Του π. Ανδρέα Κεφαλογιάννη

Για τη μάχη της Κρήτης ο Winston Churchill γράφει στα απομνημονεύματά του: “Στην Κρήτη ο Goering κέρδισε μια Πύρρειο νίκη, διότι με τις δυνάμεις που σπατάλησε εκεί θα μπορούσε εύκολα να κατακτήσει την Κύπρο, τη Συρία, το Ιράκ και ίσως ακόμη και την Περσία… Διέπραξε την ανοησία να αφήσει να του ξεφύγουν αυτές οι μεγάλες ευκαιρίες, με το να θυσιάσει τις αναντικατάστατες αυτές δυνάμεις σε έναν θανάσιμο αγώνα που διεξαγόταν συχνά σώμα με σώμα…”Η καθυστέρηση των Γερμανών στην Κρήτη επέτρεψε στον Άγγλο στρατάρχη Weyvell να οργανώσει την άμυνα της Αιγύπτου. Ο ίδιος ανέφερε στην κυβέρνησή του: “Οι απώλεις των Γερμανών στην Κρήτη έσωσαν τη γενική κατάσταση στη Μεσόγειο, διότι καταστράφηκε μέγα μέρος από τα αεραγήματα του εχθρού και τεράστιος αριθμός αεροπλάνων.” Ο ίδιος λέγει: “Προθύμως αναγνωρίζομεν ότι οι Έλληνες σύμμαχοί μας είναι οι πρώτοι που τας υπερόχους νίκας των εις την Βόρειον Ήπειρον άνοιξαν τον δρόμον και κατάφερον πλήγματα κατά της φασιστικής Ιταλίας. Αι επιτυχίαι δεν είχαν μόνον τοπικήν σημασίαν, αλλά επηρέασαν την όλην εξέλιξιν του πολέμου. Η άμυνα της Κρήτης έσωσε την Κύπρον, την Συρίαν, το Ιράκ και ίσως το Τομπρούκ.”Ο ίδιος ο Hitler παραδέχθηκε: ” Η Κρήτη απέδειξε ότι οι μεγάλες μέρες των αλεξιπτωτιστών τελείωσαν.”Οι συμμαχικές δυνάμεις που έλαβαν μέρος στη μάχη της Κρήτης ήταν 30-32000 στρατιώτες και 1500 αξιωματικοί, Άγγλοι, Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί. Επίσης 11500 Έλληνες νεοσύλλεκτοι. Και σύσσωμος ο ηρωικός Κρητικός λαός. 4000 αλεξιπτωτιστές και πάνω από 170 αεροπλάνα ήταν οι Γερμανικές απώλειες.Η ΕΣΣΔ, διά του Ραδιοφωνικού Σταθμού της Μόσχας, αναγνώρισε την καθοριστική συμβολή της Ελλάδος στην καθυστέρηση και τελική αποτυχία της Γερμανικής επιθέσεως εναντίον της ΕΣΣΔ (επιχείρηση “Barbarossa”):”Επολεμήσατε άοπλοι εναντίον πανόπλων και ενικήσατε. Μικροί εναντίον μεγάλων και επικρατήσατε. Δεν ήτο δυνατόν να γίνει άλλως, διότι είσθε Έλληνες. Εκερδίσαμεν χρόνον διά να αμυνθώμεν. Ως Ρώσοι και ως άνθρωποι σας ευγνωμονούμε.”Ο Βρετανός Υπουργός Εξωτερικών Antony Eden:”Αν το αποτυχόν χάρις εις την νικηφόρον αντίστασιν της Ελλάδος μεσογειακόν σχέδιον του Hitler επετύγχανεν, η επίθεσις της Γερμανίας εναντίον της Ρωσίας θα είχεν όλως διάφορα αποτελέσματα. Οι ήρωες που έχουν βάψει με το αίμα τους την ιεράν γην της Βορείου Ηπείρου, οι μαχηταί της Πίνδου και οι άλλοι, θα είναι οδηγοί μαζί με τους Μαραθωνομάχους, θα φωτίζουν ανά τους αιώνας την οικουμένην.”Ο Στρατάρχης Γιαν Σματς, Πρωθυπουργός της Ν. Αφρικής, χαρακτήρισε την 28η Οκτωβρίου 1940 ως “ημέρα που άλλαξε τον ρου της Ιστορίας”. Και προσέθεσε: “Πραγματικώς εγεννήθη μία νέα Ελλάς, όπως την ωνειρεύθησαν οι ποιηταί.”Πράγματι, σύμμαχοι και εχθροί αναγνώρισαν την αποφασιστική συμβολή της Ελλάδος στο Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο.Άμα τη εκδηλώσει της Ιταλικής επιθέσεως ο Winston Churchill απέστειλε το ακόλουθο τηλεγράφημα στην Ελληνική κυβέρνηση:”Η Ιταλία εύρε τας απειλάς του εκφοβισμού ανωφελείς έναντι του ηρέμου θάρρους σας. Κατέφυγεν επομένως εις απρόκλητον επίθεσιν εναντίον της πατρίδος σας, αναζητούσα εις αστηρίκτους κατηγορίας δικαιολογίαν της αισχράς της επιθέσεως. Ο τρόπος με τον οποίον ο Ελληνικός λαός, υπό την αξίαν εμπιστοσύνης ηγεσίαν σας, αντιμετώπισε τους κινδύνους και τις προκλήσεις των τελευταίων μηνών, κατέκτησε τον θαυμασμόν του Βρετανικού λαού διά την Ελλάδα. Αι αρεταί αυταί θα ενισχύσουν τον Ελληνικόν λαόν και κατά την παρούσαν στιγμήν της δοκιμασίας. Θα σας παράσχωμεν την δυνατήν βοήθειαν μαχόμενοι εναντίον κοινού εχθρού και θα μοιρασθώμεν την κοινήν νίκην.”Και όταν πια ο Ελληνικός Στρατός έγραφε το Έπος της Πίνδου, είπε το περίφημο (εφημ. “Manchester Guardian”, 19 Απρ. 1941):”Του λοιπού δεν θα λέγεται ότι οι Έλληνες πολεμούν ως ήρωες, αλλά ότι οι ήρωες πολεμούν ως Έλληνες.”

