υπόπτους πράξεων αντίστασης στον Ψηλορείτη. Θέλοντας να δείξουν ότι είναι αμείλικτοι και προσπαθώντας να κάμψουν το αγωνιστικό φρόνημα των Ανωγειανών αποφασίζουν την άμεση εκτέλεση του Αρχηγού Στεφανογιάννη μέσα στο χωριό και μπροστά στα μάτια των συγχωριανών του. Ο Στεφανογιάννης στέκεται αγέρωχος στο Περαχώρι, δεμένος πισθάγκωνα κοιτάζοντας στα μάτια τους συγχωριανούς του και χωρίς να αναφέρει ούτε λέξη καθώς τον απομακρύνουν για να τον εκτελέσουν …
Δεν βγάζει ούτε λέξη όπως μας είπε πρόσφατα σε συνέντευξη του στην «Ανωγή» ο αγωνιστής Γιώργης Καλομοίρης (Ντουλγκέρης), ενώ δίπλα βρίσκεται και τραγικός αυτόπτης μάρτυς, πέραν των κατοίκων όλων και ο μικρός του γιος Ζαχαρίας που θα σημαδευτεί από αυτές τις εικόνες για ολόκληρη την μετέπειτα ζωή του. Ενώ τον μεταφέρουν στον τόπο εκτελέσεως, ο ηρωικός αρχηγός σε μια αποστροφή του μυαλού του αποφασίζει να μην πεθάνει χωρίς αντίδραση, έτσι αν και δεμένος σπρώχνει με τη δύναμη του κορμιού του τους δυο στρατιώτες και με ένα σάλτο κάνει ένα μεγάλο άλμα για να διαφύγει.Τον προλαβαίνουν οι ριπές των ταχυβόλων των Ναζί και με τις σφαίρες να τον βρίσκουν στην πλάτη πέφτει νεκρός, αλλά παραμένει Αθάνατος έχοντας κάνει το δικό του σάλτο ελευθερίας και φεύγοντας γνωρίζοντας ότι πρόσφερε τα μέγιστα για την Εθνική Αντίσταση απέναντι στον βάρβαρο Γερμανό κατακτητή. Το άγαλμα του κοσμεί εδώ και δεκαετίες την πλατεία Μεϊντάνι, όπου και χθες Κυριακή στην εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, τελέστηκε μνημόσυνο για τον Αρχηγό της Αντίστασης που μας δείχνει τον δρόμο ακόμα και σήμερα 74 χρόνια μετά τον ηρωικό του θάνατο.
Ήταν 13 Φλεβάρη όταν οι Γερμανοί θεώρησαν ότι τελείωσαν μια για πάντα με τους ανυπότακτους Ανωγειανούς σκοτώνοντας τον Αρχηγό τους και συλλαμβάνοντας τους συντρόφους του. Φευ. Ποτέ δε θα σταματούσαν οι Ανωγειανοί, πάντα θα αγωνίζονταν για την Ελευθερία και μπροστά στον τάφο του Στεφανογιάννη θα πάρει το χρίσμα ο νέος αρχηγός Χρηστομιχάλης Ξυλούρης για να ηγηθεί της τελικής επίθεσης στους Γερμανούς που θα έβαζε το δικό της λιθαράκι στην οριστική πτώση του τρίτου Ράιχ και στην Ανατολή μιας ελεύθερης Ευρώπης το Μάη του ’45. Με τους Ανωγειανούς όχι μόνο να μην σταματούν εκείνο τον Φλεβάρη του ’44 αλλά να συνεχίζουν πιο μανιασμένα την Αντίσταση που οδήγησε τους φονιάδες Ναζί στην ολοκληρωτική ισοπέδωση του χωριού μόλις 6 μήνες μετά, στις 13 Αυγούστου του 1944.
Ποτέ κανείς δεν έμαθε τι απ έγιναν οι σύντροφοι του Στεφανογιάννη. Οι Γερμανοί μετά την εκτέλεση του αρχηγού τους οδήγησαν στο Ηράκλειο και παρά τις προσπάθειες των συγγενών τους να μάθουν νέα τους αυτό δεν κατέστη ποτέ δυνατό, ούτε μετά τον πόλεμο. Πιθανολογείται ότι εκτελέστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες, είτε την ίδια ημέρα, είτε την επομένη στις 14 Φεβρουαρίου 1944 στο Ηράκλειο και ενταφιάστηκαν σε ομαδικό τάφο. Οι Γερμανοί δεν κατάφεραν να αποσπάσουν από τους αιχμαλώτους τους πληροφορίες για την Αντίσταση, τον οπλισμό και τα κρησφύγετα του Ψηλορείτη και εκτέλεσαν εν ψυχρώ και τους 11 αδιαφορώντας μάλιστα αργότερα στις εκκλήσεις των συγγενών και των γυναικών τους για να τους πουν τι απ έγιναν.
Οι 11 ήρωες σύντροφοι στην “Αθανασία” του Στεφανογιάννη:
1.Σμπώκος Κωνσταντίνος του Βασιλείου
2.Δραμουντάνης Γεώργιος του Βασιλείου
3.Κονιός Ιωάννης του Γεωργίου
4.Κοκοσάλης Ανδρέας του Σαρακηνού
5.Κοκοσάλης Εμμανουήλ του Νικολάου
6.Μανουράς Νικόλαος του Γεωργίου
7.Μανουράς Βασίλειος του Σταύρου
8.Σαλούστρος Ανδρέας του Ιωάννη
9.Σαλούστρος Αλκιβιάδης του Δημητρίου
10.Αεράκης Ανδρέας του Ιωάννη
11.Σταυρακάκης Ιωάννης του Ιωσήφ
Για τον Στεφανογιάννη σε ένα απόσπασμα του γράφει ο ερευνητής Γιώργης Καλογεράκης τα εξής:
Ο Ιωάννης Δραμουντάνης-Στεφανογιάννης γεννήθηκε στο ιστορικό χωριό Ανώγεια Μυλοποτάμου Ρεθύμνου το 1897. Οι γονείς του Στέφανος και Ανεζίνα Δραμουντάνη, (το γένος Σμπώκου).
