Ιστορία
Ο ΚΑΠΕΤΑΝ ΜΙΧΑΛΗΣ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΚΑΖΑΝΤΖΑΚΗ
29/03/2011
¨Βασικός άξονας των βιβλίων του Νίκου Καζαντζάκη είναι η εσωτερική ελευθερία και η αξιοπρέπεια του ανθρώπου, η κοινωνική δικαιοσύνη, η τόλμη, όπως εκφράζεται στον φιλοσοφικό του όρο «η Κρητική Ματιά», να κοιτάζεις άφοβα τον φόβο, να ζεις τη ζωή των θνητών και να συμπεριφέρεσαι σαν να είσαι αθάνατος, να αγωνίζεσαι για την καταξίωση της ψυχής, μιας ψυχής διαρκώς πεινασμένης και ανικανοποίητης, που κατατροπώνει και κατατρώει τη σάρκα και οδηγεί σε πνευματική υπέρβαση και λύτρωση. Η ζωή του, λέει ο ίδιος, ήταν ένας κακοτράχαλος ανήφορος, που τον ανέβαινε η σαρανταπληγιασμένη ψυχή του για να φτάσει τον σκοτεινό, τον μυστηριώδη όγκο του Θεού και να ενωθεί μαζί του. Ο ”καπετάν Μιχάλης”, το τελευταίο μυθιστόρημα του ,τον καθιστά τον μεγαλύτερο ίσως μυθιστοριογράφο της Μεσογείου.
”Οταν άρχισα τώρα στα γεράματα να γράφω τον “Καπετάν Μιχάλη”, ο κρυφός μου σκοπός ήταν τούτος: να σώσω, ντύνοντας το με λέξεις, το όραμα του κόσμου όπως τον δημιούργησαν τα παιδικά μου μάτια. Κι όταν λεω τ’ όραμα του κόσμου, θέλω να πω το όραμα της Κρήτης. Δεν ξέρω τι γίνουνταν, την εποχή εκείνη στα άλλα παιδιά της λευτερωμένης Ελλάδας, μα τα παιδιά της Κρήτης ανάπνεαν έναν αέρα τραγικό στα ηρωικά και μαρτυρικά χρόνια του Καπετάν Μιχάλη, όταν οι Τούρκοι πατούσαν ακόμα τα χώματα μας και συνάμα άρχιζαν ν’ ακούγονται να ζυγώνουν τα αιματωμένα φτερά της Ελευτερίας. Στην κρίσιμη αυτή μεταβατική στιγμή, τη γεμάτη πυρετό κι ελπίδες, τα παιδιά της Κρήτης γίνουνταν γρήγορα άντρες. Οι ανύπνωτες έγνοιες των μεγάλων γύρα τους για την πατρίδα, για τη λευτεριά, για το Θεό που προστατεύει τους χριστιανούς, για το Θεό που σηκώνει το σπαθί του να διώξει τους Τούρκους, κατασκέπαζαν τις συνηθισμένες χαρές και στεναχώριες του παιδιού.
Από πολύ νωρίς, ζώντας την έτοιμη κάθε στιγμή να ξεσπάσει σύγκρουση, είχαμε ψυχανεμιστεί πως στον κόσμο τούτον δυο μεγάλες δυνάμες παλεύουν: ο Χριστιανός κι ο Τούρκος, το Καλό και το Κακό, η Ελευτερία κι η Τυραννία και πως η ζωή δεν είναι παιχνίδι, είναι αγώνας. Κι ακόμα τούτο: πως θα έρθει μέρα που θα Πρέπει να μπούμε κι εμείς στον αγώνα. Το ‘χαμε πάρει απόφαση από πολύ μικροί πως ήταν γραφτό μας, αφού γεννηθήκαμε Κρητικοί, το Πρέπει αυτό να κυβερνάει τη ζωή μας.”
Η έντονη προσωπικότητα του πατέρα του υπήρξε καθοριστική για τον Νίκο Καζαντζάκη, τον σημάδεψε σε πολλές εκφάνσεις της ζωής του και έγινε ο κεντρικός ήρωας του Καπετάν Μιχάλη. Προσωπικότητα με έντονα τα χαρακτηριστικά της κρητικής νοοτροπίας και ανυπότακτο πνεύμα -έλαβε μέρος στις τελευταίες κρητικές επαναστάσεις- επηρέασε βαθιά τον Νίκο Καζαντζάκη δημιουργώντας του αντιφατικά συναισθήματα.
Το μυθιστόρημα λοιπόν διαδραματίζεται στην Κρήτη, στη διάρκεια της τουρκικής κατοχής, και ο Καπετάν Μιχάλης είναι ο ηρωικός καπετάνιος της Ελληνικής Επανάστασης στο νησί. Όσο για την Eλευθερία και το Θάνατο, τα δύο αυτά άκρα παριστάνονται μέσα από τον Kαπετάν Mιχάλη, ο οποίος απεικονίζει στη σκέψη και στην πράξη εκείνο το ασύλληπτο χαρακτηριστικό που οι Έλληνες ονομάζουμε “φιλότιμο”. O Kαπετάν Mιχάλης φλέγεται από πάθος για την απελευθέρωση του νησιού του· κι όμως το φιλότιμό του του επιτρέπει να γίνει αδερφοποιτός ενός Tούρκου μπέη που αγαπά· αναμιγνύουν το αίμα τους σε ένα τάσι και παίρνουν όρκο στο Mωάμεθ και το Xριστό αντίστοιχα καθώς το ανακατεύουν με τα μαχαίρια τους.