 Το πρόγραμμα του εορτασμού της εθνικής επετείου του ”ΟΧΙ” εξέδωσε ο Δήμος Ανωγείων με σχετική του ανακοίνωση, όπου όλοι οι δημότες καλούνται να παρευρεθούν στις εκδηλώσεις που θα γίνουν. Η  ανακοίνωση έχει ως εξής:

-Γενικός σημαιοστολισμός από της 8ης πρωινής ώρας της 26ης Οκτωβρίου μέχρι και της δύσης του ηλίου της 28ης Οκτωβρίου 2012.

-Φωταγώγηση όλων των δημόσιων και δημοτικών καταστημάτων,καθώς και των καταστημάτων των Νομικών προσώπων Δημοσίου Δικαίου και Υποκαταστημάτων των Τραπεζών κατά τις βραδινές ώρες της 27ης και 28ης Οκτωβρίου.

 Κυριακή 28 Οκτωβρίου 2012

-11.00 π.μ Τέλεση επίσημης δοξολογίας στον Κεντρικό Ιερό Ενοριακό Ναό του Αγίου Ιωάννη.

-Ανάπτυξη του ιστορικού της επετείου της Εθνικής Εορτής από τον κ. Κάτσιο Κωνσταντίνο, Εκπαιδευτικό του Δημοτικού σχολείου Ανωγείων.

Κατάθεση στεφάνων:

1.Εκ μέρους του Δήμου Ανωγείων

2.Του αστυνομικού Τμήματος Ανωγείων

3.Της Εθνικής Αντίστασης

4.Του Λυκείου Ανωγείων

5.Του Γυμνασίου Ανωγείων

6.Του Δημοτικού σχολείου Ανωγείων

-Ενός λεπτού σιγή

-Εθνικός Ύμνος

-Θα ακολουθήσει παρέλαση μαθητιώ σας νεολαίας.

*Στις παραπάνω εορταστικές εκδηλώσεις καλούνται να παρευρεθούν όλοι οι δημότες.

Συνέντευξη στο Γιώργη Μπαγκέρη

Οι Ανωγειανοί μετά την επέλαση της Ναζιστικής Γερμανίας, το Ολοκαύτωμα αλλά και την ανοικοδόμηση του χωριού, έζησαν σε δύσκολες συνθήκες, φτώχειας και εξαθλίωσης. Καθημερινά πάλευαν για να μπορέσουν να επιβιώσουν οι οικογένειες τους. Ακόμα όμως και αυτές τις σκληρές εποχές του αγώνα για επιβίωση το ανωγειανό  πνεύμα αναζητούσε πάντα ψήγματα διασκέδασης και ψυχαγωγίας. Άλλοτε με την λύρα του Στραβού, του Κουρκουτάκη και των άλλων λυράρηδων της τότε εποχής και άλλοτε παρακολουθώντας κινηματογράφο!

Το σινεμά ”ΡΕΞ” έχει την δική του ξεχωριστή θέση στην ψυχαγωγία του χωριού μας και ο Γιώργης Κοντογιάννης ή Ζαφειρογιώργης ήταν ο άνθρωπος που το εμπνεύστηκε, το δημιούργησε και το λειτούργησε επί δεκαεπτά συναπτά έτη φέρνοντας στον τόπο μας την μαγεία της έβδομης τέχνης.

Πνεύμα ανήσυχο, άνθρωπος δραστήριος και δυναμικός άκουσε τον παλμό της εποχής ανοίγοντας στ΄ Ανώγεια  ένα «παράθυρο» στην ψυχαγωγία, προσφέροντας στιγμές χαλάρωσης, μετά τον ολοήμερο αγώνα των παππούδων και των πατεράδων μας για το μεροκάματο και την επιβίωσή . Ο 92 χρόνος σήμερα Ζαφειρογιώργης άνοιξε στην ΑΝΩΓΗ την μεγάλη πόρτα του ιστορικού σινεμά και 39 χρόνια μετά την τελευταία ταινία που προβλήθηκε εκεί μας μεταφέρει σε εκείνη την όμορφη εποχή. Ιστορίες άλλες φορές με χιούμορ, άλλες φορές με συγκίνηση αλλά όπως και να έχει ιστορίες που σημάδεψαν μια ολόκληρη εποχή στα Ανώγεια.

Πείτε μας αρχικά πως σας ήρθε η ιδέα για την δημιουργία κινηματογράφου στα Ανώγεια;

Το να φτιάξω αυτό τον κινηματογράφο ήταν μια δική μου ιδέα από την εποχή που ήμουν στρατιώτης. Ήταν το 1946, ήμουν φαντάρος, πέρασα από την Αθήνα και μια μέρα βρέθηκα έξω από ένα σινεμά, μαζί με τον Γιάννη Φραγκιά. Είδα τα φώτα ,είδα τον κόσμο, τις φωτογραφίες και μια φωτεινή επιγραφή που έγραφε :”ΡΕΞ”.

Γι’ αυτό λοιπόν τον ονομάσατε και εσείς «ΡΕΞ»;

Ναι ακριβώς για αυτό! Από τότε που τα είδα όλα αυτά δεν μου έφυγαν ποτέ από το μυαλό. Όταν αργότερα έφτιαξα  τον κινηματογράφο θυμήθηκα την εικόνα αυτή που είχα από την Αθήνα. Όταν μπήκα σε εκείνο το κινηματογράφο ήταν κάτι που δεν είχα δει ποτέ στην ζωή μου και τότε είπα στον εαυτό μου : ΄΄ Αυτό το έργο πρέπει να το δει όλος ο κόσμος!”. Τόσο πολύ ενθουσιάστηκα που έλεγα ότι αν ζήσω και μπορώ θα φτιάξω και εγώ ένα κινηματογράφο στο χωριό. Οπωσδήποτε! Τρελάθηκα όταν τα πρωτοείδα. Το τραγούδι, τα φώτα, τον κόσμο! Ήταν η πρώτη φορά στη ζωή μου που έβλεπα τέτοιο πράγμα.

