Ο φασισμός δεν βρίνεται σε τούτονε τον τόπο,

γιατί δεν τον εδέχεται το αίμα των ανθρώπω….

Αυτά είναι τα λόγια που θα συναντήσει κανείς όταν έρχεται στα Ανώγεια γραμμένα σε τοίχο στην είσοδο του χωριού από την πλευρά του Ηρακλείου.

Οι τοίχοι στα Ανώγεια ”στολίστηκαν΄’ όλες τις προηγούμενες ημέρες με μαντινάδες και συνθήματα, από τα νέα παιδιά του χωριού και αποτέλεσαν τον προάγγελο για το τριήμερο Αντιφασιστικό φεστιβάλ που ξεκίνησε σήμερα στα χωριό μας, με την προβολή της ταινίας ”Το Κύμα” στην αίθουσα του Δημοτικού συμβουλίου.

Τα Ανώγεια όντας ο Δήμος με τα χαμηλότερα εκλογικά ποσοστά επιρροής στην Ελλάδα, του φασιστοειδούς εκτρώματος της Χρυσής Αυγής , αποφάσισαν ότι πρέπει να υψώσουν ακόμα περισσότερο την φωνή τους και να αποτρέψουν τον κόσμο στην αναζήτηση λύσης της κρίσης μέσω του φασισμού που τόσα δεινά προκάλεσε σε αυτόν τον τόπο.

Μέσα από την φωνή της σημερινής νεολαίας που συμμετέχει σε αυτές τις αντιφασιστικές δράσεις, φωνάζει και εσωτερικά η φωνή των παππούδων μας που υπέστησαν τα δεινά της κατοχής και του ολοκαυτώματος αλλά και των πατεράδων μας που βασανίστηκαν, εξορίστηκαν ή έχασαν τις ελευθερίες τους στην διάρκεια της μαύρης επταετίας της Χούντας.

Τα Ανώγεια δρουν και απευθύνουν κάλεσμα σε όλους τους προοδευτικούς πολίτες αυτής της Χώρας να αποτρέψουν την πορεία προς τον φανατισμό, την βία, την μισαλλοδοξία και την ημιμάθεια φασιστικών ιδεολογιών.

Παράλληλες εκδηλώσεις θα λάβουν χώρα αυτό το τριήμερο στα Ανώγεια σε κάθε γειτονιά, κάθε πλατεία και κάθε σοκάκι αυτού του χωριού που καταστράφηκε ολοσχερώς από τους Ναζί 69 χρόνια πριν, αλλά γεννήθηκε ξανά μέσα από τις στάχτες τους πιο δυνατό και πιο ισχυρό με τις ίδιες αξίες,τα ίδια ήθη και έθιμα αιώνες τώρα.

Την ιστορία του χωριού θα πω με λίγα λόγια,

πως τρεις φορές το κάψανε μα πάλι είναι Ανώγεια…

Όσοι ζουν σε αυτόν τον τόπο γνωρίζουν καλά την αξία και το νόημα αυτής της μαντινάδας που με απλά λόγια δημιούργησε ο Γιαλάφτης, αλλά μέσα της χρειάζονται τόνοι μελανιού για να αναλυθεί και να αποδοθεί η αλήθεια της, το νόημα της και η ανατριχίλα που προκαλεί στο άκουσμα της σε όλους τους Ανωγειανούς όπου γης.

Επίκεντρο όλων των εκδηλώσεων θα είναι η Αντιφασιστική πορεία που θα πραγματοποιηθεί αύριο Τρίτη 13 Αυγούστου επετείου του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων από το Κέντρο Υγείας μέχρι την πλατεία Αρμί. Η νεολαία του χωριού απευθύνει κάλεσμα με τα παρακάτω λόγια για την πορεία:

” Η ομάδα νέων Ανωγείων καλεί την Τρίτη 13 Αυγούστου και ώρα 10 π.μ όλους, όσοι επιθυμούν σε συμβολική πορεία, που θα ξεκινήσει από το Κέντρο Υγείας και θα καταλήξει στη Πλατεία Αρμί , όπου θα πραγματοποιηθούν οι εκδηλώσεις για την 69η επέτειο του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων. Η πορεία αυτή αποτελεί ελάχιστο φόρο τιμής σ’ αυτούς που βίωσαν την κτηνωδία του ολοκαυτώματος και παράλληλα δηλώνει βροντερό παρόν στον αγώνα κατά του φασισμού σήμερα!”.

Όλοι συμμετέχουμε όλοι στηρίζουμε το τριήμερο Αντιφασιστικό φεστιβάλ, ευελπιστούμε να γίνει θεσμός στον τόπο μας αλλά και το παράδειγμα του να ακολουθήσουν και άλλοι σε κάθε γωνιά της Ελλάδας. Για τους προγόνους μας, για εμάς τους ίδιους αλλά και για το μέλλον των παιδιών μας.

Κλείνουμε με την μαντινάδα του Λευτέρη Μπέρκη, ενός νέου Ανωγειανού που περιγράφει με λέξεις τα συναισθήματα που όλοι αποκτήσαμε μεγαλώνοντας σε αυτό τον τόπο:

Τα Ανώγεια μας τα χτίσανε πάνω στα αποκαίδια,

σκιάς τρείς φορές, άλλες γενιές, μα τα θεμέλια ίδια..

 Του Γιώργου  Καλογεράκη

υπ.  Δρ. Πανεπιστημίου  Ιωαννίνων

δ/ντής  Δημοτικού  Σχολείου  Καστελλίου  Πεδιάδος

 Στις  25  Αυγούστου  1898  διαδραματίζεται  στην πόλη  του Ηρακλείου  η  τελευταία  πράξη  της  κρητικής  τραγωδίας.  Η  σφαγή  των  Ηρακλειωτών  και  ορισμένων  Άγγλων  στρατιωτών  ήταν  η  αιτία  που  οι  Μεγάλες  Δυνάμεις  της  εποχής  επέβαλαν  το  καθεστώς  της  Κρητικής  αυτονομίας  στο νησί  μας.  Η  χρονική  περίοδος  1898 – 1913  ορίζεται  από τους  ιστορικούς  ως  περίοδος  της  Κρητικής  Πολιτείας. Ύπατος  Αρμοστής    έφτασε  στα  Χανιά  στις  9  Δεκεμβρίου  1898  ο  πρίγκιπας Γεώργιος,  γιος του  βασιλιά  της  Ελλάδας  Γεωργίου. Το  Σεπτέμβριο  του 1906  φτάνει  στην  Κρήτη  ως  δεύτερος  ύπατος  Αρμοστής  στη  θέση  του  πρίγκιπα  Γεωργίου  ο  Ανδρέας  Ζαΐμης. Ο  πόθος  όμως  των  Κρητών  για  την ΕΝΩΣΗ  της  Κρήτης με  την  Ελλάδα  ήταν  διαρκής  και  ακατάλυτος. Την  αυτονομία  οι  Κρήτες  την  προσλάμβαναν  ως  ένα  μεταβατικό καθεστώς  πριν την  πολυπόθητη  ΕΝΩΣΗ.

Το  Σεπτέμβριο  του  1908  ορισμένα  γεγονότα  συμβαίνουν  στην  Ευρώπη  τα  οποία  επηρεάζουν  το Κρητικό  ζήτημα. Η Αυστροουγγαρία  προσαρτά  τη  Βοσνία Ερζεγοβίνη.  Ο  Ηγεμόνας  της  Βουλγαρίας  την ίδια  χρονική  στιγμή  ανακηρύσσει  τη  χώρα  του ως  ανεξάρτητο  βασίλειο  και προσαρτά  σ’αυτό  την  Ανατολική  Ρωμυλία.  Στις  24  Σεπτεμβρίου  1908  καλούνται οι  Κρητικοί  σε  παγκρήτια  συγκέντρωση  στα Χανιά, η Κρητική  Βουλή  κηρύσσει  την  ΕΝΩΣΗ  της Κρήτης  με την  Ελλάδα και  καλεί  το  Βασιλιά  των  Ελλήνων  να αναλάβει  τη  διακυβέρνηση  του  νησιού. Τις επόμενες  ημέρες  σε ολόκληρη  την  Κρήτη οργανώνονται  παλλαϊκές  συγκεντρώσεις  και  όλοι  οι  Δήμοι  εκδίδουν  ψηφίσματα.

