Του Δακανάλη Μανόλη
πρώην Αγρονόμου

Μετά τη μύηση στη Φιλική Εταιρεία των οπλαρχηγών στα Ανώγεια και μέχρι την κήρυξη της επανάστασης του 1821 η οποία διαφαίνονταν στον ορίζοντα, ήταν χρόνος προπαρασκευής. Οι δημογέροντες των Ανωγείων μεριμνούσαν για την συγκέντρωση καριοφιλιών, πιστολιών, μαχαιριών, πυρίτιδας και άλλων υλικών τα οποία προμηθεύονταν κυρίως από Σφακιανούς λαθρέμπορους τους γνωστούς μπασαλήδες. Η εκπαίδευση των Ανωγειανών στα όπλα γίνονταν μακριά από το χωριό και τον κόσμο. Ιδιαίτερη προσοχή έδιναν στο τρέξιμο, την πάλη, τους πήδους, ενώ αρκετοί αναδείχτηκαν σε ωκύποδες, άριστους δρομείς και επικίνδυνους διώκτες των τούρκων.

Πέρα όμως από την εκπαίδευση των Ανωγειανών στις πολεμικές τέχνες, την προπαρασκευή για τον επερχόμενο αγώνα, τα προβλήματα της καθημερινότητας, είχαν στο κεφάλι τους και διάφορους ενοχλητικούς γενίτσαρους. Κυρίως στις γιορτές οι γενίτσαροι αυτοί έκαναν επισκέψεις στο χωριό και συνδιασκέδαζαν με τους Ανωγειανούς, πλην όμως πολλές φορές καταχρόνταν της φιλοξενίας των. Τέτοιοι γενίτσαροι ήταν οι Γουσούφηδες του Αμυγδαλιά (Πύργος δίπλα στο χωριό Θεοδώρα του Μυλοποτάμου), ο Δερβίς Αγάς από τις Κούρτες της Μεσαράς και ο Τουτουντζής από το χωριό Βενί του Μυλοποτάμου.

Ο Βασίλης Σμπώκος ή Σμπωκοβασίλης, με τους προύχοντες του χωριού παπά Μιχάλη Σκουλά ή Ξώπαπα, Ξετρύπη Σταύρο και το Δακανάλη Μανόλη ή Παπαδομανόλη, αποφάσισαν να ξεκαθαρίσουν την κατάσταση αθόρυβα και χωρίς να δώσουν αφορμή στον Ορντάν Αγά, που διοικούσε το τάγμα των γενίτσαρων στο Μυλοπόταμο. (Πηγές: απομνημονεύματα γιατρού Γιώργη Δακανάλη σελ. 24-30. Οι Παλαιοί Ανωγειανοί σελ.176-178 του Ορέστη Μανούσου.

Η αρχή έγινε από τον Τουτουτζή, τον οποίο δοθείσης ευκαιρίας έδειρε βάναυσα ο Σταύρος Ξετρύπης. Τον μετέφεραν στο σπίτι του Χαλή Αγά στην Αξό, όπου και κατέληξε χωρίς να πει τίποτα σε κανένα.

Ο Γ ιάννης Δακανάλης ή Ντακαναλογιάννης ήταν γνωστός για τις υπεράνθρωπες σωματικές και ψυχικές του δυνάμεις. Ο ίδιος όπως λένε, δεν ήξερε, ότι είχε τόση μεγάλη σωματική ρώμη, νόμιζε ότι όλοι οι άνθρωποι, είχαν την ίδια δύναμη. Κάποια μέρα δυο Ανωγειανοί προσπαθούσαν να φορτώσουν σε ένα ημίονο δυο μεγάλους φάρδους κριθάρι. Φόρτωσαν τον ένα και για υποστήριγμα είχαν βάλει μια χαχαλόβεργα. Προσπαθούσαν από κοινού να φορτώσουν τον άλλο φάρδο, αλλά δεν τα κατάφερναν, γιατί έγερνε το σαμάρι του ημίονου και τους έπεφτε. Τότε ο Ντακαναλογιάννης που έτυχε να περνά από εκεί, τους έβαλε να υποβαστάζουν το φορτωμένο φάρδο και αυτός με μια άνετη κίνηση φόρτωσε τον άλλο. Τότε λέει κατάλαβε, ότι είχε παραπάνω δύναμη από τους άλλους. (Αφήγηση Μιχάλη Γεωργ. Δακανάλη ή Μιχαλομιχάλη 1906-1989). Διαβάστε την συνέχεια... »