Ο Ζαφειρογιώργης μπροστά στην είσοδο του θρυλικού κινηματογράφου

Πότε άρχισε να λειτουργεί; Ποιος ήταν ο χειριστής για την μηχανή;

Το σινεμά το έφτιαξα στα Ανώγεια το 1956, δέκα χρόνια μετά την εμπειρία μου στην Αθήνα. Χειριστής της μηχανής ήμουν εγώ. Κάλεσα τότε ένα άνθρωπο  από το Ρέθυμνο, τον Γιώργη Κεγιαδάκη και ήρθε στα Ανώγεια για να παίξει την ταινία για πρώτη φορά. Τον παρακολούθησα και του ζήτησα να μου  ΄ρμηνέψει να το μάθω και εγώ, γιατί δεν μπορούσα να βάλω μηχανικό και να του δίνω 100 δρχ και τα μεταφορικά του, δεν έβγαινα οικονομικά. Το χωριό ήταν φτωχό και έτσι έπρεπε να έχω φτηνό εισιτήριο. Μου έδειξε λοιπόν ο Κεγιαδάκης και έπιασε! Τα κατάφερα και από τότε δεν έβαλα ξανά μηχανικό, έπαιζα τις ταινίες μόνος μου. Μάλιστα με πήγαν και στο δικαστήριο τότε που δεν είχα μηχανικό γιατί ήταν παράνομο. Ο  δικαστής προσπαθούσε με χίλιους δυο τρόπους ώστε να μην με δικάσει, διότι το χωριό μας δεν είχε άλλη ψυχαγωγία μέχρι τότε και ο κινηματογράφος έπρεπε να λειτουργεί. Αν είχα την πίεση να έχω μηχανικό δεν θα είχα περιθώρια και θα αναγκαζόμουν να το κλείσω. Να σου πω και για την μηχανή. Μια από αυτές μου βγήκε σκάρτη και αναγκάστηκα και πήγα στην Αθήνα στην αντιπροσωπεία της CINAMEKANIKA και πήρα μια καινούρια που κόστιζε 82.000 δραχμές. Το στρέμμα τότε στου Κολυβά το Μετόχι έξω από το Ηράκλειο κόστιζε 1000 δραχμές!! Με γραμμάτια βέβαια την πήρα αφού δεν είχα τέτοιο ποσό, αλλά την πήρα!

Ποια η ανταπόκριση του κόσμου;

Παρακολουθούσα χρόνια πριν το σινεμά ”ΡΕΞ” κάποια έργα που έφερναν παλιά στα Ανώγεια και παιζόντουσαν σε καφενεία και πλατείες και έβλεπα τον κόσμο πως έτρεχε να τα δει. Τα Ανώγεια είχαν περάσει την Γερμανική καταιγίδα που μας κατέστρεψε. Ο κόσμος παρά την φτώχεια και την ανέχεια του ήθελε και ψυχαγωγία και δεν είχε που αλλού να πάει, δεν είχε διεξόδους. Έτσι όταν έκανα το σινεμά ερχόταν ο κόσμος. Το εισιτήριο το είχα τότε 3 δραχμές ενώ στο Ηράκλειο έκανε 10 δραχμές. Υπήρχε φτώχεια αλλά ήθελα να έρχεται ο κόσμος. Όπως και έγινε, ερχόντουσαν. Όχι μόνο μεγάλοι αλλά και παιδιά, κυρίως του Γυμνασίου αλλά και του Δημοτικού σχολείου. Αλλά δεν είχαν χρήματα τα παιδιά και κάθε βράδυ έπρεπε να βάλω μέσα 15-20 μικρούς που στέκανε   απ’ έξω. Για να βρω αιτία να βάλω τα παιδιά μέσα έπαιρνα μια δραχμή και τα έβαζα ανά τέσσερα μέσα, αλλά τους έλεγα να …στέκουν με το ένα πόδι να βλέπουν γιατί εμένα δε με συμφέρει!! Ή να… βλέπουν με το ένα μάτι!! Και τα έβαζα μέσα και παρακολουθούσαν την ταινία (σ.σ. γέλια!). Ήταν μια εποχή που ο κόσμος ήθελε ψυχαγωγία. Καλύτερα είχε ο Ανωγειανός την ψυχαγωγία παρά φαΐ!! Δεν υπήρχε άλλη διέξοδος.

Τι ταινίες παίζατε;

Ως επί το πλείστον παίζαμε Ελληνικές ταινίες, παίζαμε βέβαια κάποιες φορές και μερικές ξένες. Πάντως όλος ο Ελληνικός κινηματογράφος πέρασε τότε από το σινεμά ”ΡΕΞ”. Κάθε δυο μέρες έβαζα και μια καινούρια ταινία. Είχα πάρει και ένα μικρό αυτοκίνητο και αν τύχαινε κάτι στο χωριό, ένα ατύχημα ή μια γέννα τους πήγαινα στο Ηράκλειο. Πήρα λοιπόν αυτό το μικρό αμάξι γιατί το φορτηγό δεν βόλευε, για αυτά τα περιστατικά και για να φέρνω και τις ταινίες. Κάθε μέρα πήγαινα στο Ηράκλειο. Είχα γνωρίσει και ανθρώπους του κινηματογράφου εκεί στο Αστόρια. Είχα εκεί ένα φίλο, δεν θυμάμαι τώρα το όνομα του που ήταν μηχανικός εκεί και στην αρχή αυτός με κατατόπιζε για το ποιες ταινίες να πάρω. Αργότερα έμαθα και τις διάλεγα μόνος μου.

Στον ΡΕΞ υπάρχουν ακόμα στο ταμπλό εικόνες από τον παλιό καλό ελληνικό κινηματογράφο

Πως μάθαινε το χωριό τι ταινία θα παίζατε το βράδυ; Υπήρχε κάποιος ντελάλης ή κάτι άλλο;

Είχα ένα πάνινο ταμπλό και καρφίτσωνα τις φωτογραφίες πάνω και ένα παιδί τα πήγαινε στα καφενεία για να το βλέπει ο κόσμος και να έρχεται. Φυσικά και το παιδί που έκανε αυτή τη δουλειά θα ερχόταν και αυτό το βράδυ και θα έβλεπε την ταινία! Το λέγαμε αγγαρεία αυτό τότε! Είχαμε και ντελάλη-δες. Ήταν ο Κατρινομανώλης, ο Κεχρογιάννης και ο Σμαιλογιώργης! Ο Κατρινομανώλης  δια- λαλούσε την ταινία και του είχα γράψει επίτηδες άμα έπαιζε ο Γιώργος Φούντας στην ταινία τον έγραφα Φουντά! Γελούσε ο κόσμος όταν το έλεγε και μετά ερχόταν στο καφενείο και μου έλεγε : «Με ξευτέλισες πάλι; Με έβαλες στις γλώσσες των ανθρώπων!»  (σ.σ.γέλια!). Να σου πω ότι είχα και ένα παιδικό φίλο από το σχολείο, τον Σωκράτη Σαλούστρο, ο οποίος δεν είχε βέβαια τεχνικές γνώσεις για να μου δώσει οδηγίες, αλλά τον είχα συνεταίρο εδώ. Καλός και τίμιος άνθρωπος που περάσαμε μαζί όλη αυτή την ιστορία.

