Πολιτισμός
23/11/2016
Τις εργασίες και τους κόπους μιας ζωής δωρίζει στον Δήμο Ανωγείων ο πρώην Δήμαρχος και εκπαιδευτικός κ.Γιώργος Σμπώκος με στόχο την δημιουργία ενός Ιδρύματος όπου θα εκτίθεται το τεράστιο αυτό υλικό, που αποτελείται από 1500 βιβλία, 14 βιβλία που έχει εκδώσει ο ίδιος, αλλά και υλικό με το οποίο ο Δήμος θα μπορεί να ανασυγκροτήσει το “Παλαιό Ανωγειανό σπίτι” αλλά και να δημιουργήσει μια μορφή Λαογραφικού μουσείου. Ο κ.Σμπώκος με επιστολή στην Οικονομική Επιτροπή του Δήμου Ανωγείων γνωστοποιεί την πρόθεση του να δωρίσει όλη αυτή τη τεράστια συλλογή του στον Δήμο, θέτοντας φυσικά κάποιους όρους ώστε να γίνει το Ίδρυμα που θα φέρει το όνομα του ίδιου και της συζύγου του Αμαλίας, που με την κατάλληλη εκμετάλλευση από τον Δήμο Ανωγείων θα μπορέσει να μεταλαμπαδεύσει στις νεότερες γενιές, τον Πολιτισμό, τα ήθη και τα έθιμα των Ανωγείων, που τόσο πιστά έχει καταγράψει και συλλέξει στο διάβα της ζωής του ο ακούραστος εργάτης του χωριού μας Γιώργης Σμπώκος. Σύμφωνα με την επιστολή, η συλλογή θα περάσει σύντομα από την Οικονομική Επιτροπή του Δήμου και αναμένεται να γίνει αποδεκτή κατά πλειοψηφία, ώστε να προχωρήσουν στη συνέχεια στις συμβολαιογραφικές πράξεις και ο Δήμος να αποκτήσει ένα ανεκτίμητης αξίας Πολιτιστικό αρχείο. Η “Α” δημοσιεύει σήμερα την επιστολή του κ. Σμπώκου η οποία αναφέρει τα εξής:
Προς: Την Οικονομική Επιτροπή Δήμου Ανωγείων
Αξιότιμοι κύριοι,
Σας είναι γνωστή η πορεία και η προσπάθεια ζωής μου, η οποία αποσκοπούσε στην πρόοδο και ανάπτυξη των Ανωγείων και ως εκ τούτου δεν θα αναφερθώ σε αυτήν. Θα αναφερθώ μόνο στον τομέα της πλούσιας ιστορίας και λαογραφίας των Ανωγείων. Με το διορισμό μου στ’ Ανώγεια, ως δασκάλου το 1959, διαπίστωσα ότι, μεταξύ των πολλών παραλήψεων των Ανωγειανών ήταν και η μη συγκέντρωση, καταγραφή και ανάδειξη των θαυμαστών ιστορικών και λαογραφικών στοιχείων, με τα οποία ελάμπρυναν τα τιμημένα Ανώγεια, αγώνες και θυσίες αιώνων. Απεφάσισα λοιπόν, μεταξύ των πρώτων τομέων των δραστηριοτήτων μου να είναι και αυτός της συγκέντρωσης των ιστορικών και λαογραφικών στοιχείων, αποκλειστικά της περιοχής των Ανωγείων.
Έτσι άρχισε ένας μεγάλος αγώνας, καταγραφής και ηχογράφησης, από ζωντανές πηγές, των λαογραφικών και ιστορικών στοιχείων, που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Εκ παραλλήλου άρχισε το δύσκολο έργο της συγκέντρωσης των ιστορικών και λαογραφικών αντικειμένων, επ’ αμοιβή, και το οικονομικό βάρος που υπέστην, καθ’ όλη τη διάρκεια των προσπαθειών, υπήρξε μεγάλο και δυσανάλογο, στις πλείστες των περιπτώσεων, των οικονομικών μου δυνατοτήτων.
Συγκεντρώθηκε ένας μεγάλος όγκος παλιών αντικειμένων, που αποτελεί ένα θαύμα, δεδομένου ότι, η συμφορά του ολοκαυτώματος, τον Αύγουστο του 1944, είχε καταστρέψει σχεδόν τα πάντα. Στην προσπάθεια πρόσφεραν αφιλοκερδώς περί τα τριάντα αντικείμενα έντεκα καταγεγραμμένοι δωρητές.
Στην όλη προσπάθεια, συγκέντρωσης των ιστορικών και λαογραφικών αντικειμένων, πολύτιμο και βασικό συνεργάτη είχα τη σύζυγο μου Αμαλία, το γένος Παπά – Μιχάλη Μανουρά.
Αποτέλεσμα της προσπάθειας μας ήταν η δημιουργία του Παλιού Ανωγειανού Σπιτιού (Παραδοσιακό Σπίτι Ανωγείων),το οποίο λειτούργησε, ως επίσημο μουσείο, τα έτη 1999-2001. Λόγοι οικονομικοί (έλλειψη πόρων, εφορείες, ασφάλειες κ.τ.λ) μας ανάγκασαν να το κλείσουμε και να δεχόμεθα και μέχρι σήμερα, μόνο ερευνητές, σχολεία και οργανώσεις, και μετά από τηλεφωνική συνεννόηση και παρά του ότι ο χώρος του μουσείου δεν είναι και ο πλέον κατάλληλος.