Τα  ψηφίσματα  αυτά  δημοσιεύτηκαν  στην  επίσημη εφημερίδα  της Κρητικής Πολιτείας η οποία  ονομάστηκε  «Παράρτημα  της εφημερίδος της Κυβερνήσεως  εν  Κρήτη».  Το  ψήφισμα  του  Δήμου  Ανωγείων  έχει  ημερομηνία  26  Σεπτεμβρίου  1908 :

Δ Η Μ Ο Ψ Η Φ Ι Σ Μ Α

Το  Δημοτικόν  Συμβούλιον του  Δήμου  Ανωγείων  Μυλοποτάμου

Συνελθόν  εν  πλήρει  αυτού  απαρτία  σήμερον την  26  Σεπτεμβρίου 1908  εν  τη  έδρα  του  Δήμου

Α π ο φ α σ ί ζ ε ι   π α μ ψ η φ ε ί

Κηρύσσει

Εν  Ονόματι  της  Ομοουσίου  και  Αδιαιρέτου  Τριάδος

Την  Ανεξαρτησίαν της  Κρήτης  και  την  Ένωσιν  αυτής  μετά  της  μητρός  Ελλάδος,  όπως  μετά  ταύτης  αποτελέση  εν  αναπόσπαστον  και  Αδιαίρετον  Βασίλειον.

Προσκαλεί  τον  Βασιλέα  των  Ελλήνων  Γεώργιον  τον  Α΄  να  αναλάβη  την  διακυβέρνησιν  του  τόπου.

Επιδοκιμάζει  τας  Εθνικάς  ενεργείας  της  κυβερνήσεως  του  τόπου  και  προσκαλεί  αυτήν  να  διοική  την  Νήσον  εν  Ονόματι  του  Βασιλέως  των  Ελλήνων  μέχρις  ου  ονομάση  Αντιπρόσωπόν  Του.

Συνιστά  δε  επιτροπήν  αποτελουμένην  από  τους  Σπυρ. Ανδρεαδάκη,  Γεώρ.  Καλλέργη,  Γεώργ.  Κεφαλογιάννη,  Εμμ.  Ξυλούρη  και  Βασ. Δραμουντάνη  ίνα  επιδώση  αντίγραφον  του  παρόντος  προς  τους εν  Ρεθύμνη  αξιοτίμους  Αντιπροσώπους  των  Μεγάλων Δυνάμεων  και  προς  την  Κυβέρνησιν  ίνα το διαβιβάση  προς την  Α.  Μεγαλειότητα τον  Βασιλέα  των  Ελλήνων  και την  Κυβέρνησίν  Του.

Εν  Ανωγείοις  τη  26  Σεπτεμβρίου  1908

Ο  Πρόεδρος                                                Ο  Αντιπρόεδρος

Ν.  Διακούλης                                                   Β. Σπαχής

Τα  μέλη

Κ.  Β.  Παπαδάκης,  Θεόδ.  Λιναρίτης,  Βασίλειος  Πατελάρος,  Βασίλ.  Απλαδάς  και  Γεώρ.  Κ.  Πετάσης.

…………………………………………………………………………………………

Παρά  τη  διακήρυξη  της  ΕΝΩΣΗΣ  το  1908,  δεν  υπήρξε  αποτέλεσμα.  Το  1909  αναχώρησαν  από  την  Κρήτη  οι στρατιώτες των  προστάτιδων  δυνάμεων.  Το 1913  με  τη  συμφωνία  του  Λονδίνου άνοιξε  ο  δρόμος της ΕΝΩΣΗΣ  ο  οποίος  εδραιώθηκε  τον  Αύγουστο  του  1913  με τη  Συνθήκη  του  Βουκουρεστίου. Έτσι  την  1^η  Δεκεμβρίου  1913  επίσημα  η  Κρήτη  ενώνεται  με  την  Ελλάδα και  στο  φρούριο  Φιρκά  των  Χανίων υψώνεται  η  Ελληνική σημαία  παρουσία  του  οραματιστή  και  θεμελιωτή  της  ΕΝΩΣΗΣ  Ελευθερίου  Βενιζέλου.

Η δράση του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας αποτελεί την κορυφαία στιγμή της ταξικής πάλης στην Ελλάδα κατά τον 20ό αιώνα. Το αστικό κράτος γνώρισε τον πιο μεγάλο μέχρι σήμερα κίνδυνο για την ίδια την ύπαρξή του.

Ο αγώνας του ΔΣΕ ήταν αντιιμπεριαλιστικός και διεθνιστικός. Πέραν των άλλων, έβαλε το δικό του βάρος υπέρ του αγώνα των λαών, σε μια περίοδο που ο ιμπεριαλισμός είχε ξεκινήσει τον λεγόμενο ψυχρό πόλεμο.

Η πάλη του ΔΣΕ αποπνέει μόνο δίκιο και ακατάβλητη ηθική, επειδή δίκιο και ηθική αποπνέει ο αγώνας της εργατικής τάξης, ο αγώνας του ΚΚΕ, είτε έφερνε νίκες, είτε έρχονταν πικρές οι ήττες. Τιμούμε σήμερα τους αξιωματικούς και υπαξιωματικούς, άντρες και γυναίκες, τους απλούς μαχητές και τις μαχήτριες του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας. Όλες και όλους, νεολαίους στη μεγάλη πλειοψηφία τους, που πολέμησαν ηρωικά, στο Γράμμο και στο Βίτσι, στα Άγραφα και στο Πήλιο, στη Ρούμελη και στην Πελοπόννησο, στην Κρήτη και τα νησιά, παντού όπου βρόντηξε  το τουφέκι το Δημοκρατικού Στρατού. Αντιπαρατέθηκαν με τις κατά πολύ υπέρτερες δυνάμεις του κυβερνητικού στρατού, της Εθνοφυλακής, της Αστυνομίας και των ΜΑΥδων.

Τιμούμε όλους αυτούς, που, σε αφάνταστα δύσκολες συνθήκες, συνέχισαν τη δράση για την ενίσχυση του ΔΣΕ. Όλους όσοι στα Μακρονήσια, στα βασανιστήρια και στο εκτελεστικό απόσπασμα κράτησαν ψηλά τη σημαία του ΚΚΕ.

Αξίζει ιδιαίτερη αναφορά στις νέες κοπέλες που ένιωσαν στον αγώνα για έναν καλύτερο κόσμο τη δικαίωση της ύπαρξής τους, το αληθινό νόημα της ζωής, αλλά και γνώρισαν στον πολιτικό αγώνα το πλαίσιο για την κατάκτηση της ισοτιμίας και της χειραφέτησης των γυναικών.

Τιμώντας τους αγωνιστές αυτούς θεωρούμε ιδιαίτερο χρέος μας να φωτίσουμε, κατά το δυνατό, τις ηρωικές σελίδες που έγραψε ο Δημοκρατικός Στρατός Ελλάδας και στον τόπο μας.

Η αστική άποψη για την ιστορία του τόπου έχει κάνει τα πάντα για να σβήσει από τη μνήμη του λαού τη δράση των αγωνιστών αυτών. Συνεχίζει στο επίπεδο των ιδεών αυτό που έκαναν οι συμμορίες των τρομοκρατών εκείνης της εποχής: Αφού εξόντωσαν τους αγωνιστές αυτούς σήμερα προσπαθούν να τους σβήσουν από τη λαϊκή μνήμη.

Οι αστοί θέλουν να σβήσουν την αποφασιστικότητα και την αυταπάρνηση που έδειξαν χιλιάδες αγωνιστές την περίοδο εκείνη αντιμετωπίζοντας το επίσημο αστικό κράτος στα δικαστήρια, στα βασανιστήρια της ασφάλειας στις φυλακές-κολαστήρια, αντιμετωπίζοντας τις συμμορίες του παρακράτους στα χωριά, στους τόπους δουλειάς και στα φρικτά βασανιστήρια.

Προσπαθούν να νοθέψουν την ιστορική μνήμης του λαού, για να βρει έδαφος η αστική προπαγάνδα, που βάλλει κατά της ταξικής πάλης και που τη στιγματίζει ως ξεπερασμένη και επιζήμια για τα λαϊκά συμφέροντα. Μαζί της συκοφαντούνται και οι πιο υψηλές αξίες που γνώρισε η ανθρωπότητα, οι κομμουνιστικές αρχές και επιδιώξεις.