Με το συντάκτη της “Α” Γιώργη Μπαγκέρη

Μας είπατε πριν για τις χιουμοριστικές ιστορίες με τα μικρά παιδιά. Θυμάστε άλλα ευτράπελα που συνέβησαν με τον κινηματογράφο;

Θα σου πω δυο ιστορίες μια όταν λειτουργούσε και μια χρόνια μετά το κλείσιμο του.

Μια μέρα λοιπόν ήταν μέσα στο σινεμά ο μακαρίτης ο Βαγγέλης Κεφαλογιάννης και έπαιζε η ταινία ”Τα πάθη του Χριστού”. Ο άνθρωπος είχε απορροφηθεί στο έργο ολοκληρωτικά. Κάποια στιγμή στην ταινία πιάνουν τον Χριστό, τον δένουν και αρχίζουν να τον δέρνουν. Του έπαιζαν πολύ ξύλο και ο Βαγγέλης δεν το βάσταξε και σηκώνεται πάνω και σέρνει μια φωνή : ” Φτάνει δα  μπρεκερατάδες! Φτάνει!!”. Τόσο πολύ είχε ταυτιστεί με το έργο.

Η δεύτερη ιστορία είναι μετά που έκλεισε. Πήγα στην Αθήνα αρκετά χρόνια και έκανα άλλες δουλειές. Μια μέρα  Αύγουστο ήταν, ήρθα στο χωριό να δω συγγενείς και φίλους και ερχόμουν στο σπίτι με ένα ταξί. Εκείνη την ώρα που κατέβαινα από το ταξί  ερχόταν από τις σκάλες η Δαμιανοστεφανίνα που ήταν στην εξοχή και είχε ανασηκώσει το φόρεμα της  και είχε βάλει στην ποδιά της διάφορα φρούτα. Φαινόντουσαν τα πόδια της, αδύνατη αλλά πολύ μερακλίνα γυναίκα τόσο μερακλίνα που δεύτερη δεν είχε στο χωριό! Μόλις με είδε να κατεβαίνω από το ταξί αφήνει το φόρεμα της και πέφτουνε όλα τα φρούτα από τις σκάλες! Τότε κοιτάζοντάς προς τον ουρανό είπε : ”Ήρθε το φως! Ήρθε το τραγούδι! Γιάντα Γιώργη έφυγες από το χωριό και σκοτείνιασε; ” (σ.σ.βουρκώνει) .Αλλά το έλεγε με τέτοιο παράπονο. Μέσα από την ψυχή της..

Με τη σύζυγο του Αθηνά έξω από τον “ΡΕΞ”

Πότε έκλεισε ο κινηματογράφος και γιατί; Με τι άλλο ασχοληθήκατε στη ζωή σας;

Ο κινηματογράφος στα Ανώγεια λειτούργησε 17 χρόνια περίπου. Έκλεισε το 1973.Τότε είχε ξεκινήσει η τηλεόραση και πολλοί κινηματογράφοι είχαν πρόβλημα. Όλοι έβλεπαν τότε στην τηλεόραση τον ”Άγνωστο πόλεμο”. Πριν το κινηματογράφο είχαμε ελαιοτριβείο. Μετά είχαμε λεωφορείο. Μετά είχα ένα φορτηγό όπου πουλούσα και μετέφερα τσιμέντα και σίδερα αλλά τα παράτησα για τον κινηματογράφο. Μετά που έκλεισε έφυγα στην Αθήνα και έκανα πολλά χρόνια εκεί διάφορες δουλειές.

Δημιουργήσατε και οικογένεια από νεαρή ηλικία.

Όταν απολύθηκα από το στρατό δημιούργησα αμέσως οικογένεια. Έκανα πέντε παιδιά και προσπάθησα να τους δώσω ότι καλύτερο μπορούσα. Έκανα επιχειρήσεις άλλες πήγαν καλά άλλες όχι, ανάλογα με την κατάσταση του χωριού που οι άνθρωποι δεν είχαν την πολυτέλεια για περιττά έξοδα. Υπήρχε πολύ φτώχεια. Αλλά δόξα τω Θεό πήγαινα καλά. Δούλευα 20 ώρες την ημέρα. Δυο ώρες να φανταστείς ήθελα μόνο για την μηχανή. Να την βάλω στην θέση της, να την κοντρολάρω και αν είχε σε κάποιο σημείο ζημιά να τη διορθώσω.

Κάθε βράδυ πήγαινα στο σπίτι στα παιδιά μου να τους λέω παραμύθια. Έλεγε ένα παραμύθι ότι ήταν μια γουρούνα και έκανε πέντε γουρουνάκια και αυτό (σ.σ. δείχνει το μικρό του δάχτυλο) ήταν το μικρότερο. Έπαιζε την λύρα η γουρούνα και χόρευαν τα γουρουνάκια μέσα σε μια σπηλιά. Μετά από πολλά χρόνια ήρθε στα Ανώγεια η κόρη μου η Μαίρη, που είχε  παντρευτεί και ζούσε στην Αθήνα. Πήγαμε τότε μαζί στα Πάνω Αμπέλια στα Ανώγεια και κοίταζε να δει που ήταν η σπηλιά με τα γουρουνάκια και μου λέει ”μπαμπά που είναι η σπηλιά;” .Τόσο πολύ της άρεσε το παραμύθι που της έλεγα (σ.σ. συγκινείται). Παρόλο που ήμουν κουρασμένος τα βράδια προσπαθούσα και φρόντιζα και την οικογένεια μου.

Ο Ζαφειρογιώργης με το Σπαχοβασίλη

Τα παιδικά σας χρόνια στα Ανώγεια. Τι θυμάστε;

Να σου πω για τον πατέρα μου. Μισούσε την κλεψιά όσο κανένας Ανωγειανός. Μια μέρα ήμουν πάνω στον  γάιδαρο και περνούσα από τον Σαβουνόλακκο (σ.σ τοποθεσία στα Ανώγεια) που ήταν το αμπέλι του Ζαχαράκη και είχε και μια μπουρνελιά. Πέμπτη Δημοτικού πήγαινα τότε. Όπως λοιπόν περνούσα και ήμουν πάνω στο γάιδαρο έκοψα τρεις μπουρνέλες. Ο Ζαχαράκης ήταν εκεί κοντά και μου λέει : ” Σε έπιασα!” .Του λέω τι με έπιασες; Για τρεις μπουρνέλες! Ήμουν μικρός και φοβήθηκα. Σκοτεινιάστηκα! Ο Ζαχαράκης πήγε σπίτι μας και το είπε του πατέρα μου. Όταν γύρισα στο σπίτι με αρπάζει με κατεβάζει από το γάιδαρο και με άρχισε το ξύλο. Δέκα μέρες έκαμα στο κρεβάτι και δεν πήγαινα στο σχολείο από το ξύλο που μου έδωσε και όλα αυτά για τρεις μπουρνέλες!!

