Ιστορία
Ιστορίες από το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων – Η εκτέλεση δυο ανάπηρων παιδιών στο Περαχώρι,από τους Ναζί
10/08/2016
Στ’ Ανώγεια σε γειτονικά σπίτια, βρίσκονταν ανήμπορα στο κρεβάτι δυο ξαδέρφια. Ο Γιάννης και ο Κώστας Ξυλούρης. Χτυπήθηκαν από τη μοίρα σε νεαρή ηλικία. Είχαν σπάσει σε ατυχήματα την σπονδυλική τους στήλη. Ο Γιάννης στο βουνό και ο Κώστας όταν προσπαθούσε να φορτώσει ένα γάιδαρο. Πριν τον πόλεμο.Όταν οι Γερμανοί τον Αύγουστο του 1944 αποφάσισαν να διώξουν τα γυναικόπαιδα από τ’Ανώγεια, δεν επέτρεψαν να μείνουν κοντά οι αδερφές τους για να τους φροντίζουν. Κι όχι μόνο αυτό. Σκότωσαν τα παλικάρια και κατόπιν ανατίναξαν τα σπίτια τους. Έτσι πέτρες, ξύλα και κορμιά έγιναν ένα. Οι Ξυλούρηδες, ο Γιάννης και ο Κώστας πέρασαν στην αιωνιότητα. Για να θυμίζει η θυσία τους τη νέα τάξη πραγμάτων και πως την εννοούσαν οι δυνάμεις του άξονα. Για να θυμίζει σήμερα η θυσία τους, την θέση που κατείχαν πανανθρώπινες αξίες όπως σεβασμός, αξιοπρέπεια, πολιτισμός, στη σκέψη των κατακτητών Γερμανών.
Αφήγηση Νίκη Ξυλούρη-Καλομοίρη (κουνιάδα του Γιάννη Ξυλούρη ενός από τους δυο Ξυλούρηδες της ιστορίας):
“Μας πήρανε από παέ οι Γερμανοί, μας εμαζέψανε και μας επήγανε στο σχολείο στο Αρμί. Μας επήρανε από κια όλα τα γυναικόπαιδα και μας επήγανε στο Γενή Γκαβέ και μας εδιακλαδώσανε και εμοιραστήκαμε στα χωριά προς το Πέραμα. Εγώ τότε, όταν κατεβαίναμε στο Πέραμα εβρήκα ευκαιρία και έφυγα από τση Γερμανούς. Μου κλουθούσανε και δυο τρεις άλλες κοπελιές. Τονέ ξεφύγαμε, επιάσαμε τα βουνά κι εβγήκαμε εις το Χουμέρι. Από το Χουμέρι εβγήκαμε στον Άγιο Ιωάννη και μετά στα Ζωνιανά. Από τα Ζωνιανά ξετρυπήσαμε στη περιοχή του χωριού μας στη Σπαθαριά. Εγώ ήμουνε κοπελοπούλα. Στη Σπαθαριά εβρήκαμε κι άλλους χωριανούς μας, τον άντρα μου, το Διαμαντή και άλλους. Ο κουνιάδος μου ο Ιωάννης Ξυλούρης του Νικολάου ή Κίτρης τον αφήκανε οι κουνιάδες μου στο κρεβάτι. Αυτός πριν τον πόλεμο εβόσκευε στα βουνά. Έβλεπε τση κατσίκες. Εξάπλωσε σε ένα χαράκι και φαίνεται πως εγύρισε εκεί που κοιμούντανε και έτσι που γύρισε έκανε πέζα (δάμακα, δετάρι) και γκρεμίστηκε. Έσπασε τη μέση του. Γιατροί τότε ορθοπεδικοί και μέσα δεν εβρίσκουντανε. Και μια πραχτική η Μαριόρα του ‘πε:Θα κείτεσαι στο κρεβάτι ανάσκελα και ίσως να σε βοηθήσει ο Θεός να σταθείς στα πόδια σου. Αλλά αυτός εκοίτουντανε πολλά χρόνια..
“Μέσα στους Γερμανούς ήταν και Γκεσταμπίτες…”
Όταν μας εμαζέψανε φύγανε κι οι αδερφήδες του. Οι Γερμανοί τση βγάλανε όξω κι εφήκαντονε στο κρεβάτι. Ο Γιάννης ακίνητος. Και στο διπλανό σπίτι ήτανε στο κρεβάτι και ο ξάδερφος του ο Κώστας Ξυλούρης του Γεωργίου ή Κίτρης. Κι ο ένας στο κρεβάτι κι ο άλλος. Την ίδια πάθηση είχε και ο Κώστας. Εφόρτωνε ξύλα στο γάιδαρο, πριν τον πόλεμο.Έτσα που φόρτωνε έβαλε το σκοινί στο σκαρβέλι. Πιάνει το φόρτωμα με τα δόντια του για να το σύρει. Σπα το σκαρβέλι και πέφτει με την πλάτη. Έσπασε κι αυτός την σπονδυλική του στήλη όπως και ο ξάδερφος του ο Γιάννης. Κι εκείτουντανε κι αυτός. Ήτανε και συνομήλικοι. Δεκαφτά-δεκαχτώ χρονών.Μας ελαλούσανε οι Γερμανοί και μας εβγάλανε όξω από το χωριό και εμείνανε τα παιδιά στο κρεβάτι στα σπίτια ντως. Αρχίξανε και καίγανε οι Γερμανοί το χωριό. Μέσα στους Γερμανούς ήτονε και γκεσταμπίτες και μπήκανε στο σπίτι του Γιάννη Ξυλούρη. Αυτός φαίνεται γνώρισε κανένα. Αυτό το συμπέρασμα έβγαλε ο άντρας μου. Και θα του ‘πένε ο Γιάννης του γκεσταμπίτη που μωρέ θα πας δε θα γυρίσει η εποχή; Ο άλλος σου λέει αυτός με γνώρισε εδά και πρέπει να τονέ ξεβγάλω. Και του παίζει δυο πυροβολισμούς στο στήθος και μετά ανατινάξανε το σπίτι και τονέ πλάκωσε.
