21 Αυγούστου 1944 – Η εκτέλεση στο Ποροφάραγγο- Η αφήγηση του Γιάννη Σουλτάτου ή Αλισαβογιάννη
20/08/2016
Με τον επόμενο νεκρό θα πέψω χαρισάρι
στου Κάτω Κόσμου τσι βοσκούς, ένα κριγιό μπροστάρη
(μαντινάδα αφιερωμένη στον Μιχάλη Σουλτάτο
που εκτελέστηκε από τα γερμανικά στρατεύματα Κατοχής στις 21 Αυγούστου 1944)
Τον Αύγουστο του 1944 οι Γερμανοί σχεδίασαν και εκτέλεσαν ένα σχέδιο που άφησε ανεξίτηλα τα σημάδια του στην επαρχία Μυλοποτάμου και στο ιστορικό χωριό Ανώγεια. Σκοπός του σχεδίου η ασφαλής μεταφορά και σύμπτυξη των Γερμανών και Ιταλών στρατιωτών στα Χανιά. Οι πληροφορίες του Γερμανού Διοικητή του Φρουρίου Κρήτης στρατηγού Βάλτερ Μίλερ ήταν ότι στον ορεινό Μυλοπόταμο και ειδικά στις παρυφές του Ψηλορείτη βρισκόταν :
- Η ομάδα του Αρχηγού Καπετάν Γεωργίου Πετρακογιώργη
- Η Ανεξάρτητη ομάδα Ανωγείων στη Μίθια του οροπεδίου της Νίδας με αρχηγό τον καπετάν Μιχάλη Ξυλούρη ή Χριστομιχάλη
- Η ομάδα του Κρουσώνα στη θέση Ασφενταμιά ή Τσιλαθιά χωρίς αρχηγό, με τα κυριότερα στελέχη της.
- Η ομάδα του ΕΛΑΣ Ηρακλείου στη θέση Τσουνιά με καπετάνιο τον Ιωάννη Ποδιά και τριπλή διοίκηση.
- Η ομάδα του ΕΛΑΣ Ρεθύμνης στη θέση Τσουνιά με τριπλή διοίκηση.
- Η ομάδα ενόπλων Ανωγειανών του ΕΑΜ στη θέση Βιτσιλιά με επικεφαλής τον Έφεδρο Ανθυπολοχαγό Γεώργιο Τρουλινό.
- Οι Βρετανοί Αξιωματικοί Αντ/χης Τομ Ταμπάμπιν και Λοχαγός Ουίλλιαμ Στάνλεϋ Μος στη θέση Πετροδολάκια με ασύρματο.
(Γεωργίου Κάβου, Γερμανοϊταλική Κατοχή και Αντίσταση Κρήτης, σελ. 538).
Έπρεπε λοιπόν να εξουδετερωθούν οι παραπάνω ομάδες για να γίνει η μεταφορά των Γερμανών και Ιταλών στρατιωτών στα Χανιά με τις λιγότερες δυνατές απώλειες. Το σχέδιο που ετοίμασαν οι Γερμανοί προέβλεπε την κύκλωση και την εξερεύνηση του Ψηλορείτη καθώς και την εκ θεμελίων καταστροφή των Ανωγείων.
Για την εκτέλεση του σχεδίου πήραν μέρος οχτώ τάγματα. Δύο από το Ηράκλειο του 65ου Συντάγματος, δύο από την Μεσσαρά του 47ου Συντάγματος, δύο από το Ρέθυμνο, ένα από τα Χανιά και το τάγμα του Σπηλίου Ρεθύμνου. Την διοίκηση της επιχείρησης είχε ο Συν/χης Μπέτμαν. Η επιχείρηση άρχισε την νύχτα της 12ης προς την 13η Αυγούστου 1944 με όλα τα γνωστά επακόλουθα( κάψιμο και λεηλασία των Ανωγείων, ομαδικές εκτελέσεις αμάχων, καταστροφή και λεηλασία των μητάτων του Ψηλορείτη).
Στις 20 Αυγούστου ο Συντ/χης Μπέτμαν διέταξε την διακοπή των επιχειρήσεων, επιχειρήσεις που στην εξερεύνηση του Ψηλορείτη δεν είχαν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Οι ομάδες των αντιστασιακών είχαν καταφέρει να διαφύγουν από τον ασφυκτικό κλοιό. Οι Γερμανοί άρχισαν να υποχωρούν προς τις βάσεις εξορμήσεώς τους αφού παρέμειναν αρκετοί στα Ανώγεια για υποστήριξη των τμημάτων του Μηχανικού που κατέστρεφε το ιστορικό χωριό. Στις 21 Αυγούστου 1944 οι Γερμανοί του 65ου Συντάγματος που βρισκόταν στα Σίσαρχα και κατευθύνονταν προς το Ηράκλειο, συνέλαβαν από τα χωριά Καμαράκι, Αστυράκι αμάχους καθώς και τους Ανωγειανούς κτηνοτρόφους που συνάντησαν στο δρόμο τους Σουλτάτο Ιωάννη ή Αλισαβογιάννη και Σουλτάτο Μιχάλη. Τους οδήγησαν στην έξοδο του φαραγγιού στην τοποθεσία Ποροφάραγγο και τους εκτέλεσαν. Απ’αυτήν την εκτέλεση σώθηκε ο Σουλτάτος Γιάννης ή Αλισαβογιάννης. Σώθηκε επειδή προτίμησε να ριχτεί στον γκρεμό βάθους αρκετών δεκάδων μέτρων και να σκοτωθεί παρά να πέσει νεκρός από τις σφαίρες των κατακτητών. Την πτώση του σταμάτησαν τα κλαδιά μιας χαρουπιάς. Σύρθηκε όπως μπορούσε σε μια σχισμή της πλαγιάς, σε μια πέζα όπως λέει ο ίδιος. Αλλά για την εκτέλεση στο Ποροφάραγγο και την διαφυγή του, διηγείται ο ίδιος ο Αλισαβογιάννης.
Αφήγηση Σουλτάτου Γιάννη ή Αλισαβογιάννη : …τον πατέρα μου τονε λέγανε Γιάννη Σουλτάτο και την μάνα μου Αλισάβη Γρυλλάκη. Είχα και μια αδερφή τη Μαρία. Εγεννήθηκα το 1922. Ο πατέρας μου ήτανε στον τουρκικό πόλεμο. Και πριν τον τουρκικό πόλεμο είχε πάει στρατιώτης. Δώδεκα χρόνια έκαμε στο στρατό. Ετραβήξανε πολλά. Ήτανε Βεντζελικός κι αυτός και το κόκαλό του. Είχε πάρει στσι πολέμους τέσσερα παρασήματα και το σταυρό τση αντρείας. Η μάνα μου τα’χε σε μια κορνίζα. Όντεν εκαίγανε οι Γερμανοί το χωριό τα πήρανε.
Όντες έχασε ο Βεντζέλος τσι εκλογές, και αλλάξανε οι αξιωματικοί στο στράτευμα, εμάλωσε μ’ένα αξιωματικό. Τονε χτύπησε άσκημα, τονε δικάσανε και τονε βάλανε στη φυλακή. Σε ένα υπόγειο, πόσα σκαλιά κάτω από τη γη ποιος ξέρει, δεν εμπόριε φαίνεται να βαστάξει άνθρωπος πολύ καιρό σε κείνη τη φυλακή. Επήγε μια μέρα η βασίλισσα και του χάρισε την ποινή. Επόρισε ο κύρης μου αλλά είχε πάρει πνευμονία στη φυλακή. Μόλις ήρθε στην Κρήτη το 1922 επέθανε. Εγώ γεννήθηκα τη χρονιά που πέθανε ο πατέρας μου γι’αυτό με βγάλανε κι εμένα Γιάννη. Γιάννης το όνομά μου και η μάνα μου Αλισάβη δε με βρίσκεις εδώ στ’Ανώγεια παρά Αλισαβογιάννη.
Την Κατοχή που πέφτανε οι Γερμανοί στην Κρήτη ήμουνα με το Δραμουντάνη Γιάννη ή Στεφανογιάννη που τον σκοτώσανε μετά οι Γερμανοί. Είχαμε τα πρόβατα στα Βρουλίδια στην Κορακόπετρα και μ’είχε σύνδεσμο. Τότε ήμουνα δεκαεννιά χρονών.
