Πολιτισμός
22/08/2012
Η ομιλία της συγραφέας Αννας Τζιριπούλου- Ευσταθίου στα Υακίνθεια 2012
Oλυμπιακοὶ Ἀγῶνες
Τὸν ἀγῶνα τὸν Ὀλυμπικόν, στεφανίτην τε καὶ ἱερόν,
μέγιστον πάντων….
(Στράβωνος, Γεωγρ. HC 353)
Οἱ «πρῶτοι» Ὀλυμπιακοὶ Ἀγῶνες δὲν ἔγιναν τὸ 776 π.Χ. ὅπως ἐσφαλμένως, πολὺ συχνά, ἀναφέρεται. Τὸ 776 π.Χ. ἔχουμε τὴν πρώτη ἱστορικὴ Ὀλυμπιάδα, «ἀφ’ ἧς οἱ Ἕλληνες ἀριθμοῦσι τοὺς χρόνους».
(Ἀριστόδημος, Frg. T.L.G.).
Ὅπως γράφει καὶ ὁ Παυσανίας εἰς τὰ «Ἀρκαδικά» (22):
«Ὁ δὲ ἀγὼν ὁ Ὀλυμπικός, ἐπανάγουσιν αὐτὸν ἐς τὰ ἀνωτέρω τοῦ, ἀνθρώπων, γένους,
Κρὸνον καὶ Δία αὐτόθι παλαῖσαι λέγοντες…»
Διότι, ὅπως ἐπεξηγεῖ ὁ ἴδιος εἰς τὰ «Ἠλειακὰ» (Α΄7), «Διὸς τεχθέντος, ἐπιτρέψαι Ρέαν τοῦ παιδὸς τὴν φρουρὰν τοῖς Ἰδαίοις Δακτύλοις…». Ὅταν δηλαδὴ ἐγεννήθη ὁ Ζεύς, ἡ Ῥέα, ἡ μητέρα του, ἀνέθεσε τὴν ἐπιτροπείαν, τὴν φύλαξίν του εἰς τοὺς Κουρήτας, εἰς τοὺς Ἰδαίους Δακτύλους: τὸν Ἡρακλῆ (τὸν πρεσβύτερον), τὸν Παιωναῖον, τὸν Ἐπιμήδην, τὸν Ἰάσιον καὶ τὸν Ἴδαν…
«…τὸν δὲ Ἡρακλέα παίζοντα, εἶναι γὰρ δὴ αὐτὸν πρεσβύτερον ἡλικίᾳ,
συμβαλεῖν τοὺς ἀδελφοὺς ἐς ἅμιλλαν δρόμου, καὶ τὸν νικήσαντα ἐξ αὐτῶν,
κλάδῳ στεφανῶσαι κοτίνου… (κότινος=ἀγριελαία)
Ἡρακλεῖ οὖν πρόσεστι τῷ Ἰδαίῳ, δόξα τὸν τότε ἀγῶνα
διαθεῖναι πρώτῳ καὶ Ὀλύμπια ὄνομα θέσθαι».
Ἔθεσε δηλαδὴ στὸν ἀγῶνα τὸ ὄνομα Ὀλύμπια, ἐπειδὴ ὁ Ζεὺς ἐπρόκειτο νὰ βασιλεύση τοῦ Ὀλύμπου, νικώντας τὸν Κρόνο (=Χρόνο, ὅπως ἀλληγορεῖται ὁ Κρόνος).
«Κρόνον ὀνομάζει τὸν χρόνον…»
(Ἡράκλειτος, Ὁμηρικὰ Προβλήματα, 41.6)
Καὶ ὥρισε, αὐτὸν τὸν ἀγῶνα νὰ τὸν τελοῦν κάθε 4 (συμπληρωμένα) ἔτη καὶ στὴν ἀρχὴ τοῦ πέμπτου ἔτους, ἐπειδὴ οἱ Ἰδαῖοι Κουρῆτες, οἱ φύλακες τοῦ Διός, ἦσαν πέντε:
«Διὰ πέμπτου οὖν ἔτους αὐτὸν κατεστήσατο ἄγεσθαι,
ὅτι αὐτός τε καὶ οἱ ἀδελφοὶ πέντε ἦσαν ἀριθμόν».
Οἱ Κουρῆτες ἀπεκαλοῦντο Ἰδαῖοι Δάκτυλοι ὡς καταγόμενοι ἐκ τοῦ ὄρους Ἴδη τῆς Κρήτης. Δάκτυλοι δέ, ἐπειδὴ ἦσαν πέντε, ὅσοι καὶ οἱ δάκτυλοι τῆς χειρός.
Ἀργότερα, συγκεκριμένως 50 ἔτη μετὰ τὸν κατακλυσμὸν τοῦ Δευκαλίωνος, ὁ ἀπόγονος του Ἰδαίου Ἡρακλέους (καὶ ὄχι τοῦ Ἡρακλέους τῆς Ἀλκμήνης) ὁ Κλύμενος, μετέφερε τοὺς ἀγῶνας ἀπὸ τὴν Κρήτη στὴν Πελοπόννησο:
«Α΄8. Τούτων δὲ ὕστερον, Κλύμενον τὸν Κάρδυος, πεντηκοστῷ
μάλιστα ἔτει μετὰ τὴν συμβᾶσαν ἐπὶ Δευκαλίωνος ἐν Ἕλλησιν
ἐπομβρίαν, ἐλθόντα ἐκ Κρήτης, γένος ἀπὸ Ἡρακλέους ὄντα τοῦ
Ἰδαίου, τόν τε ἀγῶνα ἐν Ὀλυμπίᾳ θεῖναι καὶ Κούρησι τοῖς τε
ἄλλοις καὶ Ἡρακλεῖ τῷ προγόνῳ λέγουσιν ἱδρύσασθαι βωμόν…»
Ἀκολούθως ὁ Ὄξυλος (υἱὸς τοῦ Αἵμονος καὶ ἐγγονὸς τοῦ Πελασγοῦ) ἐτακτοποίησε τὰ τῶν ἀγώνων καὶ ἐπισημοποίησε τὴν τελετήν.