“Τον ξέθαψαν για να τον θάψουν…”
Ο άντρας μου έβγαινε στο Βενέρι με τον Διαμαντή και με τον Μπαμπακιό. Τότε ήρθε ο Μπαμπακιός για να θάψει το κοπέλι του που το ‘χανε σκοτώσει οι Γερμανοί. Ήρθε κι ο άντρας μου ο Γιώργης ο Ξυλούρης για να ξεχώσει τον αδερφό του. Επήγε με τον Διαμαντή. Βγάνουνε τση πέτρες, τονέ βρίσκουνε και παίρνουνε μια κουβέρτα και τονέ βάνουνε να τόνε πάνε στο νεκροταφείο. Και τότε είδε τση σφαίρες πως τον είχανε σκοτωμένο. Εφύγανε μετά και οι Γερμανοί τση προλάβανε από το Κατσιπρομούρη και από το δέτη του Τσουρολιό και από τα Σπιθουριανά.. Τόσε βάνανε αλλά εμπήκανε στο ρυάκι και τόσε φύγανε.Τον Κώστα το Ξυλούρη δεν τον βγάλανε από το γκρεμισμένο σπίτι. Δεν επρολάβανε.Μετά που φύγανε οι Γερμανοί ήρθανε τα αδέρφια του κι ο Κιτρογιάννης και επολεμήσανε και τονε βγάλανε κι αυτόν. Οι Γερμανοί δεν τα σεβαστήκανε τα παιδιά. Στο κρεβάτι που κείτουντανε κι οι δυο κακό θέλα τόσε κάνουνε τω Γερμανώ; Εφοβηθήκανε δυο ανάπηρα παιδιά; Κι όμως τα σκοτώσανε και εγκρεμίσανε τα σπίτια ντως και τση πλακώσανε..Γιατί;
Άρθρο Του Γιώργη Σκουλά του Μιλτιαδαντρέα- Συγγραφέα του βιβλίου: “Τα Ανώγεια και η Ιστορία τους-Ιστορικά στοιχεία και καταγραφές”.
Λίγα λόγια από τον συγγραφέα:
Φέτος συμπληρώνονται 150 χρόνια από την έναρξη της μεγάλης Κρητικής Επανάστασης του 1866-69. Με μια σειρά άρθρων στην ΑΝΩΓΗ θα προσπαθήσουμε να δώσουμε στον αναγνώστη σε αδρές γραμμές τις Επαναστάσεις των Κρητών , αρχής γενομένης από το 1204, έτος κατά το οποίο η Κρήτη κατακτήθηκε από τους Ενετούς και σιγά σιγά να καταλήξουμε στην Επανάσταση του 1866-69, ώστε ο αναγνώστης να έχει μια εικόνα των αγώνων και των θυσιών του Κρητικού λαού επί 700 χρόνια περίπου, για την απόκτηση της Ελευθερίας του. Επιλέγω την ΑΝΩΓΗ ως μέσο επικοινωνίας με το κοινό, καθώς επιθυμώ να επικοινωνήσω ιδίως με τους εκτός Κρήτης Κρήτες, αλλά και τους Κρήτες του εξωτερικού, οι οποίοι λόγο της θέσης τους δεν έχουν πρόσβαση στα διάφορα αρχεία ή πηγές και γνωρίζω τη δίψα αυτών των ανθρώπων σε οτιδήποτε αφορά την Ιστορία της Κρήτης. Οι αναγνώστες της εφημερίδας θα διαβάσουν για πρώτη φορά κείμενα της Ενετοκρατίας και της Τουρκοκρατίας, τα οποία πιθανόν κάποια τα γνωρίζει η επιστημονική κοινότητα, αλλά για πρώτη φορά θα τα διαβάσει το ευρύ κοινό.
Για την Επανάσταση του 1866-69, στην οποία και θα εστιάσουμε, ο αναγνώστης θα δει τα αίτια και την αφορμή της έκρηξης της, εκθέσεις μαχών σε όλη την Κρήτη, έγγραφα της Κυβέρνησης των Κρητών και επιστολές των τμηματικών επιτροπών και οπλαρχηγών. Επίσης θα αντιληφθεί το πολιτικό σκηνικό που επικρατούσε σε Κρήτη και Αθήνα, την θέση του διεθνή παράγοντα σε σχέση με την Επανάσταση στην Κρήτη, τις πολιτικές διαμάχες που υπήρξαν στην Ελληνική πολιτική σκηνή και την μεταφορά τους στην Κρήτη, με αποτέλεσμα την διαίρεση του κρητικού λαού σε ενωτικούς και ηγεμονικούς με αποκορύφωμα τα τραγικά γεγονότα της Δαμάστας. Επίσης θα αντιληφθεί τα αίτια της πτώσης της Κρητικής Επανάστασης, αλλά και της βαριάς πολιτικής και διπλωματικής ήττας της Ελλάδας με βαρύτατες συνέπειες για όλο τον Ελληνισμό, προϊόν του μεγαλοϊδεατισμού που κατείχε τους Έλληνες πολιτικούς, αλλά και τους Κρήτες της Αθήνας, οι οποίοι νόμιζαν ότι απλώς φωνάζοντας δυνατά για το δίκιο τους, θα τρόμαζαν οι Τούρκοι και θα έφευγαν, πέρα και από την Κόκκινη Μηλιά.