Σε ηλικία είκοσι ετών (1917) παίρνει μέρος στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο με τα Ελληνικά στρατεύματα που πολεμούσαν στο πλευρό της Αντάντ. Η θητεία του στο στράτευμα συνεχίζεται παίρνοντας μέρος στη Μικρασιατική εκστρατεία 1919-1922 και βιώνει τη Μικρασιατική καταστροφή. Σε ηλικία 33 ετών, το 1930, παντρεύεται την Χαρίκλεια Σταυρακάκη και αποκτά μαζί της έξι παιδιά.
Κτηνοτρόφος στο επάγγελμα ο Ιωάννης Δραμουντάνης απολάμβανε μεγάλο κύρος όχι μόνο από τους κατοίκους του χωριού ή της περιοχής Μυλοποτάμου αλλά και της ευρύτερης περιοχής του Ψηλορείτη όπως τα χωριά Κρουσώνας, Βορίζα, Καμάρες, Γέργερη κ.ά.
Η συμβολή στη μεγαλειώδη Αντίσταση του Κρητικού λαού τα χρόνια 1941-1944, του Αρχηγού Ανωγείων και Άνω Μυλοποτάμου Γιάννη Δραμουντάνη-Στεφανογιάννη, θα μπορούσε συνοπτικά να περιγραφεί ως εξής :
1ο) Λίγο πριν τη μεγαλειώδη μάχη της Κρήτης μαζί με άλλους συγχωριανούς του έκαναν απροσπέλαστο, (για ρίψη αλεξιπτωτιστών και προσγείωση αεροπλάνων) το Οροπέδιο της Νίδας, τοποθετώντας επί μέρες ογκόλιθους στην επιφάνειά του.
2ο) Αφού δεν έγινε κατορθωτή η ρίψη Γερμανών αλεξιπτωτιστών στη Νίδα, επικεφαλής ομάδος ενόπλων Ανωγειανών πήρε μέρος στη Μάχη της Κρήτης από την πρώτη ως την τελευταία ημέρα στην περιοχή Λατζιμά Ρεθύμνου.
3ο) Ο Γιάννης Δραμουντάνης-Στεφανογιάννης βοήθησε και πέτυχε την πρώτη επαφή του πλοιάρχου Πουλ με τον Αντώνη Γρηγοράκη-Σατανά τον Αύγουστο του 1941.
4ο) Μετά τη μάχη της Κρήτης ο Γιάννης Δραμουντάνης Στεφανογιάννης ήταν ένας από τους 32 συνολικά Κρήτες που επικύρηξαν οι Γερμανικές Αρχές Κατοχής και καθ’όλη τη διάρκεια της τετράχρονης σκλαβιάς παρέμεινε επικηρυγμένος και από τους πλέον καταζητούμενους Κρητικούς.
5ο) Πήρε μέρος σε όλες τις συσκέψεις των Αρχηγών των ενόπλων Ανταρτικών ομάδων της Κρήτης (Καπετάνιων Μπαντουβά, Πετρακογιώργη, Σατανά) και προετοίμασαν από κοινού μαζί με τον επικεφαλής της Αγγλικής αποστολής Τομ Ταμπάμπιν τα πρώτα σαμποτάζ που διενεργήθηκαν σε ολόκληρη την κατεχόμενη Ευρώπη τον Ιούνιο του 1942 (σαμποτάζ Καστελλίου Πεδιάδος και Ηρακλείου, 7 και 13 Ιουνίου 1942).
6ο) Διατήρησε άσβεστη τη σπίθα και τη δίψα της λευτεριάς σε μια μεγάλη εδαφική περιφέρεια της κεντρικής Κρήτης (Άνω και Κάτω Μυλοπόταμος – Δυτικό Μαλεβύζι)
7ο) Το δυσκολότερο έτος της Κατοχής, το 1942, όταν οι αντάρτες που λημέριαζαν στα βουνά μετρούνταν στα δάχτυλα των χεριών, έδωσε καταφύγιο στις συμμαχικές αποστολές οι οποίες με τους σταθμούς ασυρμάτου που έφεραν στον τόπο μας διατήρησαν επαφή με το Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής (τον ελεύθερο τότε κόσμο). Τα Ανωγειανά μητάτα, Κορακόπετρα, Μίθια, Πετροδολάκια ήταν τα ασφαλή καταφύγια των σταθμών ασυρμάτου και των Άγγλων Αξιωματικών Συνδέσμων Τομ Ταμπάμπιν, Ραλφ Στόκμπριτζ, Πάτρικ Λη Φέρμορ κ.ά.
8ο) Παρέμεινε αδούλωτος ο Ψηλορείτης, το μοναδικό ίσως ελεύθερο τμήμα του νησιού μας, βρίσκοντας εκεί καταφύγιο οι καταδιωκόμενοι από τους Γερμανούς Κρήτες αλλά και οι Άγγλοι στρατιώτες οι οποίοι δεν κατάφεραν να ακολουθήσουν τους συντρόφους τους μετά τη μάχη της Κρήτης. Το σπίτι του Στεφανογιάννη στα Ανώγεια ήταν το ασφαλές κρησφύγετο δεκάδων Κρητών πατριωτών που έπεφταν στη δυσμένεια των κατακτητών και από το σπίτι του Στεφανογιάννη ξεκινούσαν το μεγάλο ταξίδι για τα νότια παράλια και τη μεταφορά τους στην Αίγυπτο.