Παρουσία πλήθους κόσμου ο Δήμος Ανωγείων τίμησε χθες Σάββατο την επέτειο της ανατίναξης της Ιεράς Μονής Αρκαδίου, με εκδήλωση του στον χώρο του ανδριάντα του πυρπολητή Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλά. Το παρών έδωσε ο Δήμαρχος Ανωγείων κ.Μανόλης Καλλέργης, σύσσωμο το Δημοτικό συμβούλιο, ο Δήμαρχος Αρχανών-Αστερουσίων κ.Μανόλης Κοκοσάλης, ο Περιφερειακός Διευθυντής Εκπαίδευσης κ.Ευστάθιος Κοντογιάννης, οι πρώην Δήμαρχοι Ανωγείων κ.Σωκράτης Κεφαλογιάννης και κ.Νίκος Ξυλούρης, ο εκπαιδευτικός και ερευνητής κ.Γιώργος Καλογεράκης κ.α

Το ιστορικό της ημέρας εκφώνησε ο κ.Απόστολος Παπαϊωάννου ο οποίος στη συνέχεια έκανε παρουσίαση και στην αίθουσα εκδηλώσεων της Τράπεζας Πειραιώς για τα νέα στοιχεία που βγαίνουν καθημερινά και που αποδεικνύουν πλέον περίτρανα το γεγονός ότι η πυρπόληση της Μονής έγινε από τον ήρωα Εμμανουήλ Σκουλά. Χαρακτηριστικά ο κ.Παπαϊωάννου ανέφερε: “Από την επόμενη χρονιά που θα συμπληρωθούν 150 χρόνια από την ανατίναξη του Αρκαδίου, ο Εμμανουήλ Σκουλάς θα πρέπει να τιμάται μέσα στον χώρο της Ιεράς Μονής. Η Πολιτεία, η Περιφέρεια Κρήτης, η Εκκλησία και όλοι οι φορείς πρέπει επιτέλους να αναγνωρίσουν την ιστορική αλήθεια και να τιμήσουν αυτόν τον άνθρωπο που πραγματικά ήταν αυτός που με την μπιστόλα του ανατίναξε την μπαρουταποθήκη. Η δική μας έρευνα δε θα σταματήσει μέχρι να δικαιωθεί ο Εμμανουήλ Αναγνώστου Σκουλάς.”

Μετά την ομιλία του έγινε κατάθεση στεφάνων στον ανδριάντα του Πυρπολητή. Παράλληλα με τους νεκρούς του Αρκαδίου τιμήθηκαν σήμερα και οι πεσόντες ανωγειανοί στις μάχες που προηγήθηκαν και ακολούθησαν  της ανατίναξης της Μονής.

Αυτοί είναι οι κάτωθι:
Στη μάχη της Τυλίσου 27 Σεπτεμβρίου 1866: Νικόλαος Σκουλάς, Γεώργιος Ξυλούρης, Γεώργιος Κρασσάς, Μανώλης Σκουλάς, Στέλιος Κεφαλογιάννης.
Στη μάχη του Καμαριώτη 10 Ιανουαρίου 1867: Γεώργιος Καλλέργης
Στη μάχη του Ομέρ 6 Μαίου 1867: Ζαχάρης Σπιθούρης, Γεώργιος Σπιθούρης, Δημήτριος Σπαχής, Γεώργιος Μανουράς.
Στη μάχη του Συρού: Ιωάννης Καράτζης, Ζαχάρης Πλεύρης, Ιωάννης Καλέντης