Μια άλλη φορά έπαιζα λύρα. Μέχρι τα 16 μου χρόνια έπαιζα λύρα και κάναμε καντάδες εδώ στο χωριό. Επί Μεταξά αυτή η ιστορία είχε δικτατορία τότε. Μια μέρα άργησα να κοιμηθώ και το πρωί δεν μπορούσα να σηκωθώ. Έρχεται ο πατέρας μου και με ξυπνά και πιάνει τη λύρα και τη χτυπά σε ένα αμόνι και την έκανε κομμάτια! Για να μην ξαναπαίξω και να μη ξενυχτώ!

Τι σημαίνουν τα Ανώγεια για σας;

Τα πάντα. Δεν είναι εύκολο να είσαι Ανωγειανός! Για να είσαι Ανωγειανός πρέπει να πειθαρχείς με τους νόμους του χωριού. Αν δεν παρακολουθείς τα ήθη και τα έθιμα του χωριού και δεν τα ακολουθείς δεν μπορείς να κάτσεις στα Ανώγεια. Ή και να κάτσεις θα είσαι απόμερος των Ανωγειανών. Αυτά τα υπολόγισα από μικρός και πειθάρχησα σύμφωνα με τους νόμους των Ανωγείων, διαφορετικά δεν θα μπορούσα να επιζήσω ούτε εγώ ούτε οι επιχειρήσεις που δημιούργησα. Τοπικοί κανόνες, απαράβατοι!

Κλείνοντας πείτε μας για τα Ανώγεια του τότε και του σήμερα. Τους ανθρώπους του τότε και του σήμερα. Τι άλλαξε;

Από όταν στέκουν τα Ανώγεια ο Ανωγειανός είναι ο ίδιος! Είμαι 92 χρονών και δεν θυμάμαι να αλλάξουν τα Ανώγεια ποτέ. Ούτε στην Κατοχή ούτε μέχρι σήμερα. Τα ήθη και τα έθιμα μας τα κρατάμε πάντα. Οι Γερμανοί δια-λύσανε τα σπίτια μας αλλά όχι εμάς! Τα Ανώγεια θα στέκουν πάντα ψηλά. Και η νεολαία μας είναι πολύ καλή σήμερα. Υποστηρίζει ο ένας τον άλλο και αγαπάνε τους γέρους ,όπως και οι γέροι αγαπάνε τους νέους. Μέχρι να υπάρχει κόσμος θα υπάρχουν Ανώγεια! Τα παιδιά μου στην Αθήνα μ επαίρνουν τηλέφωνο και μου λένε να πάω εκεί να με προσέχουν. Αλλά δυσκολεύομαι να αποχωριστώ το χωριό και ας έζησα αρκετά χρόνια στην Αθήνα. Το καλύτερο μέρος του κόσμου είναι εδώ όλοι μας ζηλεύουν που ζούμε σε τέτοιο τόπο!

Έτσι ολοκληρώσαμε αυτή την συζήτηση μας με τον Ζαφειρογιώργη ο οποίος αργότερα μας έκανε μια περιήγηση στον χώρο που υπήρχε το σινεμά ”ΡΕΞ”. Άδειος ο χώρος πλέον αφού και πριν δυο χρόνια ο Δήμος Ανωγείων που το χρησιμοποιούσε ως αποθήκη το άφησε για ένα άλλο κτίριο. Σίγουρα πάντως μπαίνοντας μέσα νιώθεις τον ηλεκτρισμό στην ατμόσφαιρα και αισθάνεσαι ότι σε λίγο θα σβήσουν τα φώτα, θα ακουστεί ένα μακρόσυρτο σσσσσ! και στον πανί απέναντι θα εμφανιστούν οι τίτλοι έναρξης της ταινίας. Για τα Ανώγεια του χθες που οι νέοι του σήμερα αξίζει τον κόπο να μάθουν,ν α γνωρίσουν και να πλουτίσουν ακόμα περισσότερο με δικές τους δράσεις αυτή την κληρονομιά. Με τα μάτια τους στραμμένα στο καθαρό βλέμμα του Ζαφειρογιώργη.

Κλείνοντας να αναφέρουμε τα λόγια που μας είπε για τον Ζαφειρογιώργη, ο φίλος του Βασίλης Σπαχής που διετέλεσε επί 9 χρόνια Δήμαρχος Ανωγείων κατά το παρελθόν και που ήταν παρών στην διάρκεια της συνέντευξης. Ανέφερε χαρακτηριστικά ο κ. Σπαχής:

” Για τον Γιώργη έχω ανέκαθεν την εικόνα ενός ανήσυχου ανθρώπου και ιδιαίτερα δυναμικού. Είχαμε την ίδια ειδικότητα στο στρατό. Τότε ήταν ο Εμφύλιος μια δύσκολη περίοδος για την πατρίδα μας. Ο  Γιώργης βρέθηκε στο κέντρο των γεγονότων στο πιο επικίνδυνο σημείο που συνέδεε τον Γράμμο με την Κοζάνη και όλη την Δυτική Μακεδονία. Επέδειξε τρομερή ψυχραιμία και είχε κάνει μεγάλη εντύπωση αυτό τότε στον Διοικητή τον Δελιντάκη που ουσιαστικά είχε κάνει τον Γιώργη επικεφαλής ενός λόχου με 200 οχήματα. Όταν επέστρεψε στα Ανώγεια με την άδεια φορτηγού που είχε άρχισε να δραστηριοποιείτε ως αυτοκινητιστής και αργότερα με τον σινεμά. Η αίθουσα αυτή έπαιξε πολύ σημαντικό ρόλο στην ψυχαγωγία των ανθρώπων της εποχής .Ο ίδιος είχε πάντα χιούμορ και είναι ένας πανέξυπνος άνθρωπος. Αλλά αυτό που τον χαρακτηρίζει σε όλη τη ζωή του είναι ότι είναι δυναμικός, έντιμος και δραστήριος. Σπάνια γνωρίζει κανείς ανθρώπους σαν αυτόν να αντέχει σε οποιαδήποτε δοκιμασία και να έχει την ψυχραιμία του ”.