Ζήτησα από τα παιδιά μου Γιάννη, Ειρήνη και Πάρη να περιέλθουν στη δικαιοδοσία τους, όλα τα αντικείμενα του Παλιού Ανωγειανού Σπιτιού, η Βιβλιοθήκη και το Αρχείο μου, υπό την προϋπόθεση να δημιουργήσουν κοινωφελή οργανισμό με τον τίτλο: ΄΄Κοινωφελές Ίδρυμα Γεωργίου και Αμαλίας Σμπώκου, με βασικούς σκοπούς: 1) Τη συνέχιση συγκέντρωσης και ανάδειξης των ιστορικών και λαογραφικών στοιχείων των Ανωγείων και τη μελλοντική ολοκλήρωση και συγγραφή της ιστορίας των και 2) Την πολιτιστική, τουριστική και οικολογική ανάπτυξη των Ανωγείων, δημιουργώντας, παράλληλα τους κατάλληλους και αναγκαίους χώρους για τη στέγαση του Παλιού Ανωγειανού Σπιτιού και των λοιπών πολιτιστικών, αρχειακών και μουσειακών χώρων καθώς και της βιβλιοθήκης μου.
Στη βιβλιοθήκη μου, πέραν της πληθώρας των βιβλίων, θα συμπεριλαμβάνονται οι 18 συγγραφικές εργασίες μου, τα δε έσοδα από την έκδοση και πώληση τους θα αποτελούν εσαεί και σε κάθε περίπτωση, πόρους του Ιδρύματος.
Μετά από ώριμη σκέψη τα παιδιά μου, μου γνωστοποίησαν ότι, υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες, αδυνατούν άμεσα να κατασκευάσουν τις αναγκαίες υποδομές για τη λειτουργία του Ιδρύματος και ως εκ τούτου επιθυμούν το όλο θέμα να περιέλθει προς προώθηση στο Δήμο Ανωγείων.
Με δεδομένα τα παραπάνω προτίθεμαι να σας παραχωρήσω δωρεάν:
1). Την Προσωπική μου Βιβλιοθήκη με 1.500 περίπου βιβλία, συνημμένα υποβάλλεται κατάλογος σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή.
2). Παραχώρηση 14 εκδοθέντων συγγραμμάτων μου και 4 υπό έκδοση, συνημμένα υποβάλλεται κατάλογος σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή.
3). Υλικό για την πλήρη συγκρότηση του Παλιού Ανωγειανού Σπιτιού, συνημμένα υποβάλλεται κατάλογος σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή.
4). Υλικό για την πλήρη συγκρότηση Λαογραφικού Μουσείου Ανωγείων, συνημμένα υποβάλλεται κατάλογος σε ηλεκτρονική και έντυπη μορφή.
5). Υλικό για τη συγκρότηση Ιστορικού και προσωπικού Αρχείου υπό τους παρακάτω όρους και προϋποθέσεις
Α). Τη σύσταση Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου (ΝΠΔΔ)όταν οι συνθήκες και τα οικονομικά του Δήμου το επιτρέψουν, με τον τίτλο ΄΄ΠΟΛΙΤΙΣΤΙΚΟΣ ΟΡΓΑΝΙΣΜΟΣ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΑΙ ΑΜΑΛΙΑΣ ΣΜΠΩΚΟΥ’’, του οποίου περιουσία θα αποτελεί όλο το παραπάνω δωρηθέν υλικό το οποίο θα σας μεταβιβαστεί με συμβολαιογραφική πράξη.
Β). Σε οιανδήποτε κτιριακή εγκατάσταση που θα εκτίθεται υλικό που έχει δωριθεί, υποχρέωση του Δήμου είναι να αναρτάται πινακίδα με το λογότυπο δωρεά εκτιθέμενου υλικού ΄΄Γεωργίου και Αμαλίας Σμπώκου΄΄.
Παρακαλώ την Οικονομική Επιτροπή να αποφασίσει αν αποδέχεται την δωρεά, και υπό τους όρους που προαναφέρθηκαν, προβαίνοντας στις άμεσες και αναγκαίες ενέργειες.
Με τιμή
Γ. Σμπώκος
Δημοσιεύθηκε σε: 
Την Μ. Δευτέρα, 25 Απριλίου 2016, απεβίωσε πλήρης ημερών, η Χαρά Βογιατζάκη, άξιο τέκνο της Αγωγειανής κοινωνίας και ιδρυτικό μέλος του Συλλόγου Ανωγειανών της Αθήνας, η οποία προσέφερε πολλά όχι μόνον στους Ανωγειανούς της Αθηνάς, αλλά και στον τομέα της υγείας, όπου δραστηριοποιούνταν ως μαία. Γεννήθηκε στ’ Ανώγεια και στη συνέχεια ήρθε στην Αθήνα, όπου αποφοίτησε το 1935 από τη Σχολή Μαιών «Βιργινία Σκυλίτση». Ήταν Διευθύνουσα Μαία του Ιδρύματος από το 1948 έως το 1982. Μεγάλη η προσφορά της στον τομέα των πρόωρων νεογνών, στον οποίο υπήρξε πρωτοπόρος με την εισαγωγή ειδικών μεθόδων και θερμοκοιτίδων στο Μαιευτήριο «Έλενα» (τότε «Μαρίκα Ηλιάδη» από το όνομα της φίλης της Έλενας Σκυλίτση-Βενιζέλου) μετά από ειδική εκπαίδευση στην Αγγλία. Ήταν εκείνη που πρώτη δημιούργησε και οργάνωσε Τμήμα Προώρων στην Ελλάδα. Τις πρώτες μέρες που ήρθαν οι πρώτες θερμοκοιτίδες, είχε ξενυχτήσει τρία μερόνυχτα μέχρι να μπορέσει να εκπαιδεύσει κάποιες μαίες στο λεπτό αυτό έργο για να την αντικαταστήσουν. Προς τιμήν τη μνήμης της ο Σύλλογος Ανωγειανών της Αθήνας “Το Ιδαίον Άντρον” οργανώνει το Σάββατο, 26 Νοεμβρίου 2016, ώρα 20:00 μ.μ., στα γραφεία του (Βελεστίνου 18, Αμπελόκηποι, στάση Μετρό Πανόρμου) εκδήλωση με ομιλητές την Μαρία Μανουρά, Διευθύντρια της νοσηλευτικής υπηρεσίας του μαιευτηρίου “Έλενα” και τον Γιάννη Μανουρά, δικηγόρο και πρώην πρόεδρο του Συλλόγου Ανωγειανών της Αθήνας. Χαιρετισμό θα απευθύνει και η πρόεδρος του Συλλόγου κα Ζαχαρένια Ανδρεαδάκη. Στο πλαίσιο της εκδήλωσης θα πραγματοποιηθεί έκθεση φωτογραφίας για τη ζωή και το έργο της Χαράς Βογιατζάκη. Καλούνται όλοι οι Ανωγειανοί της Αθήνας και οι φίλοι του Συλλόγου να παρευρεθούν.