Προτού κάψουνε το χωριό ήρθανε οι Γερμανοί μας επήρανε τα πρόβατα και τα πήγανε στο Ζαρό. Μας απομείνανε μια πατούλια και τα κατεβάσαμε στα Σίσαρχα. Μας τα ξαναπαίρνουνε πάλι οι Γερμανοί από τα Σίσαρχα. Ένα βράδυ είμαστε μια παρέα και λέει μας ο πεθερός μου (δεν τον είχα κάνει τότες ακόμη πεθερό), ο Νικολής ο Γρύλλος, αμέτε από τα Σίσαρχα να πάρετε ένα δυο οζά. Πάω τη νύχτα. Έχουνε στα Σίσαρχα από κάτω ένα φράγμα και έχουνε τα πρόβατα μέσα οι Γερμανοί. Σπω τα σύρματα και βγάνω τα πρόβατα. Οι Γερμανοί πηγαίναν κι ήρχουντονε περίπολο, αυτό εγίνουντο όλη τη νύχτα. Πάω τα εγώ ύστερα στο Στύλο, έχω ένα υπόστεγο και είναι κεια χωριανοί μας και τονε λέω κρατήξετε πέντε-έξε οζά να τα σφάξετε γιατί θα’ρθούνε πάλι οι Γερμανοί να τα πάρουνε. Εγώ λαλώ τα οζά στη Γωνιανή περιφέρεια. Αλλά ήντα κάνουνε οι Γερμανοί το πρωί. Σηκώνουνται και παίρνουνε τω Δαμιανήδω (Χαιρέτηδω) τα ζα, τω Στελήδω (Χαιρέτηδω) τα ζα επειδή είχα πάρει εγώ από βραδύς τα οζά από το φράμα. Εγώ τα οζά τα πήγα στον Έβδομο, είναι αντάρτες εκεί δα κουμουνιστές. Ερμέξανε τα οζά και κρατήξανε το γάλα. Και τόσε λέω κρατήξετε επαδέ πέντε-έξε ζα. Εκειδά είναι χωριανοί μας ο Μπάφου Κώστας (Σμπώκος), ο Κλάδος, ο Πατραμάνης, τρεις Χανιώτες. Εκρατήξανε έξε ζα και τα άλλα τα πάω στο Φλεχτρό και τ’αφήνω. Είχε πάει δώδεκα η ώρα. Ήρθε ένας μπάρμπας μου ο Βρούβας (Σουλτάτος Γιώργης) και μου λέει πάρε τα ζα και πήγαινέ τα οθέ το Αστυράκι κι εγώ θα τα πάρω από κια να τα γείρω οθέ το Μαλεβύζι. Τα πρόβατα ήσανε πεντακόσα ενενήντα που πήρα τω Γερμανώ. Πηγαίνομε να τα πάρομε και βγαίνει ο Μανόλης του Αριστοβασίλη (Χαιρέτης) και μας λέει που θα τα πάτε τα ζα, Γερμανοί βγαίνουνε στο μνημείο και στο φαράγγι και χαλούνε το χωριό. Δεν μπορείτε να περάσετε. Επήραμε εμείς τα ζα με το Βρουβόκωστα (Σουλτάτο Κώστα) και με τον αδερφό του το Μιχάλη (Σουλτάτο Μιχάλη) που σκοτώσανε οι Γερμανοί. Φτάνομε αναμεσώς του φαραγγιού και λέμε του Μιχάλη εσύ θα σταματήσεις εδώ κι όταν περνούνε οι φάλαγγες πάνω ή κάτω θα μας ειδοποιείς να χωστούμε να μη πέσομε στα χέρια τω Γερμανώ. Εκαταφέραμε και περάσαμε τα ζα πάνω. Και απομένουνε εκειδά έντεκα αίγες με τρία καμπανέλια. Όντεν είχαμε περάσει τα ζα, μας λέει ο Βρουβόκωστας, οι αίγες με τα καμπανέλια δεν είναι επαδέ. Μας λέει ο Μιχάλης ότι όντεν εζυγώναμε τα ζα με τση μπαλωθιές και τη φασαρία επομείνανε οι αίγες σε μια χαρουπιά αποκάτω μόνο αλλάξετε να τση πάρετε. Λέω εγώ του Κώστα ότι δεν αλλάζω. Ήντα λογάται πως τα πήρες τω Γερμανώ και θα τ’άφήσομε επαδέ μου λέει. Επήραμε κάτω και βρίσκομε τσ’αίγες. Πάω εγώ να πα ξηλώσω τσ’αίγες να πάρουνε πάνω τον αραγό και κατεβαίνουνε τρία αμάξα τω Γερμανώ και δίδομε κούτελο. Πέφτομε απάνω στσι Γερμανούς. Κι έχου και μέσα τσι Καμαρακιανούς είκοσι τρεις νομάτους. Εγώ εγκρεμίστηκα από κάτω το δέτη και κατέβηκα κοντά στο ποταμό. Οι Γερμανοί αρχίξανε να μου βάνουνε με τα όπλα. Στο ποταμό με τραυματίσανε και πήρα μια σφαίρα αλλά τη πήρα ξέφορτση. Όλοι οι Γερμανοί μας πυροβολούσανε. Εγώ έμεινα σ’ένα χαράκι από πίσω και κατεβαίνουνε οχτώ Γερμανοί και πιάνουνε το Μιχάλη. Εγώ βαστώ ένα γερμανικό πιστόλι με δυο δεσμίδες. Το’χα πάρει από ένα αλεξιπτωτιστή, όντε τση πολεμούσαμε τότες που πέφτανε στη Κρήτη, στο Μέγα Λάκκο. Βγάνω το πιστόλι και με τη θήκη του μαζί το βάνω σ’ένα κλαδί για να μη το βρούνε καταπάνω μου. Μας πιάνουνε οι Γερμανοί. Εμάς τότε μας είχανε δώσει ταυτότητες κι εγώ δεν την είχα απάνω μου. Βγάζουσί μας απάνω εμένα και τον αξάδερφό μου το Μιχάλη στο δρόμο κι είχανε τσι Καμαρακιανούς στα αυτοκίνητα.
Οι Καμαρακιανοί εβαφτίζανε ένα παιδί στο χωριό ντως το Καμαράκι. Επήγανε και έξε δικοί μας, τρεις Χανιώτες ο Μπάφου Κώστας, ο Κλάδος στη βάφτιση. Στο μεταξύ αυτοί δεν εσταθήκανε στο τραπέζι, μόνο φύγανε. Κάνουνε μια τυλιξά οι Γερμανοί και πιάνουνε τσι Καμαρακιανούς.
Μας πάνε στην Τύλισσο, θαν ήτανε κατά τση μια η ώρα. Μας κάνουνε έρευνα και μου βρίσκουνε δυο γεμιστήρες του πιστολιού στην τσέπη κι ένα γράμμα του Στεφανογιάννη, μου το’χε δώσει τη δε άλλη χρονιά να το πάω στην Αντάνασσο των Εγγλέζων αλλά τονε σκοτώσανε τότες και δεν το πήγα μόνο το κράτηξα. Μας εκάνανε με τον Μιχάλη στρούσια μεγάλα. Μας εβάνουνε σ’ένα παραγκάκι. Λέω εγώ αυτοί θα μας σκοτώσουνε, μας επήρανε τση ζωστήρες. Λέω ενούς Καμαρακιανού μπρε συ εμένα πιάνουνε ακόμη τα χέρια μου, συμφωνάς να πιάσω το σκοπό να γλιτώσομε μερικοί από μας ; Κι ήντα μου λέει αυτός. Ανέ το πεις δεύτερη φορά θα σε αναφέρω στσι Γερμανούς. Οι Καμαρακιανοί εθαρρούσανε πως ήθελα μας εφήσουνε οι Γερμανοί. Δεν περνούνε δυο λεφτά και ανοίγουνε το παραγκάκι. Μας εβγάνουνε όξω και μας ρίχνουνε απάνω στο αμάξι σα τα σταφύλια. Είκοσι τέσσερα άτομα. Όντε μας εβγάζανε στο αμάξι λέει ο Γερμανός αξιωματικός να ξυπολίσουνε εμένα με τον αξάδερφό μου το Μιχάλη. Εγώ φορώ ένα ζευγάρι μαύρα υποδήματα και πιάνει να μου σύρει τα υποδήματα και του λέω δε τα βγάνω. Εγύρισε το ταχυβόλο που κράθιε να με χτυπήσει και έβαλα το χέρι μου. Εγώ δεν τα’βγαλα αλλά του Μιχάλη τα βγάλανε τα υποδήματα. Μας παίρνουνε και μας πάνε στο μνημείο. Είκοσι έξι Γερμανοί, δυο αξιωματικοί μ’ένα τζιπ και εμείς στο αυτοκίνητο. Στένουνται στο μνημείο, κατεβαίνουνε και ακροβολίζουνται. Μας εκατεβάζουνε ένα ένα στη γραμμή. Η ώρα θαν ήτανε τέσσερις με πέντε. Πατώ τη χέρα μου στην καρότσα του αμαξιού και λέω κερατάδες να παίξω θέλω το σάλτο να με σκοτώσετε στον αέρα να μη με στέσετε σκιας στη γραμμή.