Για τις πηγές που θα χρησιμοποιήσω αναφέρω τα εξής:
1)Όσα από τα στοιχεία βρίσκονται δημοσιευμένα σε άλλες εργασίες, αναφέρονται λεπτομερώς οι πηγές τους. 2)Όσα έγγραφα προέρχονται από το Αρχείο του Υποπρόξενου της Ρωσίας στο Ηράκλειο Ιωάννη Μιτσοτάκη βρίσκονται σήμερα στο Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου. Την έρευνα στο αρχείο Μιτσοτάκη πραγματοποίησε ο Ευάγγελος Παπά Γιάννη Σκουλάς (Καρβάλιο). Την γραφή από το πρωτότυπο έχει πραγματοποιήσει ο συγγραφέας. Τα έγγραφα αυτά θα φέρουν την ένδειξη (Αρχείο Μιτσοτάκη). 3) Όσα από τα έγγραφα προέρχονται από το δικό μου αρχείο θα φέρουν την ένδειξη (προσωπικό αρχείο). Ξεκινάμε λοιπόν με το πρώτο από τα άρθρα μου στην ΑΝΩΓΗ:
Ζούμε, υπάρχουμε, αναπνέουμε, δημιουργούμε, ερωτευόμαστε σε ένα τόπο ευλογημένο. Ο γαλανός ουρανός, το απέραντο γαλάζιο του Κρητικού και Λιβυκού πελάγου, η αρμονική εναλλαγή του τοπίου με τα βουνά, τις πεδιάδες, τους δαντελωτούς όρμους και τις κρυστάλλινες παραλίες, την ευδιάκριτη εναλλαγή των εποχών με τον ήπιο χειμώνα και το ηλιόλουστο καλοκαίρι, συνθέτουν ένα τόπο μαγευτικό. Ένα τόπο που επέλεξε να γεννηθεί, να ανδρωθεί, να βασιλέψει ένας Θεός, αλλά και να αποτυπώσει την μορφή του στα ιερά χώματα του. Ένας τόπος που οι κατάσκοποι του Άραβα Αμπού Χαφς Ομάρ του Απόχαψη των Βυζαντινών, όταν τους έστειλε να κατασκοπεύσουν την Κρήτη, γύρισαν και του είπαν ότι είναι μια γη που ρέει “μέλι και γάλα”.
ΚΡΗΤΗ ΜΑΝΑ ΓΗ. Τόπος του Δία, του Μίνωα, του Ροδάμανθη, του Σαρπιδόνα. Της Αριάδνης, του Μινώταυρου, του Τάλω, των Ταυροκαθάψιων, των Κορυβάντων. Γη που αποτύπωσαν την τέχνη τους ο Δαίδαλος και ο Ίκαρος. Γη του Επιμενίδη, του Πανάρη και του Λασθένη. Του Θεοτοκόπουλου, του Κορνάρου, του Μπεργαδή, του Χορτάτζη, του Μάρκου Αντώνιου Φώσκολου, του Ιωάννη Ανδρέα Τρωίλου, του καπετάν Μιχάλη, του Βενιζέλου, του Καζαντζάκη. Ένας τόπος, μια γη, που πολλοί ορέχτηκα ν από τα αρχαία ακόμη χρόνια. Μια “πλούσια λεία” όπως την θεωρούσαν οι Ρωμαίοι, Άραβες, Ενετοί, Τούρκοι, Γερμανοί. Όλοι τους ονειρεύτηκαν να την κάνουν δική τους. Τα ηρωικά όμως παιδιά της με αδιάκοπους αγώνες και θυσίες ανά τους αιώνες δεν επέτρεψαν η Κρήτη να είναι μια ακόμη χαμένη Πατρίδα για τον Ελληνισμό.
Κοιτάζοντας βαθιά μέσα στην ιστορία της ανθρωπότητας διαπιστώνουμε ότι οι λαοί στις μεταξύ τους σχέσεις δεν κάνουν δώρα. Επικρατούν τα συμφέροντα και οι σχέσεις τους διαμορφώνονται συνήθως στα πεδία των μαχών με αίμα, πόνο, δάκρυα, σκληρότητα, βιαιότητα, καταστροφές. Στο παγκόσμιο ιστορικό γίγνεσθαι τίποτα δεν υπήρξε δεδομένο και τίποτα δεν ήταν κληρονομικό. Κατά τη διάρκεια των ιστορικών χρόνων, λαοί αφανίστηκαν, Αυτοκρατορίες κατέρρευσαν, πολιτισμοί εξαφανίστηκαν….
Ένας λαός, την ύπαρξη του σαν Έθνος, την Ελευθερία και την Ανεξαρτησία του, την εδαφική του ακεραιότητα, την οικονομική και πνευματική του προκοπή, όφειλε αλλά και οφείλει να τα υπερασπίζεται συνεχώς. Εάν δεν μπορούσε να το πράξει ιδίως σε παλαιότερες εποχές, κάποιος άλλος λαός ερχόταν να καλύψει το κενό και τότε ο νικητής έπαιρνε ότι μπορούσε να πάρει και ο ηττημένος έδινε ότι μπορούσε να δώσει. Την ελευθερία του, την ιδιοκτησία του, την ανθρώπινη υπόσταση του. Κατ έπιπτε σε καθεστώς δουλείας και σε πυκνό σκοτάδι πνευματικής αμάθειας. Έχανε την τιμή και την αξιοπρέπεια του, την οικογενειακή τιμή και γαλήνη του και πολλές φορές και τα ίδια του τα παιδιά. Ας μην ξεχνάμε το φοβερό παιδομάζωμα, μια ανοικτή πληγή που χρόνια και χρόνια αιμορραγούσε για τον Ελληνισμό.