Το άγαλμα του Εμμανουήλ Σκουλά είναι εκεί από τον Οκτώβριο του 1996 για να θυμίζει σε όλους μας τους ανθρώπους που έδωσαν ψυχή και αίμα ανά τους αιώνες στους εθνικοαπελευθερωτικούς αγώνες.
Τι έγινε στο Αρκάδι στις 9 Νοεμβρίου 1866

Κορυφαία πράξη του απελευθερωτικού αγώνα των Κρητών, σύμβολο ηρωισμού και θυσίας. Είναι το σημαντικότερο επεισόδιο της Κρητικής Επανάστασης του 1866. Η κακοδιοίκηση και η καταπίεση της τουρκικής διοίκησης ανάγκασε την Παγκρήτια Συνέλευση που συνήλθε στα Χανιά να αποστείλει στις 14 Μαίου 1866  αναφορά στον Σουλτάνο με μια σειρά αιτημάτων. Συγκεκριμένα, ζητούσε: βελτίωση του φορολογικού συστήματος, σεβασμό της χριστιανικής θρησκείας, αναγνώριση του πληθυσμού να εκλέγει ελεύθερα τους δημογέροντές του και τη λήψη μέτρων για την οικονομική ανάπτυξη του νησιού.

Παράλληλα, απέστειλε μυστικό υπόμνημα προς τους μονάρχες της Αγγλίας, της Γαλλίας και της Ρωσίας, με το οποίο τους καλούσε να ενεργήσουν για την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα ή να μεσολαβήσουν στη χορήγηση από τον Σουλτάνο «Οργανικού Νόμου». Στη συγκέντρωση αυτή συμμετείχε και ο Γαβριήλ Μαρινάκης, ηγούμενος της Μονής Αρκαδίου, που ήταν το επαναστατικό κέντρο της περιοχής Ρεθύμνης. Οι Μεγάλες Δυνάμεις αδιαφόρησαν, ενώ η ελληνική κυβέρνηση δήλωνε ουδετερότητα και δεν πήρε ανοιχτά το μέρος των επαναστατών. Μόνο η Ρωσία κινήθηκε δραστήρια, χάρη στους υποπροξένους της στο νησί Ιωάννη Μιτσοτάκη και Σπυρίδωνα Δενδρινό. Μη αναμένοντας βοήθεια από πουθενά, οι Κρητικοί αποφάσισαν να ξεσηκωθούν μόνοι τους και ύψωσαν τη σημαία της Επανάστασης στις 21 Αυγούστου 1866 με το σύνθημα «Ένωσις ή Θάνατος» και αρχηγούς τον Ιωάννη Ζυμβρακάκη στα Χανιά, τον Ελλαδίτη συνταγματάρχη Πάνο Κορωναίο στο Ρέθυμνο και τον Μιχαήλ Κόρακα στο Ηράκλειο. Στην Ελλάδα συγκροτήθηκαν εθελοντικές ομάδες, που βοήθησαν τους Κρητικούς, με χρήματα, τρόφιμα και άλλα εφόδια.

Ο Σουλτάνος θορυβήθηκε από την εξέγερση και έστειλε στις 30 Αυγούστου 1866 τον Μουσταφά Ναϊλή Πασά, με εντολή να την καταστείλει, αφού προηγουμένως είχε απορρίψει τα αιτήματα των Κρητικών. Ο Πασάς έφερε το προσωνύμιο Γκιριτλί (Κρητικός), επειδή είχε συντελέσει στην κατάπνιξη της επανάστασης του 1821 στην Κρήτη. Πρώτα προσπάθησε να καλοπιάσει τους επαναστάτες και να τους πείσει να επιστρέψουν στις δουλειές τους. Όταν αυτοί αρνήθηκαν, αποφάσισε να θέσει σε εφαρμογή το στρατιωτικό του σχέδιο για την κατάπνιξη της επανάστασης.