9ο) Ο Γιάννης Δραμουντάνης-Στεφανογιάννης ανέπτυξε άριστη συνεργασία με τον επικεφαλής της κατασκοπίας των νομών Ηρακλείου-Λασιθίου Γιώργο Δουνδουλάκη και στο σπίτι του στα Ανώγεια έγινε η αλλαγή της Αρχηγίας από το Γιώργο Δουνδουλάκη στο Μιχάλη Ακουμιανάκη την Άνοιξη του 1943.
10o) Ο Γιάννης Δραμουντάνης-Στεφανογιάννης τέλος σφράγισε με το αίμα του τον αγώνα που έδωσε για τα πανανθρώπινα ιδανικά της Ελευθερίας της Δικαιοσύνης και της Ειρήνης, πέφτοντας νεκρός χτυπημένος πισώπλατα από τα φονικά βόλια των κατακτητών στις 13 Φεβρουαρίου 1944.
Και σε ένα ποίημα του ο Κωστής Λαγουδιανάκης γράφει:
“Χαλά ο κόσμος και σεφτέ δε γ-κάνει το μαξούλι
βουβά ‘ναι όλα τα πουλιά όξω το νεκροπούλι.
Για ν’ αλαργάρει ετουτονά τση πίσσας το σκοτίδι
αντάρτες τση αντίστασης άφτουν τ’ ανελαμπίδι.
Στ’ αόρι αντάρτες έχουνε μεγάλο ρεβαΐσι
ζυγώνου ντη χειμωνική μπέλι και λιογαλίσει.
Στ’ ανάπλαγα των αοριώ αντάρτικες ομάδες
τση λευτεριάς και τση πρεπιάς είναι οι ξετρεχτάδες.
Στ’ αόρι το ανωγειανό ανταρτική ομάδα
μάχεται αμπέλι και φανεί τση λευτεριάς βγοράδα.
Αποκλαμούς ανταρτικούς ο Ψηλορείτης βγάνει
(Από το Γιαννάκο του Ανάστο)
Πέτρα και φως ήταν ο τόπος του Ψαρονίκο. Κι ήσαν οι Πέτρες και το φως τα προπληρωμένα δώρα από τους θεούς, που ήξεραν πως θα΄ βρισκαν καταφύγι στ’ Ανωγειανό Αόρι, όταν είχαν τα μεγάλα ζόρια.
Αυτά ήσαν τα δώρα του καπετάν Δία για την προστασία που του πρόσφεραν οι Κουρήτες. Κι’ ύστερα, την έκανε κι αυτός στα μουλωχτά (Αλήθεια που ήταν ο Καπεταν Δίας στο μεγάλο ζόρε το 1822, το 1867,και το 1944 που χαλούσανε και καίγανε το χωριό) και για να μην τον βλέπουνε στους Ολύμπιους Ουρανούς, που βολεύτηκε, σκέπασε για αντίδωρο, τις Ανωγειανές αποστροφές με μπόλικο μπλέ και επαρέτησε τσοι Κουρήτες-Ανωγειανούς στο έλεός του.
Μα αυτοί εδώκανε πάλι τόπο στην οργή και στην αδικιά, δεν ήταν δα και η πρώτη φορά, και από πάνω τόνε κάμανε και γείτονα, γιατί όπως και να το κάνουμε:
«Ο Δίας ήτανε βοσκός στ’ Ανωγειανό Αόρι,
Κι ήτανε και το σπίτι του μέσα στο Περαχώρι.»
Και θα πρέπει να’ τανε καλός βοσκός, μα πιο πολύ, καλλίτερος αρωτηχτής, να τα λέμε κ΄ αυτά, γιατί στο Δισκούρι και στον Απανωσήφη έχουν ακόμη να το λένε:
«Νη Ζα, φάσκω σου και κάτεχέ το πώς δε σου φταίω
το πράμα σου έργο μου, γή βουλή μου».
Πέτρες και Φως και για πανωσκέπη, μπόλικο μπλέ, είναι ο γενέθλιος τόπος του Ψαρονίκο……
Και το χώμα λίγο για να ριζώσεις, και το νερό λιγότερο να ποτιστείς.
Κι ο μόνος τρόπος για να κρατηθείς…. είναι οι Ρίζες να τραβήξουν του βάθους…
Κι όσο τραβούν οι Ρίζες του βάθους και ριζώνεις, τόσο δένεσαι κι αδελφώνεσαι με τον Πέτρινο Τόπο…
Κι όσο σφίγγει το δέσιμο άλλο τόσο το ’χεις ανάγκη να αναπνεύσεις για να μην κρουφτείς…
Κι’ άλλος δρόμος πάλι δεν υπάρχει παρά να τραβήξεις τ’ Αψήλου…. Κι’ η Ανηφόρα ακόμη δυσκολότερη, τι, αψηλές, απόκρημνες κι απάτητες οι κορφές…..
Κι όσο τραβάς τ’ Αψήλου, τόσο μετατοπίζεσαι από « βολικά καμπίσια πατημένα, καλόβολα δόγματα, σε αψηλές απόκρημνες τραχές κι απάτητες θεωρίες….»
Κι’ άλλο τόσο ψηλώνει και μετατοπίζεται κι’ ο πήχης…
Κι ακόμα πιο πολύ βαραίνει το χρέος, τι, οι ρίζες πηγαίνουν βαθειά, πολύ βαθειά, από τον Καζαντζάκη, τον Μπενιζέλο, το Αρκάδι, τον Κορνάρο, τον Γκρέκο, τον Μίνωα τον Τάλω και τους Κουρήτες με τον «βοσκό», και τον μπεσαλή «αρωτηχτή» τον καπετάν Δία.