Γράφει ο Γιώργος Μπαγκέρης

Συναντήσαμε την κυρία Έφη Σακελλαράκη-Σαπουνά  στο μουσείο στα Ανώγεια, που σε λίγο καιρό θα ανοίξει τις πύλες του, εκεί όπου πρόσθετε τις τελευταίες πινελιές της χρονιάς λίγο πριν αναχωρήσει από το χωριό μας. Συζητήσαμε κάτω από μια μεγάλη φωτογραφία του  αείμνηστου συζύγου της και νιώθαμε έντονη την παρουσία του. Είναι εδώ ,είναι παντού στα Ανώγεια και στο βουνό θα μας πει συγκινημένη η κ. Έφη. Ευχάριστη και φιλική αλλά και ικανοποιημένη για μια χρονιά που είχε ξανά θετικό πρόσημο στην ανασκαφή. Στάθηκε ιδιαίτερα στα ευρήματα της χρονιάς, το όραμα της για την Ζώμινθο αλλά και για τα Ανώγεια και τους κατοίκους τους που θεωρεί χαρισματικούς ,καθώς και για την μεταφορά του τάφου του Γιάννη Σακελλαράκη στο βουνό. Μας μίλησε για μια ανασκαφή που θα δώσει στον τόπο μας την πολιτιστική ώθηση που χρειάζεται ζητώντας όμως μέτρο και σεβασμό στο περιβάλλον και στο βουνό ώστε να μη μετατραπεί σε χώρο παζαριού.

Κυρία Σακελλαράκη σας ευχαριστούμε για τον χρόνο σας. Άλλη μια χρονιά ανασκαφής τελείωσε, πείτε μας δυο λόγια για όσα έγιναν φέτος στην Ζώμινθο.

Καταρχήν σας ευχαριστώ γιατί μου δίνεται την ευκαιρία να επικοινωνήσω με τα Ανώγεια. Στην τελευταία ξενάγηση που είχαμε κάνει, ίσως λόγω του ότι δεν ειδοποιήθηκαν όλοι δεν είχαν έρθει αρκετοί Ανωγειανοί. Αυτό μου προξένησε λύπη γιατί ήθελα πραγματικά να τους δείξω την επέκταση αυτής της ανασκαφής. Αυτή λοιπόν είναι μια καλή ευκαιρία να πούμε για όλα αυτά.

Είστε λοιπόν ικανοποιημένη από την δουλειά που έγινε φέτος;

Απόλυτα ικανοποιημένη! Πρέπει να σας πω ότι όταν ο Γιάννης έλεγε ότι η Ζώμινθος είναι η ανασκαφή της ζωής του, μετά από λαμπρές ανασκαφές όπως στην Ζάκρο, τις Αρχάνες, τα Κύθηρα και αλλού, έλεγα ”μα πως μπορεί να είναι αυτή η ανασκαφή της ζωής του;”. Ευτυχώς ήταν και εκείνος τυχερός αλλά και εγώ γιατί πραγματοποιήθηκαν όλα αυτά που πίστευε. Η  Ζώμινθος κατά γενική ομολογία είναι αυτή τη στιγμή η μεγαλύτερη ανασκαφή στην Κρήτη. Έρχονται και ξένοι αρχαιολόγοι εδώ και μένουν άναυδοι από αυτό που βλέπουν Γιάννης τότε είχε δει πολύ μπροστά και σε χρόνο και σε ποιότητα. Γιατί φέτος όπως και πέρυσι  έτυχε να έχω από κάποια ευρήματα  τα χρήματα για να μπορέσω να προσλάβω πολύ κόσμο. Οργανώσαμε το σύστημα, κάναμε φωτογραφικό στούντιο, φέραμε φορητή κάμερα κτλ. Έτσι η ανασκαφή προχώρησε δραματικά πολύ!

Παρά την οικονομική κρίση λοιπόν εσείς είχατε τα χρήματα για να δουλέψετε σωστά;

Παρά την κρίση ναι, έτσι ακριβώς. Τυχαίνει να είμαι πρόεδρος σε ένα ίδρυμα που χρηματοδοτούσε πολλές ανασκαφές. Δεν παίρνω τα περισσότερα από αυτά αλλά και ο Γιάννης και εγώ ξέραμε να χειριστούμε τα κονδύλια. Ξέραμε μέχρι που φτάνει το χέρι μας. Τα χρήματα αυτά τα δίνουμε στην αρχαιολογική εταιρεία και αυτή μας τα δίνει πίσω ως διαχειρίστρια. Χρειαστήκαμε πολλά χρήματα για τους συντηρητές για τους ψηλούς τοίχους αλλά και για να βγάλουμε τα τμήματα των τοιχογραφιών, τα οποία όταν ανοιχτούν θα δείξουν ένα σπουδαίο τοιχογραφικό διάκοσμο.

Πείτε μας για τον χώρο της ανασκαφής.

Ο χώρος σχεδόν τριπλασιάστηκε. Ένας τεράστιος χώρος με ωραίες πλάκες, με κίονες, με βωμούς κτλ. Φέτος ανοίξαμε τον μεγάλο διάδρομο, τώρα μπορεί κάποιος από την κύρια είσοδο να μπει μέσα. Ανοίξαμε τρία δωμάτια με τοιχογραφίες και ακόμα κάποια σημαντικά δωμάτια γύρω – γύρω στους πάνω ορόφους. Εκεί βρέθηκαν κοσμήματα, κάτι που δεν είναι συχνό φαινόμενο για σπίτια ή ακόμα και για ανάκτορα. Βρέθηκαν σφραγίδες. Πέρυσι βρέθηκε ένα χάλκινο ειδώλιο και φέτος βρέθηκε ένα ειδώλιο ,που πρέπει να σας πω διότι είμαι ειδική ότι είναι σίγουρα ένα από τα ωραιότερα ειδώλια της Μινωικής Κρήτης.