Παίζω το σάλτο και οι αξιωματικοί που ήτονε κοντά στη καρότσα μου παίζουνε μιαν αμποθιά και μου λένε σακραμέντο και πέφτω χάμω, δεν επρόλαβα να φύγω. Και ξεφεύγει ο αξάδερφός μου ο Σουλτάτος ο Μιχάλης δυο βήματα αξυπόλητος και του παίζουνε με τουφέκι και παίρνει τη σφαίρα στην κεφαλή. Έπεσε στη μέση του δρόμου και μας λένε να τονε σηκώσομε. Πάω και τονε πιάνω από τσι μασχάλες και λέω του Γερμανού ότι είναι βαρύς και στέλνει άλλο ένα Καμαρακιανό και τονε σηκώσαμε. Μας λένε να τονε πάμε κάτω κάτω στην άκρα του γκρεμού. Όταν επήραμε κάτω το μονοπάτι και σηκώναμε το νεκρό λιγώνεται ο άλλος που τονε σηκώναμε μαζί και σκοτώνουντον κι αυτόν. Μας πάνε στο φρούδι του γκρεμού. Όντε μας επήγανε στο φρούδι έπαιξα το σάλτο και εγκρεμίστηκα στο δέτη. Η Παναγία με βοήθησε. Ο γκρεμός είναι διακόσα μέτρα ύψος. Η πρώτη ταινία που μου ρίξανε δεν με βρήκε σφαίρα. Αρχίσανε οι γερμανοί και πυροβολούσανε τσ’άλλους και τσι σκοτώνουνε. Εγώ στένομε σε μια πέζα του δέτη. Ο ήλιος εβασίλευγε. Αρχίξανε να γκρεμίζουνε τα πτώματα και κατεβαίνουνε ύστερα να με γυρεύγουνε. Εκρεμάστηκε ένας, Αργύρη τονε λέγανε, έμαθα το όνομά του ύστερα γιατί έβγαλα σύνταξη στση δικούς του. Εκρεμάστηκε το πόδι του σ’ένα κλαδί, εγώ ήμουνα από κάτω από το κλαδί, και συρώνει όλο το αίμα του απάνω μου. Κατεβαίνουνε από το μνημείο έξε Γερμανοί και παίζουνε ριπή κατά ριπή στο ποταμό και εξερευνούνε το ποταμό. Όση ώρα μας εκτελούσανε εγώ δεν εφοβήθηκα. Όταν τσ’είδα από κάτω μου δυο μέτρα απόσταση κι έτρεχε και το αίμα του Αλέκου, εφοβήθηκα για μια στιγμή. Λέω εδά θα με βρούνε. Λέω πάλι του εαυτού μου ανέ με βρούνε δε πειράζει. Μαζί με τσ’άλλους θα πάω κι εγώ. Κάνω κουράγιο του εαυτού μου και σε λίγη ώρα φεύγουνε απάνω οι Γερμανοί, δε με βρήκανε. Φεύγω από κει δα τση δέκα με έντεκα η ώρα και επήγα στου Αρφαλά τη στέρνα. Ήσανε κει δα οι Μανουράδες ο Γιώργης, ο Αριστείδης και άλλοι. Εγώ πήγαινα πέντε βήματα και κάθιζα. Από το πέσιμο στο γκρεμό είχα χτυπήσει πολύ. Επήγε ύστερα ένας κουνιάδος μου και μου’φερε ρούχα και με επιδέσανε. Τη δεύτερη βραδιά επήγανε και πήρανε τον αξάδερφό μου το Μιχάλη Σουλτάτο οι αδερφοί του. Λένε να τονε πάρουνε να μη τονε φάνε οι σκάρες. Όντεν επήρανε κάτω ο Λευτέρης με τον Κώστα μου λένε να πάω να τοσε δείξω το τόπο. Εγώ δεν εμπόρουνα να βαδίσω μόνο είπα ντως που είναι. Όντεν επήρανε κάτω λένε ο Μιχαλογιώργης (Μανουράς) με τον Μιχαλαριστείδη (Μανουράς) ότι είναι ντροπή να πάνε μοναχοί ντως μόνο αμέτε κι άλλοι να τσι βοηθήσετε να μη στσι σκοτώσουνε οι Γερμανοί. Επήγε μαζί ντως ο Μενέλαος του Κεφαλομιχάλη (Μανουράς) και ο Σαρακηνόκωστας (Μανουράς) και τον εβγάνουνε απάνω και τον θάψανε στου Αρφαλά τη στέρνα από πάνω από το Αστυράκι. Μετά επήγαμε και εφέραμε τα οστά του στ’ Ανώγεια. Τσι υπόλοιπους που σκοτώσανε εμονιάσανε τα οστά ντως και κάνανε το μνημείο και τσι θάψανε εκεί.
Τέσσερις φορές επήγα να βρω το πιστόλι που είχα χώσει στο κλαδί πριν με πιάσουνε οι Γερμανοί αλλά δεν το’βρηκα. Επήγα, το γύρεψα, δεν το’βρηκα.
Οι Γερμανοί εσκοτώσανε στο Ποροφάραγγο είκοσι τρεις νομάτους.
Η Παναγία τότες με βοήθησε κι έζησα. Μου’δωσε παράταση στη ζωή εξήντα χρόνια…
Στο μνημείο που υπάρχει στον τόπο της εκτέλεσης αναγράφονται τα ονόματα των εικοσιτριών πατριωτών.
- Αργύρης Ελευθέριος τ. Μιχαήλ Καμαράκι
- Αργύρης Γεώργιος τ. Ε. Καμαράκι
- Αργύρης Εμμανουήλ τ. Κ. Καμαράκι
- Κοκκινάκης Γεώργιος τ. Κ. Καμαράκι
- Κοκκινάκης Βασίλειος τ. Χ. Καμαράκι
- Μακρυδάκης Αθανάσιος τ. Α. Καμαράκι
- Μακρυδάκης Εμμανουήλ τ. Γ. Καμαράκι
- Μακρυδάκης Ζαχαρίας τ. Α. Καμαράκι
- Μακρυδάκης Ιωάννης τ. Α. Καμαράκι
- Μπέρκης Μενέλαος τ. Δ. Καμαράκι
- Μπέρκης Εμμανουήλ τ. Δ. Καμαράκι
- Παντερής Ζαχαρίας τ. Γ. Καμαράκι
- Παντερής Ματθαίος τ. Σ. Καμαράκι
- Στρατήγης Εμμανουήλ τ. Δ. Καμαράκι
- Στρατήγης Εμμανουήλ τ. Ν. Καμαράκι
- Στρατήγης Αντώνιος τ. Ν. Καμαράκι
- Στρατήγης Ζαχαρίας τ. Ν. Καμαράκι
- Κουκιαδάκης Γεώργιος τ. Ν. Αστυράκι
- Μαρκατάτος Χρήστος τ. Μ. Γωνιές
- Μαυρόκωστας Βασίλειος τ. Α. Σίσαρχα
- Παπαδιός Ιωάννης τ. Σ. Ανώγεια γαμπρός στο Καμαράκι
- Σουλτάτος Μιχάλης τ. Γεωργίου Ανώγεια
- Βεληβασάκης Μιχαήλ τ. Α. Καμαριώτης
Μεταξύ των εκτελεσμένων είναι και τρία αδέρφια, ο Στρατήγης Μανόλης, ο Στρατήγης Αντώνης και ο Στρατήγης Ζαχαρίας από το χωριό Καμαράκι. Ο γιος του Μανόλη Στρατήγη, Χαρίλαος, που ήταν 11 χρονών όταν οι Γερμανοί κύκλωσαν το χωριό του, (από την διήγηση του Χαρίλαου Στρατήγη η ημερομηνία σύλληψης των Καμαρακιανών ήταν η 20η Αυγούστου), και συλλάβανε τον πατέρα και τους υπόλοιπους χωριανούς του θυμάται:
Αφήγηση Χαρίλαου Στρατήγη : …δυο τρεις μέρες πριν έρθουν οι Γερμανοί και κυκλώσουνε το χωριό μας το Καμαράκι είχαν έρθει τρεις γερμανοί και μας γυρεύγανε αυγά. Έξω από το σπίτι του Ζαχαρία Παντερή, που κι αυτόν τον εκτελέσανε, με τα κιάλια τους κοιτάζανε στο βουνό όπου υπήρχε εκεί μια ομάδα ανταρτών. Εσκεφτήκανε οι γερμανοί πως οι χωριανοί μας θα τσι τροφοδοτούνε και το’πανε στι δικούς τως. Οι χωριανοί μας είδανε τσι Γερμανούς και τις παράξενες κινήσεις που κάνανε και σκεφτήκανε να τσι σκοτώσουνε. Είπανε όμως μερικοί όχι, γιατί θα το κάψουνε το χωριό μετά. Εφύγανε και σε τρεις μέρες είχαμε μια βάφτιση. Οι Γερμανοί ήρθανε το μεσημέρι δυο με τρεις η ώρα και εκυκλώσανε το χωριό. Λίγο έξω από το χωριό είχαμε κάτι οζά κουτρουβάρια και εσυλάβανε το Μανόλη Αργύρη που τα’βλεπε. Ο Μανόλης Αργύρης ήτανε ο πιο μεγάλος χωριανός μας που εκτελέσανε οι Γερμανοί, 75-80 χρονών θαν ήτανε τότε. Εμάς τα παιδιά μας εστείλανε και εγεμίσαμε τα παγούρια τους νερό από τη βρύση τση πλατείας. Ο πατέρας μου εκακόβαλε, επίστεψε πως οι Γερμανοί θα τσι εκτελέσουνε και προσπάθησε να βρει τρόπο να φύγει. Ένας Γερμανός ήθελε καπνό και ο πατέρας μου τότε εκαλλιεργούσε καπνά και είχε στο σπίτι σε μια κασέλα ξεραμένο καπνό. Είπε να πάει να φέρει με σκοπό να φύγει. Δυο τρεις χωριανοί μας που εφύγανε στην κύκλωση εγλιτώσανε. Οι Γερμανοί όμως εστείλανε μαζί με τον πατέρα μου κι ένα δικό τους που κράθιε ένα αυτόματο. Ο πατέρας μου επήγε στο σπίτι και έδωσε καπνό στο Γερμανό κι αυτός έγραψε στον τοίχο του σπιτιού μας με τον αορτήρα του όπλου του «16 ως 80 χρονών όλοι καπούτ». Ήθελε να μας προειδοποιήσει φαίνεται. Εμείς ασπρίσαμε το σπίτι μετά και εσβύσανε τα γράμματα. Ύστερα εβάλανε στη σειρά όλους τσι χωριανούς μας και από ένα αγροτικό δρόμο τσι πηγαίνανε προς τσι Γωνιές. Εμείς οι μικροί μαζί και οι γυναίκες τους επήραμε από πίσω. Σε μια στιγμή εγυρίσανε τα όπλα προς τα πάνω μας οι Γερμανοί και εφοβηθήκαμε και εγυρίσαμε πίσω. Από τσι Γωνιές τσι πήγανε στην Τύλισσο και την δε άλλη μέρα τσι εκτελέσανε, άλλους στην Κεραμουτσανή Φλέγα και άλλους στο Ποροφάραγγο. Εσκοτώσανε τον πατέρα μου το Μανόλη και τα αδέρφια του Αντώνη και Ζαχαρία…
Στον ουρανό χορεύγουνε, στο Νάδη γάμο κάνου,
και μπέψαν και καλιούσανε ούλους τσι πικραμένους.