Η Κρήτη αμέσως μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Φράγκους, το 1204, παραχωρήθηκε στον Βονιφάτιο Μονφερατικό. Ήταν όμως ένα δώρο άδωρο για εκείνον καθώς δεν διέθετε τα μέσα για να κρατήσει το νησί. Ο Δόγης της Βενετίας Ερρίκος Δάνδολος επωφελούμενος της κατάστασης εξαγόρασε την Κρήτη από τον Μονφερατικό. Η Βενετία εκείνη την εποχή ήταν απασχολημένη στο να εδραιώσει την εξουσία της σε άλλες κτήσεις και δεν μπόρεσε να επιβάλλει την εξουσία της αμέσως στην Κρήτη. Την κατάσταση αυτή εκμεταλλεύθηκε ο Γενουάτης Κόμης της Μάλτας Ερρίκος Πεσκατόρε και το 1206 κατέλαβε μεγάλο μέρος της Κεντρικής και Ανατολικής Κρήτης. Οι Ενετοί αντιδρώντας έστειλαν αλλεπάλληλες ναυτικές δυνάμεις για να εκδιώξουν τον Πεσκατόρε, αλλά μόλις το 1212 κατόρθωσαν να γίνουν κύριοι σχεδόν ολόκληρης της Κρήτης. Οι τελευταίοι Γενουάτες από κάποια κάστρα που κατείχαν αποχώρησαν το 1217 οριστικά από την Κρήτη.
Πρώτος διοικητής του νησιού υπήρξε ο Ιάκωβος Τιέπολο. Το σύστημα διοίκησης που εφάρμοσαν οι Ενετοί στην Κρήτη ήταν το φεουδαρχικό-φεουδαλιστικό. Η Βενετία για να μπορέσει να κρατήσει την κτήση της επιχείρησε αλλεπάληλους αποικισμούς.Διαμοίρασε τη γη σε φέουδα στους νέους αποίκους και μετέτρεψε τους Κρήτες σε Βιλάνους (είλωτες). Οι Κρήτες αντέδρασαν αμέσως στη νέα αυτή κατάσταση και επανειλημμένα προσπάθησαν να εκδιώξουν τους Ενετούς ή να επιδιώξουν καλύτερες συνθήκες ζωής. Οι επαναστάσεις αυτές μικρές και μεγάλες υπολογίζονται περίπου σε 27 κατά τη διάρκεια της Ενετικής κατοχής.Οι σπουδαιότερες από αυτές ήταν οι εξής:
1)Αμέσως μετά την οριστική κατάληψη της Κρήτης από τους Ενετούς, εκδηλώνεται στο Λασίθι η επανάσταση των Αγιοστεφανιτών.
2)Το 1217 ακολουθεί στις ορεινές περιοχές του Ρεθύμνου η επανάσταση των Σκορδίληδων και Μελισσινών.
3)Το 1228 εκδηλώνεται ξανά επανάσταση από τους Σκορδίληδες και Μελισσινούς. Ζητούν την βοήθεια του Αυτοκράτορα της Νίκαιας Ιωάννη Βατάτζη με σκοπό την ένωση της Κρήτης με την Αυτοκρατορία της Νίκαιας. Ο Βατάτζης στέλνει ενισχύσεις αλλά η επανάσταση καταλήγει σε αποτυχία.
4)Το 1262 εκδηλώνεται άλλη επανάσταση με αρχηγούς τους Χορτάτζηδες, Σκορδίληδες και Μελισσινούς.
5)Το 1261 ο Μιχ.Η.Παλαιολόγος, μετά την ανακατάληψη της Κωνσταντινούπολης και την ανασύσταση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, υποκινεί επανάσταση στην Κρήτη με σκοπό την ένωση της με την Αυτοκρατορία. Η επανάσταση διαρκεί 4 χρόνια αλλά καταλήγει σε αποτυχία.
6)Το 1272-73 ξεσπά νέα επανάσταση με επίκεντρο το Λασίθι και την πεδιάδα της Μεσσαράς με αρχηγούς τους Γεώργιο και Θεόδωρο Χορτάτζη.
7)Το 1282 ξεσπά με επίκεντρο το Μυλοπόταμο η επανάσταση του Αλεξίου Καλλέργη. Η επανάσταση διαρκεί 17 χρόνια και λήγει το 1299 με την χορήγηση εκ μέρους των Ενετών προνομίων προς τον Καλλέργη και τους Κρητικούς.
8)Το 1319 εκδηλώνεται νέα επανάσταση στα Σφακιά, ενώ το 1333 εκδηλώνεται η επανάσταση του Βάρδα Καλλέργη με επίκεντρο τις Μαργαρίτες Μυλοποτάμου. Το 1341 ξεσπά επίσης νέα επανάσταση με αρχηγό τον Λέοντα Καλλέργη και διαρκεί 7 χρόνια.
9)Το 1363 επαναστατούν οι ίδιοι οι Ενετοί άποικοι εναντίον της Ενετίας. Καταλαμβάνουν την εξουσία και ανακηρύσσουν την Δημοκρατία του Αγίου Τίτου. Η Ενετία αποστέλλει τον στόλο της και ανακαταλαμβάνει το νησί. Επικηρυσσόνται οι Ενετοί αποστάτες αλλά και οι Κρήτες συνεργοί τους.
10)Το 1365 ξεσπά νέα επανάσταση από τους επικηρυγμένους από τους Ενετούς αδελφούς Ιωάννη, Γεώργιο και Αλέξιο Καλλέργη. Η επανάσταση καταλήγει σε αποτυχία.
11)Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους το 1453 πολλοί λόγιοι της Πόλης κατέφυγαν στο Ηράκλειο. Σε συνεργασία με το ντόπιο κρητικό στοιχείο συλλαμβάνουν την ιδέα της ανασύστασης της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας με επίκεντρο την Κρήτη. Προς την κατεύθυνση αυτή εκδηλώνονται δυο κινήματα. Το πρώτο αμέσως μετά την κατάληψη της πόλης με αρχηγό τον Σήφη Βλαστό και το άλλο το 1460 και τα δυο όμως προδόθηκαν στους Ενετούς με αποτέλεσμα να εξουδετερωθούν πολύ εύκολα.