Μετὰ τὸν Ὄξυλο ὅμως οἱ ἀγῶνες παρήκμασαν, περιέπεσαν εἰς λήθην καὶ ἐξέλιπον, μέχρις ὅτου ἐβασίλευσεν εἰς τὴν Ἤλιδα ὁ Ἡρακλείδης Ἴφιτος, υἱὸς τοῦ Αἵμονος. «Ἐξέλιπεν ἄχρι Ἰφίτου τὰ Ὀλύμπια», γράφει ὁ Παυσανίας.
Καὶ συνεχίζει:
«…Χρόνῳ δὲ ὕστερον Ἴφιτος, γένος μὲν ὢν ἀπὸ Ὀξύλου…
τὸν ἀγῶνα διέθηκεν ἐν Ὀλυμπίᾳ, πανήγυρίν τε Ὀλυμπικὴν αὖθις (=ξανά)
ἐξ ἀρχῆς καὶ ἐκεχειρίαν κατεστήσατο, ἐκλιπόντα ἐπὶ χρόνον…
Τῷ δὲ Ἰφίτῳ, φθειρομένης τότε δὴ μάλιστα τῆς Ἑλλάδος ὑπὸ
ἐμφυλίων στάσεων καὶ ὑπὸ νόσου λοιμώδους, ἐπῆλθεν αἰτῆσαι τὸν
ἐν Δελφοῖς θεὸν λύσιν τῶν κακῶν· καὶ προσταχθῆναί φασιν ὑπὸ
τῆς Πυθίας ὡς αὐτόν τε Ἴφιτον δέοι καὶ Ἠλείους,
τὸν Ὀλυμπικὸν ἀγῶνα ἀνανεώσασθαι…
Δηλαδὴ ὁ Ἴφιτος, ἐπειδὴ τότε εἰς τὴν Ἑλλάδα συνέβαιναν πολλὰ κακά, ἐζήτησε τὴν συμβουλὴ τοῦ Μαντείου τῶν Δελφῶν… Καὶ ὁ Ἀπόλλων, διὰ τῆς Πυθίας, προσέταξε ἀνανέωσιν τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων…
Ὁ χρησμὸς ποὺ ἐδόθη πρὸς τοὺς Πελοποννησίους, ὑπῆρξε ὁ ἑξῆς:
Πελοποννησίοις: Ὦ γῆς ἀκρόπολιν πάσης Πηλοπηίδα κλεινὴν ναίοντες,
πρέσβεις τε βροτῶν πάντων καὶ ἄριστοι, φράζεσθ’ ἐξ ἐμέθεν χρησμὸν θεοῦ,
ὅττι κεν εἴπω. Ζεὺς ὑμῖν τελετῆς μῆνιν ἔχει ἣν διέχρησεν,
οὕνεκ’ ἀτιμάζοντες Ὀλύμπια πασινάνακτος Ζηνός,
τοῦ πρῶτος μὲν ἱδρύσατο καὶ θέτο τιμὴν Πεῖσος,
καὶ μετὰ τόνδε Πέλοψ, ὅτε δῆμον ἔναιεν Ἑλλάδα, θῆκε δ’ ἔπειτ’
ἔροτιν (=ἑορτὴν) καὶ ἔπαθλα θανόντι Οἰνομάῳ, τρίτατος δ’ ἐπὶ τοῖς,
παῖς Ἀμφιτρύωνος Ἡρακλέης ἐτέλεσσ’ ἔροτιν καὶ ἀγῶνα ἐπὶ μήτρῳ (=θείῳ)
Τανταλίδῃ Πέλοπι φθιμένῳ, τὸν δήποθεν ὑμεῖς λείπετε καὶ τελετήν.
Ἧς χωσάμενος (=γιὰ τὴν κακοποίησιν τῆς τελετῆς ὠργίσθη) κατὰ θυμόν, ὦρσε κακὸν λιμὸν παρὰ τοῖς καὶ λοιμόν,
ὃν ἔστι παῦσαι, ἀνορθώσαντας ἑορτὴν τῷ πάλιν αὖθις.
(TLG. Epigr. Gr. Appendix, Oracula 20)
Μὲ ἄλλα λόγια, ὁ Ζεὺς ὠργίσθη, «ἐμάνιασε», ἐπειδὴ ἀλλοίωσαν-ἀτίμασαν τοὺς Ὀλυμπιακούς, καὶ ἡ ἑορτὴ ἐξέπεσε. (Κάτι παρόμοιο γίνεται καὶ σήμερα… στὶς ἡμέρες μας… Ὁ ἀγὼν ἀπὸ «στεφανίτης ἱερὸς» κατήντησε «χρηματίτης ἀνίερος», διεθνές φεστιβὰλ–τσίρκο βαρβαρικῆς ὑπερβολῆς ποὺ ἐγγίζει τὰ ὅρια τῆς ὕβρεως).
Ὁ Ζεὺς τότε, γιὰ νὰ τοὺς τιμωρήση, ξεσήκωσε («ὦρσε») κακὸν λιμὸν (πεῖνα) καὶ λοιμὸν (μολυσματικὴ νόσο), μέχρις ὅτου ἀνορθώσουν καὶ πάλι τὴν ἑορτή, στὰ πλαίσια τοῦ ἑλληνικοῦ μέτρου. Ὁ Ἴφιτος ὑπακούοντας στὸν χρησμόν, ἀνανέωσε, ἐπανόρθωσε τὸν ἀγῶνα, ἀκολουθώντας τὰ θεσμικὰ πρότυπα.