Για να κατανοήσουμε σε βάθος το μεγαλείο του αγώνα του Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδας χρειάζεται να δούμε την πάλη του μέσα στο ιστορικό πλαίσιο που διαμορφώθηκε με το ξέσπασμα του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου και το διπλό χαρακτήρα του. Από τη μια ήταν ιμπεριαλιστικός: Τα μεγάλα ιμπεριαλιστικά κράτη έλυναν τις διαφορές τους στο μοίρασμα αγορών και σφαιρών επιρροής. Ταυτόχρονα ήταν πόλεμος όλων των ιμπεριαλιστικών κρατών, ανοιχτά ή συγκαλυμμένα, ενάντια στο πρώτο προλεταριακό κράτος τη Σοβιετική Ένωσή.

Η μεγαλειώδης αντίσταση του Ελληνικού λαού, με την καθοδήγηση του ΚΚΕ από την πρώτη στιγμή, γράφτηκε με χρυσά γράμματα στην παγκόσμια ιστορία. Το έπος του αλβανικού μετώπου, η Μάχη της Κρήτης, η αντίσταση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ έδειξαν ότι οι λαοί είναι που γράφουν την ιστορία.

Αντίθετα η ντόπια αστική τάξη συνέδεσε τις αντιλαϊκές της επιδιώξεις με τον ένα ή τον άλλο ιμπεριαλιστή:

Ένα τμήμα του αστικού πολιτικού κόσμου επέλεξε το δρόμο της ανοιχτής συνεργασίας με τους κατακτητές. Ήταν οι γνωστοί «δοσίλογοι», που σχημάτισαν τις κατοχικές κυβερνήσεις με πρωθυπουργούς κατά σειρά τους Τσολάκογλου, Λογοθετόπουλο και Ι. Ράλλη.

Ένα άλλο τμήμα του αστικού πολιτικού κόσμου, μαζί και το Παλάτι, διέφυγε στο εξωτερικό, παίρνοντας τεράστιες ποσότητες κρατικών αποθεμάτων σε χρυσό. Εγκαταστάθηκε στην Αίγυπτο, από όπου ανέπτυσσε ιδιαίτερες σχέσεις με τους Εγγλέζους συμμάχους, σχεδιάζοντας τον εγκλωβισμό του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ σε κινήσεις που θα οδηγούσαν στη μεταπολεμική ανόρθωση της αστικής εξουσίας στην Ελλάδα.

Από την άλλη ο λαός. Εμπνευσμένος από το κάλεσμα του ΚΚΕ για αντίσταση, δίνει με αυτοθυσία τον πατριωτικό αγώνα. Πρώτα στο Αλβανικό Μέτωπο, κατόπιν στη Μάχη της Κρήτης. Οι επανειλημμένες εκκλήσεις των Κομουνιστών που κρατούνται σε φυλακές και εξορίες προς το αστικό κράτος να μεταφερθούν στην πρώτη γραμμή του μετώπου για να αντισταθούν στη φασιστική εισβολή πέφτουν στο κενό. Αντίθετα θα παραδοθούν σιδηροδέσμιοι στον κατακτητή και άλλοι μεταφέρονται ως τρόπαια στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Γερμανίας, όπως ο ΓΓ της ΚΕ Νίκος Ζαχαριδάης και άλλοι θα εκτελούνταν με κάθε ευκαιρία από τους Ναζί όπως οι 200 κομμουνιστές στην Καισαριανή το Μάη του 1944, μεταξύ αυτών και ο Ναπολέοντας Σουκατζίδης.

Στη μάχη της Κρήτης ιδιαίτερο ρόλο θα παίξουν οι κομμουνιστές. Εξόριστοι, στελέχη του ΚΚΕ θα δραπετεύσουν το Μάη του 1941 από τα νησιά της εξορίας, Ανάφη, Φολέγανδρο, Κίμωλο και Γαύδο και με κάθε τρόπο θα φτάσουν στην Κρήτη. Μεταξύ τους και το Μέλος της ΚΕ Μιλτιάδης Πορφυρογένης. Το μέλος της ΚΕ του ΚΚΕ με το ιστορικής σημασίας άρθρο το οποίο δημοσιεύεται στην εφημερίδα “Kρητικά Nέα” στις 16 Mάη απεύθυνε κάλεσμα στους Κομμουνιστές και όλο το λαό να σταθούν στην πρώτη γραμμή του αγώνα για την απόκρουση του κατακτητή.

Και πάλι η στάση της αστικής κυβέρνησης αποδείχτηκε προδοτική. Φυλάκισε ξανά τους κομμουνιστές και άφησε την άμυνα της Κρήτης στην αποκλειστική ευθύνη του Ιμπεριαλιστικού στρατού της Βρετανικής Αυτοκρατορίας που παρά την αριθμητική του υπεροχή τελικά φάνηκε ανίκανος να υπερασπιστούν το νησί.

Με τους πρώτους γερμανικούς βομβαρδισμούς οι φυλακισμένοι στο Ηράκλειο κομμουνιστές δραπετεύουν ξανά και βρίσκονται μαζί με το λαό στην πρώτη γραμμή των μαχών στη Χανιώπορτα και αλλού. Τα στελέχη του ΚΚΕ που απάρτισαν την ομάδα των πρώην εξόριστων που πολέμησαν στο Ηράκλειο ήταν οι: Στέργιος Aναστασιάδης, μέλος της K.E, Νίκος Mανουσάκης, Mχάλης Bιτσαξάκης, Eυθύμης Mαριακάκης, Mανόλης Πισσαδάκης, Σωκράτης Kαλλέργης, Γιάννης Tριανταφύλλου, Γιάννης Σιμιτζής και Γιάννης Kαλαϊτζάκης.

Τι ειρωνεία: τη στιγμή που η επίσημη αστική κυβέρνηση εγκαταλείπει τη χώρα ενώ ένα άλλο τμήμα το αστικού πολιτικού κόσμου ετοιμάζει κυβέρνηση δωσίλογων, οι κομουνιστές είναι στην πρώτη γραμμή της μάχης δίπλα στο λαό. Αυτοί οι κομμουνιστές μετά από λίγα χρόνια θα κατηγορηθούν για προδότες κατάσκοποι και συμμορίτες.

Αμέσως μετά το τέλος της μάχης της Κρήτης τα στελέχη του ΚΚΕ που έλαβαν μέρος στη μάχη του Ηρακλείου αποφάσισαν μέτρα για την ανασύσταση των κομματικών δυνάμεων, για την οργανωμένη πάλη του λαού απέναντι στον κατακτητή και προχώρησαν σε διάταξη των στελεχών στους νομούς.

Έτσι, με πρωτοβουλία των Κομμουνιστών, σε κάθε πόλη και χωρίο στήνονται οργανώσεις της αντίστασης που αγκαλιάζουν ευρύτερες λαϊκές δυνάμεις.

Με τις αποφάσεις της 6^ης και 7^ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ και την ίδρυση του ΕΑΜ, το Σεπτέμβρη του 1941, οι πρώτες αυτές αντιστασιακές ομάδες εντάσσονται οργανικά στο ΕΑΜ και αρχίζει η ορμητική μαζικοποίηση τους. Στο ΕΑΜ συσπειρώνει πια το σύνολο σχεδόν του λαού, και οργανώνει μεγάλους και μικρούς αγώνες για την ανακούφιση του λαού από τα δεινά της κατοχής, το σπάσιμο της τρομοκρατίας και το διώξιμο τελικά του κατακτητή.

Επιστέγασμα της δράσης του ΕΑΜ είναι η οργάνωση του Ελληνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Στρατού, του ΕΛΑΣ. Στην αρχή με μικρές αντάρτικες ομάδες, που αναπτύχθηκαν και μετεξελίχτηκαν σε τακτικό λαϊκό στρατό. Οργανώνεται ο μόνιμος και ο εφεδρικός ΕΛΑΣ.  Ο ΕΛΑΣ Κρήτης απάρτιζε την 5η μεραρχία του ΕΛΑΣ με διοικητή το Στρατηγό Γρηγόρη Κοντεκάκη και καπετάνιο μεραρχίας το Γιάννη Ποδιά.