Χριστέ, να με καλούσανε κι εμέ το πικραμένο,
να κάμω πράσινα κεριά κι αλεξινές λαμπάδες,
να τσ’ άφτα να τον γύριζα το Νάδη γύρου γύρου,
να ιδώ τσι νιους πως κείτουνται, τσ’άγγουρους πως κοιμούνται
Γιώργος Καλογεράκης
Δημοσιεύθηκε σε: Τελευταία Νέα
Σε μια σεμνή τελετή που που έγινε στην αίθουσα των Δημοτικών συμβουλίων, παρουσία και του Δημάρχου Ανωγείων κ.Καλλέργη, ο Βασίλης Δακανάλης, ο εγγονός του θρυλικού και αξέχαστου Βασίλη Δακανάλη ή Βασσώ, παρέδωσε για δεύτερη συνεχόμενη χρονιά τις υποτροφίες που προσφέρει στους καλύτερους Ανωγειανούς μαθητές, στην μνήμη του αγαπημένου του παππού.Ο Βασίλης που δραστηριοποιείτε επιχειρηματικά στο Ρέθυμνο παρέδωσε τρεις επιταγές στους καλύτερους των Πανελλαδικών εξετάσεων στα Ανώγεια δείχνοντας την αγάπη του για τον τόπο του αλλά και τον παππού του που άφησε εποχή με το παντοπωλείο που διατηρούσε για δεκαετίες στην πλατεία Αρμί! Οι τρεις μαθητές που ξεχώρισαν στις Πανελλαδικές εξετάσεις και έλαβαν ο κάθε ένας από μια επιταγή των 1000 ευρώ είναι ο Εμμανούηλ Βρεντζος του Ιωάννη (οικονομικών σπουδών) ,η Καλομοίρη Στυλιανή του Νικολαου (θεωρητικών σπουδών) και ο Χαλκιαδακης Μίνως του Μάριου (θετικών σπουδών). Τα παιδιά ευχαρίστησαν θερμά τον Βασίλη για την προσφορά του, όπως έπραξε και ο Δήμαρχος Ανωγείων αλλά και οι γονείς τους, με όλους να τονίζουν ότι τέτοιες πράξεις και κινήσεις ωφελούν τον υγιή ανταγωνισμό και δίνουν κίνητρα στους μαθητές να γίνονται καλύτεροι.
Η Ανωγή ζήτησε από τον Βασίλη Δακανάλη να μιλήσει για τις υποτροφίες που προσφέρει για δεύτερη χρονιά για τους μαθητές. Ένας ιδιαίτερος και ξεχωριστός άνθρωπος ο Βασίλης που προσφέρει όποτε μπορεί στο χωριό και όχι μόνο στους μαθητές. Θυμίζουμε ότι πρόσφατα είχε προσφέρει υλικό, στρώματα και μαξιλάρια για την Μαθητική Εστία Ανωγείων και τους ανήλικους ασυνόδευτους που διαμένουν εκεί. Του ευχόμαστε να είναι υγιής και να συνεχίσει να προσφέρει, ενώ παράλληλα του να χαίρεται την οικογένεια του, την γυναίκα του και την κορούλα του που γεννήθηκε τον περασμένο Ιούνιο. Αναλυτικά η δήλωση του έχει ως εξής:
“Θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Δήμαρχο Ανωγείων καθώς και τους συγχωριανούς μου για το θερμό καλωσόρισμα.Ο σκοπός για τον οποίο βρεθήκαμε σήμερα όλοι εδώ είναι για να τιμήσουμε τον τόπο μας.Να τιμήσουμε τους συντοπίτες μας, τους παλαιότερους αλλά και τους νεότερους. Έτσι και εγώ σήμερα θέλοντας να τιμήσω την μνήμη του παππού μου Βασιλείου Δακανάλη ή Βασσώς έχουμε καθιέρωσει μια υποτροφία προς στους 3 καλύτερους μαθητές των Πανελλαδικών εξετάσεων του Λυκείου Ανωγειων. Νοιώθω μεγάλη συγκίνηση και χαρά που για δεύτερη συνεχόμενη χρόνια πραγματοποιείται αυτή η επιθυμία μου γνωρίζοντας την σημασία αυτής της πράξεως μου προς τους συγχωριανούς μου. Θέλω να ευχαριστήσω τον σύλλογο των καθηγητών του Λυκείου Ανωγείων που παρά τις καθημερινές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν προσπαθούν στον μέγιστο βαθμό να μεταλαμπαδεύσουν την γνώση και την μόρφωση στα παιδιά.Επίσης να συγχαρώ τους γονείς των παιδιών που παρά τις οικονομικές δυσκολίες που αντιμετωπίζουν παροτρύνουν τα παιδιά τους να συνεχίσουν τις σπουδές τους.Τέλος θέλω να συγχαρώ τα παιδιά, να τους ευχηθώ καλή σταδιοδρομία, και καλή συνέχεια στη ζωή τους σε ότι κάνουν.Σας ευχαριστώ” ολοκλήρωσε.
Δημοσιεύθηκε σε: Τελευταία Νέα
Ρεπορτάζ Γιώργης Μπαγκέρης
ΦΩΤΟ ΒΙΝΤΕΟ- Αγγέλα Σκουλά
Οι στιγμές ήταν ιστορικές, χθες το βράδυ στο Ιδαίον Άντρον, κάτω από το ολόγιομο φεγγάρι, στον Ψηλορείτη, όπου ακούστηκαν μετά από 6.000 χρόνια και πάλι τα βήματα των Κουρητών, σε ένα εντυπωσιακό σκηνικό που δημιούργησε ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων και το οποίο απόλαυσαν εκατοντάδες άνθρωποι που ανηφόρισαν μέχρι την Ιερή “Σπηλιάρα” στην οποία ανατράφηκε ο Δίας.
Τα βήματα των Κουρητών, οι ήχοι και οι “χτύποι” των ποδιών τους ακούστηκαν ξανά δυνατά και μεγαλειώδη, όπως ακριβώς πριν από 6000 χρόνια, στην προσπάθεια τους να προστατεύσουν τον νεογέννητο Δία από τον πατέρα του τον Κρόνο για να μην ακουστεί το κλάμα του. Σε υψόμετρο 1535 μέτρων οι θεατές έγιναν μάρτυρες σε μια ιστορική βραδιά, βιώνοντας έντονα συναισθήματα τα οποία κορυφώθηκαν όταν οι άνδρες του συλλόγου χόρεψαν τον Πυρρίχιο Ανωγειανό πηδηχτό, ενώ ανατριχιαστικές ήταν οι αφηγήσεις των ποιημάτων που έγραψε ειδικά για την βραδιά ο σπουδαίος μας ποιητής Γιώργης Καράτζης τα οποία συνόδευσαν υπέροχα με την μελοποίηση τους ο Γιώργης Φασουλάς (Χουμάς) που πραγματοποίησε εξαιρετική δουλειά και έντυσε με μαεστρία τους υπέροχους στίχους.
Παράλληλα υπήρχαν θεατρικά δρώμενα με κοπέλες ντυμένες στα λευκά να θυμίζουν αρχαίες Ελληνίδες, με επικεφαλής την πανέμορφη παρουσιάστρια Ιωάννα Μαλέσκου, με κεντρικό πρόσωπο στην σκηνή την σπουδαία ηθοποιό Μαρία Τζομπανάκη, ενώ ο σύγχρονος Δίας της μουσικής μας παράδοσης ο Ψαραντώνης έπαιζε και τραγουδούσε με την χαρακτηριστική μορφή του και την γεμάτη πάθος φωνή του δένοντας αρμονικά με το τοπίο στο Ιδαίον Άντρον. Τις δικές τους στιγμές που γοήτευσαν και καθήλωσαν το κοινό είχαν και ο πολλά υποσχόμενος Ανωγειανός καλλιτέχνης Παναγιώτης Σκουλάς, ο κορυφαίος Κώστας Καλλέργης στο λαούτο καθώς και η Μαρίνα Δακανάλη με την υπέροχη και αισθαντική φωνή και παρουσία της και τέλος το χορευτικό συγκρότημα “Τέχνη Χρω”.
ΠΕΡΙΣΣΟΤΕΡΟΙ ΑΠΟ 1300 ΘΕΑΤΕΣ ΣΤΗ ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΔΙΑ
Η διοργάνωση ήταν άψογη, χωρίς να παρουσιαστεί το παραμικρό πρόβλημα παρά το μέγεθος του εγχειρήματος, με το στοίχημα να κερδίζουν με άνεση οι άνθρωποι του Πολιτιστικού συλλόγου, με επικεφαλής την “ψυχή” της βραδιάς, τον πρόεδρο του κ.Νίκο Βρέντζο που κυριολεκτικά βρισκόταν παντού για να λύσει εν τη γενέσει τους τα οποιαδήποτε προβλήματα που θα μπορούσαν να εμφανιστούν. Περισσότεροι από χίλιοι τριακόσιοι ήταν οι θεατές με τα καθίσματα να αποδεικνύονται λίγα για να καλύψουν το ενδιαφέρον του κόσμου για μια τόσο σημαντική βραδιά.Οι θεατές έφτασαν στον χώρο από τις επτά το απόγευμα και άφηναν τα αυτοκίνητα τους στο περίπτερο της Νίδας και μετά είτε με τα πόδια, είτε με ειδικά μικρά βαν οδηγήθηκαν στον χώρο της εκδήλωσης μπροστά στην Ιερή σπηλιά. Τα σκηνικά, ο φωτισμός, τα κουστούμια της βραδιάς, όλα αρμονικά δεμένα με το περιβάλλον, με σεβασμό στους προγόνους μας αλλά και στο ιερό βουνό του Ψηλορείτη και όλα αυτά κάτω από το λαμπρό και επιβλητικό φως της Πανσέληνου που δημιουργούσε μια ατμόσφαιρα μυσταγωγίας και δέους για όσους το παρακολουθούσαν. Παράλληλα είχαν προβλεφθεί τα πάντα με γνώμονα την ασφάλεια των θεατών, καθώς υπήρχαν άνθρωποι που επιτηρούσαν τον χώρο, καθώς και ειδική ομάδα εθελοντών του Ερυθρού Σταυρού.