Τι συμβολίζει αυτό το αγαλματίδιο;

Είναι ένα μικρό αγαλματίδιο. Είναι ένας λατρευτής σε όρθια στάση με το χέρι στο μέτωπο, που είναι η λεγόμενη στάση του αποσκοπείν. Κρύβει κατά κάποιον τρόπο τα μάτια του. Το περσινό ειδώλιο ήταν πολύ σημαντικό το φετινό όμως είναι ακόμα σημαντικότερο. Βρήκαμε και σφραγίδες όπως και πέρσι. Μία με υδρόβια πουλιά, μια με ένα λιοντάρι και φέτος μια με ένα σκορπιό, που ήταν ένα θέμα που είχε απασχολήσει τον Γιάννη στην ανασκαφή των Κυθήρων,όταν είχε βρει ένα χάλκινο σκορπιό. Η σημασία που έχει ο σκορπιός, από τη μια μεριά την ζωογόνο και από την άλλη την μαγική και αποτρεπτική. Πολύ σημαντικά όλα αυτά τα ευρήματα όπως βέβαια και τα διάφορα αγγεία που βρέθηκαν.

Όλα αυτά τα ευρήματα δίνουν και σε εσάς τη δύναμη να συνεχίσετε;

Βεβαίως! Είχα μια σημαντικά μεγάλη και εξαιρετική ομάδα. Περίπου εφτά αρχαιολόγοι κάθε ένας και με μια ειδικότητα. Τα ημερολόγια μας που στείλαμε τώρα στην αρχαιολογική εταιρεία είναι άνω των 1000 σελίδων. Δουλεύουμε το πρωί και το βράδυ ξενυχτά με σε αυτά. Πολλοί με ρωτάνε γιατί δεν έφαγα ούτε ένα γαλακτομπούρεκο φέτος. Δεν μπήκα στο Μεϊντάνι καθόλου. Δεν υπάρχει χρόνος. Προσπαθώ να τα συνεχίσω όλα στο πνεύμα Σακελλαράκη, δηλαδή να έχω καλούς συνεργάτες, πρόθυμους και με ενδιαφέρον για αυτό που κάνουν χώρος στη Ζώμινθο μόνο το ένα δωμάτιο το μεγάλο όπως είναι στην κορυφή του λόφου θα μπορούσε να είναι ένας ναός που θα επισκέπτονται οι ξένοι και τίποτα άλλο. Εδώ βρέθηκε ολόκληρος λαβύρινθος! Αποθήκες, εργαστήρια.

Σε τι έκταση εκτείνεται;

Τώρα έχουμε φτάσει στα 1600 τ.μ αλλά βέβαια εκτείνεται παντού! Βέβαια δεν είναι ένα από τα μέγαρα που χτίζεται συνήθως το 1700 π.χ και τελειώνει το 1600 π.χ για να εξυπηρετήσει κοινωνικές και πολιτικές ανάγκες των μεγάλων ανακτόρων. Το είχε υπονοήσει ο Γιάννης παλιότερα και τώρα επιβεβαιώνεται. Εδώ έχουμε κατά πολύ περίεργο τρόπο κάτι που χτίζεται μαζί με τα πρώτα ανάκτορα και αυτό είναι πολύ σημαντικό. Δηλαδή το 2000 π.χ είχαν χτιστεί τα πρώτα ανάκτορα και μετά χτίστηκαν αυτές οι βίλες, ώστε τώρα να έχουμε αυτό το μεγαλειώδη χώρο με τους κίονες που είναι κάτω από τον υπόλοιπο χώρο που σκάβουμε. Από πάνω έχουμε το κτίριο που χτίστηκε το 1700 π.χ  το οποίο βέβαια δεν μπορούμε τώρα να το γκρεμίσουμε για να δούμε όλο το άλλο, αλλά σε σημεία που θα το βρίσκουμε θα το αποκαλύπτουμε.

Μπορείτε να μας προσδιορίσετε ένα χρονικό ορίζοντα ολοκλήρωσης της ανασκαφής;

Οι ανασκαφές δεν τελειώνουν ποτέ! Η Κνωσσός ακόμα ανασκάπτεται. Ακόμα και τώρα με τις συντηρήσεις που έχουν γίνει εδώ ο χώρος θα μπορούσε να είναι επισκέψιμος, αλλά το θέμα είναι ότι δεν υπάρχουν φύλακες. Το Υπουργείο Πολιτισμού δεν δίνει φύλακες μόνιμους. Για παράδειγμα τώρα που ετοιμάζουμε το μουσείο που είμαστε,ο Βασίλης (σ.σ Φασουλάς) τρέχει από εδώ κι από εκεί και τον πληρώνω εγώ από την ανασκαφή. Δεν γίνεται να ανοίξει για το κοινό αν δεν είναι ένας μόνιμος φύλακας του δημοσίου.

Πως οραματίζεστε εσείς την Ζώμινθο;Σε συνέντευξη που μας έδωσε ο ΓιάννηςΣακελλάρακης το 2005 είχε τονίσει ότι δεν θέλει να καταντήσει όπως η Κνωσσός. Εσείς τη γνώμη έχετε;

Βέβαια. Είμαι απόλυτα στην ίδια άποψη. Μάλιστα όταν γινόταν ένα έργο της διαμόρφωσης του δρόμου μέχρι πάνω είχαν έρθει κάποιοι μηχανικοί και αρχιτέκτονες. Έλεγαν να κάνουμε εδώ ένα περίπτερο υποδοχής και διάφορα άλλα. Διαφώνησα και εγώ και ο Γιάννης, γιατί θέλαμε να διατηρηθεί αλώβητος ο χώρος. Χωρίς περιττά πράγματα. ΤοΒενετσιάνικο τυροκομείο που είναι πιο πέρα μπορεί να χρησιμοποιηθεί  σαν χώρος πωλήσεων, οδηγών, ξεκούρασης των επισκεπτών. Αλλά να μείνει εκεί! Το έχουμε συζητήσει και με τον Δήμαρχο Ανωγείων. Θυμώνω κάθε φορά που βλέπω κάτι καινούριο στο δρόμο από τα Ανώγεια ως το Ιδαίον Άντρο και ευτυχώς δεν βλέπω πολλά τέτοια. Το τοπίο και ο τόπος πρέπει να μείνει αλώβητος. Αυτή είναι η αξία του. Θα δώσει πολλά στα Ανώγεια αρκεί να το διαχειριστούν σωστά. Να μην γίνει σημείο αγοράς σαν την Κνωσσό. Αυτό ήθελε και ο Γιάννης αυτό θα προσπαθήσω να πετύχω. Όπως και εδώ στο μουσείο που ετοιμάζουμε που νομίζω ότι θα δώσει στο χωριό πολλά πράγματα. Δεν θα είναι βέβαια τα πρωτότυπα εδώ αλλά όμως θα είναι πολύ μοντέρνο και όχι ένα απλό επαρχιακό μουσείο. Υποθέτω ότι μέχρι το επόμενο καλοκαίρι θα λειτουργεί κανονικά.