Ήδη από το Αλβανικό Μέτωπο και τη μάχη της Κρήτης έγινε φανερό ότι το αστικό κράτος έβλεπε εχθρικά τη λαϊκή αντιφασιστική πάλη στα παιδία των μαχών και στα μετόπισθεν. Δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι οι αστοί αντιμετώπισαν περισσότερο εχθρικά  το λαό παρά τους εισβολείς, κάτι που θα αποδείξουν πέρα για πέρα οι εξελίξεις. Η αστική τάξη διέβλεπε ότι οι λαϊκοί θεσμοί που γεννιόταν μέσα από την πάλη του λαού για το διώξιμο του κατακτητή ήταν επικίνδυνοι για την εξουσία της. Με την καθοδήγηση και το παράδειγμα του ΚΚΕ ο λαός πια αποκτούσε εμπιστοσύνη στις δυνάμεις του. Η λαϊκοδημοκρατική οργάνωση του απελευθερωμένου από τον ΕΛΑΣ τμήματος της χώρας με την ΠΕΕΑ, την Κυβέρνηση του Βουνού, έβαζε τα θεμέλια για την εξουσία του λαού, για ένα άλλο δρόμο ανάπτυξη της κοινωνίας μετά την απελευθέρωση. Αυτό ήταν που φοβόταν η ντόπια αστική τάξη περισσότερο από όλα, αυτό είναι που φοβάται πάντα, αυτό είναι που φοβάται και σήμερα: Ο λαός να τραβήξει για τη δική του εξουσία βάζοντας τους αστούς στο χρονοντούλαπο της ιστορίας.

Για το λόγο αυτό εξαρχής η αστική τάξη έβλεπε εχθρικά το ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και επιδίωκε την με κάθε τρόπο την υπονόμευση του έχοντας στο νου την επόμενη μέρα.

Διαβάστε την συνέχεια... »

Συμπληρώνονται  σήμερα  ακριβώς  69  χρόνια  από  το  σαμποτάζ  της Δαμάστας  το  οποίο  πραγματοποίησαν  στις  8  Αυγούστου  1944  άντρες  της  Ανεξάρτητης  Ομάδος  Ανωγείων  Α.Ο.Α.   έξι  Ρώσοι  και  ο  Άγγλος  υπολοχαγός  Στάνλεϋ  Μος.     Στις  2  και  στις  16  Φλεβάρη  2003  ο  Μανόλης  Σπιθούρης-Νταμπακομανόλης  διηγείται ο   ίδιος  την επιχείρηση  της  8^ης  Αυγούστου.  Κάνει  μια  περιγραφή  του  τραυματισμού  του  στο  σαμποτάζ  της  Δαμάστας,  της  περιπέτειάς  του  που  ακολούθησε  καταφεύγοντας  από  σπήλιο  σε  σπήλιο  στις  πλαγιές  του  Ψηλορείτη  και  της  διάσωσής  του.  με  ένα  χειμαρρώδη  λόγο  στην    γλώσσα  του  Νταμπακομανόλη,  σ’εκείνη  την  μοναδική   ντοπιολαλιά  των  Ανωγειανών,  περιγράφεται το  σαμποτάζ  της Δαμάστας,  το  οποίο ήταν  και  ένας  από τους  λόγους  που  ισοπεδώθηκαν  τα  Ανώγεια   σύμφωνα  με  τη  διαταγή του  Γερμανού  διοικητή  στρατηγού  Μίλερ.

αφήγηση  Μανόλη  Σπιθούρη – Νταμπακομανόλη

…στην  ενέδρα  που  στέσαμε  στη  Δαμάστα,  ήμουνα  με  τον  Γιώργη  Τυράκη  δίπλα .  Επέρασε  ένα  γερμανικό  αμάξι,  το  σαμποτάραμε.

Τοσε  βάλαμε  και  στ’αμάξι  απάνω  ήτανε  οι  σκοτωμένοι  κι  επιάσαμε  αιχμαλώτους  τσι  υπόλοιπους.  Με  τσι  πρώτους  πυροβολισμούς  εσκοτοθήκανε  μερικοί  Γερμανοί  και  οι  άλλοι  εγκρεμίζουντανε  και  εμπαίνανε  στο  αμάξι  αποκάτω.

Επήγε  ένας  χωριανός  μου,  (ο  Κοντόκαλος),  να  τσι  σκοτώσει  και  του  φώνιαξα   να  μη  τσι  σκοτώσει  μόνο  να  τσι  πιάσομε  αιχμαλώτους.  Θα  περνούνε  οι  Γερμανοί  να  τσι  θωρούνε  σκοτωμένους.  Ήντα  να  τσι  κάνομε  εμείς  τσι  σκοτωμένους.  Να  τσι  θάψομέ  θελε;  Και  δε  τσι  σκότωσε.

Εκάτσαμε  στη  θέση  αυτή  λιγάκι  και  μια  στιγμή  προβαίρνει  ένα  τεθωρακισμένο  τανκς.  Μας  έβαλε  πυρά.  Ο  Άγγλος  είπε  ότι  τα  πυρά  ήτανε  από  μυδραλιοβόλο.  Μας  έβαλε  πυρά  και  πήγαμε  λίγο  προς  τα  πάνω  για  να  καλυφτούμε.

Από  τη  πάνω  μεριά  είχαμε  αφήσει  τσι  Δαμαστιανούς  ανθρώπους  που  είχαμε  σταματήσει  το  πρωί  που  πιάσαμε  τσι  θέσεις  και  δε  τσι  φήκαμε  να  πάνε  στσι  περιουσίες  τους.

Τσι  στέσαμε  εκια  δα  για  να  χτυπήσομε  εμείς  τσι  Γερμανούς.

Τότες  εβρέθηκα  εγώ  με  τον  Τυράκη  κοντά  κοντά.  Μας  έβαλε  το  τανκς  συνέχεια.  Μου  λέει  ο  Τυράκης  ότι  πρέπει  να  καλυφτούμε.  Επαδέ  δεν  είμαστε  καλυμμένοι,  μου  λέει  ο  Τυρογιώργης.  Βάλε  μια  δεσμίδα  στο  όπλο  να  τηνε  ρίξεις  στο  τανκς.  Αυτό  βέβαια  δεν  το  περνούνε  οι  σφαίρες.  Μόλις  παίξεις  τη  δεσμίδα,  μου  λέει,  θα  κάμομε  το  άλμα  προς  τα  πίσω.  Ο  Τυράκης  θα’παιζε  μετά  με  το  δικό  του  ταχυβόλο  στο  τανκς.  Μόλις  ακούσεις  το  ταχυβόλο,  να’ρθεις  επαδέ  οπίσω  που  θαν  είμαι  εγώ.  Ετσά  το’καμα.  Και  τον  καιρό  που  εσηκώθηκα  να  γυρίσω  απάνω,  παίρνω  το  βλήμα  στην  κοιλιά.

Ένα  βλήμα  από  το  πολυβόλο  του  τανκς  που  ήτανε  μυδράλιο  και  ήσκανε  το  βλήμα  όπου  έπεφτε.  Όντε  με  χτύπησε  ήσκασε  και  στην  κοιλιά  μου.  Το  κατάλαβα  και  του  φωνάζω  του  Τυρογιώργη,  εβάρηκα!  του  λέω.  Και  εβρήκα  μπροστά  μου  ένα  βαγγάκι  κι  εμπήκα  μέσα  και  καλύφτηκα.

Σε  λίγη  ώρα  εσηκώθηκα  και  πήγα  με  τον  Τυράκη  και  τον  Κουντόκωστα  παραπάνω, εκια  δεν  ήτονε  πολλά  πυρά.  Ήρθε  ο  Μος  και  έβγαλε  ένα  επίδεσμο  τετράγωνο,  σα  μια  πλάκα  σαπούνι  και  μου  τονε  βάνει  στην  πληγή.  Με  σύρνει  μαζί  με  τον  Κώστα  τον  Κεφαλογιάννη  και  πήγαμε  παραπέρα  σε  ένα  πρινάρι.  Από  κάτω  ήτανε  αίγες  γιατί  η  κάψα  ήτανε  μεγάλη.  Έκατσα  εγώ  στον  ασκιανό,  στο  πρινάρι.  Εκουβεντιάζαμε  με  τον  Κώστα  και  του’λεγα :

-Σήκω  φύγε,  εμένα  η  υπόθεσή  μου  έληξε,  μόνο  να  μου  χαιρετάς  τσι  αρχηγούς  μας  και  να  πεις  στο  σπίτι  μας  στσι  δικούς  μου  να  μην  στενοχωρούνται,  διότι  εγώ  είμαι  τυχερός  γιατί  χάνομαι  για  την  πατρίδα.