Η τεράστια αυτή εκδήλωση που αποτέλεσε ασφαλώς το αποκορύφωμα των πλούσιων πολιτιστικών δρώμενων στα Ανώγεια για το φετινό καλοκαίρι, έγινε και με την συν-διοργάνωση τόσο του Δήμου Ανωγείων, αλλά και του Υπουργείου Πολιτισμού και Αθλητισμού, της Εφορείας Παλαιοανθρωπολογίας και Σπηλαιολογίας, της Περιφέρειας Κρήτης και της Περιφερειακής Ενότητας Ρεθύμνου, ενώ ήταν υπό την αιγίδα του Ε.Ο.Τ. Οι στόχοι που είχε θέσει ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων επιτεύχθηκαν καθώς οι άνθρωποι του δικαιώθηκαν για την εργασία και τον κόπο μηνών που κατέθεσαν με το παρατεταμένο χειροκρότημα του κοινού στο τέλος καθώς και την επιθυμία όλων η εκδήλωση αυτή να γίνει θεσμός κάθε καλοκαιριού στα Ανώγεια. Παράλληλα ο Πολιτιστικός σύλλογος πέτυχε χθες να συνδέσει την ιστορία της τότε Μινωικής Κρήτης με την Κρήτη του σήμερα, πέτυχε την προβολή της τεράστιας πολιτισμικής αξίας του μυθικού σπηλαίου και ότι αυτό ήταν ένα από τα σημαντικότερα λατρευτικά σπήλαια της Μινωικής Κρήτης στο οποίο Μυήθηκαν σπουδαίοι φιλόσοφοι όπως ο Πυθαγόρας και ο Πλάτωνας και τέλος προβλήθηκε στο μέγιστο βαθμό το μεγαλείο της Κρητικής παράδοσης και κληρονομιάς από αρχαιοτάτων χρόνων.
Ο ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΣΤΗΝ «Α»
Στην Ανωγή μίλησε μετά το τέλος της βραδιάς ο πρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου κ.Νίκος Βρέντζος. Κουρασμένος αλλά δικαιωμένος από το θετικό αποτέλεσμα και τον αντίκτυπο που είχε η εκδήλωση και τα μηνύματα Πολιτισμού που πέρασε στον κόσμο μας ανέφερε ότι στόχος πλέον είναι να καθιερωθεί ως θεσμός και να γίνεται κάθε χρόνο μια βραδιά στο Ιδαίον Άντρον, ενώ παράλληλα ευχαρίστησε όλους τους συντελεστές που συνετέλεσαν στην επιτυχία. Αναλυτικά η δήλωση έχει ως εξής:
“Είμαστε πολύ περήφανοι ως Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων γιατί μετά από 6.000 χρόνια ζωντάνεψε ξανά η σπηλιά του Δία μέσα από το ποιοτικό έργο του Γιώργη Καράτζη και την σύνθεση του Γιώργη Φασουλά και μέσα από τα βήματα των ανδρών του Πολιτιστικού συλλόγου και των Ιέρειων της σχολής Τέχνης Χρω. Ένα μεγάλο ευχαριστώ σε όλους τους συντελεστές, τους μουσικούς και τους καλλιτέχνες, αλλά και τους ανθρώπους πίσω από τις κάμερες για την μεγάλη συμβολή τους. Επίσης ένα ευχαριστώ στον Δήμο Ανωγείων και όλους τους χορηγούς που στήριξαν την βραδιά. Το μεγαλύτερο όμως ευχαριστώ πηγαίνει στους ανθρώπους που ανέβηκαν σαν προσκυνητές της Αρχαιότητας, με 1300 άτομα να αψηφούν την απόσταση και το κρύο για να βιώσουν αυτή την ιεροτελεστία που ξετυλίχθηκε μπροστά στα μάτια τους. Προσωπικά ευχαριστώ την Μαρία Τζομπανάκη που ήταν καθηλωτική στο ρόλο της, αλλά και στους χορηγούς επικοινωνίας όπως την Ανωγή και όλα τα μέσα που βοήθησαν να γίνει γνωστή στον κόσμο η εκδήλωση. Νιώθουμε περήφανοι ως σύλλογος που έπεσε στις δικές μας πλάτες να σηκώσουμε αυτό το βαρύ φορτίο το οποίο προετοιμάζαμε δυο χρόνια τώρα και είμαστε εδώ ώστε κάθε χρόνο να γίνεται στο Ιδαίον Άντρον μια εκδήλωση παρόμοια. Τέλος να αναφέρω ότι η χθεσινή βραδιά θα κυκλοφορήσει στο άμεσο μέλλον με DVD βιβλίο που θα παρουσιάζεται το έργο του Γιώργη Καράτζη σε μουσική του Γιώργη Φασουλά..” κατέληξε ο κ.Βρέντζος.
Η Ανωγή που ήταν και χορηγός επικοινωνίας της μεγάλης χθεσινής εκδήλωσης, πάντα αρωγός σε κινήσεις και δράσεις που ωφελούν και ανεβάζουν ακόμα ψηλότερα τον τόπο που αγαπάμε, τα Ανώγεια, βρέθηκε στο Ιδαίον Άντρο και μέσω του φακού της Αγγέλας Σκουλά που έκανε για άλλη μια φορά καταπληκτική δουλειά, σας παρουσιάζει πλούσιο φωτορεπορτάζ από το σπουδαίο αυτό πολιτιστικό γεγονός του καλοκαιριού. Μέσω και του υπέροχου βίντεο της που σας παρουσιάζουμε τέλος, μπορείτε να απολαύσετε τον Πυρρίχιο Ανωγειανό πηδηχτό που αποθεώθηκε και σκόρπισε συγκίνηση στο κοινό και αποτέλεσε μια από τις κορυφαίες στιγμές της βραδιάς. Ευελπιστούμε και εμείς η συγκεκριμένη εκδήλωση να συνεχιστεί και τις επόμενες χρονιές και να εμπλουτίζεται συνεχώς με νέα στοιχεία και παρουσιάσεις που θα αναδεικνύουν το μεγαλείο του Ιδαίου Άντρου και του Ψηλορείτη. Να αναφέρουμε τέλος ότι μετά την εκδήλωση, συμμετέχοντες αλλά και θεατές κατέκλυσαν τις πλατείες του χωριού, ενώ είχαμε και παραδοσιακή καντάδα στο Μεϊντάνι με μουσική από τον Παναγιώτη Σκουλά, τον Κώστα Καλλέργη και τον Βασίλη Δραμουντάνη και μαντινάδες από τα παιδιά του συλλόγου, που ενθουσίασαν τον κόσμο που παρέμεινε εκεί μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες. Και του χρόνου!
Απολαύστε εδώ το βίντεο του Πυρρίχιου Ανωγειανού πηδηχτού από τους άνδρες του Πολιτιστικού συλλόγου Ανωγείων, όπως το μαγνητοσκόπησε η Αγγέλα Σκουλά. Όπως ανέφερε και στον πρόλογο του ο Γιώργης Καράτζης:”Απόψε χτυπάει η καρδιά της σπηλιάρας, ακούγονται κιόλας τα βήματα των Κουρητών και κάτω από τον αρρενωπό τους ήχο ο Δίας αισθάνεται πιότερο ασφαλής και εμείς δοξάζουμε την ακατάλυτη συνέχεια καθώς ο Πυρρίχιος ζωντανεύει ξανά..”.
Γράφει ο Σωκράτης Σ. Κεφαλογιάννης
τέως Δήμαρχος Ανωγείων
Κατά την ψήφιση του πρόσφατου Νόμου (NOMOΣ ΥΠ’ ΑΡΙΘ. 4386) «Ρυθμίσεις για την Έρευνα και άλλες διατάξεις» επιλύθηκε ένα πρόβλημα που είχε δημιουργηθεί το 2012 αναφορικά με την ακίνητη και κινητή περιουσία της Πρόνοιας η οποία θα έπρεπε να έχει περάσει στην αρμοδιότητα του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Τον Ιούλιο του ίδιου έτους το Δημοτικό Συμβούλιο Ανωγείων πήρε μια σημαντική ομόφωνη απόφαση, μετά και από σχετικό αίτημα δημοτών, να ανοίξει την διαδικασία παραχώρησης των «Πυρήνων στέγασης στους κατά το νόμο κληρονόμων των αρχικών δικαιούχων», που κατασκευάστηκαν το 1955 από το τότε Υπουργείο Πρόνοιας.
Για τον σκοπό αυτό εξουσιοδοτήθηκα να κάνω όλες τις απαραίτητες ενέργειες. Θα ήταν χρήσιμο να αναφέρω ένα Μικρό Ιστορικό :
- To 1947 με την υπ’ αριθμό 103507/13-3-47 Υπουργική Απόφαση, το Υπουργείο Πρόνοιας, αποκτά την έκταση που στο μέλλον θα οικοδομηθούν οι πυρήνες
- Στην συνέχεια το Δημόσιο οικοδόμησε σταδιακά περίπου 65 πυρήνες ενώ έξι οικόπεδα έμειναν αδιάθετα
- Οι πυρήνες παραχωρούνται κατά χρήση στους Ανωγειανούς.