«Ἰφίτου δὲ τὸν ἀγῶνα ἀνανεωσαμένου, τοῖς ἀνθρώποις ἔτι ὑπῆρχε τῶν ἀρχαίων λήθη καὶ κατ’ ὀλίγον ἐς ὑπόμνησιν ἤρχοντο αὐτῶν, καὶ ὁπότε τι ἀναμνησθεῖεν, ἐποιοῦντο τῷ ἀγῶνι προσθήκην… δρόμου μὲν ἆθλα ἐτέθη πρῶτον καὶ Ἠλεῖος Κόροιβος ἐνίκα…»
Εἰς τὰ ἐνδιάμεσα (μεγάλα) χρονικὰ διαστήματα, ἐτελοῦντο ποῦ καὶ ποῦ ἀγῶνες, πρωτοβουλίᾳ τοῦ ἑκάστοτε τοπικοῦ ἡγέτου ἢ ἥρωος. Συνοπτικῶς:
1) Ἡρακλῆς ὁ Ἰδαῖος ἱδρύει τοὺς ἀγῶνας ἐν Κρήτῃ.
2) Ὁ Κλύμενος (ἀπόγονος τοῦ Ἡρακλέους) μεταφέρει τοὺς ἀγῶνας εἰς τὴν Ὀλυμπίαν, 50 ἔτη μετὰ τὸν Κατακλυσμὸν τοῦ Δευκαλίωνος (Α΄ ἀναβίωσις).
3) Ὁ Ὄξυλος ἐπισημοποιεῖ καὶ διευθετεῖ τὰ τῶν ἀγώνων (Β΄ ἀναβίωσις).
4) Πεῖσος… Πέλοψ… Ἡρακλῆς Ἀλκμήνης… τελοῦν ἐνδιαμέσως Ὀλυμπιάδας (Γ΄… Δ΄… Ε΄… ἀναβιώσεις).
5) Ὁ Ἴφιτος ἐπαναφέρει τὰ λησμονημένα, πλέον, Ὀλύμπια κατόπιν ὑποδείξεως τοῦ Ἀπόλλωνος (ΣΤ΄ ἀναβίωσις).
Μετὰ ἀπὸ 27 Ὀλυμπιάδες ἀρχίζουν τὴν τακτικὴν χρονολόγησιν (Ζ΄ ἀναβίωσις, Α΄ ἱστορικὴ Ὀλυμπιάς (776 π.Χ.).
(Σημ.: Οἱ συμβατικὲς «συντηρητικὲς» χρονολογήσεις ἀποδέχονται ὅτι ἡ ὑπὸ τοῦ Ἰφίτου ἀναβίωσις συνέβη τὸ 884 π.Χ. καὶ ὅτι μετὰ ἀπὸ 27 Ὀλυμπιάδες (27×4=108 ἔτη) ἀρχίζουν τὶς τακτικὲς ἀναγραφὲς εἰς Ἀρχεῖα. Ὁπότε, 884-108=776 π.Χ., ἡ πρώτη ἱστορικὴ Ὀλυμπιάς. Εἶναι φανερὸ ὅμως ὅτι ἡ ἵδρυσις τῶν Ὀλυμπιακῶν Ἀγώνων εἶναι πολὺ ἀρχαιοτέρα καὶ ἀνάγεται εἰς ἐποχὴν ἡ ὁποία δὲν δύναται νὰ ὁρισθῆ ἐπακριβῶς. Τὸ Μέγα Ἐτυμολογικὸν (Βενετία 1899) εἰς τὸ λῆμμα «ἀθλῆσαι», συμφωνεῖ ὅτι οἱ ἀγῶνες ἤρχισαν «ὀλίγον μετὰ τὸν Κατακλυσμόν, ὡς καὶ τῶν ἄλλων πάντων τῶν ἐν Ἕλλησι καλῶν…».
Ὁ ἱστορικὸς Πολύβιος (ΙΣΤΟΡΙΑΙ ΣΤ΄ Ἀποσπάσματα-2) γράφει:
«2. Ἀναφέρει ὁ Ἀριστόδημος ὁ Ἠλεῖος ὅτι ἀπὸ τὴν εἰκοστὴν ἑβδόμην Ὀλυμπιάδα ἤρχισαν νὰ ἀναγράφωνται τὰ ὀνόματα τῶν ἀθλητῶν, ὅσοι δηλαδὴ ἀνεδεικνύοντο νικηταί.
Πρὸ αὐτῆς φυσικὰ κανενὸς τὸ ὄνομα δὲν ἀνεγράφη, ἐπειδὴ οἱ προγενέστεροι δὲν εἶχον φροντίσει. Εἰς δὲ τὴν εἰκοστὴν ὀγδόην, νικῶν εἰς τὸ ἀγώνισμα δρόμου ὁ Κόροιβος ὁ Ἠλεῖος, πρῶτος ἀνεγράφη. Καὶ ἡ Ὀλυμπιὰς αὐτὴ ἐτάχθη πρώτη καί ἀπ’ αὐτῆς χρονολογοῦν οἱ Ἕλληνες…».
«Τῇ 27ῃ Ὀλυμπιάδι–… ἡ Ὀλυμπιὰς αὕτη πρώτη ἐτάχθη, ἀφ’ ἧς Ἕλληνες ἀριθμοῦσι τοὺς χρόνους».
(Ἀριστόδημος Frg. TLG)
…πρώτη ἐτάχθη, δηλαδὴ πρώτη ἐτέθη ὡς ἐπίσημη ἀρίθμησις χρονολογιῶν ἔκτοτε. ΟΧΙ ὅμως ὅτι τότε ἱδρύθηκαν οἱ Ἀγῶνες.
Σημειωτέον: Εἰς τὴν Ὀλυμπίαν ἐτελοῦντο ἀπὸ πολύ παληὰ καὶ Γυνακεῖοι Ἀγῶνες, τὰ Ἡραῖα:
«Τιθέασι καὶ ἀγῶνα Ἡραῖα. Ὁ δὲ ἀγών ἐστιν ἅμιλλα δρόμου παρθένοις· οὐ πᾶσαι ἡλικίας τῆς αὐτῆς, ἀλλὰ πρῶται μὲν αἱ νεώταται, μετὰ ταύτας δὲ αἱ τῇ ἡλικίᾳ δεύτεραι, τελευταῖαι δὲ θέουσιν (=τρέχουν) ὅσαι πρεβύταται τῶν παρθένων εἰσί.