12)Το 1527 ξεσπά στην περιοχή των Χανίων η επανάσταση του Γεωργίου Καντανολέων αλλά και αυτή καταλήγει σε αποτυχία.
13)Το 1571 ξεσπά η τελευταία επανάσταση επί Ενετοκρατίας. Επίκεντρο της υπήρξε η περιοχή του Ρεθύμνου και υποδαυλίστηκε από ιερωμένους της περιοχής. Κατέληξε και αυτή σε αποτυχία.
Το φαινόμενο των επαναστάσεων στην Κρήτη υπήρξε όπως βλέπουμε ποιο έντονο έως και την πτώση της Κωνσταντινούπολης στους Τούρκους το 1453, καθώς έως τότε υπήρχε ένα εθνικό κέντρο στου οποίου ήλπιζαν την βοήθεια. Στη συνέχεια το φαινόμενο ατόνησε και οι όποιες επαναστάσεις είχαν σκοπό την ελάφρυνση του Ενετικού ζυγού. Ο ιστορικός Αντρέα Καλγέργκι από την Βενετία στα απομνημονεύματα του, αναφερόμενος ιδίως στα πρώτα 150 χρόνια της Ενετοκρατίας στην Κρήτη αναφέρει ότι: “Η Κρήτη όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε ένας χείμαρρος, που τα νερά της βροχής υπερέβαιναν την κοίτη του και όσο κι αν προσπαθούσε κανείς να βάλει αναχώματα από την μια μεριά, αυτά έβρισκαν τον τρόπο να ξεφύγουν από την άλλη και να κατακλύζουν την πεδιάδα”. Σήμερα όμως ,21ος αιώνας και γνωρίζοντας τους αγώνες του Κρητικού λαού και κατά την διάρκεια της Τουρκοκρατίας, στηριζόμενοι στα λόγια τιυ Αντρέα Καλγέργκι μπορούμε να πούμε ότι: “Η Κρήτη επί 694 χρόνια (1204-1898), υπήρξε ένας ορμητικός χείμαρρος που τα νερά της βροχής υπερέβαιναν την κοίτη του και όσο κι αν προσπαθούσαν ορισμένοι να του βάνουν αναχώματα, στο τέλος βρήκε τον τρόπο να κατακλύσει οριστικά την πεδιάδα”.
Η Ενετία στην προσπάθεια της να σταθεροποιήσει την εξουσία της στην Κρήτη επιχείρησε αρκετούς εποικισμούς. Αυτό συνέβαινε διότι οι παλαιότεροι έποικοι με τα χρόνια λόγω της επαφής τους με το ντόπιο Κρητικό στοιχείο, την κρητική γλώσσα, τα ήθη και έθιμα του τόπου, τα οποία υιοθετούσαν, αλλά λόγω και των μικτών γάμων, έχαναν πολλοί από αυτούς την ταυτότητα τους, ξεχνούσαν τη μητρική τους γλώσσα και ένιωθαν περισσότερο Κρήτες, παρά Ενετοί. Η Ενετία με νέες αποικήσεις προσπαθούσε να επιλύσει το θέμα αυτό. Στους νέους αποίκους μοίραζε μεγάλα τμήματα γης και τους καθιστούσε απόλυτους κυρίαρχους στις περιοχές που εξουσίαζαν. Οι νέοι αυτοί άρχοντες μη έχοντας προηγουμένως καμιά επαφή ή οποιαδήποτε άλλη διασύνδεση με το Κρητικό στοιχείο, γίνονταν κυριολεκτικά τύραννοι του Κρητικού λαού. Το φαινόμενο αυτό εντάθηκε κατά τα τέλη του ΙΣΤ’ αιώνα και φαίνεται να υπήρξε έντονη και γενικευμένη η δυσαρέσκεια του Κρητικού λαού.
Καθοριστικό όμως γεγονός το οποίο έπαιξε κυρίαρχο ρόλο στην εξέλιξη των πραγμάτων της Κρήτης, φαίνεται ότι υπήρξε η κατάληψη της Κύπρου από τους Τούρκους το 1571. Η Βενετία αντιλαμβάνεται ότι μετά την πτώση της Κύπρου, εάν πέσει και η Κρήτη, χάνει πλέον τα ερείσματα της στην Ανατολική Μεσόγειο, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει ο δρόμος στους Τούρκους για επίθεση εναντίον της ίδιας της Ενετίας. Την κατάσταση αυτή αντιλαμβάνεται και ο Zuanne Mocenigo, ο οποίος στην έκθεση του προς την Ενετία αφού περιγράφει την επικρατούσα κατάσταση στην Κρήτη, προτείνει μέτρα ώστε να ελαφρυνθεί ο ζυγός των Κρητών, ώστε σε περίπτωση Τουρκικής επίθεσης να τον έχουν με το μέρος τους.