Αυτές  τσι  κουβέντες  είπα  του  Κουντόκωστα  να  πει.  Έκατσα  εκια  πέρα  και  εφέρανε  οι  δικοί  μας  ένα  γάιδαρο  να  με  φορτώσουνε  να  με  πάρουνε  από  κια.  Μόλις  με  βάλανε  απάνω  στο  ζώο  τοσε  λέω  να  με  κατεβάσουνε  κάτω  γιατί  απάνω  στο  γάιδαρο  εκαταχτύπανε  η  πληγή  και  δεν  μπορούσα  να  κάτσω  καθόλου.  Ο  γάιδαρος  ήτανε  ενός  Μαυράκη  Ιωάννη  από  την  Δαμάστα.  Με  κατεβάσανε  από  το  γάιδαρο  και  με  αφήκανε  εκιά.  Μου  δώκανε  ένα  παγούρι  νερό  και  με  αφήκανε  στο  πρίνο.  Οι  δικοί  μας  ελέγανε  ότι  θα  ποθάνω  και  η  πληγή  μου  ήτονε  μεγάλη  και  οι  Ρώσοι  και  ο  Μος  ελέγανε  ότι  δεν  την  βγάνω.  Την  πληγή  μου  την  επίδεσε  ο  Μος  και  ύστερα  με  σκεπάσανε  με  κλαδιά  κι  εφύγανε.

  Επήγανε  στο  λημέρι  στην  Μύθια  και  ετραβούσανε  και  τσι  αιχμαλώτους.  Οι  αιχμάλωτοι  ήτανε  και  Γερμανοί  και  Ιταλοί.  Όταν  εφτάσανε  στο  λημέρι  και  είπανε  του  Χριστομιχάλη  τα  γεγονότα  τοσε  βγάνει  φασαρία  γιατί  δεν  με  πήρανε  μαζί  τους.  Είπε  ο  Χριστομιχάλης  ότι  έπρεπε  να  τονε  φέρετε  να  τον  εθάψομε  επαέ  σαν  τον  άνθρωπο. Εγύρισε  πάλι  ο  Κουντόκωστας  με  δικούς  μας  από  το  λημέρι  γιατί  αυτός  ήξερε  που  με  αφήσανε,  να  με  πάρουνε.  Θυμούμαι  πως  ήρθε  κι  ο  Θανάσης  ο  Μαυρόκωστας  και  ο  Πολογιώργης.  Όντε  μ’αφήσανε  οι  αντάρτες  και  φύγανε  εζήτηξα  το  μαντήλι  του  Κουντόκωστα  να  το  βάλω  στην  κεφαλή  μου  γιατί  είχε  πολύ  ήλιο.  Εγώ  του’δωκα  μια  ταμπακέρα  γεμάτη  καπνό.

Στα  πυρά  που  βάλαμε  στο  πρώτο  Γερμανικό  αυτοκίνητο  εσπάσανε  δυο  Γερμανοί  πέρα  προς  τη  Δαμάστα  και  τσι  πήρε  από  πίσω  ο  Κουντόκωστας  με  το  Μος.  Εκλούθουνα  κι  εγώ  αλλά  αυτοί  ήσανε  πιο  νέικοι  και  επηγαίνανε  πιο  μπροστά.

Στο  δρόμο  που  έτρεχα  εσυνάντησα  ένα  Λιβαδιώτη,  Παπά  Μαρή  τονε  λέγανε,  δεν  ήτανε  παπάς  αλλά  τον  ελέγανε  ετσά.

Με  ρώτηξε  ήντα  τρέχει  Μανόλη  και  του’πα  ότι  ζυγώνομε  δυο  Γερμανούς.  Μου  λέει  άντε  να  σου  δώσω  μια  ταμπακιέρα  καπνό  κι  έφυγε.  Ο  Κουντόκωστας  με  τον  Μος  επήγανε  στη  Δαμάστα  κι  επιάσανε  τσι  δυο  Γερμανούς  και  τσι  γυρίσανε  οπίσω.  Εκεινιά  τη  ταμπακιέρα  ήδωκα  στο  Κουντόκωστα.

Ήρθε  να  με  πάρει  ο  Κουντόκωστας  αλλά  εγώ  είχα  μετακουνήσει  από  και  που  μ’αφήκανε.  Εσυνήλθα  και  μού’δωκε  ο  ήλιος  και  σύρθηκα  με  τη  πλάτη  σε  άλλο  τόπο  για  να  βρω  ασκιανό.  Εκατάστρεψα  και  τη  ταυτότητά  μου  για  να  μη  τηνε  βρούνε  οι  Γερμανοί,  να  μάθουνε  ποιος  είμαι.

Είχανε  έρθει  οι  χωριανοί  μας  και  πολλοί  Δαμαστιανοί  να  με  πάρουνε.  Με  γυρεύγανε  αλλά  δε  με  βρίσκανε.  Ο  τόπος  ήτανε  γεμάτος  κλαδιά  και  δε  με  βλέπανε.  Εγώ  τσι  θώρουνα  αλλά  δεν  μπορούσα  να  βγάλω  φωνή.  Έβγαλα  το  μαντήλι  του  Κουντόκωστα  και  το  κούνησα  και  τότες  μ’είδανε.  Ο  δρόμος  ήτανε  ανώμαλος, όλο  χαράκια,  δεν  είχενε  δρόμο.

Τος  είπα  ότι  εγώ  σε  χτήμα  δε  καθίζω,  μόνο  θα  σας  επώ  πως  θα  το  κάνετε  να  με  βγάλετε  από  δω.  Πολλοί  ανθρώποι  θα  μονιάσετε  και  εγώ  δα  πιάσω  από  κάθα  μπάντα  ένα.  Θα  με  σηκώνετε  δυο  από  τα  χέρια  και  δυο  από  τα  πόδια.  Να μην  μπερδένουνε  τα  πόδια  μου  εις  τα  κλαδιά  και  στα  χαράκια.  Να  με  σηκώνετε  στον  αέρα.

Ετσά  το  κάμανε  και  εβγάλασί  με  απάνω.  Με  πήγανε  σε  ένα  σπήλιο    που  τονε  λέμε  Αχερόσπηλιο  στο  Αηδονοχώρι  κοντά.

Ήρθενε  εκιά  ένας  γιατρός  από  τη  Δαμάστα,  ο  Μαρούσης.  Καλός  γιατρός. Ομπρός,  μέχρι  να’ρθει ο  γιατρός,  με  επίδεσε  ένας  από  το  Αστυράκι  που  μού’λεγε  ότι  στον  πόλεμο  στην  Αλβανία  ήτονε  νοσοκόμος.  Μού’δινε  θάρρος  και  μού’λεγε  να  μη  φοβούμαι.  Ήρθε  μετά  ο  Μαρούσης  ο  γιατρός  και  με  ξαναδένει  και  μου  λέει  να  μη  φοβούμαι  και  καλά  πάει  το  τραύμα.  Ωστόσο  κατεβαίνει  και  ένας  γιατρός  χωριανός  μας,  ο  Μανούσος,  του  Κεφαλογιάννη  γαμπρός.  Ήρθε  και  μια  δασκάλα  Περράκη  τη  λέγανε  και  του  γιατρού  του  Μανούσο  η  γυναίκα  η  Ειρήνη.  Η  Ειρήνη  ήτανε  του  Κουντόκωστα  η  αδερφή.  Πιάνουνε  οι  γυναίκες  και  μου  βάνουνε  δυο  μαξελάρια  όφκαιρα  και  με  επιδέσανε  σφιχτά.  Όφκαιρα  μαξελάρια  κι  είχανε  μόνο  το  πανί.  Μόλις  με  επιδέσανε  συνήλθα  αμέσως.  Κι  οι  δυο  γιατροί  ήρθανε  από  πάνω  μου  ύστερα  και  κουβεντιάζανε  για  την  κατάστασή  μου.  Ο  χωριανός  μου  ο  Μανούσος  είπε  στον  Μαρούση  να ανοίξει  λίγο  το  τραύμα να  το  δει.  Και  ανοίγει  το  τραύμα  και  το  θωρεί  ο  χωριανός  μου  γιατρός.  Ο  χωριανός  μου  φοβήθηκε  ότι  δεν  γλιτώνω  και  θα  πεθάνω.  Ο  Μαρούσης  έλεγε  ότι  το  βλήμα  δεν  έχει  περάσει  το  περιτόνιο  και  θα  ζήσω.  Εγώ  επίστεψα  του  Μαρούση.