Πέτρα και φως ήταν ο τόπος και του λιπόσαρκου, κοκαλιάρικου κοπελιού του Νίκο.
Πέτρα και φως και πάλι φως, Πέτρα και Πέτρα πάλι,
Πέτρινο φως εβύζαξε σ’ Ανωγειανή Αγκάλη.
«Πέτρα και φως» εβύζανε κι απάνω πού ήταν έτοιμος να δοκιμάσει το μπλε του Ανωγειανού Ουρανού, ξανάρθαν οι «Οχτροί» για να γκρεμίσουν και να κάψουν το χωριό για τρίτη φορά.
Ξανακάψαν και ξαναγκρέμισαν το χωριό… Και στους άντρες, (που όπως και τις δύο προηγούμενες φορές «σαλτάραν με τις τριχιές του λιβανιού»…. « απροσκύνητοι, χωρίς ψωμί, χωρίς φυσέκια) απόμεινε μόνο η Aρχοντική Υπερηφάνεια η Παληκαριά το Mερακλίκι, η Aρχοντιά, η Λεβεντιά και η Αντρειοσύνη, να κρέμονται μεταξοκεντημένα στα κρούσσα πού ’χανε τα μαύρα τους κεφαλομάντηλα.
Κάθ’ ένας με τα όπλα του μαθές, και τα΄ χουνε και τα συντηρούνε αυτά τα όπλα ακόμα στα Ανώγεια, παρά τα απαγορευτικά νέα μέτρα, τους νέους αυστηρότερους κανόνες συμπρεριφοράς και τα σύγχρονα αξιακά πρότυπα, που έχουν επιβληθεί και παρά το μεγάλο κόστος συντήρησης, (γιατί πράγματι είναι σπάνιο είδος όπλων αυτά), ιδιαίτερα τώρα τελευταία στα χρόνια της κρίσης.
Κι οι Γυναίκες, που με τα χέρια σταυρωμένα στο ύψος του στήθους, όρθιες στέκονται ανάμεσα στα καμένα κασελίκια των σπιθιών, ξερακιανές από τις στερήσεις και τον κάματο και στεγνωμένες από τα δάκρυα, έμοιαζαν περισσότερο με εικονίσματα της Παναγίας, παρά με χήρες, που έχασαν άντρες, παιδιά, εδικολογιές και το βιός τους ολόκληρο.
Και τα κοπέλια, όλα ελευθέρας βοσκής, που δεν είχαν δοκιμάσει ποτέ ώριμο φρούτο, με τα μεγάλα ανήσυχα μάτια τσιμπολογούσαν, το απέραντο μπλε του Ανωγειανού Ουρανού, για να θρέψουν τα όνειρά τους.
Και το φαγητό λίγο, για να χορτάσουν την πείνα τους, τι, η πείνα μεγάλη, και γινόταν ακόμα λιγότερο, τι, τα στόματα πολλά , και στο όλο ύστερο δεν έμενε τίποτα για τα κοπέλια, τι, και οι μουσαφίρηδες κι’ οι ξωμάχοι δεν έλειπαν ποτέ….
Μέσα σ’ αυτό το «καπνισμένο τσουκάλι», με προσάναμμα τα καψαλισμένα τους όνειρα, έπαιρναν την πρώτη τους βράση και σιγοψήνονταν τα Ανωγειανά κοπέλια του Μεγάλου Πολέμου. (και δεν ακούστηκε ποτέ το παράπονό τους, τι όλα ήξεραν πως ο φίλος τους ο γείτονας, ο συμμαθητής τους και ο συγγενής σε πολλά από αυτά, ο οχτάχρονος Στεφανής του Μπαμπακιό, ήταν ο πρώτος, που κάηκε στη φωτιά του πολέμου)
Πέρασε ο πόλεμος… Οι Ανωγειανοί άρχισαν να μαζεύουν την κομματιασμένη τους ζωή, κι’ αυτός, δέκα χρονών στο δημοτικό , που το μαράζι για τη Λύρα του ’χε φάει τη λίγη σάρκα, που ήταν κολλημένη στα κόκαλά του…. βρήκε δυο Μουρνόβεργες, και στα διαλείμματα, στο σκολιό έπαιζε τη Λύρα που δεν είχε .
Κι ο Γέρο Δάσκαλος ο Μενέλαος Δραμουντάνης, που έβλεπε το λιπόσαρκο μαθητή του να σβήνει και να μαραζώνει κάθε μέρα, πήρε την απόφαση να μιλήσει στον Πατέρα του.
-«Πάρε μρε του Κοπελιού μια λύρα, γιατί θα ’ποθάνει από το μαράζι !»
-«Μα ίντα μπρε μου λες για Λύρα, ντα δε θωρείς την κατάστασή μας ολωνώ που δεν έχουμε στο έλεός σου θέ μου και για λύρες μου κουβεδιάζεις.»
-«Αυτός μπρε εγεννήθηκε να τραγουδεί, με τη Λύρα στα χέρια ντου, δεν τονε θωρείς πως παίζει με δυο μουρνόξυλα και χωρεύγουνε τα κοπέλια, αυτός μρε ΄νειρεύγεται να γενεί Λυράρης- τραγουδιστής!»
-«Μα ίντα μρε μου λες για Όνειρα, που θέτω και δε με πιάνει ύπνος από το ζόρε και συ μου λες για Όνειρα!».