Πηγή:Εφημερίδα Πατρίς Ηρακλείου(Ένθετο Κρήτης, σπαράγματα): “Υφισταμένης όθεν μέχρι σήμερα της παραδόσεως ταύτης νομίζουν οι ιππόται ότι είναι κύριοι όχι μόνον των γαιών αλλά ακόμη και των χωρικών και ότι δύναται να διαθέτουν και να διατάσσουν αυτούς κατά το δοκούν, εφόσον ούτοι κατοικούν εις τα χωρία των. Πράγματι δε και τους διατάσσουν και τους διαθέτουν εις τρόπον ώστε κατά το πλείστον διατηρήθηκαν υπό την ιδιότητα του παρ οίκου. Δια τον λόγον τούτον οι ιππόται δεν επιτρέπουν εις τους χωρικούς να δανείζονται χρήματα ή άλλα πράγματα παρ’ ουδενός, ούτε να πωλούν σίτων, οίνον, έλαιον, τυρών ή άλλα προϊόντα εκ του μεριδίου των , άνευ της αδείας των, θέλοντες ούτως οι ιππόται να προτιμώνται εις την αγορά των προϊόντων τούτων. Ακόμη και οι γυναίκες τινών εκ των ιπποτών θέλουν να έχουν και αυτές τα ίδια προνόμια επί των γυναικών των παροίκων ως προς τας όρνιθας, τα αυγά, τα φρούτα κ.τ.λ Τοιουτοτρόπως οι δυστυχείς δεν δύνανται να ωφεληθούν τίποτα εκ των προϊόντων των, διότι τα παραδίδουν εις τους ιππόται κυρίους των εις την τιμή την οποίαν οι ίδιοι οι ιππόται ορίζουν επειδή άνευ του δελτίου του ιππότου του χωρίου των δεν δύναται να τα διαθέσουν. Και η τακτική αυτή σχεδόν από όλους τους ιππόται χωρίς κανένα σεβασμό. Και αντιθέτως όταν οι ιππόται ούτοι έχουν σιτηρά ή άλλα πράγματα τα οποία δεν δύνανται να πωλήσουν εις την πόλη εις ην τιμήν θέλουν, τα διαμοιράζουν εις τους χωρικούς των, οι οποίοι υποχρεούνται να λάβουν και αν ακόμη δεν έχουν ανάγκη τούτων, εις την τιμή την οποίαν πωλείται τότε η καλύτερη ποιότης, την αξίαν των δε λαμβάνουν εις έλαιον, ή οίνον, ή σίτον, ή άλλο τι υπολογιζομένων εις την τρέχουσα κατά τον καιρόν της συγκομιδής τιμή. Οι έχοντες υποζύγια ζώα υποχρεούνται να κάμουν τρία αγώγια εις των ιπποτών. Αγώγιον δε σημαίνει:υπηρεσία μιας ημέρας του χωρικού μετά του ζώου του.Εάν δε, δεν συντρέχει περίπτωσις εκτελέσεως των αγωγίων εκείνων, τους υποχρεώνουν να καταβάλουν την αξίαν εις χρήμα υπολογιζομένου εκάστου προς 3,4 και 5 υπέρπυρα αναλόγως της αποστάσεως των χωρίων εκ των πόλεων. Μερικοί όθεν δυστυχείς χωρικοί εκ των εχόντων υποζύγια πληρώνουν επίσης 6 1/2 υπέρπυρα δι’ εκάστην αγγαρείαν ,ώστε υπολογιζομένων και των άλλων τας οποίας υποχρεούνται να κάμουν δια δημόσια έργα , αναγκάζονται να πληρώνουν τόσα δια το υποζύγιον εκείνον, ώστε η υπηρεσία την οποία προσφέρει το υποζύγιον εις αυτούς, στοιχίζει πολύ ακριβά. Εκείνοι τέλος οίτινες δεν έχουν υποζύγια υποχρεούνται να προσφέρουν εις τους ιππόται άλλα τόσα ημερομίσθια (ήτοι τρία, δια τα οποία υποχρεούνται οι ίδιοι και τρία δια τα ζώα). Πολλάκις δε τόσον εκείνοι οίτινες έχουν υποζύγια όσο και εκείνοι οίτινες δεν έχουν, χρησιμοποιούνται εις αγώγια εις τα οποία υποχρεούνται να δαπανήσουν δυο και τρεις ημέρας. Εν τούτοις και τα οποία υπολογίζονται ημερήσια.
Αλλά εκτός των αγωγίων τούτων τα οποία είναι υποχρεωτικά οσάκις θελήσουν και οσάκις έχουν ανάγκη αυτών οι ιππόται, ούτοι χρησιμοποιούν τους χωρικούς δια να τους αποστέλλουν εις την πόλιν με επιστολάς ης άλλα πράγματα, υποχρεώνοντας αυτούς να βαδίζουν φορτωμένοι 5,6 και 7 μίλια άνευ ουδεμίας πληρωμής. Το αυτό συμβαίνει και όταν οι ιππόται ή αι κυρίαι των θέλουν να μεταβούν εις την έπαυλιν ή να επιστρέψουν εκ της επαύλεως εις την πόλιν. Και οσάκις πηγαίνουν εις το κυνήγιον καλούν 30, 40,50 ή όσους χωρικούς θέλουν τους οποίους καταπονούν ολόκληρη την ημέρα “για ένα κομμάτι ψωμί” που και αυτό κάποτε μερικοί δεν το δίδουν. Μερικοί ιππόται θέλουν ακόμη όπως οι χωρικοί μη δύνανται να παγιδεύουν πτηνά ούτε να κυνηγούν άνευ αδείας των. Ακόμη και εις τας παραλίας της περιφέρειας των χωρίων των και την ανοικτή θάλασσαν, απαγορεύουν εις τούτους την αλιεία εάν δε δώσουν εις τους ιππότας το μερίδιον των.