“Eίναι λαοί και άνθρωποι“, γράφει ο Kαζαντζάκης, “που φωνάζουν το Θεό με την προσευκή και με τα κλάματα· ή με την εγκαρτέρηση και τη φρόνιμη απαντοχή· ή με βλαστήμιες· οι Kρητικοί με το τουφέκι. Στέκουνται απόξω από την πόρτα του Θεού και βροντούν το τουφέκι ν’ ακούσει. «Aνταρσία!» ουρλιάζει ο Σουλτάνος που ακούει πρώτος την τουφεκιά και ξαποστέλνει φρενιασμένος πασάδες, νιζάμηδες και παλούκια. «Aυθάδεια ! » φωνάζουν οι Φράγκοι κι αμολνούν τ’ ατσαλένια θωρακωτά τους. […] «Yπομονή, φρονιμάδα, μη με βάλετε στα αίματα ! » παρακαλιέται η φτωχομάνα η Eλλάδα και τρέμει. «Eλευτερία ή Θάνατος ! » αποκρίνονται οι Kρητικοί και βροντούν την πόρτα του Kυρίου .
H Kρητική διάλεκτος είναι αδιαμφισβήτητα πλούσια και δυνατή και η επιδέξια και επιλεκτική χρήση της από τον τεχνιτη του λόγου Νίκο Καζαντζάκη χαρίζει στο μυθιστόρημα μια γνησιότητα που οι ρυθμοί του μας θυμίζουν τους επιβλητικούς αρχαίους χορούς της Kρήτης που επιβιώνουν μέχρι σήμερα!
Ιωάννα Μπισκιτζή
Λέκτορας Κλασικής Φιλολογία
Δημοσιεύθηκε σε: 
Ο καθηγητής Γιώργος Διαλυνάς
Αιδεσιμότατοι, Κ. Δήμαρχε, κύριοι εκπρόσωποι των τοπικών αρχών, κύριοι Διευθυντές των σχολικών μονάδων, κυρίες και κύριοι,
Όσα χρόνια κι αν περάσουν, η 25η Μαρτίου θα παραμένει η κορυφαία, μοναδική και ταυτόχρονα διπλή γιορτή για κάθε Έλληνα, για κάθε χριστιανό. Κι αυτό γιατί ως χριστιανοί, γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό της Θεοτόκου, αλλά και ως Έλληνες γιορτάζουμε τον Ευαγγελισμό του έθνους μας, αφού την ίδια αυτή ημέρα διάλεξαν οι πρόγονοί μας να σηκώσουν το λάβαρο της επανάστασης ενάντια στον Τούρκο κατακτητή ζητώντας απ’ τα βάθη της καρδιάς τους λευτεριά ή θάνατο.
«ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ Ή ΘΑΝΑΤΟΣ»
Αλήθεια πόσο μεγάλο και πόσο βαθύ είναι το νόημα που κρύβει μέσα της αυτή η απαίτηση! Χρησιμοποιώντας μόνο τρεις λέξεις , οι δυο φαινομενικά αντίθετες. Από τη μια η λευτεριά , η δυνατότητα να ενεργεί ο καθένας μόνος του σύμφωνα με τα πιστεύω του και τις προσωπικές του επιθυμίες , η βασική προϋπόθεση για κάθε τι όμορφο και δημιουργικό στη ζωή των ανθρώπων , η διάθεση για ζωή , η αρχή .
Απ’ την άλλη ο θάνατος, η παραίτηση από τη ζωή , το τέλος. Στη μέση ένα ή διαζευκτικό , που αντί να τις χωρίσει όπως όφειλε , τις ένωσε , τις έδεσε μεταξύ τους και τις έκανε να μοιάζουν ίδιες .
Και πράγματι , για τους Έλληνες του ’21 δεν υπήρχε τρίτη λύση . Έπρεπε να νικήσουν και να λευτερωθούν ή να πεθάνουν . Όποιο από τα δυο ερχόταν, ήταν καλοδεχούμενο. Είχαν περάσει τέσσερις περίπου αιώνες απ’ την αποφράδα, για τον ελληνισμό, εκείνη μέρα που άνοιξε η Κερκόπορτα στα τείχη της Πόλης.
Είχαν περάσει τέσσερις αιώνες δύσκολοι , σκεπασμένοι από το μαύρο πέπλο της απελπισίας, όπου όλα τα σκίαζε η φοβέρα και τα πλάκωνε η σκλαβιά. Και τι δε χρησιμοποίησε ο κατακτητής για να πετύχει τους σκοπούς του. Βία αλλά και χρηματισμό . Εξαναγκασμό και καλοπιάσιμο. Χιλιάδες οι νεκροί από τα αμέτρητα σκληρά βασανιστήρια. Δυσβάσταχτοι οι φόροι και τα χαράτσια. Κι ο χειρότερος για έναν γονιό φόρος , το παιδομάζωμα. Απ’ άκρη σ’ άκρη στον ελλαδικό χώρο επικρατεί ένα απέραντο χάος . Φωτιά και τσεκούρι.