«Η «Ξαστεριά», που τραγούδησε ο Ψαρονίκος στο Πολυτεχνείο μαζί με τους εξεγερμένους φοιτητές ενάντια στο Φασισμό, είναι και σήμερα την εποχή της πρωτόγνωρης κρίσης και των μνημονίων το ίδιο επίκαιρη» τόνισε ο παπα- Ανδρέας στην εκδήλωση μνήμης και τιμής που οργάνωσε η Εκκλησία του Αϊ Γιώργη για το ματωμένο Νοέμβρη του ‘ 73.
Ο παπα- Ανδρέας στο κήρυγμα του εξήγησε ποιο νόημα έχει στις μέρες μας το κεντρικό σύνθημα εκείνης της εποχής: «Ψωμί- Παιδεία – Ελευθερία».
Ολόκληρο το κήρυγμα έχει ως εξής:
«Φέτος συμπληρώνονται 43 χρόνια από την εξέγερση των φοιτητών του πολυτεχνείου τον Νοέμβριο του 1973. Ειδικά στις εποχές που ζούμε, εδώ και 6 χρόνια, τα αιτήματα τα οποία ανέδειξαν την εποχή εκείνη οι νέοι της Ελλάδος , το «Ψωμί- Παιδεία-Ελευθερία», είναι όχι μόνο επίκαιρα, αλλά βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των διεκδικήσεων της σημερινής γενιάς.
Της σημερινής γενιάς που δεν είναι πλέον των 700 ευρώ αλλά των 100 και 150 ευρώ. Το ζητούμενο σήμερα είναι το ψωμί με όλη τη σημασία της λέξεως, διότι ζούμε μια εποχή απόλυτης κρίσης, όπου ένας μεγάλος αριθμός πολιτών ζει από τα συσσίτια και από τις κάρτες σίτισης.
Παιδεία: Η παιδεία σήμερα δοκιμάζεται εξ αιτίας του γεγονότος ότι δεν υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια για τους ανθρώπους που θέλουν να σπουδάσουν στην δημόσια εκπαίδευση, συν το γεγονός ότι θα πρέπει οι γονείς οι ίδιοι να διαθέτουν από το υστέρημα τους χρήματα για να καλύψουν τις δικές τους εκπαιδευτικές ανάγκες. Η παιδεία μέσα στην κρίση υποβαθμίστηκε, και θα υποβαθμιστεί ακόμη περισσότερο εάν συνεχιστεί αυτή η κατάσταση.
Ελευθερία: Για πια ελευθερία μιλάμε σήμερα , όταν τα πάντα είναι ελεγχόμενα , τη στιγμή που όποια απόφαση και να ληφθεί , δεν μπορεί στη συνέχεια να εφαρμοστεί, μιλάω για την Ελλάδα, γιατί τα διευθυντήρια και τα ξένα κέντρα των αποφάσεων , είναι αυτά που έχουν τον τελευταίο λόγο. Άρα για ποια ελευθερία αποφάσεων μιλάμε, για πια ελευθερία κινήσεων.
Σε ότι αφορά την ελευθερία του ατόμου διαρκώς συρρικνώνεται μέσα από νόμους και μέσα από συστήματα τα οποία εφεύρει η παγκόσμια κοινότητα.
«Ψωμί Παιδεία Ελευθερία» αξίες για κάθε άνθρωπο που μπορεί και οφείλει να ονειρευτεί να αγωνίζεται να πολεμά προσβλέποντας το καλύτερο σήμερα για τον ίδιο το καλύτερο αύριο για τα παιδιά του. Παράλληλα όμως τρεις λέξεις που μπόρεσαν να μας υποδείξουν στις δύσκολες αυτές εποχές που ζούμε το νόημα και την αξία της αλληλεγγύης. Προσευχόμαστε και ευχαριστούμε όλους τους φίλους και συνανθρώπους μας που βοηθούν κάποιους άλλους να έχουν ψωμί να έχουν Παιδεία να μπορούν να αισθάνονται την ελευθερία έστω και μέσα στο σκούρο συνετό που μας τυλίγει. Μέσα στην κρίση της Ευρωζώνης στην κρίση της παγκόσμιας κοινότητας μέσα στην κρίση της χώρας μας μεγάλωσαν η αλληλεγγύη και η ανθρωπιά. Τιμούμε την επέτειο του Πολυτεχνείου. Τους ανθρώπους που αφανείς προχώρησαν για να φέρουν την ουσία των αξιών και των δικαιωμάτων του ανθρώπου από το μαύρο τότε στο φωτεινό σήμερα της Δημοκρατίας. Αυτό το φως δε θέλουμε να το χάσουμε. Δε θέλουμε να απολέσουμε τη χαραυγή την ξαστεριά μας. Μήτε στις ζωές μας ούτε στο ψωμί μας στην Παιδεία στην ελευθερία μας.