- Υπάρχει μια σειρά εγγράφων μεταξύ του Υπουργείου Πρόνοιας – της Νομαρχίας Ρεθύμνης και του Δήμου Ανωγείων για οριστική παραχώρηση κυρίως την δεκαετία του 1970, στους συγκεκριμένους δικαιούχους
- Ο Δήμος με τα υπ’ αριθ. 649/08-07-1983 και 653/13-07-1983 έγγραφα του προς το τμήμα Κοινωνικής Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνης, ζητούσε την παραχώρηση των αδιάθετων πυρήνων στον Δήμο για αξιοποίηση τους
- Το τμήμα Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνου με το αριθμό πρωτοκόλλου 120304/ 1-2-1984 έγγραφο του, εισηγείται θετικά στο αρμόδιο Υπουργείο για την παραχώρηση
- Κατόπιν της διαδικασίας εκ μέρους του τμήματος Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνου και την μη ανταπόκριση ορισμένων δικαιούχων για την οριστική παραχώρηση τους, το Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας με την υπ’ αριθ. Γ5β/67728-3-1984 έγγραφο του, γνωρίζει στον Δήμο ότι το Συντονιστικό Συμβούλιο Στεγάσεων κατά την 194/20-30-1984 συνεδρίας του, γνωμοδότησε την παραχώρηση των ακατοίκητων πυρήνων και εγκαταλελειμμένων οικοπέδων στο Δήμο(συγκεκριμένων), για την τουριστική αξιοποίηση τους και την αναβάθμιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων της περιοχής. Στο έγγραφο αυτό αναφέρει ότι για να εκδοθεί η παραχωρησιούχος απόφαση θα πρέπει να εκδοθεί η σχετική πράξη.
- Στην συνέχεια το τμήμα Κοινωνικής Πρόνοιας της Νομαρχίας Ρεθύμνης με την 4621/28-11-1985-απόφαση του αναγνωρίζει 27 δικαιούχους στεγαστικής αποκατάστασης.
- Λαμβάνει χώρα όλη η διαδικασία κοινοποίησης στους δικαιούχους,
- Από το τμήμα πρόνοιας εκδίδονται οι παραχωρησιούχες πράξεις στους δικαιούχους
- Στην συνέχεια και μέχρι το 1989 εκδίδονται μια σειρά εγγράφων και αποφάσεων όπου αναγνωρίζονται από το αρμόδιο τμήμα του Υπουργείου νέοι δικαιούχοι με ταυτόχρονη τροποποίηση της σχετικής απόφασης παραχώρησης πυρήνων στο Δήμο
- Σήμερα στον Δήμο «ανήκουν» 28 πυρήνες και 2 οικόπεδα
- Στην υπ’ αριθ. Γ5β/677/28-3-1984 έγγραφο του Υπουργείο Υγείας και Πρόνοιας, αναφέρεται η θετική απόφαση η οποία θα ολοκληρωθεί με την έκδοση Παραχωρησιούχου απόφασης όταν εκδοθεί η σχετική πράξη χαρακτηρισμού των πυρήνων από το Δήμο.
- Η σχετική Πράξη – Σχέδιο Πόλης – δεν έχει εκδοθεί ακόμα: Η παραχωρησιούχος απόφαση δεν έχει εκδοθεί ακόμα και γι’ αυτό δεν υπάρχει εγγραφή των πυρήνων στο υποθηκοφυλακείο στο όνομα του Δήμου
- Ο Δήμος έχει εκτελέσει εργασίες στους πυρήνες No8 , 21 και 30
- Μερικοί πυρήνες που έχουν παραχωρηθεί στο Δήμο κατοικούνται ή έχουν δεχθεί παρεμβάσεις από τους παλαιούς χρήστες αυτών οι οποίοι τους διεκδικούν
- Μερικοί πυρήνες διεκδικούνται από ιδιώτες πρώην χρήστες αυτών
- Το ένα από τα δύο οικόπεδα, το No12, έχει ήδη διαμορφωθεί σε πλατεία
- Απομένουν 4 οικόπεδα που έχουν μείνει αδιάθετα από το Υπουργείο Πρόνοιας
- Αρκετοί από τους κοινόχρηστους χώρους (δρόμοι, πλατείες), έχουν διανοιχθεί κοινή συναίνεση
Ο Δήμος Ανωγείων ορθά πιστεύω, αναγνωρίζοντας την ανάγκη ανάδειξης και επανακατοίκισης της εν λόγω περιοχής από δημότες μας, μιας και όλα τα 25 προηγούμενα χρόνια δεν κατέστει δυνατή η αξιοποίηση της, αποφάσισε με την Υπ. Άρθ. 114/2012 Απόφαση του Δημοτικού Συμβουλίου, να δοθεί η ευκαιρία στους κληρονόμους των κατά το Νόμο δικαιούχων να αποκτήσουν τους πυρήνες με την παράλληλη διασφάλιση των κοινόχρηστων χώρων.
Συγκεκριμένα θυμάμαι η εισήγηση μου προς το Δημοτικό Συμβούλιο είχε τα παρακάτω χαρακτηριστικά :
- Διασφάλιση του χαρακτήρα της περιοχής με αυστηρούς όρους δόμησης με παρεμβάσεις που θα καθορίζονται μέσα από το Σχέδιο Πόλης και το ΓΠΣ
- Την διασφάλιση της κυριότητας των δύο οικοπέδων (η διαμορφωμένη πλατεία) στο Δήμο Ανωγείων
- Την διασφάλιση της χρήσης των κοινοχρήστων χώρων όπως ορίζεται στο Σχέδιο Πόλης (πλατείες, δρόμοι) σύμφωνα με το σχέδιο Πόλης και το υπό υλοποίηση έργο ανάπλασης.
- Την επανάληψη της διαδικασίας παραχωρησιούχου απόφασης από το Υπουργείο, με τις ως άνω προϋποθέσεις, στους κατά το νόμο δικαιούχους κληρονόμους αυτών.
- Την τελική και χωρίς άλλη δέσμευση έκδοσης παραχωρησιούχου απόφασης προς τον Δήμο Ανωγείων αφού ολοκληρωθεί η προηγούμενη διαδικασία.
- Τα 4 οικόπεδα να παραχωρηθούν στους κατά μαρτυρία δικαιούχους που τα καλλιεργούσαν με την ίδια διαδικασία
Με την ομόφωνη απόφαση του αυτή, το Δημοτικό Συμβούλιο Ανωγείων έδινε μια ευκαιρία οι κληρονόμοι των δικαιούχων να αποκτήσουν την κυριότητα των πυρήνων.
Θυμάμαι τότε στις αλλεπάλληλες επαφές μου με τους αρμόδιους Υπουργούς και υπηρεσιακούς παράγοντες, για να καθορίσουμε τα βήματα τα οποία θα έπρεπε να γίνουν ώστε η διαδικασία παραχώρησης να ξεκινήσει στο πρώτο τρίμηνο του 2013, σκόνταφταν στην εκκρεμότητα του νόμου του 2012. Ενώ το 2013 με σχετική νομοθεσία φαίνεται ότι επιχειρείται η λύση του προβλήματος ο Νόμος 4255/2014 σταματάει την όλη διαδικασία.
Σήμερα λοιπόν και μετά την ψήφιση του σχετικού Νόμου στο Άρθρο 47 αναφέρεται :
«1. Η κυριότητα και κάθε άλλο εμπράγματο δικαίωµα επί του συνόλου ακινήτων αδιάθετων, υπόλοιπων εφαρμογής στεγαστικών προγραμμάτων του Υπουργείου Υγείας, τα οποία αφορούν και σε εκτάσεις, οι οποίες απαλλοτριώθηκαν υπέρ του Ελληνικού Δηµοσίου (Υπουργείο Υγείας) και προορίζονταν για στεγαστικά προγράµµατα προσφύγων του 1922, θεοµηνιόπληκτων, αστέγων, που υπάγονται στις διατάξεις του β.δ. 775/1964 (Α΄ 254) περί λαϊκής κατοικίας, ακινήτων, που έχουν περιέλθει στη διαχείριση του Υπουργείου Υγείας για εφαρµογή στεγαστικών προγραµµάτων µέσω συµβάσεων µε Διεθνείς Οργανισµούς, από το Υπουργείο Οικονοµικών, από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίµων και από δήµους, µεταφέρονται αυτοδικαίως από το Υπουργείο Υγείας στο Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης και µεταγράφονται ατελώς στα οικεία βιβλία του υποθηκοφυλακείου. Η µεταβίβαση διενεργείται χωρίς την τήρηση οποιουδήποτε τύπου πράξης ή συµβολαίου και χωρίς αντάλλαγµα µε την επιφύλαξη των κειµένων διατάξεων περί δωρεών, κληρονοµιών και κληροδοσιών.
- Εντός προθεσµίας έξι (6) µηνών από τη δηµοσίευση του παρόντος υποχρεούται η Διεύθυνση Κοινωνικής Αντίληψης και Αλληλεγγύης της Γενικής Γραµµατείας Πρόνοιας του Υπουργείου Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης σε διενέργεια απογραφής όλων των ακινήτων, που κατά τις διατάξεις της προηγούµενης παραγράφου περιέρχονται στην κυριότητα του ως άνω Υπουργείου, και στην υποβολή των σχετικών εκθέσεων στον Γενικό Γραµµατέα Πρόνοιας. Απόσπασµα της έκθεσης απογραφής των ως άνω ακινήτων, που αποκτώνται κατά κυριότητα από το Υπουργείο Εργασίας, Κοινωνικής Ασφάλισης και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, και των λοιπών εµπράγµατων δικαιωµάτων επί των ως άνω ακινήτων καταχωρίζεται ατελώς στα οικεία βιβλία του υποθηκοφυλακείου.
- Η αξιοποίηση (εκµίσθωση, εκποίηση, παραχώρηση µε ή άνευ ανταλλάγµατος κλ.π.) και διαχείριση της ακίνητης περιουσίας των παραγράφων 1 και 2 του παρόντος άρθρου πραγµατοποιούνται µε αποφάσεις του Γενικού Γραµµατέα Πρόνοιας.»