Ο Έλληνας ραγιάς είναι υποχείριο ακόμα και του κατώτερου Τούρκου. Δεν έχει κανένα απολύτως δικαίωμα , κανένα προσωπικό όφελος , καμιά ατομική περιουσία.
Και τα λίγα προνόμια που παραχωρούνται σε λίγους είναι ελάχιστες εξαιρέσεις και δίνονταν περισσότερο για την εξυπηρέτηση της Υψηλής Πύλης και του Σουλτάνου.
Όμως απέναντι σε όλα αυτά , η αδούλωτη ελληνική ψυχή άντεξε, κρατώντας άσβηστο μέσα της τον πόθο της ελευθερίας.
Τον πόθο αυτό τον στέριωναν οι δάσκαλοι και οι ιερείς στο σχολειό, μαθαίνοντας στα ελληνόπουλα κάτω από το λιγοστό φως του κεριού, την περήφανη καταγωγή τους, την ένδοξη ιστορία των προγόνων τους, την πίστη στο Χριστό, τη μητρική τους λαλιά.
Τον υποδαύλιζε η προσπάθεια των Ελλήνων του εξωτερικού, να μεταφέρουν τις επαναστατικές ιδέες, που διαδίδονται την περίοδο εκείνη στην Ευρώπη. Η ιδέα της ισότητας των ανθρώπων, της ελευθερίας και της εθνικής ανεξαρτησίας και η ανάγκη για τη διεκδίκηση τους μεταφέρονται στην υπόδουλη Ελλάδα. Από αυτούς ξεχωρίζουν ο Αδαμάντιος Κοραής και ο Ρήγας Βελεστινλής, που μέσα στο Θούριο συνόψισε και χώρεσε όλα όσα μπορούσε να ζητήσει κάθε άνθρωπος που ήθελε να ζει ελεύθερος.
Τον έκανε τον πόθο αυτό να φαίνεται πραγματοποιήσιμος η κλεφτουριά . Οι πιο περήφανοι και ανυπότακτοι ραγιάδες που πήραν το όπλο τους κι ανέβηκαν στα βουνά , προτιμώντας τη δύσκολη αλλά λεύτερη ζωή του κλέφτη. Οι κλέφτες αποτέλεσαν το στήριγμα του απλού λαού. Τους αγαπούσε, τους θαύμαζε, τους ένιωθε προστάτες του. Ήταν η μαγιά της λευτεριάς κατά το Μακρυγιάννη. Όλα αυτά ήταν επόμενο να ωθήσουν τους Έλληνες να διεκδικήσουν τη λευτεριά πολλές φορές.
Τ΄ Ανώγεια της Αντίστασης τίμησαν το ΄21
25/03/2011
Νεαροί μαθητές καταθέτουν στεφάνι στο μνημείο της Πλατείας Αρμί
Ο Δήμαρχος Ανωγείων καταθέτει στεφάνι στο μνημείο του Ανωγειανού Αγωνιστή
Με λαμπρότητα τιμήθηκε και στ΄ Ανώγεια η επέτειος για την επανάσταση του 1821. Το πρωί πραγματοποιήθηκε δοξολογία στον ιερό ναό του Αϊ Γιάννη ενώ αμέσως μετά ακολούθησε κατάθεση στεφάνων στο μνημείο του Ανωγειανού Αγωνιστή, στην Πλατεία Αρμί.
Στη συνέχεια τα νιάτα των Ανωγείων παρήλασαν στην κεντρική λεωφόρο των Ανωγείων ενώπιον της δημοτικής αρχής και πλήθους κόσμου. Για το νόημα της επανάστασης του ΄21 μίλησε ο καθηγητής Φυσικής του Γυμνασίου Ανωγείων Γιώργος Διαλυνάς.
Το βιβλίο που ρίχνει φως στην ιστορία του Ιδαίου Αντρου
της Ίνας Ταράντου
Παρακολουθώντας, λίγο μετά το θάνατό του, τον Οκτώβριο που μας πέρασε, μια από τις τελευταίες συνεντεύξεις του σπουδαίου αρχαιολόγου Γιάννη Σακελλαράκη, είχα σταθεί στην διαπίστωσή που είχε κάνει μετά από τόσες ανακαλύψεις για το παρελθόν, «ότι όλα αλλάζουν και τίποτα δεν αλλάζει, οι άνθρωποι είναι ίδιοι». «Η μεταφορά στο χρόνο μου δίδαξε την επαλληλία των στρωμάτων, την καταστροφή και την αναγέννηση, ο άνθρωπος πάνω στα ερείπια δημιουργεί» είχε πει. Το μήνυμα μπορεί να διαβαστεί και αισιόδοξα, καθώς έτσι ήθελε να το βλέπει και ο ίδιος.