Πείτε μας δυο λόγια για τους ανωγειανούς εργάτες που έχετε στις ανασκαφές. Είναικαλή η συνεργασία σας;

Αυτοί που έχτισαν την Ζώμινθο αν δεν είχαν Ανωγειανούς να δουλέψουν όπως έχουμε εμείς δεν θα μπορούσαν να την χτίσουν. Αυτά τα παιδιά δουλεύουν με τέτοιο ζήλο που σπάνια συναντάς οπουδήποτε. Να σηκώσουν όλες αυτές τις τεράστιες πέτρες γιατί όλη η ανασκαφή αρχικά ήταν σκεπασμένη με πέτρες. Πρέπει να πω ότι οι Ανωγειανοί έχουν αγκαλιάσει πάρα πολύ την ανασκαφή. Λυπάμαι που δεν έχω τον χρόνο να βγω στα Ανώγεια και να μιλήσω για όλα αυτά. Είχαμε τόσο καλή συνεργασία που δεν καταλάβαμε πως πέρασε τόσο γρήγορα ο χρόνος και τελειώσαμε και φέτος.

Γενικά για τους ανθρώπους του χωριού τι άποψη έχετε;

Νομίζω είναι χαρισματικοί άνθρωποι εδώ και τους ζηλεύουν  σαν τους Πόντιους που είναι και αυτοί πολλοί δραστήριοι. Οι Ανωγειανοί διακρίνονται από το χιούμορ, είναι άνθρωποι πολύ ανοιχτοί ενώ θα περίμενες το αντίθετο σε μια μικρή κοινωνία και αυτό θεωρώ ότι είναι πολύ σημαντικό.

Ο Γιάννης Σκελλαράκης ”έφυγε” ποτέ από την Ζώμινθο;

Φυσικά και όχι! Πάντα εδώ είναι. Παντού! Επιθυμία του ήταν να ταφεί εδώ και αυτό θα γίνει όταν περάσουν τα 3 χρόνια (σ.σ Οκτώβριος 2013).Δεν ξέρω ακριβώς το σημείο αλλά θα είναι στην Ζώμινθο. Είναι σαν να μην έχει φύγει. Είναι εδώ, όπως στην φωτογραφία του εδώ στο μουσείο. Μας κοιτάζει με αυτό το Ολύμπιο ύφος. Μεγάλη προσωπικότητα. Νιώθωτυχερή που έζησα μαζί του και δούλεψα δίπλα του. Το 2008 όταν έμαθε για τον καρκίνο είχε γράψει πράγματα στο κομπιούτερ του που τα είδα αργότερα. Ότι δεν ήθελε κόσμο στην κηδεία του δεν τα ήθελε αυτά τα κορόιδευε και τα θεωρούσε σαχλαμάρες. Επίσης έγραψε θέλω να πάω στα Ανώγεια σε μια τρύπα στο βουνό με μια πλάκα πάνω με δυο λόγια. Θα δούμε που θα ταφεί και τι λόγια θα γραφτούν στην πλάκα.

Πως βιώσατε την πρώτη χρονιά που ήρθατε μόνη σας στα Ανώγεια;

Είχε φροντίσει ο Γιάννης την τελευταία χρονιά να με δοκιμάσει με τους Ανωγειανούς. Με τους άλλους ήξερε ότι τα βολεύω! Επειδή ήταν άρρωστος ήμουν εγώ στην ανασκαφή περισσότερο. Και τα πήγα καλά, επομένως δεν είχα κανένα φόβο. Ήξερα ότι όταν ο Κουγιούμπαλος (σ.σ Γιάννης Χαιρέτης) μου έκανε κάτι, του έβαζα μια φωνή και πήγαιναν όλα καλά! Αυτό ήταν στιγμιαίο δεν διαταρασσόταν οι σχέσεις μας και ήταν κάτι που όλοι το αποδέχτηκαν. Δεν φοβήθηκα καθόλου από τη  πρώτη στιγμή . Η δική μου προσωπικότητα μου επέβαλλε αυτό τον τρόπο δουλειάς και δόξα τω Θεό όλα πήγαν καλά.

Η συνεργασία σας με τον Δήμο και τους άλλους φορείς του τόπου πως είναι;

Άψογη! Ο Δήμος μας βοήθησε και φέτος πολύ παραχωρώντας και κάποια δωμάτια για τους συνεργάτες μου. Η συνεργασία μου με τον κ. Κεφαλογιάννη και για την Ζώμινθο και για το μουσείο είναι πάρα πολύ καλή

Σας ευχαριστώ πολύ και εκ μέρους των ανωγειανών για αυτά που συνεχίζετε και προσφέρετε στον τόπο μας.

Να είστε καλά ευχαριστώ και για την ευκαιρία που μου δώσατε, Εύχομαι να συνεχίσουμε και του χρόνου στην ανασκαφή το ίδιο δυναμικά.

Σε μια σεμνή τελετή τιμήθηκε  η μνήμη των Ηρώων Εμμανουήλ Κουνάλη και Ανδρέα Νάθενα, που έπεσαν στη μάχη στα Ξύπετρα Μαλεβιζίου, στις 14 Σεπτεμβρίου 1944.
Στο χώρο όπου είναι στημένο το μνημείο τους, με ευλάβεια και ταπεινοφροσύνη, αποτέθηκε ο φόρος τιμής που αξίζει στους Ήρωες και οι παρευρισκόμενοι δεσμεύτηκαν να διατηρήσουν ζωντανό το μήνυμα της θυσίας τους.
Το παρών στην τελετή έδωσε ο βουλευτής Ηρακλείου Λ. Αυγενάκης, ο δήμαρχος Μαλεβιζίου Κ. Μαμουλάκης, ο δήμαρχος Ανωγείων Σ. Κεφαλογιάννης, αντιδήμαρχοι και δημοτικοί σύμβουλοι των δυο δήμων, εκπρόσωποι φορέων, αρχών και της Ελληνικής Αστυνομίας, συγγενείς των Ηρώων και πλήθος κόσμου.