Κι ο Γέρο Δάσκαλος που ήξερε, πως, σε τούτο τον τόπο:
«όποιος δεν ’νειρεύγεται ξυπνητός, θα βλέπει στον ύπνο του εφιάλτες» επέμενε.
Έδωκε η Χάρη του Ορφέα και επήρε ο Δερβίσης του κοπελιού τη λύρα, και μαζί με τη λύρα πήρε και το καινούριο καλλιτεχνικό του όνομα, «Κλωσσού», τονέ λέγανε, γιατί, όταν έπαιζε τη λύρα του κλουθούσανε όλα τα κοπέλια του χωριού σαν τη κλώσσα.
Μια ευχάριστη έκπληξη περίμενε σήμερα τους υπεύθυνους και τους εργαζομένους στον Αγροτικό Συνεταιρισμό Ανωγείων, με τον χώρο να γεμίζει από μικρά παιδιά, σε μια ξεχωριστή Εκπαιδευτικού χαρακτήρα επίσκεψη. Στον χώρο λοιπόν βρέθηκαν το πρωί τα παιδιά του Νηπιαγωγείου καθώς και της Τέταρτης τάξης του Δημοτικού σχολείου, συνοδευόμενα από τις Νηπιαγωγούς και τις δασκάλες τους. Η διαδικασία παραγωγής ελαιολάδου στα σύγχρονα μηχανήματα του Συνεταιρισμού, ξετυλίχθηκε μπροστά στα μικρά παιδικά μάτια τους που διαπίστωσαν από πρώτο χέρι πόσο σημαντική είναι η εργασία που παράγουν αυτή τη περίοδο οι γονείς και οι συγγενείς τους και ότι το λάδι είναι ένα από τα βασικότερα αγαθά της Κρητικής γης.
Με θέρμη τους υποδέχθηκε ο πρόεδρος του Συνεταιρισμού π.Ανδρέας Κεφαλογιάννης, που έδωσε τα συγχαρητήρια του στις εκπαιδευτικούς που αναλαμβάνουν τέτοιες πρωτοβουλίες, ενώ άνθρωποι του Συνεταιρισμού όπως ο Βασίλης Δραμουντάνης και ο Νίκος Δακανάλης ανέλαβαν τον ρόλο της ξενάγησης και της κουβέντας με τους μικρούς για την παραγωγή του λαδιού και της σημασίας του για κάθε σπίτι!
Έφυγε από τη ζωή η Λουλουδιά Δραμουντάνη σε ηλικία 98 ετών. Η νεκρώσιμος ακολουθία θα ψαλεί αύριο Τρίτη 13 Φεβρουαρίου στις 2 μ.μ από τον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου στο Μεϊντάνι. Η ΑΝΩΓΗ εκφράζει θερμά συλλυπητήρια στους οικείους της. Συντετριμμένος ο Λουδοβίκος των Ανωγείων αποχαιρετάει την μητέρα του μέσω της προσωπικής του σελίδας αναφέροντας:
“Μανα μου υπερήφανη και ντροπαλή μου Μανα
Δεν το πιστευω πως χτυπα για σενα
η καμπανα.
Παει …”
Πλήθος κόσμου βρέθηκε και σήμερα Κυριακή 11 Φεβρουαρίου στα Ανώγεια για λίγες στιγμές ξεγνοιασιάς και διαφυγής από την δύσκολη καθημερινότητα. Πλατείες, ταβέρνες και καφενεία του χωριού ” βούλιαξαν “από κόσμο που εκμεταλλεύτηκε και τον ωραίο καιρό για μια όμορφη βόλτα στα ηλιόλουστα Ανώγεια!
Αρχικά μια βόλτα στο υπέροχο τοπίο του Ψηλορείτη και στη συνέχεια η κάθοδος εντός του χωριού για καφέ και στη συνέχεια για οφτό κρέας με μακαρονάδα σε κάποια από τις δεκάδες ταβέρνες των Ανωγείων. Η ημέρα κλείνει με το παραδοσιακό Ανωγειανό γαλακτομπούρεκο αλλά και κουβέντα με τους ντόπιους που θα κεράσουν μια ρακή και θα συζητήσουν για τα Ανώγεια και την ιστορία τους με τους επισκέπτες που είναι από κάθε γωνιά της Κρήτης.
Στην φωτογραφία ο Ελευθέριος Βενιζέλος με τον Βασίλειο Σκουλά και ο διορισμούς του Γεωργίου Σκουλά ή “Τσιριντάνη” ως Πρωτοδίκη Ηρακλείου.
Άρθρο του Γεωργίου Σκουλά
2) Η ΠΡΩΤΗ ΤΟΥ ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΑ ΑΝΩΓΕΙΑ ΚΑΙ Η ΓΝΩΡΙΜΙΑ ΤΟΥ ΜΕ ΤΗΝ ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑ ΣΚΟΥΛΑ
-Τι το έχετε το παιδί τούτο κύριε Ταταράκη;
Και ο Ταταράκης απήντησεν:
-Γραμματικό το έχω στο γραφείο μου.
Και ο παπά – Μιχαλάκης συνεπαρμένος από τον λόγον και τας αντιλήψεις του Βενιζέλου περί επελευθερώσεως της Κρήτης εξέφυγεν, διά της απαντήσεώς του προς τον Ταταράκη, της οφειλομένης φιλοφροσύνης. Και λέει στον Ταταράκη:
-«Άι κακομοίρη! Τη αλήθεια συ είσαι γραμματικός αυτού του παιδιού; Αυτός θα ελευθερώση την Κρήτη και γρήγορα!…»
“Η Συνέχεια επί του κειμένου….”
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος κατά την διάρκεια της πολιτικής του καριέρας σε Ελλάδα και Κρήτη, απέκτησε φανατικούς υποστηρικτές αλλά ταυτόχρονα και φανατικούς εχθρούς.