Λίγο πριν φύγει από τη ζωή ετοίμαζε ένα συγγραφικό έργο, για τη μεγάλη ανασκαφή στον Ψηλορείτη, που του αποκάλυψε ένα από τα σημαντικότερα μυστικά της περιοχής, αλλά και όλου του αρχαίου ελληνικού κόσμου: το Ιδαίο Άντρο, τη σπηλιά όπου γεννήθηκε ο Δίας, το ιερότερο σπήλαιο της αρχαιοελληνικής θρησκείας κι ένα από τα αρχαιότερα λατρευτικά κέντρα στο χώρο της Ανατολικής Μεσογείου. Εκεί κατέφυγε η Ρέα για να γεννήσει το Δία, φοβούμενη τον πατέρα του, τον Κρόνο, που κατάπινε τα παιδιά του, καθώς κάποιο από αυτά ήταν πεπρωμένο να του πάρει τη βασιλεία του κόσμου.
Δυστυχώς, ο θάνατος τον πρόλαβε και δεν κατάφερε να το δει ολοκληρωμένο και τυπωμένο. Η σύντροφος και συνοδοιπόρος στη ζωή του, επίσης αρχαιολόγος, Έφη Σαπουνά-Σακελλαράκη ανέλαβε να τελειώσει το έργο αυτό, μαζί με τις εκδόσεις Μίλητος. Ένα βιβλίο γεμάτο θησαυρούς, τους θησαυρούς που ήταν καλά κρυμμένοι στα 1538 μ. στον Ψηλορείτη και που η αρχαιολογική σκαπάνη έφερε στο φως, 30 χρόνια πριν.
Θησαυροί
Το πλήθος των ευρημάτων, που χρονολογούνται από τις απαρχές του Κρητικού πολιτισμού, μαρτυρά την αδιάλειπτη χρήση του χώρου, από την αυγή της Κρητικής ιστορίας μέχρι και σήμερα. Κοσμήματα, ειδώλια, σκεύη, αγγεία, χρυσά, αργυρά και χάλκινα αντικείμενα πολλά από αυτά σχετικά με το μύθο της γέννησης του Δία. Στα κοσμήματα αποτυπώνονται όλες οι τεχνικές της αρχαίας χρυσοχοΐας, καθώς αποτελούνται από ελάσματα και διακοσμούνται με κοκκίδωση, έχουν ενθέσεις από άλλα πολύτιμα υλικά. Στη «Βηθλεέμ της Αρχαιότητας» όπως την ονόμαζε ο αρχαιολόγος, βρέθηκαν ακόμη τύμπανα, ασπίδες και χιλιάδες κόκαλα, ανάμεσά τους ένας αστράγαλος αίγας επενδεδυμένος με φύλλο ασημιού, μάλλον για μαντική χρήση.
Λατρεία
Σημαντικές πληροφορίες συλλέγησαν για τη λατρεία στον ιερό αυτό τόπο. Οι άνθρωποι έκαναν οδοιπορία μέρες για να ανέβουν ως εκεί, πλούσιοι και φτωχοί κρεμούσαν τα αναθήματά τους μέσα ή έξω από τη σπηλιά, στα κλαδιά των δέντρων, όπως γίνεται με τα τάματα στις εκκλησίες στα νεότερα χρόνια.
Η ιδιαιτερότητα της λατρείας του Δία στο Ιδαίο Άντρο, ήταν η μυθολογούμενη γέννησή του και ο ετήσιος θάνατός του στον ίδιο τόπο. Στο ιερό σπήλαιο λατρευόταν σαν νήπιο, σαν έφηβος και σαν ώριμος θεός. Θυσίες αιματηρές ή αναίμακτες, εκστατικοί χοροί, θόρυβοι τυμπάνων και κροτάλων, Διονυσιακά μυστήρια πιθανολογούνται από τα ευρήματα. Ωστόσο, όπως αναφέρει ο αρχαιολόγος, γνωρίζουμε λίγα για τα μυστήρια του Ιδαίου Άντρου. Η μυστικότητα ήταν το απόλυτο μυστήριο, ο ιερός λόγος ήταν άρρητος-απόρρητος και η κοινοποίηση τους, προέβλεπε σοβαρές ποινές.
Η ανασκαφή
Ο Γιάννης Σακελλαράκης περιγράφει τις δυσκολίες του εγχειρήματος: «Σε ένα σπήλαιο στα 1538 μ. δεν ήταν δυνατόν να ακολουθήσει κανείς τον ορθόδοξο τρόπο ανασκαφής. Η αποτυχία ήταν δεδομένη λόγω του σκότους και η ανεύρεση οποιουδήποτε μικροαντικειμένου αδύνατη, αν τα υγρά χώματα δεν ξεραίνονταν στο φως του ήλιου και δεν κοσκινίζονταν. Ο τεχνολογικός εξοπλισμός ήταν, λοιπόν, απαραίτητος και έτσι εγκαταστάθηκε γεννήτρια, αναβατόριο και σιδηροτροχιές με βαγονέτα για την ανύψωση τόνων λίθων και την απόρριψή τους – ο πρώτος σιδηρόδρομος της Κρήτης – όπως έλεγαν οι βοσκοί. Για την εκτέλεση των έργων χρειάστηκε ένα επιτελείο πολλές φορές μέχρι και 75 ατόμων. Είναι προφανές ότι δεν ήταν μια εύκολη ανασκαφή, η «ψηλότερη ελληνική ανασκαφή», όπως ονομάστηκε. Ο χειμώνας του 1983 ήταν βαρύτατος στον Ψηλορείτη και το 1984 αναγκαστήκαμε να σπάμε τον πάγο μέσα στη σπηλιά, για να ανασκάψουμε τα υγρά χώματα».