Όπως είναι φανερό από την παραπάνω διάταξη, ανοίγει διάπλατα ο δρόμος ώστε να κινηθούν οι διαδικασίες εκείνες ώστε να υλοποιηθεί η ομόφωνη απόφαση του Ιουλίου του 2012 του Δημοτικού Συμβουλίου Ανωγείων και μάλιστα όπως αναφέρεται στην παράγραφο 3, η παραχώρηση να γίνει άνευ οποιουδήποτε ανταλλάγματος.
Κρύπτες και κρησφύγετα στα Ανώγεια
16/08/2016
Του Π.Βέμμου
Μιχάλης Ρούλιος (γεννηθείς το 1919, πήρε μέρος στον πόλεμο στην Αλβανία στην Μάχη της Κρήτης, μέλος του γραφείου του ΕΑΜ Ανωγείων και γραμματέας της ΕΔΑ Ανωγείων).
Το άρθρο αυτό δεν φιλοδοξεί να εξαντλήσει αυτό το τεράστιο θέμα επιδιώκει όμως να σώσει κάποιες μαρτυρίες του 97χρονου Μιχάλη Ρούλιου και να δείξει ότι η αντίσταση δεν ήταν έργο μόνο κάποιων επωνύμων αλλά κυρίως του συνόλου σχεδόν του Ανωγειανού λαού.
Στα Ανώγεια το αποκούμπι των κατατρεγμένων της νεότερης και σύγχρονης ιστορίας μας δημιουργήθηκαν θεσμοί και μέσα για την προστασία τους από τις διώξεις της ξένης και ντόπιας εξουσίας που κατά καιρούς είχε επιβληθεί.
Στην εποχή της Τουρκοκρατίας δημιουργήθηκαν υπόγειες τρύπες και σήραγγες που επικοινωνούσαν τα γειτονικά σπίτια και οδηγούσαν στα άκρα του χωριού. Σε περιπτώσεις τυλίγματος(περικύκλωσης) του σπιτιού ή της γειτονιάς οι καταδιωκόμενοι ξετρυπούσαν μέσα από αυτές και απέφευγαν την σύλληψη. Τα γεγονότα αυτά διέσωσαν ως τις μέρες μας η ονομασία της γειτονιάς βόρεια του Αη-Γιάννη, τα Ξετρυπιανά και το επίθετο της ανωγειανής οικογένειας Ξετρύπη.
Μια άλλη μορφή κρυπτών ήταν τρύπες που έσκαβαν στα υπόγεια, επιμελώς καλυμμένες, που έκρυβαν τα <<κλεψίμια>>. (κλεμμένα ζώα). Κάποτε έπαιρνε την μορφή αντίστασης στην ληστρική της εκμετάλλευση και δεν έχει καμία σχέση με την σημερινή πραγματικότητα.
Πρόσοψη στο αγροτόσπιτο στο Πλατάνι.
Στην Κατοχή και τα δύο παραπάνω αναφερόμενα μέσα χρησιμοποιήθηκαν ως κρησφύγετα των Αντιστασιακών, μαζί με άλλα τα οποία κατασκεύασαν τότε οι Ανωγειανοί. Ο αριθμός τους υπερβαίνει, σύμφωνα με την μαρτυρία του Μ.Ρούλιου τα 50. Χαρακτηριστικά αναφέρει :<< Εγώ είχα φτιάξει ένα μαζί με τον Γιώργη τον Νιώτη στο σπίτι του, όμως δεν το χρησιμοποιήσαμε. Όταν έπιασαν και εκτέλεσαν τον Στεφανογιάννη και τους έντεκα Ανωγειανούς, στο τύλιγμα του Φλεβάρη του 44, μπήκαμε καμία 15αριά στο κρησφύγετο στο σπίτι του Καζανομανώλη(Μανώλη Χαχλιούτη) στο Λαγγό. Κατέβαινες από τον οντά από μια τρύπα κάτω από το κρεβάτι καλυμμένη από βελάνια και από χαρούπια για το χοίρο. Εξωτερικά δεν είχε πόρο και έτσι δεν φανερωνόταν η υπαρξή του.>>
Επίσης ως κρύπτες χρησιμοποιήθηκαν σπηλιές και τρύπες όχι μόνο για την προστασία των ανθρώπων αλλά και για την φύλαξη τροφίμων και οικιακού εξοπλισμού από τις ληστρικές επιδρομές των Γερμανών και των ντόπιων συνεργατών τους. Σε μια τέτοια τρύπα, στο Μανδράκι ανατολικά του χωριού, η ΕΑΜική οργάνωση είχε κρύψει ένα ραδιόφωνο και καθημερινά με απόλυτη μυστικότητα δυο μέλη της οργάνωσης έπαιρναν ειδήσεις και ενημέρωναν τα μέλη της με δελτίο.
Μία άλλη μορφή κρυσφήγετων ήταν τα σπιτάκια που υπήρχαν στα χωράφια για τα εργαλεία και για την προστασία των γεωργών σε περίπτωση αιφνιδιαστικής κακοκαιρίας. Ένα τέτοιο στην θέση Πλατάνι, λίγες δεκάδες μέτρα νότια της σημερινής δεξαμενής είχε φτιάξει ο Γιώργος Ξημέρης ,αντιστασιακός, πιθανότατα την περίοδο της Κατοχής. Οι διαστάσεις του 4 μέτρα μήκος επί 2,60 πλάτος και 1,75 ύψος, σκαμμένο στα πλάγια και ο εξωτερικός τοίχος ήταν συνέχεια της δεσιάς (ξερολιθιάς) και η οροφή δώμα από λεπιδόχωμα δεν ξεχώριζε με το περιβάλλον. Το σπιτάκι αυτό χρησιμοποιήθηκε από την ΕΑΜική οργάνωση για αρκετό διάστημα να κοιμούνται 10-15 ώστε σε περίπτωση περικύκλωσης του χωριού να βρίσκονται έξω από τον κλοιό. Το πρωί αν δεν έβλεπαν τα μαρτάρικα, οικόσιτα ζώα να βγαίνουν από το χωριό, δεν πόριζαν και έπαιρναν μέτρα προφύλαξης και αντίδρασης.
Τα μιτάτα, χρησιμοποιήθηκαν ως καταλύματα των αντάρτικων ομάδων και καταδιωκόμενων, δεν μπόρεσαν όμως να χρησιμοποιηθούν ως κρύπτες αφού βρίσκονταν στην απαγορευμένη από τους Γερμανούς ζώνη και σε περίοπτες και γνωστές στις επιδρομές θέσεις.
Τις κρύπτες, κάποιοι τις χρησιμοποίησαν την μετεμφυλιακή περίοδο στην φύλαξη των παράνομων κομμουνιστών αγωνιστών της Εθνικής Αντίστασης. Εγώ, αναφέρει ο Μ. Ρούλιος ,όταν έκρυβα τον Ντανάκαλε (Γιάννη Δακανάλη) στο Λαγγό ένα πρωί η περιοχή είχε αποκλεισθεί από την χωροφυλακή. Τον έβαλα στην κρύπτη, που υπήρχε από παλαιότερες εποχές. Ο αποκλεισμός όμως είχε γίνει για άλλη αιτία. Είχε υπάρξει αιματηρή σύρραξη μεταξύ γεωργών και βοσκών. Εγώ δεν είχα σχέση με τα γεγονότα αυτά και δεν ήρθαν να ψάξουν το σπίτι μου, συμπληρώνει.
Τις κρύπτες αυτές τις χρησιμοποίησαν και κάποιοι <<παράνομοι>> για μικρό ή μεγάλο διάστημα και κατά την διάρκεια της δικτατορίας. Ένας από αυτούς ο δήμαρχος ο Γιώργης ο Κλάδος.
Οι περισσότερες από αυτές τις κρύπτες και καταφύγια καταστράφηκαν τον Αύγουστο του 1944, στο κάψιμο του χωριού. Κάποιες που σώθηκαν κατεδαφίστηκαν στην ανοικοδόμηση και στην επέλαση του τσιμέντου. Κάποια κατάλοιπα σίγουρα υπάρχουν, χρέος του δήμου και των πολιτών είναι να τα διατηρήσουν και να τα αναδείξουν σώζοντας έτσι την ιστορική μνήμη.
72 χρόνια από το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων: Ανυποχώρητος αγώνας για Δικαιοσύνη & Αποζημίωση
16/08/2016
Του Αριστομένη Ι. Συγγελάκη
Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών
Μέλος του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα και της Ένωσης Θυμάτων Ολοκαυτώματος Δήμου Βιάννου. [email protected]
«…Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της αγγλικής κατασκοπίας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του λοχία φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου.». Χανιά 13.8.1944, Διοικητής Φρουρίου Κρήτης Στρατηγός Φρίντριχ Βίλχελμ Μίλλερ
Η 13η Αυγούστου είναι ημέρα ιστορική, ημέρα μνήμης, θλίψης και περισυλλογής αλλά και υπερηφάνειας για τα Ανώγεια. Τις άγιες μέρες του Δεκαπενταύγουστου η χιτλερική κτηνωδία βυθίζει στο πένθος την ευρύτερη περιοχή. Το (τρίτο στη μακραίωνη ιστορία τους) Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, η σφαγή των αμάχων στο Σάρχο την ίδια μέρα και στη συνέχεια οι μαζικές εκτελέσεις στη Δαμάστα, το Μάραθος και τα Σίσαρχα, η λεηλασία και η καταστροφή των σπιτιών που ακολούθησαν, το πογκρόμ που εξαπολύθηκε σε όλη την Κρήτη από τις χιτλερικές ορδές άφησαν πίσω τους εκατοντάδες νεκρούς, ανείπωτο πόνο και δυστυχία, χιλιάδες άστεγους – πρόσφυγες στην ίδια τους την πατρίδα. Όμως δεν μπόρεσαν να κάμψουν το αγωνιστικό φρόνημα των πολιτών: η φλόγα για λευτεριά, εθνική ανεξαρτησία και δημοκρατία συνέχισε να θερμαίνει την ανυπότακτη κρητική και ελληνική ψυχή, που δεν σταμάτησε να αγωνίζεται μέχρι την απελευθέρωση της Ελλάδας από το ναζιστικό ζυγό.