Με  βάλανε  ύστερα  σε  ένα  φορείο  και  με  πήγανε  στο  Αηδονοχώρι  και  με  βάλανε  στο  σκολειό  μέσα.  Εφέρανε  οι  δασκάλοι  και  οι  δασκάλες  βιόλες  και  μου  βάνανε  στ’αυτιά.

Στο  σκολειό  εξόμεινα  μια  βραδιά.  Το  πρωί  με  παίρνουνε  και  με  πάνε  στον  Καμαριώτη.  Στον  Καμαριώτη  ήρθανε  από  το  χωριό  μερικοί  χωριανοί  και  έπεψε  και  ο  Χριστομιχάλης  Ξυλούρης  κι  άλλους.  Οι  χωριανοί  με  πήρανε  από  τον  Καμαριώτη  και  με  φέρανε  στα  Ανώγεια  στο  σπίτι  μας  κι  έθεκα.  Ήτανε  κατεβασμένοι  οι  καπετάνιοι  να  με  δούνε  αλλά  ήντα  να  με  κάνουνε  εδά  εμένα;  Είχανε  και  το  φόβο  πως  ήθελα ’ρθούνε  οι  Γερμανοί  να  κάψουνε  το  χωριό.  Με  ρωτούνε  εμένα  ο  Δραμουντάνης  ο  Γιώργης  ή  Στεφανογιώργης:

-Που  να  σε  πάμε;  Να  σ’αφήσομε  επαέ,  που  θες  να  σε  πάμε;

-Εκιά  που  θαν  είστε  εσείς  θα  με  πάτε  κι  εμένα,  τος  είπα.

Με  πήρανε  με  το  φορείο  και  με  βγάλανε  απάνω  στο  λημέρι  στη  Μύθια.  Ο  καιρός  έκαμε  μια  τσίκνη  κι  έβρεξε  και  με  βάλανε  μέσα  στο  μοναστηράκι,  στην  εκκλησία  του  Αγίου  Μάμα.  Εκιά  είδα  και  τσι  Ρώσους  που  είμαστε  μαζί  στο  σαμποτάζ  στη  Δαμάστα.  Ήτανε  και οι  αντάρτες,  ο  παπά-Γιάννης,  ο  Χριστομιχάλης  και  όλοι.  Ξαφνικά  έρχεται  μια  είδηση  ότι  γίνεται  μπλόκο  από  5000  Γερμανούς. Ελέγανε  όλοι  ήντα  να  κάνομε  τον  τραυματία,  εμένα  δηλαδή.

Πιο  πέρα  ήτανε  μια  τρύπα,  10  μέτρα  βάθος  και  τοσε  λέω  να  μπω  στη  τρύπα.  Με  βάλανε  μέσα.  Επόμεινε  η  αδερφή  μου  η  Μαρία,  η  αξαδέρφη  μου  η  Κατίνα  η  Καδενιάδαινα,  η  Φροσύνη  και  η  Κατίνα  η  Ξυλούρη  να  με  προσέχουνε.  Τέσσερις  γυναίκες  επομείνανε  να  με  προσέχουνε.  Μέσα  στην  τρύπα  κι  εγώ  κι  αυτές.  Οι  αντάρτες  εφύγανε  και  οι  Γερμανοί  αποπάνω  μας.  Ο  αδερφός  μου  ο  Μιχάλης  μου  κλούθανε  αλλά  εγώ  τον  έδιωξα.  Αυτός  ήθελε  να  μπει  στο  σπήλιο  μέσα.  Ο  Δραμουντάνης  ο  Γιώργης  και  ο  Μιχάλης  ο  Ξυλούρης  δεν  τον  αφήκανε.  Ετουτοσές  δεν  έχει  ζωή  του’πανε.  Καλλιά  να  ποθάνει  ένας  παρά  δυο.  Και  ο  Σταυρακάκης  ο  γιατρός  το’πε.  Θα  τονε  πιάσει  πνευμονικό  σε  μια  ώρα  και  θα  ποθάνει.  Οι  αντάρτες  επήγανε  στσι  Αραβάνες  στο  Αρκάδι.  Έφυγε  και  ο  αδερφός  μου  με  τσι  αντάρτες  και  επόμεινα  εγώ  στην  τρύπα  με  τσι  4  γυναίκες.  Μέσα  στη  τρύπα  εκοιμούμουνε  αλλά  εγροίκουνα  κιόλας.  Και  τα  ζάλα  των  Γερμανών  εγροίκουνα.  Η  τρύπα  από  πάνω  είχε  κλαδιά  αλλά  φαίνεται  σα  το  πηγάδι.  Αν  δε  κατέχεις  φαίνεται  σα  πηγάδι.  Ήρχουντανε  κάθα  μέρα  δυο  πέρδικες  και  κακαρίζανε  από  πάνω  από  τη  τρύπα.  Στα  χείλια  τσι  τρύπας.  Επέτουνα  πέτρες  να  φύγουνε  γιατί  λέω  να  τσι  δούνε  οι  Γερμανοί  να  τσι  σκοτώσουνε  να  ρθούνε  να  τσι  γυρεύγουνε  να  με  βρούνε.  Εγώ  εμπορούσα  να  σηκωθώ  και  δυο  τρεις  φορές  εβγήκα  απάνω  κι  έκατσα, τη  νύχτα.  Την  ημέρα  που  φύγανε  οι  Γερμανοί  από  τη  Μύθια  εγώ  τσ’είδα.

Λέω  των  γυναικών :  -Ανεβαστάξετέ  μου  να  βγω  απάνω  να  κάτσω  λίγο.  Ξεραμένος  από  τη  δίψα.  Και  τσ’είδα  όντε  φεύγανε.  Την  πρώτη  μέρα  που  μπήκαμε  στη  τρύπα  είχαμε  ένα  μπουκάλι  νερό  και  ένα  κομμάτι  κρέας.  Το  κρέας  το’φαγα  γω  οι  γυναίκες  δεν  ετρώγανε  πράμα.  Είχαμε  και  ένα  μπουκάλι  μεγάλο  τσάι,  βρασμένο.  Επίναμε  μια  σταλιά  πότε  πότε.  Οι  γυναίκες  επορίζανε  τη  νύχτα.  Τα  κλαδιά  που  είναι  εκιά  γύρω  κάνουνε  ένα  σόι  καρπό  σα  το  στάρι.  Μαύρο  σα  την  ελιά.  Τότεσας  είναι  η  εποχή  του  κι  είναι  γινωμένος.  Το  καρπό  αυτό  τονε  τρώνε  τα  οζά  βέβαια.  Τα  ρίφια,  τα  στείρα,  όλα.  Επήγαινε  η  αδερφή  μου  τη  νύχτα  κι  έβανε  την  μπολίδα  τσι  και  εχτύπανε  τη  λουτσά  με  ένα  ξυλαράκι  κι  έπεφτενε  ο  λουτσόκαρπος  και  τονε  μάζευε.  Μου  τον  έφερνε,  αλλά  είχενε  φύλλα  μέσα  και  δεν  εμπόρουνα  να  τονε  φάω  με  τα  φύλλα.  Μέσα  στην  τρύπα  τονε  διαλέγαμε  με  τσι  γυναίκες,  και  έτρωγά  τονε,  μού’κανε  καλό.  Επονούσα  πότε  πότε  πολύ  αλλά  μου  δίνανε  οι  γυναίκες  κουράγιο.  Δεν  εμπορούσα  να  τονε  πω  να  φύγουνε  γιατί  ήθελα  να  τσι  πιάσουνε  οι  Γερμανοί.  Όντεν  είδαμε  τσι  Γερμανούς  να  φεύγουνε,  τος  είπα  να  πάνε  στο  χωριό  να  δούνε  ήντα  γίνεται.  Από  κάτω  από  την  τοποθεσία  «Κορίτσι»  τσ’είδαμε  να  φεύγουνε.  Την  τοποθεσία  των  Μανουράδων.  Εκιά  στο  Κορίτσι  επηγαινόρχουντανε  οι  Γερμανοί.  Είπα  των  γυναικών  να  με  βγάλουνε  να  ξαπλώσω  στον  ήλιο  και  αποκοιμήθηκα.  Ή  που  κοιμήθηκα  ή  ελιγομαριάστηκα.  Γροικώ  την  αδερφή  μου  κι  έλεγε  των  αλλονών  γυναικών :

-Επόθανε  ο  αδερφός  μου  μανά  μου !