Τον Σεπτέμβριο και Οκτώβριο προέβη σε εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στην περιοχή των Χανίων και στη συνέχεια στράφηκε προς το Ρέθυμνο και τη Μονή Αρκαδίου, όπου ήταν η έδρα της τοπικής επαναστατικής επιτροπής, αποθήκη πολεμοφοδίων και τροφίμων, καθώς και καταφύγιο πολλών χριστιανών. Ο Μουσταφά Πασάς έφθασε έξω από το μοναστήρι το απόγευμα της 6ης Νοεμβρίου  1866. Στη διάθεσή του είχε 15.000 άνδρες (Τούρκους, Αλβανούς, Αιγυπτίους και Τουρκοκρητικούς) και ισχυρό πυροβολικό. Στη Μονή βρίσκονταν 966 άνθρωποι, από τους οποίους μόνο 250 μπορούσαν να πολεμήσουν. Επικεφαλής των αγωνιστών του Αρκαδίου ήταν ο πελοποννήσιος ανθυπολοχαγός Ιωάννης Δημακόπουλος και ο ηγούμενος Γαβριήλ.

Οι προτάσεις προς παράδοση απορρίφθηκαν από τους πολιορκημένους και το πρωί της 8ης Νοεμβρίου  άρχισαν οι εχθροπραξίες. Οι Οθωμανοί, παρά τις λυσσαλέες επιθέσεις τους, δεν κατάφεραν να καταλάβουν τη Μονή την πρώτη μέρα. Το βράδυ ζήτησαν ενισχύσεις και μετέφεραν ένα μεγάλο πυροβόλο από το Ρέθυμνο. Την επομένη, 9 Νοεμβρίου  άρχισε το δεύτερο κύμα της επίθεσης. Νωρίς το απόγευμα γκρεμίστηκε το δυτικό τείχος της Μονής από τις βολές του πυροβόλου και οι επιτιθέμενοι εισέβαλαν στο μοναστήρι, αρχίζοντας τη μεγάλη σφαγή.Στη μπαρουταποθήκη της μονής γράφτηκε η τελευταία πράξη του δράματος και μία ακόμα ένδοξη σελίδα της ελληνικής ιστορίας. Ο  Εμμανουήλ Σκουλάς την ανατίναξε, σκορπίζοντας το θάνατο, όχι μόνο στους χριστιανούς, αλλά και στους εισβολείς. Αμέσως μετά, οι Τουρκοκρητικοί και οι Αλβανοί όρμησαν και κατέσφαξαν όσους είχαν διασωθεί, ενώ έκαψαν τον ναό και λεηλάτησαν τα ιερά κειμήλια. Από τους Έλληνες που βρίσκονταν στη Μονή, μόνο 3 ή 4 κατόρθωσαν να διαφύγουν, ενώ περίπου 100 πιάστηκαν αιχμάλωτοι. Μεταξύ αυτών και ο Δημακόπουλος, που εκτελέστηκε λίγο αργότερα. Ο ηγούμενος της Μονής Αρκαδίου Γαβριήλ Μαρινάκης είχε σκοτωθεί πριν από την ανατίναξη της μπαρουταποθήκης. Οι νεκροί και τραυματίες του Μουσταφά ανήλθαν σε 1.500 ή σε 3.000, σύμφωνα με κάποιους υπολογισμούς.

Το Ολοκαύτωμα του Αρκαδίου, όπως είχε συμβεί με την καταστροφή των Ψαρών και την Έξοδο του Μεσολογγίου , συγκίνησε όλο τον χριστιανικό κόσμο κι ένα νέο κύμα φιλελληνισμού δημιουργήθηκε στην Ευρώπη. Σπουδαίες προσωπικότητες της εποχής, όπως ο Τζουζέπε Γκαριμπάλντι και ο Βίκτωρ Ουγκώ, πήραν θέση υπέρ του Κρητικού Αγώνα και ξένοι εθελοντές έσπευσαν να ενισχύσουν από κοντά την Επανάσταση. Σημαντικές ήταν και οι χρηματικές συνεισφορές από τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, με προεξάρχοντα τον φιλέλληνα Σαμουήλ Χάου. Η Κρητική Επανάσταση φυλλορρόησε τον Ιανουάριο του 1869, αλλά ο Σουλτάνος δεν μπόρεσε να καθυποτάξει ολοκληρωτικά τους Χριστιανούς της Κρήτης. Έτσι, υπό την πίεση των Μεγάλων Δυνάμεων αναγκάστηκε να παραχωρήσει τον «Οργανικό Νόμο» (3 Φεβρουαρίου 1868), ένα είδος Συντάγματος, που προέβλεπε προνόμια για τους χριστιανούς και καθεστώς ημιαυτονομίας για το νησί.