Ἀποδεδειγμένον μὲν δὴ ἐς τὸν ἀγῶνά ἐστι καὶ ταύταις τὸ Ὀλυμπιακὸν στάδιον, ἀφαιροῦσι δὲ αὐταῖς ἐς τὸν δρόμον τοῦ σταδίου τὸ ἕκτον μάλιστα. Ταῖς δὲ νικώσαις ἐλαίας τε διδόασι στεφάνους… Ἐπανάγουσιν δὲ καὶ τῶν παρθένων τὸν ἀγῶνα ἐς τὰ ἀρχαῖα, Ἱπποδάμειαν τῇ Ἥρᾳ ἐκτίνουσαν χάριν, ἑκκαίδεκα ἀθροῖσαι γυναῖκας καὶ σὺν αὐταῖς διαθεῖναι πρώτην τὰ Ἡραῖα…»
(Παυσανίας, Ἠλ., Α΄ 16)
(Ἡ Ἱπποδάμεια ἦτο θυγάτηρ τοῦ Οἰνομάου καὶ σύζυγος τοῦ Πέλοπος. –βλ. ἀνωτέρω–.
Ἐκ τοῦ Πέλοπος ἔλαβε τὸ ὄνομά της ἡ Πελοπόννησος!
Πέλοπος νῆσος ® Πελοπόννησος).
Ἀξίζει νὰ ἀναφερθοῦμε καὶ στὴν Κυνίσκα, κόρη τοῦ βασιλέως τῆς Σπάρτης Ἀρχιδάμου, τὴν πρώτη γυναῖκα Ὀλυμπιονίκην στὰ Ὀλύμπια, καὶ ὄχι στὰ Ἡραῖα.
«Ἐγένετο δὲ Ἀρχιδάμῳ καὶ θυγάτηρ, ὄνομα μὲν Κυνίσκα, φιλοτιμότατα δὲ ἐς τὸν ἀγῶνα ἔσχε τὸν Ὀλυμπικὸν καὶ πρώτη τε ἱπποτρόφησε, γυναικῶν, καὶ νίκην ἀνείλετο τὸ Ὀλυμπικὴν πρώτη. Κυνίσκας δὲ ὕστερον γυναιξὶ καὶ ἄλλαις καὶ μάλιστα ταῖς ἐκ Λακεδαίμονος γεγόνασιν Ὀλυμπικαὶ νῖκαι, ὧν ἐπιφανεστέρα ἐς τὰ νίκας οὐδεμίαν ἐστὶν αὐτῆς».
(Παυσ. Ἠλ. Α’ 10)
Δημοσιεύθηκε σε: Ανώγεια 28, 29 και 30 Σεπτεμβρίου 2012
Εκθεσιακός χώρος Αγροτικής Τράπεζας
ΟΡΓΑΝΩΤΙΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
1. Κώστας Μουτζούρης, πρόεδρος του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας
2. Ζαχαρένια Κεφαλογιάννη, φιλόλογος
3. Κώστας Ψυχογυιός, γραμματέας του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας
4. Ελπινίκη Νικολουδάκη- Σουρή, αν. καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Κρήτης
5. Αγάπη Καλομοίρη, δασκάλα
6. Βούλα Επιτροπάκη, ταμίας του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας
7. Νίκος Παπαδογιαννάκης, πρόεδρος της Ιστορικής και Λαογραφικής Εταιρείας
Ρεθύμνου, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης
8. Μανόλης Σειραγάκης, λέκτορας του Πανεπιστημίου Κρήτης
9. Ειρήνη Βογιατζή, πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλολόγων Νομού Ρεθύμνης
10. Γιώργης Καράτζης, μέλος του Δ.Σ. του Κέντρου Κρητικής Λογοτεχνίας
11. Βασίλης Χαρωνίτης, δάσκαλος – συγγραφέας
ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΉ ΕΠΙΤΡΟΠΗ
1. Γρηγόρης Σηφάκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
2. Φάνης Κακριδής, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων
3. Θεοχάρης Δετοράκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης
4. Μιχάλης Κοπιδάκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
5. Οδυσσέας Τσαγκαράκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης
6. Ευτύχιος Τωμαδάκης, ομότιμος καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
7. Αλέξης Πολίτης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Κρήτης
8. Χριστόφορος Χαραλαμπάκης, καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών
9. Κάρλος Κρίδα, καθηγητής Ισπανικής Λογοτεχνίας και πολιτισμού του Πανεπιστημίου Αθηνών
10. Μηνάς Αλεξιάδης, καθηγητής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Αθηνών
11. Ευάγγελος Αυδίκος, καθηγητής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας
12. Μανόλης Βαρβούνης, καθηγητής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Θράκης
13. Hisham Darwish, αν.καθηγητής κλασικής Φιλολογίας του Πανεπιστημίου του Καΐρου και Μορφωτικός Ακόλουθος της Πρεσβείας της Αιγύπτου στην Ελλάδα
14. Χρυσούλα Χατζητάκη-Καψωμένου, αν. καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης
15. Αριστείδης Δουλαβέρας, επ. καθηγητής Λαογραφίας του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου
16. Γεώργιος Αικατερινίδης, δ. Λαογραφίας, επίτ. διδάκτορας του Πανεπιστημίου
Κρήτης (Φ.Κ.Σ.), τ.διευθυντής Ερευνών του Κέντρου Λαογραφίας της Ακαδημίας Αθηνών
Στον πλαίσιο των πολιτιστικών εκδηλώσεων «Ανώγεια Αύγουστος 2012» θα πραγματοποιηθεί η Παρουσίαση του βιβλίου του Ορέστη Μανούσου «Πάτρικ –Λη Φέρμορ: ο τελευταίος ήρωας της Αγγλίας» την Παρασκευή 17 Αυγούστου στην Πλατεία Μειντάνι, 9:30μ.μ. με ομιλητές τους, Ορέστης Μανούσο, Μιχάλη Τρούλη, Βασίλη Σπαχή και Λευτέρη Χαρωνίτη.