Εγώ  την  άκουσα  και  εσκέφτηκα :  Η  αδερφή  μου  θαρρεί  πως  επόθανα !  Τσι  λέω  ότι  δεν  επόθανα  μόνο  μη  με  κλαις,  μόνο  θέλω  νερό ! 

-Εγώ  θα  σου  φέρω  άμα  βραδιάσει,  μου’πε.

Και  επήγε  το  βράδυ  και  μού’φερε  νερό  από  την  πηγή.

Οι  γυναίκες  μετά  που  μου  φέρανε  το  νερό  εφύγανε  στο  χωριό.  Εγώ  αφού  είχα  νερό  δε  μ’ένοιαζε  που  επόμεινα  αμοναχός.  Επήγανε  να  φέρουνε  φαγητό  γιατί  επεινάσαμε  πολύ  τσι  8  μέρες  που  εκάμαμε  στην  τρύπα.  Εγυρίσανε  και  εφέρανε  το  πηχτό  γάλα  του  κουτιού,  ήτανε  και  οζά  και  επιάσαμε  μια  κατσίκα  και  εσφάξαμέ  τη.  Ο  αδερφός  μου  ήρθε  και  την  έσφαξε  ο  Γιάννης  ο  Σπιθούρης.  Η  αίγα  ήτονε  του  Μπαμπακονικόλα.  Ετότες  μού’πανε  οι  γυναίκες  ότι  οι  Γερμανοί  εκάψανε  τα  Ανώγεια  και  τα  σπίτια  μας,  όλα.

Εγώ  εστενοχωρήθηκα.  Εκατό  χρονώ  σπίτι  ήτανε  το  σπίτι  μας  και  το  κάψανε.

Εγυρίσανε  κι  οι  αντάρτες  ύστερα  από  τσι  Αραβάνες  και  με  βάλανε  στην  εκκλησία,  στον  Άγιο  Μάμα.  Ανάψανε  φωτιά  και  εμαγερεύγανε.  Ήτανε  και  ο  Κάββος  ερχομένος  από  την  Μέση  Ανατολή  και  δυο  τρεις  χωροφύλακες  σκοποί.  Μια  μέρα  θωρούνε  οι  σκοποί  Γερμανούς.  Ο  Κάββος  εφώναξε  ότι  οι  Γερμανοί  είναι  μια  μικρά  δύναμη.  Τον  τραυματία  να  πάρετε !  φωνάζει.  Οι  Γερμανοί  μας  εβάλανε  πυρά.  Επέσανε  τα  πυρά  στα  πόδια  μας !  Όλμοι  ήσανε  κι  είχανε  φτερά  και  εχτυπούσανε  τα  καψούλια  και  δεν  εσκούσανε.  Εμένα  με  σήκωνε  ο  Κίκης  ο  Σκουλάς  με  τέσσερις  άλλους  στο  φορείο  και  εγυρίσαμε  την  άλλη  μπάντα  του  βουνού  να  μη  μας  χτυπούνε  οι  όλμοι.  Επέσανε  δυο  τρεις  όλμοι  στα  πόδια  μας  και  δεν  εσκάσανε.

Από  την  πίσω  μπάντα  του  βουνού  με  σήκωσε  μοναχός  του  ο  Καλλέργης  ο  Νικηφόρος  στους  ώμους  του  και  μαζί  με  τον  Βρέντζο  τον  Τηγανίτη  με  πήγανε  σε  μια  άλλη  τρύπα  στον  Κάστελλο  στην  Ασφενταμιά.  Την  τρύπα  την  εκάτεχε  ο  Τηγανίτης.   Ήρθενε  πάλι  η  αδερφή  μου  με  την  Μαρία  τσι  Φωτεινιάς  και  εκάμαμε  εκιά  μια  μέρα.

Ήρθε  και  ο  αδερφός  μου  ο  Μιχάλης  και  μας  είπε  να  κάτσουμε  και  αυτός  θα  πάει  στα  Ζωνιανά  να  βρει  αθρώπους  να’ρθούνε  να  με  πάρουνε.  Ο  αδερφός  μου  επήγε  στα  Ζωνιανά,  και  βρίσκει  τσι  Ζωνιανούς  και  ναλώνει  τσι  και  βγήκανε  πολλοί.  Με  πήρανε  και  με  κατεβάσανε  στα  Ζωνιανά.  Δε  μ’αφήκανε  στο  χωριό  αλλά  με  πήγανε  στου  Σφεντόνη  την  τρύπα.  Σε  άλλο  σπήλιο  με  βάλανε.  Από  τρύπα  σε  τρύπα  με  πηγαίνανε.  Ο  σπήλιος  είναι  μεγάλος  και  έχει  κρούσταλλα  μέσα.  O  καιρός  ήτονε  καλός  και  επόριζα  στον  ήλιο.  Κάτω-κάτω  ήτονε  μια  βρύση  κι  έτρεχε  καλό  νερό  και  με  πήγανε  και  πλύνομαι  και  πίνω  νερό.  Από  και  με  μεταφέρανε  στου  Σφυρή  το  Μετόχι  στη  Λιβάδα,  δίπλα  στσι  Χαλέπας  το  μοναστήρι.  Έφαγα  κιοφτέρια  ένα  πιάτο  κι  αρρώστησα.  Επήγανε  και  φέρανε  το  γιατρό  από  το  μοναστήρι  τσι  Χαλέπας.  Ο  Δακανάλης  ο  χωριανός  μας.  Μου’κανε  καλό.  Είπε  να  με  βάλουνε  σε  ένα  χτήμα  να  με  πάνε  στο  μοναστήρι.

Ο  ηγούμενος,  Δακανάλης  κι  αυτός,  με  περιποιήθηκε.  Έμεινα   πέντε  έξι  μέρες  κι  εγίνηκα  καλά.  Εσηκώθηκα  και  η  οικογένειά  μας  ήτονε  κατεβασμένη  στο  χωριό  την  Αξό.  Στην  Αξό  είχαμε  γνωστούς  και  τσι  κονέψανε  εκιά  μετά  που  κάψανε  οι  Γερμανοί  το  χωριό.  Επήγα  στην  Αξό  και  εβρήκα  τσι  δικούς  μου.  Μετά  που  φύγανε  οι  Γερμανοί  επήγα  στο  Ηράκλειο  να  δω  ένα  συγγενή  μου  που  ήτονε  στην  κλινική  του  Γιαμαλάκη.  Τον  ελέγανε  Σπιθουρομανόλη.  Πιάνει  και  με  χαιρέτανε  ο  Σπιθουρομανόλης.  Μου  λέει :

-Ήντά’χεις  επαδέ  στο  χέρι ;

Είχα  ένα  γρομπαλάκι.  Του  λέω  όντε  μου  βαρήκανε  οι  Γερμανοί  με  πήρε  ένα  βλήμα  και  στο  χέρι  μα  δε  με  πειράζει.  Ο  συγγενής  μου  λέει  ότι  πρέπει  να  το  βγάλομε.  Φωνάζει  του  Γιαμαλάκη  και  του  δείχνει  το  χέρι  μου  με  το  βλήμα.  Ο  Γιαμαλάκης  έπιασε  και  μου  το’σκισε  και  το’βγαλε.

Ακόμη  φαίνεται  η  ψαλιδιά  μα’γω  δε  φέγγω  να  την  ιδώ.