Σύληση
Εννέα πρόσωπα έπαιξαν μοιραίο ρόλο στην πρώτη μέγιστη σύληση του Ιδαίου Άντρου στα τέλη του 19ου αιώνα. Το πρώτο ήταν ένας βοσκός που ανακάλυψε τυχαία, εκεί που έβοσκε τα πρόβατά του, κάποια αρχαία αντικείμενα. Τίποτα δε μένει μυστικό σε μια κλειστή κοινωνία και πλήθος Ανωγειανών συνέρρευσαν στο βουνό κι επιδόθηκαν ομαδικά στη σύληση των αρχαίων. Είναι χαρακτηριστικές οι αφηγήσεις γηραιότερων κατοίκων, ότι οι Ανωγειανές νοικοκυρές έφερναν χωνεμένη κοπριά από το βουνό για τα φυτά τους και έβρισκαν ανακατεμένα με το χώμα, κομμάτια χρυσού. Βασικός αρχαιοκάπηλος όμως ήταν ο χρυσοχόος Ιωαννης Μητσοτάκης, κάποια αντικείμενα της συλλογής του οποίου αγόρασε η Αρχαιολογική Εταιρεία από τη χήρα του και τα δώρισε στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Έτσι λοιπόν, όταν άρχισε το σκάψιμο στην περιοχή, τα χώματα ήταν τόσο αναμοχλευμένα ώστε βρίσκονταν ανάμεικτα νεολιθικά όστρακα με τουρκικά νομίσματα!.
Το βιβλίο
Το τελευταίο συγγραφικό έργο του Γιάννη Σακελλαράκη και της συζύγου του Έφης-Σαπουνά Σακελλαράκη, θα κυκλοφορήσει την άλλη εβδομάδα από τις εκδόσεις Μίλητος, με τον τίτλο «Ιδαίο Άντρο, το σπήλαιο του Δία και οι θησαυροί του».
*Η Ίνα Ταράντου είναι δημοσιογράφος.
Ιδαίον Αντρο: Η σπηλιά που γεννήθηκε ο Δίας
«Οι δρόμοι, αυτά τα ουσιωδέστατα, παντοτινά μέτρα για την ανθρώπινη επικοινωνία, έμειναν αναλλοίωτοι στους αιώνες. Στις μέρες μας, σύγχρονοι ίσιοι και πλατύς δρόμοι διανοίγονται συνεχώς, που ακόμη και με σήραγγες διαπερνούν και τα βουνά. Δίπλα τους όμως χρησιμοποιούνται ακόμη, από κάποιους, λιγότερο βιαστικούς, οι παλιότεροι προαιώνιοι…..».
Γ. Σακελλαράκης,
«Ανασκάπτοντας το παρελθόν».
Του ΝΙΚΟΥ ΨΙΛΑΚΗ
ΤΑ ΜΟΝΟΠΑΤΙΑ που οδηγούν στον Ψηλορείτη δεν φαίνεται να έχουν αλλάξει πολύ από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Οι προσκυνητές που έφταναν από διάφορες περιοχές του αιγιακού χώρου, αλλά και της ευρύτερης περιοχής της Ανατολικής Μεσογείου, στο ιερό σπήλαιο του Δία μπορούσαν να ανηφορίσουν στον Ψηλορείτη απ’ όλες τις πλευρές του. Μονοπάτια σμιλεμένα με την ακατάλυτη σοφία των ορεσίβιων υπήρχαν σ’ όλες τις πλαγιές. Και σε πολλές περιπτώσεις οδηγούσαν ως το μεγάλο Οροπέδιο της Νίδας. Μπορούμε να υποθέσουμε πως εκείνοι που έρχονται από τα αφρικανικά παράλια περνούσαν από τον κάμπο της Μεσαριάς και ανηφόριζαν στο ιερό βουνό από τα μονοπάτια της σημερινής «Απάνω Ρίζας». Εκείνοι που ξεκινούσαν από την Κνωσό (μαζί τους και οι επισκέπτες που προέρχονταν από τα νησιά και τη Μικρά Ασία) περνούσαν από τα μονοπάτια της σημερινής επαρχίας Μαλεβυζίου και από’ κει έφταναν πάνω στο βουνό.
Αρχαία διαδρομή
Μια αρχαία διαδρομή από την Κνωσό ως το ιερό σπήλαιο του Δία μας δίνει πολύτιμες τοπογραφικές αλλά και ανθρωπογεωγραφικές πληροφορίες για την Κρήτη. Συγγραφέας, ο Πλάτων. Περιγράφει το ταξίδι τριών γερόντων που ανηφορίζοντας για το ιερό βουνό, συζητούν για τους Νόμους τους οποίους πρέπει να θεσπίσει μια μελλοντική αποικία. Ποιο είναι, όμως, το βουνό και ποιο το σπήλαιο του Δία; Η περίπου δεκάωρη διάρκεια του ταξιδιού οδηγεί τους περισσότερους μελετητές του στο συμπέρασμα ότι η περιγραφή αφορά το σπήλαιο του Ψηλορείτη(Α. Παναγόπουλος, «Πλάτων και Κρήτη»).