Ας δούμε όμως συνοπτικά το ιστορικό πλαίσιο της εποχής: το 1944 οι Γερμανοί έχουν ήδη χάσει τον πόλεμο: ο Κόκκινος Στρατός και ο ρωσικός λαός κατόρθωσαν να σταματήσουν την αήττητη μέχρι τότε πολεμική μηχανή της Βέρμαχτ, ο Ρόμμελ ηττήθηκε στη Βόρειο Αφρική, οι Σύμμαχοι νίκησαν στη Μάχη του Ατλαντικού κι έκαναν απόβαση στη Νορμανδία. Διαμορφώνεται ένα ασφυκτικό πλαίσιο για τη ναζιστική Γερμανία, που αντιλαμβάνεται ότι το παιχνίδι έχει οριστικά χαθεί. Στην Ελλάδα οι Γερμανοί έχουν στριμωχθεί από την ηρωική δράση της Εθνικής μας Αντίστασης και προετοιμάζουν το έδαφος για την αποχώρησή τους. Με τη συνεργασία των Ταγμάτων Ασφαλείας και των κάθε λογής θλιβερών συνεργατών τους επιχειρούν να εκδικηθούν τον ελληνικό λαό για την μεγαλειώδη Αντίστασή του. Στην Κρήτη έχουν υποστεί μία σειρά από χτυπήματα, με κορυφαίο στο συμβολικό επίπεδο την απαγωγή του Στρατηγού Κράιπε, γεγονός μοναδικό σε όλο τον κόσμο. Η ευρύτερη περιοχή των Ανωγείων παρέμεινε αδούλωτη με τις αντιστασιακές ομάδες να έχουν τα λημέρια τους στον Ψηλορείτη και να μην αφήνουν σε χλωρό κλαρί τους κατακτητές.
Πολύς λόγος γίνεται για τα αίτια της σφαγής. Τι ήταν αυτό που, μπροστά στην ήττα και την τιμωρία αντί να τους κάνει πιο προσεκτικούς και εγκρατείς απελευθέρωσε τα πιο άγρια ανθρώπινα ένστικτα οργανώνοντάς τα με τη ναζιστική αρτιότητα στην καταστροφή και τον όλεθρο; Η εντολή της 13ης Αυγούστου 1944 του στυγερού σφαγέα Μίλλερ είναι αποκαλυπτική. Οφείλουμε όμως να σημειώσουμε ότι του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων έχουν προηγηθεί μία σειρά από μαζικά και ιδιαιτέρως ειδεχθή εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας εις βάρος του ελληνικού λαού: ενδεικτικά, στο δεύτερο μισό του 1943: Μουσιωτίτσα (25.7), Κομμένο (16.8), χωριά της Βιάννου και Ιεράπετρας (14-16.9), Λυγκιάδες Ιωαννίνων (3.10) Καλάβρυτα (13.12)˙ και το πρώτο μισό του 1944: Κλεισούρα (5.4), Πύργοι & Μεσόβουνο (22-26.4), Δίστομο (10.6), Υπάτη (17.6) και πολλά ακόμη. Όλα, με λιγότερο ή περισσότερο σημαντικές αφορμές αλλά με τις ίδιες, τελικά, αιτίες: αφενός τη θέληση των γερμανικών στρατευμάτων Κατοχής να εκδικηθούν τον ελληνικό λαό για την Αντίστασή του και αφετέρου την προσπάθειά τους να τον τρομοκρατήσουν για να εξασφαλίσουν την ομαλή αποχώρησή τους από την Ελλάδα. Υπάρχει όμως κι ένας επιπλέον λόγος για την πρωτόγνωρη βαρβαρότητα, που εντάθηκε όσο φαινόταν ότι θα χαθεί για το Γ’ Ράιχ ο πόλεμος: αποκτηνώθηκαν περαιτέρω καθώς συνειδητοποιούσαν ότι οι ιδέες τους ηττήθηκαν![1]
Όπως υποστηρίζει ο Μανώλης Γλέζος «ολόκληρη η Ελλάδα είναι ένα Ολοκαύτωμα». Η χώρα μας έμεινε πίσω δεκαετίες εξαιτίας της Κατοχής και ουσιαστικά δεν μπόρεσε ποτέ να ανακάμψει. Όμως η στάση της Γερμανίας ήταν σταθερά αλαζονική και παρελκυστική, χωρίς ποτέ να δείξει διάθεση να αναλάβει τις ευθύνες της για τα φοβερά εγκλήματα του Γ’ Ράιχ. Επωφελήθηκε τα μέγιστα της Συνθήκης του Λονδίνου του 1953 κι όχι μόνο επούλωσε τις πληγές της από το ναζισμό και τον πόλεμο αλλά οικοδόμησε κι ένα ισχυρό οικονομικό μοντέλο, που της εξασφαλίζει και ανάλογο πολιτικό ρόλο. Όμως ξέχασε την υποχρέωσή της, που ρητώς απορρέει από τη Συνθήκη του Λονδίνου να διευθετήσει τις οφειλές της προς την Ελλάδα. Κι όχι μόνο αυτό, αλλά έχει το θράσος να μας κουνά και το δάκτυλο, όποτε τολμά το πολιτικό προσωπικό της χώρας μας να διεκδικήσει μία μικρή, έστω, χαλάρωση της θηλιάς του μνημονίου!
Το τελευταίο, ωστόσο, διάστημα, κάτι φαίνεται ότι κινείται: παρά την απραξία της κυβέρνησης, η Διακομματική Κοινοβουλευτική Επιτροπή κατέληξε σε πόρισμα, που κινείται σε δυναμική τροχιά διεκδίκησης. Στην συνεδρίαση της Ολομέλειας της Βουλής στις 5.9 οι πολιτικές δυνάμεις πρέπει να καταφέρουν να ξεπεράσουν τις διαφορές και τις σκοπιμότητές τους ώστε να διαμορφωθεί η πιο ισχυρή εθνική θέση για το ζήτημα.
Σε όλη τη χώρα, εκατοντάδες εκδηλώσεις μνήμης αφήνουν πίσω τους τον επετειακό χαρακτήρα και γίνονται αιχμές διεκδίκησης. Οι πλατείες και οι χώροι θυσίας γεμίζουν με κόσμο, με δυναμικά παρούσα τη νεολαία, που παίρνει τη σκυτάλη του αγώνα. Στην ίδια τη Γερμανία πλήθος βιβλίων, δημοσιευμάτων και εκδηλώσεων έρχονται να ταράξουν τα νερά και να θέσουν το δάκτυλο επί των τύπων των ήλων, έστω και με καθυστέρηση εβδομήντα ετών. Το σύνθημα «Δικαιοσύνη και Αποζημίωση!», Δικαιοσύνη και Επανόρθωση κινητοποιεί τους πολίτες σε Ελλάδα και Γερμανία και στοιχειώνει σαν τις Ερινύες τις συνειδήσεις.
Για μας, στο Εθνικό Συμβούλιο, στις Ενώσεις Θυμάτων και συνολικά στο κίνημα διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών είναι επιτακτική η επίδοση ρηματικής διακοίνωσης στη γερμανική κυβέρνηση (20 χρόνια μετά τις 14.11.1995 επί Πρωθυπουργίας Ανδρέα Παπανδρέου), η εκτέλεση των αμετάκλητων αποφάσεων υπέρ των θυμάτων του Διστόμου, του Αιγίου και της Κρήτης, η αποστολή κλιμακίου της Βουλής σε Κοινοβούλια άλλων χωρών (και του γερμανικού) η επαναλειτουργία του Γραφείου Εγκλημάτων Πολέμου, η εισαγωγή σε όλες τις βαθμίδες της Εκπαίδευσης της Ιστορίας της Κατοχής και της Αντίστασης και της διεκδίκησης των γερμανικών οφειλών. Κι αν δεν προχωρήσει η πολιτική διαπραγμάτευση, υπάρχει και η δικαστική οδός!
Είναι σαφές ότι το κίνημα διεκδίκησης και ο ελληνικός λαός στο σύνολό του θα στηρίξει τη μεθοδική και αποφασιστική διεκδίκηση, εφ’ όσον υπάρξει. Ας το λάβει όμως υπόψη της η κυβέρνηση και το πολιτικό σύστημα: δεν επιτρέπεται άλλη κωλυσιεργία, δεν συγχωρείται τυχόν εμπαιγμός!
Εν κατακλείδι:
Όσο κι αν προσπάθησαν τα γερμανικά ναζιστικά στρατεύματα να αφανίσουν τα Ανώγεια δεν τα κατάφεραν: παραμένουν αμετακίνητα στη θέση τους, αγωνίζονται με ζήλο και αξιοπρέπεια για την κοινωνική πρόοδο, σκύβουν με ευαισθησία στο παρελθόν και ατενίζουν με υπερηφάνεια το μέλλον. Τιμούν δηλαδή με τον καλύτερο τρόπο την ιστορία τους και τους νεκρούς τους!
[1] Σύμφωνα με το θεατρικό έργο του Πήτερ Βάις «Η ανάκριση».