Εμείς οφείλουμε σε αυτό το σημείο να υπενθυμίσουμε τη συμμετοχή και την στάση των δικών μας ανθρώπων σ’ αυτόν τον αγώνα του 1973 ενάντια στη χούντα και στον φασισμό. Του Ψαρονίκο και των φοιτητών που είχαν κλειστεί στο πολυτεχνείο τραγουδώντας το πότε θα κάνει ξαστεριά.
Και το πότε θα κάνει ξαστεριά είναι το συνετό να γίνει σήμερα.»
Στις 17 Νοεμβρίου του 1866 ο Σοματάς Κεραμεών, «Ο Ανταποκριτής της νήσου Κρήτης», Γαριβαλδινός εθελοντής στρατιώτης Παναγιώτης Μουτσόπουλος, αποστέλλει λεπτομερειακή ανταπόκριση – έκθεση στον Γαριβαλδινό Γεώργιο (Σώμα Γαριβαλδινών) στην Αθήνα.
Περιγράφει με λεπτομέρειες την πολιορκία της Μονής, την αντίσταση των επαναστατών και την ανατίναξη του Μοναστηριού από τον Γαριβαλδινό Εμμανουήλ Σκουλά. Παραλληλίζει την ολοκαύτωση του Αρκαδίου με την ανατίναξη της πυριτιδαποθήκης του Μεσολογγίου από τον Καψάλη και την ολοκαύτωση της Μονής Σέκκου από τον Ολύμπιο στη Μολδαβία και καταλήγει με την παρατήρηση «ὅταν γράφητε εἰς Ἐφημερίδας νὰ προσέχητε πολύ περί τῆς ἀληθείας τῶν ὀνομάτων καθότι εὑρίσκομεν τὸν μπελάν μας».
Ακολουθεί το αυτόγραφο κείμενο και η μεταγραφή του
Ἐν Σοματᾶ / Κεραμεῶν / τῇ 17 Νοεμβρίου 1866
Φίλτατέ μοι Γεώργιε
Σῶμα Γαριβαλδινῶν Ἀθῆναι
Καὶ δευτέραν ἤδη φοράν ἀναγκάζομαι νὰ ἐκτελέσω τὴν ἐντολήν Σας ἐκθέτω σοι τὰ νέα μας˙ ἀλλά τὴν φοράν ταύτην δὲν θὰ μὲ εὕρης τόσον ψυχρόν ὡς πρότερον˙ διότι εὐελπιστῶ ὅτι ἡ ἔκθεσίς μου θέλει καταθέλξει τὴν εὐαίσθητον ὑμῶν καρδίαν καὶ θέλει παρέξει ὕλην εἰς τὸ ἔνθουν ὑμῶν κονδύλιον. Γιγνώσκεις φίλτατε ὅτι μετά τὴν μάχην τοῦ Βαφαί καὶ εἰς τὰ Σφακιά ὑποχώρησίν μας ὁ Μουσταφᾶ πασᾶς ἔμελλεν νὰ εἰσβάλλη εἰς τὴν Ἐπαρχίαν Σφακιῶν ἵνα μᾶς ἐκδιώξη καὶ ἐκεῖθεν ἀλλά ἀφοῦ διά τῶν χρημάτων καὶ τῶν ραδιουργιῶν καθυπέταξε τὴν Ἐπαρχίαν ταύτην ἔστρεψεν τὴν προσοχήν του κατά τοῦ τμήματος Ρεθύμνης ὅπου ἐστρατήγει ὁ Κ. Κορωναῖος ἀφήσας τὴν ἰδικήν μας καταδίωξιν εἰς τοὺς ἰδίους Χριστιανούς Σφακιανούς οἵτινες πραγματικῶς δι’ ἐπισήμου ἐπιστο-λῆς των πρὸς τὸν ἡμέτερον ἀρχηγόν Ζυμβρακάκην τὸν εἰδοποίησαν νὰ ἀναχωρήσει ἐκ τοῦ Ἀσκύφου. Ὁ Μουσταφᾶ πασᾶς λοιπόν, καταλαβών ὁλόκληρον τὴν Ἐπαρχίαν Ἀποκορώνου δι’ ὀλίγων δυνάμεων ἐξεκίνησε μὲ τὴν ἐπίλοιπον δύναμιν πρὸς τὴν Ρέθυμνον ὅπου ἑνώσας τὰς δυνάμεις του διέπραξε ὅτι καὶ εἰς Ἀποκόρωνα πολλάς ἁψιμαχίας συνεκρότησεν ὁ Κορωναῖος πρὸς αὐτόν ἐξ ὧν τινές μὲν ἀπέβησαν ὑπέρ τῶν Χριστιανῶν τινές δὲ ὑπέρ τῶν Τούρκων εἰς μὶαν μάλιστα τούτων ἥτις συνήφθη ἐξ ἀπροόπτου ὁπότε ὁ Κ. Κορωναῖος προσκληθείς παρά τοῦ Κυρ. Ζυμβρα-κάκη ἤρχετο μὲ 250 ἄνδρας ἵνα βοηθήση τὴν ἐκτέλεσιν μελετημένης τινός ἐπιθέσεως, ἐφονεύθησαν ἕως 6 ξένοι. Ἀλλ’ ἡ προσοχή τοῦ Πασσᾶ ἐστράφη πρὸς τὸ Μοναστήριον Ἀρκάδιον ὅπου ἔμελλε νὰ παρασταθεί τὸ λαμπρότατον ἀλλά συνάμα καὶ θλιβερότατον δράμα τῆς Ἐπαναστάσεώς μας. Τὴν θέσιν ταύτην οὖσαν ὀχυράν ὡς κτίσμα τῶν Ἑνετῶν εἶχε ἀποκαταστήσει ὁ Κ. Κορωναῖος κέντρον καὶ ἀποθήκην τῶν τροφῶν καὶ τῶν πολεμοφοδίων. Εἰς τὴν θέσιν ταύτην ὑπῆρχον 212 τὸ ὅλον ὁπλῖται (κατά τὰς ἐκεῖθεν προφορικάς πληροφορίας) καὶ περί τὰ 250 γυναικό-παιδα οἵτινες περικυκλωθέντες ὑπό τῶν Τούρκων ἐπολέμουν ἐπί 2 ἡμέρας ὡς λέοντες καὶ διέδιδον τὸν θάνατον εἰς τὰς τάξεις τοῦ Αἰχθροῦ˙ ἀναβαίνοντες μάλιστα εἰς τοὺς ἐπί τῶν ἐπάλξεων πύργους ἔρριπτον ἐκεῖθεν βαρέλια πυτίτιδος μὲ ἀνημμένην θρυαλίδα καὶ ἐφόνευον τοὺς ἐφορμῶντας ἀπίστους. Ἐπί τέλους μετά πεισματώδη ἀντίστασιν οἱ Τοῦρκοι θραύσαντες τὴν πύλην εἰσῆλθον εἰς τὴν αὐλήν τῆς Ἐκκλησίας ἀλλά καὶ πάλιν οἱ γενναῖοι ἐκεῖνοι μαχηταί ὀχυρωθέντες ἐντός τῶν πέριξ ἕως 500 κελλίων ἔρριπτον σφοδρόν κατά τῶν Τούρκων πυροβολισμόν. Ἐπί 6 ὁλοκλήρους ὥρας ἐξηκολούθη πεισματώδης ἀγών ὅστις κατά δεκάδες ἔστελλεν Τούρκους εἰς τὸν Ἄδην˙ ἀλλά τέλος σώσαντες τὸν μόλυβδον καὶ μὴ καταδεχθέντες νὰ κλίνωσι γόνυ πρὸς Τούρκων ἄν καὶ τρὶς τοῖς ἐπροτάθη νὰ παραδοθῶσι οἱ γενναῖοι ἐκεῖνοι μάρτυρες κατέφυγον εἰς τὴν πλέον ὑψηλήν καὶ τολμηράν ἀπόφασιν μετά τοῦ γενναίου Γαριβαλδινοῦ VI Ἐμμανουήλ Σκουλᾶ ἔθεσεν πῦρ εἰς τὴν ἐξ 70 βαρελίων πυριτιδοθήκην καὶ οὕτως ἀνετινάχθησαν εἰς τὸν ἀέρα ὡς ἥρωες μιμηθέντες ἤ νέαν ἔκδοσιν ποιήσαντες τῶν δραμάτων τῶν ἐνδόξων πατέρων ἡμῶν τοῦ 1821 τοῦ μακαρίτου γέροντος Καψάλη λέγω ἐν Μεσολογγίῳ καὶ τοῦ γενναίου ὁπλαρχηγοῦ Ὀλυμπίου ἐν Μολδαυΐα. Αἰωνία των ἡ μνήμη !!.
Ἐκ τῶν ἐκεῖθεν πληροφοριῶν μανθάνομεν ἐπίσης ὅτι ὁ ἀνθυπολ. Κ. Δημακόπουλος συλληφθείς αἰχμάλωτος μετά 2 ἑτέρων μετά τὴν ἐκπυρσοκρότησιν τοῦ γαριβαλδινοῦ VI ἐτουφεκίσθη διότι εἶπεν θαραλ-λέως ὅτι εἶναι Ἕλλην ἐκ τῆς Ἐλευθέρας Ἑλλάδος. Ἐπίσης ἠχμαλωτίσθη καὶ ὁ περίφημος ὁπλαρχηγός ἐκείνου τοῦ μέρους Κοῦβος, 60 δὲ γυναῖκες διασωθεῖσαι μετά τὴν καταστροφήν τοῦ Ἀρκαδίου κατεσφάγησαν ἐλεεινῶς ἐξαιρέσει τῶν παρθένων ἅς ὁ τύραννος διένειμεν εἰς τοὺς περί αὐτόν βέηδας. Ὁ Γενναῖος ἀρχηγός Κορωναῖος ὅστις κατά καλήν τῆς Πατρίδος ἡμῶν τύχην ἦτο ἐκτός τοῦ Ἀρκαδίου παρηνώχλη ὄπισθεν τὸν Αἰχθρόν ἀλλά μὴ ἔχων ἀρκετάς δυνάμεις οὐδέν ἠδυνήθη νὰ ὠφελήση τοὺς Πολιουρκουμένους καὶ μετά τὴν καταστροφήν κατέφυγεν μὲ τὰ λείψανα τῶν περί αὐτόν Ξένων ἕως 40 εἰς Ἀσκύφου ὁπόθεν ἔγραψε πρὸς τὸν ἀρχηγόν Κ. Ζυμβρακάκην ἵνα τῷ ἀποστείλῃ τουλάχιστον 100 ἄνδρας πρὸς συνοδίαν του διότι ὁ δρόμος ἦτον ἐπικίνδυνος ἀλλά φίλτατε ἀντί … συνοδίας ἁπλοῦν γράμμα μόνο τῷ ἀπέστειλεν.