Ο Κρητικός ονομαζόταν Κλεινίας και ο Σπαρτιάτης Μέγιλος. Το όνομα του Αθηναίου δεν αναφέρεται και πολλοί πιστεύουν ότι ο συγγραφέας ταυτίζει τον Αθηναίο με τον εαυτό του. Ποιο είναι το μονοπάτι που περιγράφεται; Ίσως να μην το μάθουμε ποτέ! Ίσως να μπορούμε να υποθέσουμε πως οι επισκέπτες του ιερού σπηλαίου ανηφόριζαν στον Ψηλορείτη από τον πιο γνωστό δρόμο από τον πιο γνωστό δρόμο των ανατολικών υπωρειών, το δρόμο του Κρουσώνα. Ίσως, όμως, και να μην έχει και τόση σημασία αφού ο Πλάτων δεν ενδιαφέρεται να περιγράψει το δρόμο. Ούτε το βουνό. Ενδιαφέρεται να μιλήσει για τους νόμους! Οι τυπογραφικές και ανθρωπογεωγραφικές πληροφορίες που παρατίθενται φαίνεται να μην απέχουν και πολύ από την εικόνα του δασωμένου βουνού της αρχαιότητας: «Η οδός από την Κνωσό ως το ιερό σπήλαιο του Δία είναι μακρά, αλλά υπάρχουν δέντρα ψηλά και σκιερά στις άκρες της…..», λέει ο Πλάτων, δίνοντας το γεωγραφικό πλαίσιο της διαδρομής. Τα δέντρα είναι κυπαρίσσια, μια και στην Κρήτη φαίνεται να υπήρχαν τεράστια δάση κυπαρισσιών: «εν Κρήτη γουν φάσιν εν τοις Ιδαίοις όρεσι και εν τοις Λευκοίς καλουμένοις επί των άκρων, όθεν ουδέποτ’ επιλείπει χιών, κυπάριτων είναι πλείστη γαρ αύτη της ύλης και όλων εν τη νήσω και εν τοις όρεσιν»(Θεόφραστος, φυτών Ιστ. 4, 1, 3,).
Κάτω από τα δέντρα θα καθίσουν οι τρεις γέροντες να ξαποστάσουν. Έτσι θα φτάσουν, λένε, στο τέλος του δρόμου, στο σπήλαιο, χωρίς να κουραστούν πολύ. Και στα λιβάδια που θα συναντήσουν στο δρόμο τους θα αναπαύονται. Για όποιον ανηφόρισε από τον Κρουσώνα, αυτό το ορεινό κεφαλοχώρι, προς τον Ψηλορείτη, η εικόνα δεν ξενίζει. Ο «λειμώνας» μπορεί και να ονομάζεται σήμερα «Κρουσανιώτικο Λιβάδι», ποιος ξέρει……
Επαρχία Μαλεβυζίου
Ο Ψηλορείτης οριοθετεί προς δυσμάς την επαρχία Μαλεβυζίου. Είναι μια επαρχία γεμάτη δυναμισμό, με ανάμεικτη παραδοσιακή οικονομία, αγροτική και κτηνοτροφική. Στα βόρεια παράλιά της αναπτύχθηκε τελευταία (ραγδαία μάλλον)ο τουρισμός. Ακόμη και σε μεγάλο υψόμετρο καλλιεργείται το αμπέλι. Η επαρχία ήταν από παλιά φημισμένη για τα σταφύλια και τα κρασιά της. Και όπως απέδειξε ο καθ. Στυλιανός Αλεξίου, το περίφημο κρασί «Μαλβαζία», φημισμένο σε Ανατολή και Δύση κατά το Μεσαίωνα και την Αναγέννηση, όχι μόνο παραγόταν εδώ, αλλά και πήρε το όνομά του από το Μαλεβύζι. Κανένα άλλο ελληνικό κρασί ίσως να μην απέκτησε ποτέ τη φήμη του Μαλβαζία οίνου…….Οι περιηγητές μιλούν για καράβια που συνωστίζονται στο λιμάνι του Χάνδακα για να το μεταφέρουν παντού. Στην Αγγλία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, τη Βοημία, την Πορτογαλία, και φυσικά, στη Βενετία και το Τριέστι……
Οι αμπελώνες του Μαλεβυζίου εκτείνονται σήμερα σε τεράστιες εκτάσεις, στα πρινή των λοφοσειρών που δημιουργούν το εντυπωσιακό ανάγλυφο της επαρχίας, λίγο πριν από τις ανατολικές υπώρειες του Ψηλορείτη. Σήμερα μπορούμε να γνωρίσουμε τον Ψηλορείτη γνωρίζοντας και τη φυσιογνωμία του ορεινού Μαλεβυζίου. Να δούμε τα μικρά και τα πιο μεγάλα χωριά, να οδηγήσουμε σε ορεινούς δρόμους, να επισκεφτούμε τα μοναστήρια που φαίνονται να «ζώνουν» το ιερό βουνό της αρχαιότητας!