Η οικογένεια Σκουλά, ήταν στο σύνολό της και από την αρχή της πολιτικής του πορείας, από την Κρήτη έως και τον θάνατό του στο πλευρό του Ελ. Βενιζέλου. Μία σχέση που συνεχίστηκε από τα παιδιά του Ελ. Βενιζέλου, ως αναγνώριση κυρίως της προσφοράς του Β. Σκουλά στον πατέρα τους, αλλά και γενικότερα την προσφορά όλης της οικογένειας.
Ο Μιχ. Γεωργίου Σκουλάς στα απομνημονεύματά του, αναφέρει τις δηλώσεις που του είχε κάνει ο Σοφοκλής Βενιζέλος το 1947, αναφερόμενος στην σχέση του πατέρα του και του Β. Σκουλά: «…μου έλεγεν το 1947, ομιλών διά το πολιτικόν ήθος των ανδρών των ημερών του πατρός του ότι, ο Βασίλειος Σκουλάς ήτο το ωραιότερον και λαμπρότερον φαινόμενον εις τον πολιτικόν χώρον του Ελευθερίου Βενιζέλου και ότι όμοιόν του δεν ενεφανίσθη εις το πρόσωπον ουδενός εκ των νεωτέρων.
Η ανιδιοτέλειά του, η πίστις του προς τον αρχηγόν, η αφοσίωσίς του προς τάς αρχάς του Κόμματος, ο πατριωτισμός του, η πολιτική του ευφυΐα, η ορθή σύλληψις και εκτίμησις των πολιτικών πραγμάτων της χώρας, και η άτεγκτος προσήλωσίς του προς πάσαν έννοιαν πολιτικής και ηθικής αρετής τον επέβαλλον εις τον σεβασμόν και τον θαυμασμόν των συγχρόνων του, φίλων και αντιπάλων.
Διά τούτο, έλεγεν ο Σοφοκλής Βενιζέλος θεωρώ χρέος όλων ημών να του στήσωμεν την μαρμάρινην προτομήν του εις την γενέτειρά του, τ’ Ανώγεια, όχι μόνον διά την απόδοσιν του οφειλόμενου φόρου τιμής προς τον γίγαντα της πολιτικής ηθικής και αρετής, αλλά και διά να έχουν πάντοτε πρό οφθαλμών οι νεώτεροι το ασύγκριτον πολιτικόν ύψος του».
Ο Βασίλειος Σκουλάς γεννήθηκε στα Ανώγεια το 1872. Ήταν γιος του Ιωάννη Αναγνώστη (Βασιλείου)Σκουλά. Τα υπόλοιπα αδέλφια του πατέρα του ήταν ο Γεώργιος (Μπογκιόρνος), Μιχάλης (ο αρχηγός Μυλοποτάμου), ο Νικόλαος και ο Εμμανουήλ (πυρπολητής της ιεράς μονής Αρκαδίου).
Είχε σπουδάσει γιατρός στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πριν την ενασχόλησή του με την πολιτική, άσκησε το επάγγελμα του γιατρού στην επαρχία Μυλοποτάμου, έχοντας ανοίξει ιατρείο στο Γαράζο.
Χαρακτηριστικό του πράου του χαρακτήρα, είναι το γεγονός που μας παραδίδει ο ανεψιός του, Μιχ. Γεωργίου Σκουλάς ή Καπετανομιχάλης, στο βιβλίο που έχει γράψει για τον Βασίλειο Σκουλά: Μετά από μια εκλογική αποτυχία του κόμματος και του ιδίου του Β. Σκουλά, επί Κρητικής Πολιτείας, (πιθανότατα στις εκλογές του 1903). Ο Β. Σκουλάς επιστρέφει στα Ανώγεια. Εκεί τον «υποδέχονται» κάποιοι χωριανοί του πολιτικοί αντίπαλοι, (σελ. 11 και 12 του βιβλίου).
«Όταν ο Βασίλειος Σκουλάς διήρχετο από το Αρμί, (συνοικία των Ανωγείων), καβαλάρης αλλά ηττημένος, προ του ομίλου, του ομίλου αυτού, ηγέρθη ο Χαιρέτης με την πρόθεσιν και την απόφασιν να τον προσβάλη και να τον χλευάση διά την ήττα του. Και απευθυνόμενος προς τον Βασίλειον Σκουλάν, του είπε: «Καλώς ώρισες κ. Καρβουνιάρη», υπενθυμίζων εις τούτον διά του τοιούτου χαιρετισμού την μαυρίλαν την οποίαν είχε υποστή εις τάς κόλπους της εκλογής εκείνης.
Ο Βασίλειος Σκουλάς, χωρίς να αισθανθή συγκίνησιν ή σύγχυσιν, και διατηρών όλη του την αξιοπρέπειαν και την αρχοντιά του, απήντησεν εις τον λοιδωρήσαντα αυτόν: «Ευχαριστώ κύριε Χαιρέτη» και ταυτοχρόνως ανεσήκωσεν το καπέλο του εκ της κεφαλής του εις ένδειξιν πανηγυρικού και πολιτισμένου χαιρετισμού προς τον υβριστήν αντίπαλον.
Ο Χαιρέτης ησθάνθη την προσβολήν και έμεινεν άναυδος. Διηγείτο δε αργότερον ότι η απάντησις αύτη του Β. Σκουλά εις την ύβριν και την πρόκλησίν του, ήτο δι’ αυτόν η μεγαλυτέρα προσβολή ήν εδέχθη και ησθάνθη εις όλην του την ζωήν από πολιτικόν του αντίπαλον».