Εἶναι ἀληθές ὅμως ὅτι ὁ ἀρχηγός Ζ. ἔλλειπεν εἴς τι χωρίον 2 ὥρας μακράν ἐντεῦθεν καὶ ἀντεπροσωπεύετο παρά τοῦ ἀνθυπολ. Κυρ. Σουλιώτη γαριβαλδινοῦ VII˙ ἀλλά εἶναι ἐπίσης ἀληθές καὶ μὲ πόνον σοῦ τὸ γράφω ὅτι ὁ φθόνος ἤρξατο μεταξύ τῶν Ἀρχηγῶν. Ὁ Κύριος Ζ. δὲν δύναται πλέον νὰ ἀποκρύψη τὸ κατά τῶν λοιπῶν πάθος του λέγων φανερά καὶ εἰρωνικῶς ὅτι ἕκαστος τῶν ἄλλων ἔρχεται ἐνταῦθα ἵνα γείνη Καραΐσκος ἤ Βότσαρης˙ ἀλλά ἄς μὴ σὲ ψυχράνω μὲ τὰ τοιαῦτα καθώς ἡμεῖς ἐκ τῆς κακῆς συμπεριφορᾶς τοῦ ἡμετέρου … Ὁ Κορωναῖος ἤδη διερχόμενος διὰ τῶν ὀρέων τῶν Σφακίων θέλει φθάσει εἰς Σέληνον. Σᾶς παρακαλῶ ὅταν γράφητε εἰς Ἐφημερίδας νὰ προσέχητε πολύ περί τῆς ἀληθείας τῶν ὀνομάτων καθότι εὑρίσκομεν τὸν μπελάν μας.
Γαριβαλδινός Στρατιώτης
Ἐθελοντής VI
Παναγιώτης Μουτσόπουλος
Y.Γ. …οι αποκαλύψεις εγγράφων και ντοκουμέντων για την ΑΛΗΘΙΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ δεν σταματάνε εδώ… Η συνέχεια έχει μεγαλύτερο ενδιαφέρον!
Η ΑΝΩΓΗ, μετά το αποκαλυπτικό έγγραφο του Υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο τονίζει ότι πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου ήταν ο Εμμ. Σκουλάς, δημοσιεύει σήμερα ένα ακόμα ντοκουμέντο που έρχεται να ρίξει άπλετο φως στην αλήθεια για το 1866, ξεκαθαρίζοντας κι αυτό με τη σειρά του ποιος ήταν ο κεντρικός πρωταγωνιστής στη Μεγάλη Θυσία για την Ελευθερία και την Αξιοπρέπεια.
Πρόκειται για την συγκλονιστική μαρτυρία του προξένου της Ρωσίας στο Ρέθυμνο, Γ. Σκουλούδη, ο οποίος αναφέρει ότι πυρπολητής της Μονής ήταν ο Εμμ. Σκουλάς.
Αυτόγραφη μαρτυρία με τίτλο «Ἀρκάδι 1866» από τα «Ἱστορικά Σημειώματα» του Γεωργίου Ζαχ. Σκουλούδη:
ΑΡΚΑΔΙ 1866
Ἡ 8 Νοεμβρίου εἶναι ἡ ἐνδοξοτέρα ἡμέρα τῷ βίῳ τῆς Κρήτης ὁ ἀδάμας ἐν τῷ πολυτελῆ κόσμῳ τοῦ μαρτυρικοῦ ’66. Αὔτη προξενεῖ ἱεράν φρίκην οὐ μόνον ἐν Κρήτη ἀλλά ἐν παντί τῷ Πανελληνίῳ ἀναμιμνήσκει ἀνορθῶσα τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς τὴν αὐταπαρνησίαν τῶν ἡρώων τῶν τοῦ ἡμετέρου τμήματος ἐπαρχιῶν οἵτινες μέτ’ αἰγλήεντος στεφάνου δόξης ἔστεψαν τῶν σπαθισμῶν μες τὴν ἱερωτάτην τῆς Κρήτης κορυφήν καὶ ἐφαίδρυναν τὸ κατηφές ἐκ τῶν ἀτυχιῶν καὶ […] ὑπό τοῦ τυραννικοῦ ὀνείδους προσώπου […] τὴν κεκυφυίαν κεφαλήν της κατέστησαν τὸ ὄνομά της περίπυστον, διεκήρυξαν ἀνὰ γῆν καὶ οὐρανόν τὸ Ἀρκάδι. Ἀντικατοπτρίζει τοὺς θυσιασθέντες μετά τοῦ λεοντόθυμου ποὺ ἔθεκεν πῦρ Ἐμμανουήλ Σκουλᾶ ἀνδρός ἀγωνισαμένου ὑπέρ τοῦ άνθρωπίνου δικαίου. Ἀναμνήσω τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου καὶ σεμνοῦ δράματος τοῦ δίκην ἀστέρος λάμποντος ἐν τῷ στερεώματι τῆς γῆς ταύτης. Ἐκφράσω τὸν σεβασμόν πρὸς τοὺς Γαβριήλ, Δημακόπουλον τῶν Διοσκούρων Χαιρετῶν τῶν ἀτρομήτων Δασκαλάκηδων, τοῦ Βενιανάκη, τοῦ Κουτρούλη, τοῦ Παχλῆ, τοῦ Κούβου, τοῦ Δεληδράκου, τοῦ Σ. Καλαματιανοῦ, τοῦ Γιαμπουδάκη, τοῦ Ἀνθίμου, τοῦ Σαουνάτσου, τοῦ Ζαχαρία ἱσοτίμων πρὸς τοὺς ἐπίσης μεγακλεεῖς τῆς Κρήτης ἄνδρας Διογένην, καπετάν Τσελεπάκην, Σαββόπωλον VI Ἀλεβιζάκην, Τανζιδάκην, Παππᾶ Κρανιώτην Κοκκινίδην καὶ τέλος τὸν ἥρωα Πυρπολητήν Ἐμμανουήλ Σκουλᾶν.
Ἀποκαλυφθῶμεν πρὸ τῆς πανσέπτου ὑμῶν σοροῦ κλίνωμεν γόνυ πρὸ τοῦ ἀπλοῦ ἀλλά μαρμαίροντος καὶ διαυγάζοντος δόξα ἡρώων.