Θυμούμαι  η  αδερφή  μου  που  είχενε  τάξει  στον  Άγιο  Μάμα  ένα  μανουάλι  για  τα  κεριά  να  με  κάνει  καλά.  Το  πήγαμε  στην  εκκλησία  κι  είναι  τώρα  εκειδά…

Στην κατάμεστη Πλατεία Αρμί οι Ανωγειανοί με πρωτοβουλία της τοπικής οργάνωσης του ΚΚΕ, τίμησαν τους αγωνιστές του Σφακακιού με τη συμπλήρωση 69 χρόνων από την ιστορική μάχη, με τον εφεδρικό ΕΛΑΣ να απελευθερώνει 90 γυναικόπαιδα από τα χέρια των Γερμανών και Ιταλών κατακτητών.

Με τη λύρα του Γιώργη Φασουλά να μας ταξιδεύει στα μουσικά μονοπάτια της Κρήτης και τα παιδιά του πολιτιστικού συλλόγου να χορεύουν με ενθουσιασμό τον ανωγειανό πηδηχτό, το συρτό και το μαλεβιζιώτη τ΄ Ανώγεια έστειλαν το μήνυμα ότι η αντίσταση για λευτεριά, δημοκρατία και εθνική αξιοπρέπεια συνεχίζεται…

Την εκδήλωση άνοιξε ο Βασίλης Φασουλά ή Χουμάς καλωσορίζοντας τον κόσμο ενώ παράλληλα αναφέρθηκε και στα διδάγματα της μάχη που δόθηκε στο Σφακάκι.

Στη συνέχεια το λόγο πήρε ο Τηλέμαχος Σταυρακάκης, όπου με ένα μοναδικό και αυθεντικό τρόπο ανέλυσε το ιστορικό γεγονός με πολλές και σημαντικές λεπτομέρειες, δίνοντας έτσι την ευκαιρία στους νέους να μάθουν τη σύγχρονη ιστορία του τόπου μας.

Κεντρικός ομιλητής της εκδήλωσης ήταν ο πρόεδρος της ΠΕΑΕΑ –ΔΣ.ε. Ρεθυμνου Γιαννης Πολυχρονακης. Χαιρετισμούς απηύθυναν μέλη της ΚΝΕ Ρεθύμνου.

 ΛΙΓΑ ΛΟΓΙΑ ΓΙΑ ΤΗ ΜΑΧΗ ΣΤΟ ΣΦΑΚΑΚΙ

Στις 7 Αυγούστου 1944, ο Γερμανός λοχίας των SS Γιόζεφ Ολενχάουερ, γνωστός στην περιοχή του Μυλοποτάμου σαν «Σήφης» συνοδευόμενος από ισχυρή ομάδα Γερμανών και Ιταλών στρατιωτών, θα μεταβεί στα Ανώγεια από το γειτονικό χωριό Γενί-Γκαβέ (σημερινή Δροσιά) όπου είχε την έδρα του και θα συλλάβει 98 γυναικόπαιδα, με σκοπό να τα μεταφέρει στο Ρέθυμνο και από εκεί στα στρατόπεδα συγκέντρωσης της Γερμανίας.
Η οκταμελής ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων οπλίζεται κατάλληλα και περιμένει στην θέση Σφακάκι. Εκεί θα αιφνιδιάσουν τον Σήφη και την παρέα του και θα ελευθερώσουν από τα χέρια τους τα γυναικόπαιδα. Άπαντες οι γερμανοϊταλοί σκοτώνονται ή αιχμαλωτίζονται. Κανείς από τους αντάρτες και τους ομήρους δεν θα τραυματιστεί. Ο αιφνιδιασμός υπήρξε απόλυτος και η επιχείρηση κρίθηκε από τις πιο επιτυχημένες του Β Παγκοσμίου Πολέμου. Επικεφαλής της αποστολής ήταν ο Μανόλης Μανουράς (Σμαϊλομανόλης).

Η μάχη στο Σφακάκι θα είναι ένα από τα πέντε «επειδή» που θα αναφέρει η απόφαση Γερμανού διοικητή της Κρήτης για την καταστροφή των Ανωγείων. Αναφέρει χαρακτηριστικά η διαταγή:
«Επειδή η πόλις των Ανωγείων είναι κέντρο της αγγλικής κατασκοπείας εν Κρήτη και επειδή οι ανωγειανοί εξετέλεσαν τον φόνο του λοχίου φρουράρχου Γενί-Γκαβέ και της υπ’ αυτών φρουράς και επειδή οι Ανωγειανοί εξετέλεσαν το σαμποτάζ της Δαμάστας, επειδή εις Ανώγεια ευρίσκουν άσυλον και προστασίαν οι αντάρται των διαφόρων ομάδων αντιστάσεως και επειδή εκ των Ανωγείων διήλθον και οι απαγωγείς με τον Στρατηγόν Φον Κράιπερ χρησιμοποιήσαντες ως σταθμόν διαμετακομιδής τα Ανώγεια, διατάσσωμεν την ΙΣΟΠΕΔΩΣΙΝ τούτων και την εκτέλεσιν παντός άρρενος Ανωγειανού όστις ήθελεν ευρεθεί εντός του χωρίου και πέριξ αυτού εις απόστασιν ενός χιλιομέτρου».

Με αφορμή τη συμπλήρωση 100 χρόνων από την Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα, στους πρόποδες του Ψηλορείτη, στα ιστορικά Ανώγεια, ο Πολιτιστικός Σύλλογος της κωμόπολης, την Κυριακή 11 Αυγούστου οργανώνει την πιο ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΝΤΑΔΑ που έγινε ποτέ στην Κρήτη.
Περισσότεροι από 500 χορευτές από όλη την Κρήτη, τα Χανιά, το Ρέθυμνο, το Ηράκλειο και το Λασίθι και 38 συγκροτήματα θα σμίξουν στ΄Ανώγεια της αντίστασης και του πολιτισμού για να τιμήσουν τους διαχρονικούς αγώνες των Κρητών για λευτεριά και εθνική ανεξαρτησία.
Τα συγκροτήματα με τους οργανοπαίχτες από όλη την Κρήτη έχουν δώσει ραντεβού στις 3.30 μ.μ. στις δυο εισόδους του χωριού. Χανιώτες και Ρεθεμνιώτες θα μπουν στ΄Ανώγεια από την νοτική είσοδο, ενώ οι Ηρακλειώτες με τους Λασιθιώτες από τη βορινή. Διασχίζοντας τα σοκάκια των Ανωγείων, τα χορευτικά και μουσικά συγκροτήματα, τραγουδώντας και χορεύοντας θα συναντηθούν όλοι μαζί στην Πλατεία Αρμί.
Στην ιστορική Πλατεία των Ανωγειανών Ηρώων θα γίνει το καλωσόρισμα και θα ακολουθήσει επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων. Αμέσως μετά όλοι μαζί θα ανηφορίσουν για το εθνικό στάδιο Ανωγείων, όπου 500 χορευτές, ανάμεσα τους και ομογενειακά χορευτικά συγκρότημα από την Αυστραλία, θα αναδείξουν την Κρήτη των αγώνων, της ιστορίας και της παράδοσης.
Τα συγκροτήματα θα παρουσιάσουν τους αντιπροσωπευτικούς χορούς κάθε νομού και στο τέλος 500 χορευτές θα χορέψουν όλοι μαζί τους πέντε πιο γνωστούς χορούς της Κρήτης.

Την πρώτη Παγκρήτια Καντάδα και το πρώτο Παγκρήτιο Φεστιβάλ χορού θα στηρίξουν οι καλλιτέχνες: Βασίλης Σκουλάς, Νικηφόρος Αεράκης, Χαράλαμπος Γαργανουράκης, Γιώργης Παπαδάκης, Στέλιος Μπικάκης, Μιχάλης Τζουγανάκης, Αντώνης Μαρτσάκης, Μανώλης Κονταρός, Μανώλης Αλεξάκης, Δημήτρης Σγουρός.
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί υπό την αιγίδα του υπουργείου Τουρισμού, του ΕΟΤ, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Κρήτης,  την Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου, το Παγκόσμιο Συμβούλιο Κρητών, το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών και Μελετών Ελευθέριος Βενιζέλος και το Δήμο Ανωγείων.