Για τον Βασίλειο Σκουλά, τα πρακτικά του συνεδρίου που έγινε στα Χανιά το 2009, αναφέρουν: (ΘΕΡΙΣΣΟΝ 1905 ΣΕΛ. 330 και 331).
«Ο Βασίλειος Ι. Σκουλάς (1872 – 1944) από τα Ανώγεια Μυλοποτάμου, από τους πρωτεργάτες της επανάστασης Θερίσσου, υπήρξε διά βίου επιστήθιος φίλος και προσωπικός γιατρός του Ελευθερίου Βενιζέλου, συνδέοντας άρρηκτα τη ζωή του με τα οράματα και τις περιπέτειες του ιστορικού αρχηγού.
Υπήρξε πρόσωπο κλειδί στις προσπάθειες συνεννόησης μεταξύ πρίγκιπα και Βενιζέλου στο διάστημα μεταξύ του 1901 και 1905, αλλά και μεταξύ της επανάστασης και της ελληνικής κυβέρνησης.
Ο πρίγκιπας αναφέρεται αρκετές φορές στον Βασίλειο Σκουλά, στο βιβλίο του «Αναμνήσεις εκ Κρήτης», προκειμένου να δείξει ότι ενδιαφερόταν για την επίτευξη προσέγγισης με τον Βενιζέλο. Γράφει ότι, σε κάποια από τις συναντήσεις τους, όπου κατηγόρησε τον Βενιζέλο ως «ακολουθούντα οδόν ελάχιστα πατριωτικήν και ότι έκανε το πάν διά να τον επαναφέρει εις την ευθείαν οδόν», κατέληξε λέγοντας στο Σκουλά.
«Ως άνθρωπος έντιμος δεν μπορείτε να παραμένετε πολιτικός του φίλος και οπαδός!
-Ο Σκουλάς ωχρίασε, μου έδωσε το χέρι και εξήλθε χωρίς να είπη λέξιν.
Ουδέποτε επανήλθε να με ίδη, διότι όπως και οι Επίσκοποι (εννοεί τον Πέτρας Τίτο και τον Ρεθύμνης Διονύσιο), έπασχε εκ της Ελληνικής ταύτης νόσου – της πολιτικής – η οποία υπονομεύει τους χαρακτήρας και αναγκάζει τους ανθρώπους να θέτουν τα πολιτικά των συμφέροντα υπεράνω από τα πατριωτικά των καθήκοντα».
Μνεία του επεισοδίου κάνει και ο Παπαντωνάκης, συμπληρώνοντας ότι «ο πρίγκηψ οργισθείς ετερμάτισε την ακρόασιν και ηπείλησεν τον ειρημένον βουλευτήν, ότι θα συντρίψη αυτόν, μεταβαίνων εις την ιδιαιτέραν του επαρχίαν και κηρύττων εις τε συγγενείς τε και φίλους, ότι είναι οπαδός αντεθνικής πολιτικής».
Ο Βενιζέλος σε επιστολή του μεταγενέστερη των γεγονότων του Θερίσσου προς τον Κανελλίδη, όπου κάνει βραχεία ανασκόπηση των τότε πραγμάτων, γράφει ότι είχε αποστείλει τον Βασίλειο Σκουλά με τον Μίνωα Πετυχάκη ως επίσημους αντιπροσώπους της επανάστασης προς την ελληνική κυβέρνηση, ατυχώς χωρίς αποτέλεσμα.
Τότε ο Σκουλάς, φρόντισε και τύπωσε στην Αθήνα κρυφά τα γραμματόσημα της επανάστασης, τα οποία μετέφερε στα Χανιά, σε πολλές χιλιάδες, ανάμεσα στα ενδύματά της η γνωστή Παρασκευούλα Βλουμ, για να μην περιπέσουν στα χέρια των αρμοστειακών αρχών.
Ο Σκουλάς, διετέλεσε κατ’ επανάληψη βουλευτής και υπουργός και κατέλειπε μνήμη αγαθή για την επιστημονική του επάρκεια και την πολιτική του αρετή.
Η πρώτη επαφή του Ελευθερίου Βενιζέλου με τα Ανώγεια και την οικογένεια Σκουλά έγινε, όταν ήταν ακόμα ασκούμενος δικηγόρος, στο γραφείο του Ρεθύμνιου δικηγόρου, Ταταράκη.
Ήταν Αύγουστος του 1893, όταν ο Ιωάννης Σκουλάς ή Παπαδογιαννάκος, βουλευτής τότε Μυλοποτάμου στην μεικτή Τουρκοκρητική Βουλή, κάλεσε τον Ταταράκη στα Ανώγεια να βαφτίσει την κόρη του. Ο Ταταράκης στην συνοδεία του είχε μαζί και τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Την πρώτη αυτή άφιξη του Ελ. Βενιζέλου στα Ανώγεια την περιέγραψε ο Β. Σκουλάς στον Μ. Γ. Σκουλά, ο οποίος και την συμπεριέλαβε στο βιβλίο του. (Σελ. 13).