Δεν παραλείπω όμως να αναφέρω ότι μολονότι ο χωρικός δίδει ως υποχρεωτικά δώρα της αμπέλου 3 μίστρατα οίνου , ήτοι ένα δια τον γραμματέα του ιππότου ο οποίος κρατά τους λογαριασμούς του, ένα δια το πατητήρι και τρίτο δι’ εκείνον ο οποίος φυλάσσει τα αμπέλια. Υπάρχουν μερικοί ιππόται οι οποίοι δι’ έκαστον “κομμάτι αμπέλι” όσο μικρό κι αν είναι “βγάζουν”πρώτον τα ως ανωτέρω υποχρεωτικά δώρα 3 μίστρατα και επιπλέον “ένα καλάθι σταφύλια” εις αντιστάθμισμα εκείνων τα οποία ήτο δυνατόν να έχει φάγη ο χωρικός , εκ του υπόλοιπου δε λαμβάνει το 1/3 το οποίο δικαιούνται. Και εάν η άμπελος κατά τύχη δεν αποδίδει περισσότερα από 3 ή 4 μίστρατα οίνου λαμβάνουν τα 3 μίστρατα και το 1/3 του τέταρτου μίστρατου το οποίον μένει προς διανομή.Οι ιππόται δεν επιτρέπουν εις τους χωρικούς να κατασκευάζουν πατητήρια αλλά θέλουν να κατασκευάζουν ταύτα οι ίδιοι. Διότι δια του τρόπου τούτου εκτός των υποχρεωτικών δώρων δύναται ωσαύτως εφόσον έχουν τα πατητήρια , να κρατήσουν ευκολότερων και με όλη την άνεση των το μερίδιο του οίνου του χωρικού, όπως πράττουν υπό διάφορες δικαιολογίες όταν ο οίνος τούτος τυγχάνει να είναι καλός και της αρεσκείας των, δίδοντας εις αυτόν άλλον, χειρότερης ποιότητας οίνο.
Τα ζώα έπειτα, δια τα οποία πληρώνουν regalia, ενίοτε δεν περιλαμβάνονται υπό μερικών ιπποτών, κατά την εποχή καθ’ην πρέπει να παραλάβουν, αλλά όταν μεγαλώσουν αρκετά δι’ εξόδων εννοείται των χωρικών. Όταν ο χωρικός σφάζει ή πωλεί χοίρον οφείλει να δίδει ένα “χοιρομέρι” ή να πληρώνει την αξία του εις τον ιππότη εις τον οποίο επίσης δίδεται ένα χοιρίδιον δι’ εκάστην “γέννα” των ζώων τούτων. Οι ιππότες διατηρούν εις τα χωρία των κακοποιούς δια να τρομοκρατούν περισσότερο τους χωρικούς. Ούτος είναι ο λόγος ένεκα του οποίου πολλάκις οι δεινοπαθούντες χωρικοί δεν δύνανται να προστρέξουν εις την δικαιοσύνη.
Εκ των ανωτέρω αναφερομένων δύναται τις ευκόλως να εικάσει εκείνο το οποίο δύναται να γίνει και το οποίο γίνεται. Την εξουσία την οποία έχουν οι ιππόται ούτοι επί των γυναικών των κατοίκων των χωρίων των, αίτινες άπασαι αναμφιβόλως υπόκεινται εις την υπερβολική απληστία εκείνων οίτινες θέλουν να τας διαφθείρουν. Αλίμονο δε εις τους γονείς εκείνους, ή αδελφούς, ή συζύγους οι οποίοι αντιλαμβανόμενοι τούτο ήθελαν αντισταθεί εις την επιθυμία των ή ήθελον παραπονεθεί. Πάραυτα θα στερηθούν των οικιών και των αγρών των και θα εκδιωχθούν εκ των χωρίων των και θα τεθούν υπό μεγαλύτερο διωγμό. Και δεν θα γνωρίζουν “που την κεφαλήν κλίναι”. Αναγκάζονται όθεν οι δυστυχείς να προσποιούνται ότι δεν βλέπουν, να μένουν ήσυχοι και να υπόφέρουν κάθε ατίμωση. Μάλιστα μου αναφέρουν οι Κρητικοί ότι τίνες εκ τοιούτων σκεπτόμενοι την αθλιότητα των ελεινολογούντες εαυτούς εξέφρασαν τα ακόλουθα: Στο τέλος-τέλος θα προτιμήσουμε να πάμε να βρούμε εκείνους τους σκύλους, υπονοούν τες ότι θα προτιμήσουν να υπάγουν να ζήσουν εις τας τουρκικάς χωρίας.
Ας προστεθεί εις τα ρηθέντα ανωτέρω η επιβάρυνση του λαού δια των αγγαρειών τας οποίας υποφέρει ούτως μετά μεγάλης δυσφορίας. Τέλος εάν τούτο είναι κατά αριθμό το τελευταίο κακό , λίαν βαρέως φέρει και τον φόρον του αντισηκώματος εν καιρώ επιστρατεύσεως. Διότι έκαστος αποφεύγων ως το χειρότερο κακό την δια τα κάτεργα στρατολογία, ευχαρίστως πληρώνει εις οιανδήποτε τιμή άλλους, οι οποίοι πηγαίνουν να υπηρετήσουν άντ’ αυτού. Ας φαντασθή όθεν η Υ.Γ. ως και αι υμετέραι εξοχότητες την κατάστασιν εις την οποίαν ευρίσκονται οι χωρικοί οι βασανιζόμενοι και επιβαρυνόμενοι υπό όλων. Αναμφιβόλως πρέπει να πιστεύσωμεν ότι ολίγοι άλλοι λαοί ζουν υπό χειρότερας εκείνων συνθήκας.Το τοιούτων κακώς έχει κατανοηθεί από πάσης απόψεως διότι ασφαλέστατα η βοή των δυσαρεσκειών τούτων δεν είναι δυνατόν παρά να έχει λίαν επιζήμια αποτελέσματα ως μας εδίδαξεν η πείραν εν Κύπρω. Διότι δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η φήμη της κακής διοικήσεως της ασκούμενης υπό των ιπποτών εκείνων εις τους χωρικούς των, υπήρξε μια σοβαρά παρότρυνσις των Τούρκων να επιχειρήσουν την κατά της νήσου εκείνης εκστρατείαν.