Αποσπάσματα θα διαβάσουν: ο Δ. Μανούσου, και η Κλειώ Φανουράκη.
Η βραδιά θα κλείσει με μουσική Βιολί- τσέλο: Ζούτσας Ηλίας
Λίγα λόγια για το Βιβλίο
Από τον Εκδότη
ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΒΙΒΛΙΟΥ…
Ένας ιδιοφυής συγγραφέας… Ένας μεγάλος φιλέλληνας…
Ένας τολμηρός αγωνιστής της Κρητικής Αντίστασης
O Ανωγειανός καθηγητής και συγγραφέας Oρέστης Μανούσος μάς παρουσιάζει το τέταρτο βιβλίο του για τον Πάτρικ Λη Φέρμορ, μια σημαντική πολυσχιδής φυσιογνωμία που αγάπησε την Ελλάδα και πολέμισε για την ελευθερία της.
Πολύ νέος, σε ηλικία μόλις 18 ετών, το Δεκέμβριο του 1933, το ανυπότακτο πνεύμα του Πάτρικ Λη Φέρμορ τον ώθησε να ξεκινήσει μια μακριά οδοιπορία, που τον οδήγησε από την Ολλανδία μέχρι την Κωνσταντινούπολη.
Όταν ξέσπασε ο Δεύτερος Παγκόσμιος, κατατάχτηκε στους «Ιρλανδούς φρουρούς». Η γλωσσομάθειά του τον οδήγησε στη θέση συμβούλου του Ελληνικού Στρατού στον ελληνοϊταλικό πόλεμο, στην Αλβανία. Κατόπιν βρέθηκε στην Αλεξάνδρεια, μέλος της ομάδας ειδικών επιχειρήσεων, για την οποία εργάστηκε στην Κρήτη έντονα και με μεγάλη επιτυχία για το υπόλοιπο του πολέμου. Αγάπησε τους Κρητικούς και έζησε μαζί τους στα κρητικά βουνά σχεδόν δύο χρόνια.
Στις 26 Απριλίου 1944 οργάνωσε την απαγωγή του Γερμανού στρατηγού Χάινριχ Κράιπε. Ο Λη Φέρμορ, μαζί με Βρετανούς κομάντο και Κρητικούς αγωνιστές, έγιναν η σκιά του Κράιπε και κατάφεραν να τον απαγάγουν, να τον οδηγήσουν σε μια σπηλιά του Ψηλορείτη, περνώντας από είκοσι δύο μπλόκα των ναζί, και τελικά να τον μεταφέρουν στο Κάιρο – μια πράξη που έμελε να τον αναδείξει σε εμβληματική μορφή των ηρώων του Κρητικού Αγώνα!
Η αγάπη του για την Ελλάδα συνεχίστηκε και μετά τον πόλεμο, αφού έζησε μέχρι το τέλος της ζωής του στην Καρδαμύλη, στην ακτή της Πελοποννήσου. Ο Λη Φέρμορ ήταν σταθερά ο ευνοούμενος Βρετανός για τους Έλληνες, ενώ παρέμεινε μέχρι το θάνατό του ένας υποδειγματικός Βρετανός τζέντλεμαν.
Το βιβλίο αυτό αποτελεί ένα χρονικό της πορείας και των ταξιδιών του Πάτρικ Λη Φέρμορ, καθώς και της συμμετοχής του στη Μάχη της Κρήτης και την Αντίσταση, διανθισμένο με σχόλια προσωπικοτήτων για τη ζωή και το έργο του.
Του π. Ανδρέα Κεφαλογιάννη
Σύγχρονο ολοκαύτωμα, το σημερινό ολοκαύτωμα… Η καταστροφή της ελπίδας των ανθρώπων, η καταστροφή των δικαιωμάτων τους, η καταστροφή της ελευθερίας τους.
Με τούτα τα απόλυτα δεδομένα, την καθημερινότητα της βίας και της απρέπειας, δεν υπάρχει πλέον δημοκρατία, μόνο τρομοκρατία, επιβολή του νέου φασισμού στον κόσμο και μάλιστα από πού; Από την Ευρώπη του πολιτισμού.
Δεν υπάρχει ελευθερία, όλοι είμαστε σκλάβοι των διεθνών σκοτεινών συμφερόντων. Με την οικονομία να ανάγεται σε υπερεξουσία για την κατάλυση όλων των ελπίδων της ανθρωπότητας.
Αυτό είναι το μέγα ολοκαύτωμα –σήμερα πια- που οδηγεί στην ανθρώπινη απόγνωση ,στη μη αλληλεγγύη, στα μη δικαιώματα. Που οδηγεί μόνο στην απομύζηση των σκέψεων, των υποστάσεων και των δυνατοτήτων του κάθε ανθρώπου, του κάθε ευρωπαίου πολίτη, του κάθε πολίτη του κόσμου.