«Ήτο Αύγουστος, μας διηγείτο ο αείμνηστος Β. Σκουλάς, του 1893. Ήμουν φοιτητής της Ιατρικής και περνούσα τάς διακοπάς μου στα Ανώγεια. Ένας θείος μου, ο Ιωάννης Σκουλάς ή Παπαδογιαννάκος, εκ των τα πρώτα φερόντων τότε εις την κωμόπολιν Ανωγείων, είχε καλέσει τον Δικηγόρον Ταταράκην από το Ρέθυμνον, εις το γραφείον του οποίου ησκείτο τότε ως πτυχιούχος της Νομικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών, ο Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος, διά να βαπτίση την κόρην του. Και ο Ταταράκης πήρε μαζί του τον Βενιζέλον. Εις την κεντρικήν πλατείαν των Ανωγείων, «Αρμί», υπεδέχθησαν οι Σκουλάδες τον Ταταράκην, ο οποίος συνέστησεν εις αυτούς και τον Βενιζέλον ως γραμματικόν του…
…’Εγινε η βάπτισις, μόλις νύκτωσε, εις την Εκκλησίαν της Παναγίας από τον Μιχ. Σκουλά ή παπά – Μιχαλάκη. Ο Ταταράκης ωνόμασε το παιδί Ελευθερία και εν συνεχεία οι παρευρεθέντες στο Μυστήριον υπό το φως των λαμπάδων και κεριών μετέβησαν εις το μεγάλο αρχοντόσπιτο του Παπαδογιαννάκου, εις τον οποίον ανέμενεν τους κουμπάρους πλήθος συγγενών και φίλων. Μετά την παράδοσιν της νεοφωτίστου Ελευθερίας υπό του Ταταράκη εις τους γονείς της ήρχισε το πλούσιο φαγοπότι, διά το οποίον ο Βενιζέλος έλεγε συχνά αργότερα ότι δεν θα ξεχάση ποτέ και ιδίως τα καλιτσούνια…
…πώς πηγαίνει το Κρητικό ζήτημα κύριε Ταταράκη; Ηρώτησεν ο παπά – Μιχάλης Σκουλάς με φωνήν δυνατή, η οποία επέβαλε πλήρη σιωπή εις τους θορύβους εκείνων που έτρωγαν και έπιναν ακόμη. Όλοι τώρα εκρέμοντο από τα χείλη του Ταταράκη, διότι, όλοι εφλέγοντο από τον πόθον ν’ ακούσουν τάς νεωτέρας πληροφορίας που ήρχοντο από την πρωτεύουσαν του Νομού, και από έγκυρα, τάχα χείλη, και που ήλπιζαν να είναι ευχάριστες διά την απελευθέρωσιν της Κρήτης από του τουρκικού ζυγού.
Ο Ταταράκης εν μέσω μυστηριακής σιωπής, ήρχισε ν’ ανακοινώνη τάς τελευταίας ειδήσεις περί της εξελίξεως του κρητικού ζητήματος και να εκφράζη τάς προσωπικάς του αντιλήψεις περί του πώς και πότε θα ήτο δυνατόν ν’ απελευθερωθή η Κρήτη. Φαίνεται, ότι οι εκτεθείσαι αντιλήψεις του Ταταράκη δεν ικανοποίησαν το κοινόν ούτε τον Βενιζέλον.
Εν συνεχεία έλαβε τον λόγον ο Ελευθέριος Βενιζέλος, ο οποίος εκθέτων τάς αντιλήψεις του επί του κρητικού ζητήματος , φαίνεται ότι δεν συνεμερίζετο εκείνας του Ταταράκη και ότι ικανοποιεί πληρέστερον τους πόθους και τας προσδοκίας των συνδαιτημόνων και ιδιαιτέρως του παπά – Μιχαλάκη Σκουλά. Τερματίζων μάλιστα τον λόγον του ο Ελευθέριος Βενιζέλος, είπεν ότι: «Η Ελευθερία την οποίαν εβαπτίσαμεν προ ολίγου είναι ο προάγγελος της συντόμου Ελευθερίας της Κρήτης».
Τότε σηκώθηκε από την θέσιν του ο παπά – Μιχαλάκης και ηρώτησε τον Ταταράκη:
-Τι το έχετε το παιδί τούτο κύριε Ταταράκη;
Και ο Ταταράκης απήντησεν:
-Γραμματικό το έχω στο γραφείο μου.
Και ο παπά – Μιχαλάκης συνεπαρμένος από τον λόγον και τας αντιλήψεις του Βενιζέλου περί επελευθερώσεως της Κρήτης εξέφυγεν, διά της απαντήσεώς του προς τον Ταταράκη, της οφειλομένης φιλοφροσύνης. Και λέει στον Ταταράκη:
-«Άι κακομοίρη! Τη αλήθεια συ είσαι γραμματικός αυτού του παιδιού; Αυτός θα ελευθερώση την Κρήτη και γρήγορα!…»
Πράγματι, η Ελευθερία που βαφτίστηκε εκείνη την ημέρα, όπως ευχήθηκε ο Ελευθέριος Βενιζέλος, υπήρξε ο προάγγελος της Ελευθερίας της Κρήτης μετά από λίγα χρόνια. Μεγαλώνοντας παντρεύτηκε τον Εμμ. Σταυρακάκη και εγκαταστάθηκαν στο χωριό Αρμανώγεια του Ηρακλείου, όπου και κατοικούν σήμερα οι απόγονοί τους.
Την ημέρα επίσης εκείνη της βαπτίσεως, o Ελευθέριος Βενιζέλος έμελλε να γνωρίσει στα Ανώγεια δύο νέους, οι οποίοι θα τον ακολουθούσαν στην πολιτική του σταδιοδρομία, χωρίς καμία παρέκκλιση ή ταλάντευση, έως την ημέρα του θανάτου του. Τον φοιτητή ιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών, Β. Σκουλά και τον γιο του Παπαδογιαννάκου, φοιτητής και αυτός στη νομική σχολή Αθηνών, Γεώργιο Σκουλά ή Τσιριντάνη.
Αργότερα, στις αρχές της Κρητικής Πολιτείας, ο ίδιος ο Βενιζέλος θα καθόριζε τους ρόλους. Ο Βασίλης στην Πολιτική, ο Γεώργιος στην Διοίκηση.
Δημοσιεύθηκε σε: Ιστορία