Η ΑΝΩΓΗ, μετά το αποκαλυπτικό έγγραφο του Υπουργείου Εξωτερικών, το οποίο τονίζει ότι πυρπολητής της Μονής Αρκαδίου ήταν ο Εμμ. Σκουλάς, δημοσιεύει σήμερα ένα ακόμα ντοκουμέντο που έρχεται να ρίξει άπλετο φως στην αλήθεια για το 1866, ξεκαθαρίζοντας κι αυτό με τη σειρά του ποιος ήταν ο κεντρικός πρωταγωνιστής στη Μεγάλη Θυσία για την Ελευθερία και την Αξιοπρέπεια.

Πρόκειται για την συγκλονιστική μαρτυρία του προξένου της Ρωσίας στο Ρέθυμνο, Γ. Σκουλούδη, ο οποίος αναφέρει ότι πυρπολητής της Μονής ήταν ο Εμμ. Σκουλάς.

Αυτόγραφη μαρτυρία με τίτλο «Ἀρκάδι 1866» από τα «Ἱστορικά Σημειώματα» του Γεωργίου Ζαχ. Σκουλούδη:

ΑΡΚΑΔΙ 1866

Ἡ 8 Νοεμβρίου εἶναι ἡ ἐνδοξοτέρα ἡμέρα τῷ βίῳ τῆς Κρήτης ὁ ἀδάμας ἐν τῷ πολυτελῆ κόσμῳ τοῦ μαρτυρικοῦ ’66. Αὔτη προξενεῖ ἱεράν φρίκην οὐ μόνον ἐν Κρήτη ἀλλά ἐν παντί τῷ Πανελληνίῳ ἀναμιμνήσκει ἀνορθῶσα τὰς τρίχας τῆς κεφαλῆς τὴν αὐταπαρνησίαν τῶν ἡρώων τῶν τοῦ ἡμετέρου τμήματος ἐπαρχιῶν οἵτινες μέτ’ αἰγλήεντος στεφάνου δόξης ἔστεψαν τῶν σπαθισμῶν μες τὴν ἱερωτάτην τῆς Κρήτης κορυφήν καὶ ἐφαίδρυναν τὸ κατηφές ἐκ τῶν ἀτυχιῶν καὶ […] ὑπό τοῦ τυραννικοῦ ὀνείδους προσώπου […] τὴν κεκυφυίαν κεφαλήν της κατέστησαν τὸ ὄνομά της περίπυστον, διεκήρυξαν ἀνὰ γῆν καὶ οὐρανόν τὸ Ἀρκάδι. Ἀντικατοπτρίζει τοὺς θυσιασθέντες μετά τοῦ λεοντόθυμου ποὺ ἔθεκεν πῦρ Ἐμμανουήλ Σκουλᾶ ἀνδρός ἀγωνισαμένου ὑπέρ τοῦ άνθρωπίνου δικαίου. Ἀναμνήσω τοῦ ἱεροῦ ἐκείνου καὶ σεμνοῦ δράματος τοῦ δίκην ἀστέρος λάμποντος ἐν τῷ στερεώματι τῆς γῆς ταύτης. Ἐκφράσω τὸν σεβασμόν πρὸς τοὺς Γαβριήλ, Δημακόπουλον τῶν Διοσκούρων Χαιρετῶν τῶν ἀτρομήτων Δασκαλάκηδων, τοῦ Βενιανάκη, τοῦ Κουτρούλη, τοῦ Παχλῆ, τοῦ Κούβου, τοῦ Δεληδράκου, τοῦ Σ. Καλαματιανοῦ, τοῦ Γιαμπουδάκη, τοῦ Ἀνθίμου, τοῦ Σαουνάτσου, τοῦ Ζαχαρία ἱσοτίμων πρὸς τοὺς ἐπίσης μεγακλεεῖς τῆς Κρήτης ἄνδρας Διογένην, καπετάν Τσελεπάκην, Σαββόπωλον VI Ἀλεβιζάκην, Τανζιδάκην, Παππᾶ Κρανιώτην Κοκκινίδην καὶ τέλος τὸν ἥρωα Πυρπολητήν Ἐμμανουήλ Σκουλᾶν.

Ἀποκαλυφθῶμεν πρὸ τῆς πανσέπτου ὑμῶν σοροῦ κλίνωμεν γόνυ πρὸ τοῦ ἀπλοῦ ἀλλά μαρμαίροντος καὶ διαυγάζοντος δόξα ἡρώων.