Ηράκλειο – Γωνιές – Ανώγεια
Είναι η πιο γνωστή διαδρομή που οδηγεί σήμερα στον Ψηλορείτη. Ο δρόμος περνά από την Τύλισσο (ας μην ξεχάσουμε να επισκεφτούμε το μινωικό μέγαρό της που βρίσκεται στην άκρη του χωριού) και ανηφορίζει περνώντας μέσα από το περίφημο Γωνιανό Φαράγγι. Το τοπίο είναι εντυπωσιακό, ο παλιός δρόμος μπορεί να είναι λίγο κουραστικός με τις πολλές στροφές του, αλλά μας δίνει την ευκαιρία να θαυμάσουμε το ιδιαίτερο φυσικό περιβάλλον.
Οι Γωνιές (26χλμ.) σε υψόμετρο 620μ. διατηρούν τη φυσιογνωμία ενός ορεινού οικισμού και είναι σκαρφαλωμένες πάνω στο ύψωμα «Φιλιόρημο» του Ψηλορείτη. Στην κορυφή του Φιλιόρημου βρέθηκε μινωικό ιερό κορυφής. Οι προϊστορικοί κάτοικοι της Κρήτης, οι δημιουργοί εκείνου του περίφημου πολιτισμού που ονομάστηκε «Μινωικός», μας αποκαλύπτονται συνέχεια δίνοντας την εικόνα ενός λαού που λάτρεψε τον Θεό του στις κορυφές που μπόρεσε να εκμεταλλευτεί τον πλούτο των βουνών και να αξιοποιήσει όλες τις δυνατές πηγές πλούτου.
ΟΙ «λυγιές της Παναγίας»
Την εποχή που οι επιδημίες πανούκλας μάστιζαν τη Μεσόγειο το ορεινό αυτό χωριό της Κρήτης ζούσε με τη σιγουριά της παράδοσης: Η Παναγία, λέγανε έπαιρνε το ραβδί της και έδιωχνε τη νόσο, που την προσωποποιούσαν ως «γύναιον ειδεχθές».Άλλοι λένε πως έπαιρνε μια «βίτσα» λυγαριάς και κυνηγούσε την αρρώστια. Οι Γωνιανοί βρήκαν το ραβδί της Παναγίας, το κάρφωσαν στην άκρη του δρόμου κι εκείνο βλάστησε! Το δέντρο που φύτρωσε αποτελούσε αντικείμενο απόλυτου σεβασμού παραπέμποντας σε σκέψεις και υποθέσεις για επιβιώσεις της αρχαίας λατρείας, μια και η δεντρολατρεία αποτελούσε χαρακτηριστικό της μινωικής θρησκείας. Λένε, επίσης, πως η «βίτσα» είχε ακόμη σπόρους λυγαριάς, έπεσαν κάτω και φύτρωσε ένα αλσύλιο με τις «λυγιές της Παναγίας».
Στις Γωνιές σέβονται πάντα τα δέντρα. Μια τεράστια βελανιδιά (δρυς) σώζεται ακόμη κοντά στο χωριό. Πριν από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπήρχαν δεκάδες τεράστιες βελανιδιές στις Γωνιές, μα οι Γερμανοί τις έκοψαν για καυσόξυλα. Άφησαν μόνο μία κι αυτήν επειδή φοβήθηκαν να την κόψουν. Οι κάτοικοι τους είπαν πως ήταν τις Παναγίας και πως εκείνη απαγόρευε αυστηρά την κοπή τους! Παρόμοιες παραδόσεις συναντούμε στο κοντινό χωριό Αστυράκι. Εδώ ιερό δέντρο ήταν ένας στύρακας, φυτό που χρησιμοποιήθηκε από τα αρχαία χρόνια για την παραγωγή θυμιάματος. Οι αρχαίοι Κρήτες λάτρευαν τον Απόλλωνα ως Στυρακίτη, δενδρική θεότητα, κληρονόμο του πανάρχαιου θεού της βλάστησης. Υπήρχε, μάλιστα, και το Στυράκιον όρος. Να ήταν κάπου κοντά; Να ονομαζόταν έτσι κάποιο κοντινό(ή και τμήμα) του Ψηλορείτη;
Ο Μανόλης Αεράκης αντίκρισε πολλές φορές το θάνατο πριν πέσει ηρωϊκά στη σπηλιά της Γκιουμπράς
23/02/2011
Ο Μανόλης Αεράκης
Της ΕΥΑΣ ΛΑΔΙΑ
Η συγκλονιστική αφήγηση της κόρης του Αριστέας στο βιογράφο του ήρωα Νίκο Περακάκη
Όταν καταλαγιάζουν τα πάθη, ο απόγονος των πρωταγωνιστών στα χρόνια της θύελλας, συνειδητοποιεί πόσο δίκιο είχε ο Καζαντζάκης, ο αδιαμφισβήτητος πολέμιος της κοινωνικής αδικίας, όταν έστελνε το μήνυμα μέσα από τους «Αδερφοφάδες» του «Αδέρφια αδερφωθείτε».