Ανάγκη για περισυλλογή για σιωπή αλλά και εγρήγορση η σημερινή επέτειος του ολοκαυτώματος και της ισοπέδωσης των Ανωγείων, όπου έγιναν τα φρικτά αίσχη που έκανε ο ναζισμός και ακούστηκαν, μαθεύτηκαν σε ολόκληρο τον κόσμο. Σιωπή από τον κόσμο… Πέρα ακόμα και από κάθε άλλη γνωστή ή μη θηριωδία των Ναζί, τα μεγάλα ολοκαυτώματα, τα στρατόπεδα, η χιτλερική Γερμανία κατέστρεψε την Κρήτη ολόκληρη με 10 ολοκαυτώματα, με τεράστιες βαρβαρότητες, οι οποίες σήμερα επαναλαμβάνονται. Με τα πεδία πυραύλων και με όλους τους κινδύνους που επικρέμονται στις κεφαλές των Ανωγειανών, των Ηρακλειωτών, των Χανιωτών, των Καντανιωτών, των Βιαννιτών και όλων των άλλων κατεστραμμένων σημείων της μάχης της Κρήτης, που αυτή την ώρα ακόμα δεν μπορούν να σβήσουν τη βαριά οδύνη των πολεμικών καταστροφών του β’ παγκοσμίου πολέμου, τον οποίο συνεχίζουν με τον σύγχρονο οικονομικό πόλεμο της νέας καταστροφής του κόσμου. Για την υπεροχή πάλι της Γερμανίας, που δεν έβαλε κουκούτσι μυαλό, αλλά ζητάει νέα καταστροφή και του απατού της και όλων των άλλων ευρωπαϊκών λαών.
Εμείς θυμούμαστε τους νεκρούς μας.
Εμείς θυμούμαστε τη καταστροφή.
Εμείς δεόμεθα για την ανάπαυση όλων των ψυχών και όλων των ψυχών του κόσμου με βάση την Χιροσίμα που πριν 10 μέρες από την καταστροφή των Ανωγείων, συνέβη αυτό το τρομακτικό άνοιγμα του κουτιού της Πανδώρας που στένεψε πια την ζωή των ανθρώπων και την έχει θέσει από τότε 67 χρόνια περασμένα σε έσχατο κίνδυνο ανά πάσα στιγμή.
Γιατί πλέον δε μετρούμε τον πολιτισμό μετά χριστό, γιατί ο πολιτισμός μετά χριστό ήταν και είναι η ελπίδα κάθε χρόνο του κυκλικού χρόνου, ήταν και είναι η συγνώμη ,ήταν και είναι η συγχώρεση.
Μετά τη Χιροσίμα όμως δεν υπάρχει έλεος ,υπάρχει μόνο καταστροφή ολόκληρου του πολιτισμού. Αναρωτιόμαστε όμως το Γιατί. Γιατί;
Πολλές φορές αυτές τις μέρες προσπάθησα να γράψω αυτό το κείμενο. Κάθε φορά βίωνα μια άρνηση. Δεν μπορούσα να καθίσω στην καρέκλα, δεν μπορούσα να συγκεντρωθώ. Ίσως γιατί ξέρω ότι αυτό το κείμενο ρίχνει ουσιαστικά την αυλαία στο 1Ο «Ιδαίον Άντρον» που διοργανώσαμε. Μετά από το πάθος και την ένταση αρκετών μηνών, πρέπει να γραφτεί ένας επίλογος κι αυτό είναι κάτι όχι ευχάριστο.
Για να πω την αλήθεια, δεν θα ήθελα να το γράψω αυτό το κείμενο. Θα προτιμούσα να πέσω με τα μούτρα στο σχεδιασμό της νέας χρονιάς που κάνουμε αυτές τις μέρες στο σύλλογο. Η παρτίδα τελείωσε και ήταν αναμφίβολα επιτυχημένη. Τώρα ξαναστήνουμε τα κομμάτια στην αρχική θέση και το νέο ταξίδι ξεκινάει. Έχουμε πολλά πράγματα ως στόχους. Δεν ξέρω τι από όλα αυτά θα καταφέρουμε τελικά να υλοποιήσουμε απ’ τον Σεπτέμβριο, αλλά και μόνο που θα μπούμε και πάλι στην δημιουργική διαδικασία της …νέας παρτίδας, είναι κάτι που μας γεμίζει δύναμη.
Ωστόσο, πρέπει να κάνουμε μια μικρή …ανάλυση σε αυτήν που μόλις τελείωσε.Ο Λευκορώσος GM Nikita Maiorov (6/7) ήταν τελικά ο νικητής του 1ου open «Ιδαίον Άντρον», καθώς στον τελευταίο γύρο νίκησε τον προπορευόμενο ως εκείνη τη στιγμή Σέρβο GM Misa Pap (5,5/7). Την 3η θέση (σε ισοβαθμία με τον Μίσα) κατέλαβε ο GM Σπύρος Σκέμπρης.
Στην 4η θέση ο Γιώργος Γκούμας με 5/7, 5ος ο GM Marijan Petrov επίσης με 5/7, ενώ στην 6η θέση βρέθηκε ο Έκτορας Αζής Αζίζης (5/7). Με τους ίδιους βαθμούς, 7ος, ο Αλέξανδρος Τσιλίδης.
Πρώτη γυναίκα τερμάτισε η WIM Εύα Κόντου. Στην 2η θέση η Ελένη Στούμπου και 3η η Βιργινία Ψωμά.
Πρώτη κάτω του 2000 ήταν η Τόνια Χριστοδουλάκη.
Κάτω των 18, την 1η θέση κατέλαβε ο Παντελής Τζουγανάκης, 2ος ο Σεβαστιανός Παπαδογιάννης και 3ος ο Σταύρος Ελευθεράκης.
1ος κάτω του 1600 ο Παναγιώτης Ελευθεράκης.
Στους Ανωγειανούς σκακιστές κάτω των 18 ετών, 1ος ήταν ο Δημήτρης Νταγιαντάς, 2ος ο Γιώργος Χαιρέτης και 3ος ο Γιάννης Μέμος. Αντίστοιχα για τα κορίτσια, την 1η θέση κατέλαβε η Δέσποινα Σαλούστρου, 2η η Σφυρή-Μπαγκέρη Ολυμπία και 3η η Λευκή Δραμουντάνη.