Την ιστορική αλήθεια για το Αρκάδι και τους πυρπολητές του, φώτισε με την ομιλία – σταθμό που πραγματοποίησε στο Ρέθυμνο ανήμερα της επετείου, ο πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας κ. Προκόπης Παυλόπουλος.
Ο κ. Παυλόπουλος αφού ανέλυσε τα μηνύματα που στέλνει στη σημερινή εποχή η θυσία των αγωνιστών του Αρκαδίου, περιέγραψε με σαφήνεια την ιστορία και το γεγονός και μπροστά στις τηλεοπτικές κάμερες τόνισε :
« Εξαντλημένοι, και με βέβαιη την αιχμαλωσία και όλες τις συνακόλουθες ατιμώσεις, ο Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης από το χωριό Άδελε του Ρεθύμνου και ο γαριβαλδινός επαναστάτης, Εμμανουήλ Σκουλάς, από τ’ Ανώγεια του Ρεθύμνου, κλείνονται μαζί με άλλους πολεμιστές και γυναικόπαιδα στην πυριτιδαποθήκη. Η πυροδότηση των βαρελιών με το μπαρούτι προκάλεσε την καταστροφή της Μονής και τον θάνατο σχεδόν όλων των Ελλήνων που ευρίσκοντο στην Μονή –πλην ενός μοναχού και τριάντα περίπου γυναικοπαίδων- αλλά και περίπου τριών χιλιάδων Τούρκων.»
Η τοποθέτηση του Προέδρου της Δημοκρατίας προκάλεσε αντιδράσεις από μερίδα Ρεθύμνιων – που χρόνια τώρα αρνούνται να αποδεχθούν την ιστορική πραγματικότητα- με αποτέλεσμα τα ονόματα και των δυο αγωνιστών να αφαιρεθούν στη συνέχεια από το επίσημο κείμενο που ανήρτησε η προεδρία.
Όμως, ότι και να αφαιρεθεί, όποιες παρασκηνιακές ενέργειες κι αν έγιναν ή γίνουν ένα είναι βέβαιο, ότι η Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΚΑΙ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΡΕΥΝΑ έχει μιλήσει με αδιάψευστα στοιχεία.
Αυτό που έχει σημασία είναι ότι άνθρωποι με υψηλό κύρος, όπως ο αξιότιμος Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας, που έχουν βαθιά γνώση της ελληνικής ιστορίας, μελετώντας όλα τα δεδομένα και τα επίσημα κρατικά ντοκουμέντα, έριξαν φως σε ένα κομμάτι της κρητικής ιστορίας το οποίο για 10ετίες έμενε εσκεμμένα(;) στο σκοτάδι…
ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΠΡΟΕΔΡΟΥ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ ΕΧΕΙΣ ΩΣ ΕΞΗΣ:
Κύριε Δήμαρχε,
Μου περιποιεί εξαιρετική τιμή η σημερινή ανάδειξή μου ως Επίτιμου Δημότη του Δήμου Ρεθύμνης, ενός Τόπου με ανυπέρβλητες φυσικές καλλονές, μεγάλη προσφορά στους διαχρονικούς αγώνες του Ελληνισμού για Ελευθερία αλλά και μεγάλη Πνευματική Παράδοση στα γράμματα και τις τέχνες. Επιφορτίζομαι, με συγκίνηση αλλά και απόλυτη αίσθηση της ιστορικής μου ευθύνης, το ιερό χρέος να φανώ άξιος αυτής της τιμής που σήμερα επιδαψιλεύετε όχι στο πρόσωπό μου αλλά στον θεσμό του Προέδρου της Δημοκρατίας. Επιτρέψατέ μου να αιτιολογήσω την θέση μου αυτή με μια και μόνη αναφορά, φυσικά δίχως να υποτιμώ -όλως αντιθέτως- την μακραίωνη, όπως ήδη τόνισα, πορεία του Τόπου σας στην Ιστορία και τον Πολιτισμό. Πρόκειται για την αναφορά που συνδυάζεται με τον σημερινό εορτασμό της 150ης Επετείου του Ολοκαυτώματος του Αρκαδίου.
- Το 1866 ήρθε η ώρα της Μεγάλης Κρητικής Επανάστασης που διήρκεσε έως το 1869. Οι Κρήτες πολέμησαν, με απαράμιλλο ηρωϊσμό και μοναδική φιλοπατρία, αλλά έμειναν σε μεγάλο βαθμό αβοήθητοι, οπότε τελικώς η Επανάσταση, ως γνωστόν, κατεστάλη. Το πιο σημαδιακό γεγονός αυτής της Επανάστασης, που συγκίνησε ολόκληρη την Ευρώπη, υπήρξε αναμφιλέκτως το Ολοκαύτωμα της Μονής Αρκαδίου. Το οποίο έλαβε χώρα στις 9 Νοεμβρίου 1866, ενώ η επίθεση των Τούρκων κατά της Μονής είχε ξεκινήσει την ακριβώς προηγούμενη μέρα.
Α. Η Ιερά Μονή Αρκαδίου, η οποία σύμφωνα με την παράδοση θεμελιώθηκε από τον αυτοκράτορα Ηράκλειο και ανοικοδομήθηκε, περί τον 5ο αιώνα, από τον Βυζαντινό Αυτοκράτορα Αρκάδιο -ενώ κατ’ άλλους από κάποιον μοναχό ονόματι Αρκάδιο- αποτέλεσε, λόγω της στρατηγικής της θέσης, το επίκεντρο των αγώνων από την έκρηξη κιόλας της Κρητικής Επανάστασης. Σ’ αυτήν άρχισαν να συγκεντρώνονται, από την 3η Μαρτίου του 1866, εξεγερμένοι Κρήτες, μ’ αποτέλεσμα τον Μάιο ο αριθμός τους να έχει φθάσει τους 1500 πολεμιστές. Σκοπός τους ήταν να εκλέξουν πληρεξουσίους για τις διάφορες επαρχίες της Κρήτης.