Πέρασε καιρός όμως για να πονάνε λιγότερο οι πληγές. Και θα περάσει ακόμα περισσότερος, μέχρι να κάνουμε πράξη τη ρήση του Αξελού, που τόλμησε να πει σε εποχή δύσκολη, ότι κάθε σκεπτόμενος άνθρωπος πρέπει να στέκεται τόσο ψηλά ώστε να βλέπει καλά και δεξιά και αριστερά.
Μέχρι πρότινος και στο Ρέθυμνο, υπήρχαν πρόσωπα που έμεναν στο «περιθώριο», επειδή ανήκαν σε συγκεκριμένο «στρατόπεδο». Ο αγώνας, η δράση, οι θυσίες τους έμειναν βαθιά θαμμένα σε μια κοινωνική προκατάληψη.
Ο Νίκος Περακάκης, δάσκαλος και συγγραφέας, θέλοντας να αποτίσει φόρο τιμής στους συντρόφους του, έγραψε το συναξάρι τους. Κι εκεί βρίσκουμε μορφές που άξιζαν κάθε αναφορά, γιατί δεν μετράει που ανήκεις, όταν το μπόι της ψυχής σου ξεπερνά τα μέτρα και της λογικής προκειμένου να υπερασπιστείς τις θέσεις και τις απόψεις σου. Όταν δίνεις και τη ζωή σου για τη λευτεριά.
Θύματα της πολιτικής των δυνάμεων που ανέλαβαν την προστασία μας, σαν να τη χρειαζόμαστε, οι πρόγονοί μας μοιράστηκαν στα δυο και πολέμησαν η μια πλευρά την άλλη.
Αλλά είχε τον ίδιο πόνο η θυσία και η συντριβή της ανθρώπινης ευτυχίας. Και στο μερτικό της τιμής, μόνο τα κόμματα έβαλαν μέτρο, όπως βόλευε κάθε πλευρά. Ήρωες υπήρξαν και στις δυο πλευρές, όταν στάθηκαν απέναντι στον εχθρό. Και το δέντρο της λευτεριάς από το αίμα και των δύο πλευρών ποτίστηκε τόσο, που άνθισε και σήμερα μας χαρίζει τον ίσκιο του και τη σιγουριά του.
Μανόλης Αεράκης: Ένας ανεξίκακος ήρωας
Από το σπάνιο σήμερα βιβλίο του Νίκου Περακάκη, που μεγάλο μέρος του, φωτοτύπησε για το αρχείο μας ο κ. Γιάννης Δογάνης, συνταξιούχος βιβλιοθηκάριος, θα ξεχωρίσουμε σήμερα ό,τι αναφέρεται σ’ έναν αγωνιστή, που απλά τον αναφέρουμε όταν τιμάται η επέτειος της Γκιουμπράς αλλά ελάχιστα γνωρίζουμε γι΄αυτόν και τη δράση του.
Ο λόγος για τον Μανόλη Αεράκη που γεννήθηκε στ’ Ανώγεια το 1892 από φτωχή αγροτική οικογένεια. Η κοινωνική αδικία τον προβλημάτιζε από παιδί, έτσι νέος ακόμα έγινε μέλος του ΚΚΕ.
Η Μεταξική δικτατορία τον επισημαίνει, τον συλλαμβάνει και τον εξορίζει μαζί με άλλους ομοϊδεάτες του στη Φολέγανδρο. Τα βασανιστήρια που υπέστη, η πείνα και η ταλαιπωρία της εξορίας τον έριξαν στο κρεβάτι ημιθανή.
Επειδή φοβήθηκαν οι βασανιστές του τη δυσφήμιση, τον πήραν όπως ήταν, ζωντανό νεκρό, τον έβαλαν σ’ ένα τσουβάλι και τον πέταξαν στη στεριά.
Ο Μανόλης όμως έζησε! Είχε αρχίσει να συνέρχεται όταν έγινε η εισβολή των Γερμανών στο Ηράκλειο. Ο Μανόλης αγωνίστηκε γενναία με τους Ευθύμη Μαριακάκη, Μανόλη Πισσαδάκη, Σωκράτη Καλλέργη, Γιάννη Σιμιτζή, Στέργιο Αναστασιάδη, Νίκο Μανουσάκη, Μιχάλη Βιτσαξάκη, Γιάννη Τριανταφύλλου, Γιάννη Καλαϊτζάκη. Η στρατιωτική διοίκηση με υπερηφάνεια τους απένειμε τα εύσημα για τη γενναιότητά τους.
Μετά την κατάληψη της Κρήτης ο Μανόλης Αεράκης περνά στην παρανομία και καταφεύγει στο βουνό.
Πήρε μέρος σε πολλές μάχες κατά των κατακτητών. Σε μια από αυτές, της Βιάννου, τραυματίζεται σοβαρά, αλλά συνεχίζει να πολεμά.
Ο Μανόλης Αεράκης σκοτώθηκε στις 31 του Μάρτη 1944, στη σπηλιά της Γκιουμπράς μαζί με τον ηρωικό καθηγητή και κορυφαίο της Αντίστασης Γιάννη Μαθιουδάκη.
Άφησε πίσω του χήρα γυναίκα και τρία ανήλικα παιδιά. Ένα γιο και δυο κόρες. Ακολούθησαν κι αυτά το δρόμο του.