Στις παράλληλες εκδηλώσεις το ενδιαφέρον συγκέντρωσαν τα δύο σιμουλτανέ (ο Γιώργος Γκούμας έπαιξε εναντίον 12 αντιπάλων και έκανε 12-0, ενώ το τυφλό σιμουλτανέ έκανε τελικά ο Νικίτα Μαϊόροβ, καθώς ο Μίσα Παπ που ήταν προγραμματισμένο να το κάνει, έπαιξε εκείνη τη μέρα σχεδόν έξι ώρες παρτίδα εναντίον του Πετρόφ, την οποία τελικά και κέρδισε με πολύ όμορφο τρόπο), καθώς και οι διαλέξεις των IM Ηλία Κουρκουνάκη και FM Μιχάλη Χατζηδάκη.
Επίσης η εκδρομή στο Ιδαίον Άντρον ήταν μια μυσταγωγία γι’ αυτούς που συμμετείχαν.
Τα βράδια, το ξενυχτάγαμε κανονικά στο Μεϊντάνι, υπήρχε δεν υπήρχε πρωινός γύρος την επόμενη μέρα.
Η κιθάρα πέρναγε από τα χέρια του Σπύρου και της Ιωάννας, σε αυτά της Ελένης και του Έκτορα. Και η ρακί έρεε…
Μετά το τέλος του τουρνουά, ο Ηλίας και η Μαριέττα έμειναν για μία εβδομάδα ακόμα. Περάσαμε πραγματικά όμορφα, ενώ κάναμε και 7 προπονήσεις, προσφορά του Ηλία, τις οποίες μικροί και μεγάλοι – ειδικά τα παιδιά – τις απόλαυσαν.
Θέλουμε να ευχαριστήσουμε όλες τις σκακίστριες και όλους τους σκακιστές που μας τίμησαν με την παρουσία τους.
Όλους όσους επίσης βοήθησαν – με όποιο τρόπο – να γίνει το 1ο «Ιδαίον Άντρον».
Ξέρουμε τι πήγε καλά. Ξέρουμε ποια πράγματα έχουν περιθώρια βελτίωσης. Υποσχόμαστε ότι θα δουλέψουμε και θα παλέψουμε η επόμενη διοργάνωση να είναι ακόμα πιο άρτια.
Θα ήθελα να κλείσω αυτό το κείμενο με μερικά λόγια που δεν είναι δικά μου. Ανήκουν σε επισκέπτρια των Ανωγείων, συνοδό σκακιστή και νομίζω αποτυπώνουν με πολύ όμορφο τρόπο αυτό που συνέβη (ή ίσως αυτό που συμβαίνει πάντα) στα Ανώγεια.
Το παρακάτω κείμενο λοιπόν, γράφτηκε την τελευταία μέρα του τουρνουά και παραδόθηκε σε εμάς πριν την τελετή λήξης.«Ανώγεια: Βαριάντες ενός μη σκακιστικού μυαλού.
Με αφορμή το 1ο σκακιστικό τουρνουά των Ανωγείων, που σήμερα φθάνει στο τέλος του, βρέθηκα να εμπλέκομαι σιωπηλά σε μια πρωτόγνωρη μη σκακιστική βαριάντα.
Ως επισκέπτρια και μη εξοικειωμένη με τις σκακιστικές στρατηγικές, τα συναισθήματα ήταν ανάμεικτα ερχόμενη στα Ανώγεια. Η Άνω Γη του Ψηλορείτη, ανέκαθεν αποτελούσε πρόκληση για έναν μη «γνώστη». Άγνωστη μέσα σε αγνώστους βρέθηκα να αφουγκράζομαι την ενέργεια που αναδύεται από την γυμνή πέτρα και εντελώς αναπάντεχα μου αποκαλύφθηκε η ιστορική αλήθεια του βράχου. Μια αλήθεια γονιδιακά μεταφερόμενη και εγγεγραμμένη σε κάθε Ανωγειανή ασκητική φιγούρα.
Φιγούρες ασπρόμαυρες σαν πιόνια πάνω σε σκακιέρα, διάγουν τις δικές τους βαριάντες ζωής. Μαύρες όπως το χρώμα της ενδυμασίας τους και λευκές όπως το φως που αναδύεται από την διαύγεια και την καθαρότητα της σκέψης και της ψυχής τους.
Φεύγοντας, τα συναισθήματα δεν είναι πλέον ανάμεικτα. Ο Ανωγειανός με μύησε στην προσφορά της φιλοξενίας και εγώ, ο επισκέπτης, ανανέωσα την υπόσχεση μου για την επιστροφή του γυρισμού»
Σήμερα τα Ανώγεια τίμησαν την 68η επέτειο του ολοκαυτώματος της πόλης, παρουσία εκπροσώπων του ελληνικού κοινοβουλίου, της στρατιωτικής ηγεσίας του δικαστικού, πνευματικού και πολιτιστικού χώρου. Παρόντες επίσης δήμαρχοι και εκπρόσωποι των μαρτυρικών πόλεων της Ελλάδας οι οποίες υπέστησαν ολοκαυτώματα. Εκεί ήταν και ο δήμαρχος της κατεχόμενης Μόρφου στην Κύπρο Χαράλαμπος Πίττας, ο δήμος του οποίου ενεγράφη χθες στο μητρώο του Δικτύου Μαρτυρικών Πόλεων και χωριών της Ελλάδας.
«Οφείλουμε σεβασμό και στεκόμαστε με συγκίνηση μπροστά στους ήρωες του ολοκαυτώματος και όλους όσοι αγωνίστηκαν να ξαναστήσουν τον ισοπεδωμένο και κατεστραμμένο τόπο τους», είπε στις δηλώσεις της η υπουργός Τουρισμού Όλγα Κεφαλογιάννη, η οποία φανερά συγκινημένη ανέφερε πως είναι η πρώτη επέτειος που έρχεται στα Ανώγεια χωρίς τον πατέρα της και για χρόνια βουλευτή του νομού Γιάννη Κεφαλογιάννη. «Μας μιλούσε πάντα για την ιστορία του τόπου μας, τον αγώνα των Ανωγειανών, τους ήρωες και αγωνιστές οι οποίοι μέσα από την αλληλεγγύη και τη συνεργασία κατάφεραν τα σπουδαία… Είμαι περήφανη, είμαστε περήφανοι».