Η Ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα πήρε αναβολή για το 1912.

«…. Στο ‘ ναν του χέρι το σπαθί και στ’ άλλο την πιστόλα,

χάσκει να φάει την Τουρκιά εκείνηνα την ώρα.

Έπα δεν κόβουνε σπαθιά δεν νταγιαντούνε βόλια

Μόνο νταγιάντιζε Σκουλά που ‘σαι από τ’ Ανώγεια…..

Με μια πιστόλα ασημωτή του Κούντη του Δημήτρη

Κεντά ο Σκουλάς τον τσεπανε και σείστηκε όλη η Κρήτη …..»

149 χρόνια συμπληρώνονται από την Αρκαδική εθελοθυσία και ο Δήμος Ανωγείων τιμά τους ήρωες που θυσιάστηκαν για την Ελευθερία σε εκδήλωση το ερχόμενο Σάββατο 7 Νοεμβρίου στις 12.30 μ.μ στον χώρο του ανδριάντα του Εμμανουήλ Βασιλείου (Αναγνώστου) Σκουλά πυρπολητή της Ιεράς Μονής.

Το ιστορικό της επετείου θα εκφωνήσει ο καθηγητής κ.Απόστολος Παπαιωάνου ενώ ο ίδιος στη συνέχεια θα κάνει βιβλιοπαρουσίαση μέσω της ιστορικής έρευνας στην αίθουσα εκδηλώσεων της Τράπεζας Πειραιώς.

Αναλυτικά το πρόγραμμα έχει ως εξής:

Ο Δήμος Ανωγείων,

Θέλοντας να τιμήσει τη μνήμη των Ηρώων

της Αρκαδικής εθελοθυσίας, σας προσκαλεί

στην εκδήλωση που θα πραγματοποιηθεί στο χώρο του ανδριάντα, του ήρωα

Εμμανουήλ Βασιλείου ( Αναγνώστου) Σκουλά

Πυρπολητή της Ιεράς Μονής Αρκαδίου

Την 7^η Νοεμβρίου 2015 ημέρα Σάββατο και

ώρα 12:30 μ.μ.

Παρακαλείσθε να τιμήσετε την εκδήλωση με την παρουσία σας.

Π Ρ Ο Γ Ρ Α Μ Μ Α

Εορτασμού Ηρώων Αρκαδικής Εθελοθυσίας

Σάββατο 07 Νοεμβρίου 2015

Στο χώρο του ανδριάντα:

• Ώρα 12:30 μ.μ.: Επιμνημόσυνη δέηση

• Εκφώνηση του ιστορικού της επετείου, από τον ομότιμο Καθηγητή ιστορίας της Νεώτερης Ελλάδας και του Νεοελληνικού πολιτισμού του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Απόστολο Παπαϊωάννου.

Η Μεγάλη Κρητική Επανάσταση 1866-69, Μανόλης Σκουλάς Ο Πυρπολητής της Ιεράς Μονής Αρκαδίου.

«Οι Επαναστάτες εργάζονται πυρετωδώς..»

• Κατάθεση στεφάνων στο χώρο του ανδριάντα

• Ενός λεπτού σιγή

• Εθνικός Ύμνος

• «Ο Μανόλης Σκουλάς ζει με τα όπλα του, με τα προσωπικά του αντικείμενα, ζει στα Ημερολόγια του, στα χειρόγραφα και στα βιβλία του, στα ιστορικά τεκμήρια της εποχής του..» Βιβλιοπαρουσίαση από την ιστορική έρευνα, από τον κ. Απόστολο Παπαϊωάννου, στην αίθουσα Μανώλης Κεφαλογιάννης (κάτω από την Τράπεζα Πειραιώς).