Β. Οι Τούρκοι ζήτησαν από τον Ηγούμενο Γαβριήλ Μαρινάκη να διώξει την Επαναστατική Επιτροπή από το Μοναστήρι με την απειλή ότι θα το καταστρέψουν, αλλά ο Ηγούμενος αρνήθηκε. Ο τουρκικός στρατός, αποτελούμενος από 15.000 τακτικό στρατό και υποστηριζόμενος από τριάντα κανόνια, υπό τον Μουσταφά Ναϊλή Πασά, εξεστράτευσε εναντίον της Μονής. Σ’ αυτήν υπήρχαν 964 ψυχές, 325 άνδρες και οι υπόλοιποι γυναικόπαιδα.
- Η επίθεση ξεκίνησε την 8η Νοεμβρίου. Την δεύτερη όμως ημέρα κι ενώ οι πρώτες τουρκικές επιθέσεις είχαν αποτύχει, ο Μουσταφά Ναϊλή Πασάς έφερε από το Ρέθυμνο τρία μεγαλύτερα πυροβόλα, τα οποία προσέθεσε σε όσα ήδη διέθετε ο στρατός του. Επέφερε έτσι πλήγματα στην θύρα και τα κάτω παράθυρα της Μονής.
Α. Οι Κρητικοί αρχικώς απέκρουσαν την επίθεση που διέταξε ο επικεφαλής των τουρκικών στρατευμάτων. Η εξωτερική γραμμή άμυνας, όμως, τελικώς διασπάται, σκοτώνεται ο Ηγούμενος Γαβριήλ και οι τούρκοι εισέρχονται στον περίβολο της Μονής.
Β. Εξαντλημένοι, και με βέβαιη την αιχμαλωσία και όλες τις συνακόλουθες ατιμώσεις, ο Κωνσταντίνος Γιαμπουδάκης από το χωριό Άδελε του Ρεθύμνου και ο γαριβαλδινός επαναστάτης, Εμμανουήλ Σκουλάς, από τ’ Ανώγεια του Ρεθύμνου, κλείνονται μαζί με άλλους πολεμιστές και γυναικόπαιδα στην πυριτιδαποθήκη. Η πυροδότηση των βαρελιών με το μπαρούτι προκάλεσε την καταστροφή της Μονής και τον θάνατο σχεδόν όλων των Ελλήνων που ευρίσκοντο στην Μονή –πλην ενός μοναχού και τριάντα περίπου γυναικοπαίδων- αλλά και περίπου τριών χιλιάδων Τούρκων.
III. Η Μονή Αρκαδίου κορύφωσε το αίτημα της κρητικής ελευθερίας και αναθέρμανε τα φιλελληνικά αισθήματα της Ευρώπης, αλλάζοντας σημαντικά τη νοοτροπία και την τακτική των ευρωπαϊκών δυνάμεων απέναντι στο Κρητικό ζήτημα.
Α. Ενεργοποιήθηκε όλος σχεδόν ο ευρωπαϊκός και αμερικανικός Τύπος και πολλοί διάσημοι διανοούμενοι, όπως ο Βίκτωρ Ουγκώ και ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι, μ’ αποτέλεσμα την αλλαγή στάσης των κυβερνήσεων των ισχυρών της εποχής απέναντι στους απελευθερωτικούς αγώνες της Κρήτης. Έτσι άνοιξε ο δρόμος για την κατάκτηση της ελευθερίας και, τελικώς, την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, μετά από μερικές δεκαετίες.
Β. Με την ανεξαρτητοποίηση της Κρήτης (1897), η πόλη του Ρεθύμνου άρχισε και πάλι ν’ αναπτύσσεται. Η άφιξη και εγκατάσταση χιλιάδων Ελλήνων Μικρασιατών προσφύγων που γλύτωσαν από την στυγερή Γενοκτονία, άνω των 6000, στο Ρέθυμνο και στα περίχωρά του, πραγματοποιήθηκε στο διάστημα 1922-1925, μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή πληθυσμών. Παρ’ όλες τις δυσκολίες της εποχής, η ένταξη των προσφύγων έγινε ομαλά κι αρμονικά και εφεξής το ένα τρίτο του πληθυσμού του Ρεθύμνου έχει μικρασιατικές ρίζες. Ρίζες που μπόλιασαν ευεργετικά, ιδίως την επέκεινα οικονομική και πολιτισμική ζωή του Ρεθύμνου.
Κύριε Δήμαρχε,
Φεύγοντας από το Ιερό της Μονής Αρκαδίου παίρνω μαζί μου, εκτός από τις νοερές αποσκευές μου, τις άριστες εντυπώσεις της λαμπρής φιλοξενίας που μου επιφυλάξατε, κυρίως δε την πεποίθηση ότι εσείς, οι Ρεθυμνιώτες αλλά και όλοι οι Κρήτες, έχετε βαθιά χαραγμένη στην ψυχή και στον νου σας το αίσθημα της ευθύνης για τη μοίρα του Τόπου, όπως περιγράφεται από τ’ ακόλουθα λόγια του μεγάλου Νίκου Καζαντζάκη: «Εγώ, εγώ μοναχός μου έχω χρέος να σώσω την Γης. Αν δεν σωθεί, εγώ θα φταίω». Αυτά τα διδάγματα, να είσθε βέβαιοι, θα οδηγούν τη σκέψη μου κατά την άσκηση των καθηκόντων μου ως το τέλος της θητείας μου, και όχι μόνον.
Ευχαριστώ, και πάλι, θερμώς.»