«Από τα Ανώγεια της ορθοδοξίας και του πολιτισμού, στέλνουμε το μήνυμα ελπίδας, δικαιοσύνης, αισιοδοξίας, στοιχεία απαραίτητα για τους δύσκολους καιρούς που βιώνει η χώρα και ο τόπος μας», δήλωσε ο μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου Ευγένιος.
«Το πολιτικό μήνυμα της επετείου του ολοκαυτώματος των Ανωγείων, αφορά στην ανάγκη για μία πανευρωπαϊκή αντίσταση των εργαζομένων εναντίον του σύγχρονου κοινωνικού ολοκαυτώματος», δήλωσε ο βουλευτής Ρεθύμνου του ΣΥΡΙΖΑ Ανδρέας Ξανθός. «Παράλληλα όμως οφείλουμε να αντισταθούμε απέναντι στον αναδυόμενο κίνδυνο του νεοφασισμού ο οποίος λόγω των συνθηκών βρίσκει πρόσφορο έδαφος και αναπτύσσεται», επισήμανε ο κ. Ξανθός.
«Οι Ανεξάρτητοι Έλληνες πιστεύουμε ότι η Ελληνική κυβέρνηση πρέπει άμεσα με όλα τα νόμιμα μέσα να διεκδικήσει τις γερμανικές οφειλές, δηλαδή τις αποζημιώσεις για τα θύματα που εκτελέστηκαν από τους ναζί, αποζημιώσεις για τις καταστροφές σε υποδομές καθώς επίσης και για το αναγκαστικό κατοχικό δάνειο», ανέφερε στις δηλώσεις ο βουλευτής Ηρακλείου του κόμματος, Νότης Μαριάς.
Από την πλευρά του ο δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης τόνισε ότι πρέπει όλοι να έχουμε το κεφάλι ψηλά. «Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να αγωνιστούμε για ελευθερία επιβίωση και ευημερία. Στόχος μας είναι η διατήρηση της μνήμης που μπορεί να αποτελέσει αξιακό συστατικό ώστε όσοι αγωνίζονται να αντέξουν στις δυσκολίες», συμπλήρωσε.
Τα γεγονότα του Αυγούστου 1944
«Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρον της αγγλικής κατασκοπίας εν Κρήτη και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το φόνο του λοχία φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτόν φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον στρατηγόν Φον Κράιπε χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσομεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου».
Με αυτή τη διαταγή που υπέγραφε στις 13/8/1944 ο «διοικητής φρουρίου Κρήτης, στρατηγός Χ. Μίλλερ, τα Ανώγεια ισοπεδώθηκαν για τρίτη φορά, από τα γερμανικά κατοχικά στρατεύματα.
Το χρονικό που οδήγησε στο ολοκαύτωμα υπάρχει στο Ιστορικό Αρχείο του δήμου Ανωγείων, όπου μεταξύ άλλων αναφέρονται και τα εξής:
«Κορυφαίο γεγονός της Αντίστασης του αγωνιζόμενου λαού των Ανωγείων, υπήρξε η καταστροφή και ισοπέδωση του χωριού του. Τον Αύγουστο του 1944 πραγματοποιήθηκε το 3ο ολοκαύτωμα των Ανωγείων (1822, 1867, 1944). Άρχισε τη 13η Αυγούστου και κράτησε μέχρι το τέλος του ίδιου μήνα. Στο Αρμί, την κεντρική πλατεία του χωριού βρίσκεται εγχάρακτη η διαταγή του Γερμανού στρατηγού φρουράρχου Κρήτης. Η εξουδετέρωση και σύλληψη του αναφερόμενου στη διαταγή φρούραρχου Γενί-Καβέ και της φρουράς του (8 άτομα) πραγματοποιήθηκε την 7-8-1944 στην περιοχή Σφακάκι Ανωγείων, από ενδεκαμελή ομάδα του εφεδρικού Ε.Λ.Α.Σ. To σαμποτάζ της Δαμάστας πραγματοποιήθηκε το πρωί της 8-8-1944, στον κεντρικό τότε αμαξωτό δρόμο της Κρήτης και σε μικρή απόσταση δυτικά του χωριού Δαμάστα από ομάδα ανταρτών της Ε.Α.Ο. “O ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ” και είχε σαν αποτέλεσμα την ισοπέδωση και του χωριού Δαμάστα και την εκτέλεση των αντρών που πιάστηκαν σ’ αυτό από τους Γερμανούς. Μετά την έκδοση της διαταγής που προαναφέραμε, Γερμανοί στρατιώτες, πραγματοποιούν την κύκλωση των Ανωγείων, την 13-8-1941 και αρχίζουν το μακάβριο έργο των εκτελέσεων, της λεηλασίας και της καταστροφής, αφού πρώτα απομάκρυναν τα γυναικόπαιδα που βρέθηκαν μέσα σ’ αυτά, μαζί με ελάχιστους ανίκανους γέροντες. To σύνολο των αντρών και αγοριών είχαν καταφύγει στα λημέρια των ανταρτών και στις δυσπρόσιτες χαράδρες και σπηλιές του Ψηλορείτη… όμως μέχρι και σήμερα αυτό που κρατούν ως σημαία τους οι Ανωγειανοί, είναι η ουσία της Μαντινάδας ενός καθαρού και λαϊκού ανθρώπου του Αριστείδη Χαιρέτη που λέει: “Την ιστορία του Χωριού, θα πω με λίγα λόγια, ότι τα ‘κάψαν τρεις φορές, και πάλι είν’ Ανώγεια”».