Δια τούτο εφόσον υπάρχει ακόμα καιρός παρίσταται ανάγκη να ευρεθεί ο τρόπος δια του οποίου θα ανακουφισθεί και θα καθησυχάσει ο λαός ούτος, ίνα έχη την διάθεσιν οσάκις παραστή ανάγκη. Το κακόν ως αντιλαμβάνεται η Υ.Γ. εκ των ανωτέρω και όπως έχει αντιληφθεί παρ’ άλλων εκ του βασιλείου της Κρήτης ερχομένων αντιπροσώπων αυτής είναι μέγα και επικίνδυνον. Δια τον λόγον δε τούτον χρήζει ριζικής θεραπείας. Προκειμένου μάλιστα περί διατηρήσεως ενός βασιλείου (της Κρήτης) τόσον βασικής σπουδαιότητας δι’ αυτήν ταύτην την ύπαρξιν της Δημοκρατίας (της Βενετίας) συντρέχει ανάγκη σεβασμού προς τα συμφέροντα των ιδιωτών..”.
Δημοσιεύθηκε σε: Ιστορία
Η 18η Αυγούστου 2016 θα είναι μια λαμπρή βραδιά με την Πανσέληνο να φέγγει σε όλο τον χώρο του Κάμπου της Νίδας και του Ιερού σπηλαίου που ανατράφηκε ο Θεός Δίας, του Ιδαίου Άντρου και είναι αυτή η συμβολική ημέρα που ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων θα διοργανώσει μια τεράστια εκδήλωση στον χώρο με τίτλο “Ιδαίον Άντρο 6.000 χρόνια μετά”, στην οποία θα έχουμε θεατρικά δρώμενα, ποίηση και μουσική με τη συμμετοχή πολλών Κρητών καλλιτεχνών. Η σπουδαία αυτή εκδήλωση που θα γίνει σε υψόμετρο 1538 μέτρων στις 9 μ.μ, συνδιοργανώνεται με το Υπουργείο Πολιτισμού, την Εφορεία Παλαιοανθρωπολογίας και σπηλαιολογίας, την Περιφέρεια Κρήτης και την Περιφερειακή Ενότητα Ρεθύμνου και τελεί υπό την αιγίδα του Δήμου Ανωγείων ενώ έχει την αμέριστη στήριξη και συμπαράσταση της Αρχαιολόγου κας Έφης Σαπουνά Σακελλαράκη. Το Ιδαίον Άντρο 6.000 χρόνια μετά, αυτό που έδινε φως από τα αρχαία χρόνια, βγαίνει από τη σκιά και στο εσωτερικό αλλά και εξωτερικό του χώρο θα ακουστούν ξανά ήχοι, μουσικές και τα βήματα των Κουρητών, σε μια βραδιά μυσταγωγική, με σεβασμό στο ιερό μέρος και στους προγόνους.
Στόχοι της διοργάνωσης αυτής από τον Πολιτιστικό σύλλογο Ανωγείων είναι:
να προβληθεί το μεγαλείο της Κρητικής πολιτισμικής παράδοσης και κληρονομιάς από αρχαιοτάτων χρόνων
να προβληθεί η τεράστια πολιτισμική & μυθολογική αξία του σπηλαίου
Να αναδειχθεί η ιστορία , όπου κατά την ελληνική μυθολογία, η σπηλιά της Ίδης, είναι το μέρος που γεννήθηκε και ανατράφηκε ο Δίας
Να γίνει γνωστό ότι το Ιδαίον Άντρον ήταν το μεγαλύτερο και ένα από τα σημαντικότερα λατρευτικά σπήλαια της Μινωικής Κρήτης
Να μαθευτεί ότι ήταν ακόμα Κέντρο Μύησης Φιλοσόφων (Πλάτων, Πυθαγόρας, Επιμενίδης)
Να συνδεθεί η ιστορία της τότε Μινωικής Κρήτης με τη Κρήτη του Σήμερα
Τρία χρόνια προετοιμάζει ο Πολιτιστικός σύλλογος αυτή τη μεγάλη εκδήλωση και ο πρόεδρος του κ.Νίκος Βρέντζος με δηλώσεις στην Ανωγή καλεί όλο τον κόσμο να βρεθεί σε μια ιστορική βραδιά στο Ιδαίον Άντρο που θα μείνει χαραγμένη στις μνήμες. Η δήλωση του έχει ως εξής:
Μετά από προσπάθειες 3 ετών και τις όποιες δυσκολίες συναντήσαμε , μπαίνουμε επιτέλους στην τελική ευθεία για το μεγάλο πολιτιστικό γεγονός του καλοκαιριού που ξεφεύγει από τα στενά όρια των Ανωγείων και της Κρήτης και που ευελπιστούμε να γίνει θεσμός τα επόμενα χρονιά. Ο πολιτιστικός σύλλογος ανωγείων έχοντας γνώση και επίγνωση για την σπουδαιότητα του χώρου του Ιδαίου άντρου με σεβασμό στην ιστορία του και με την συνεργασία κορυφαίων συνεργατών θα προσπαθήσει να σας ταξιδέψει στο παρελθόν ενώνοντας το με το παρόν και το μέλλον.
Στον εξωτερικό χώρο του ιερού Σπηλαίου της αρχαιότητας θα ξεδιπλωθεί μπροστά στα ματιά όλων μας μια πρωτότυπη μουσικό-χορευτικό-ποιητικό- χορευτική παράσταση σε στίχους τραγουδιών & απαγγελία του Γιώργη Καράτζη με την μουσική επένδυση του Γιώργου Φασουλά, Κώστα Καλλέργη και σε ερμηνείες τραγουδιών από τους ίδιους και τον Ψαραντώνη ως σύγχρονο Δια καθώς και από τους Παναγιώτη Σκουλά και Μαρίνας Δακανάλη. Ότι ακουστεί από στίχους τραγούδια μουσική είναι γραμμένα ειδικά αυτήν την εκδήλωση και μόνο.Οι άντρες του χορευτικού του πολιτιστικού συλλόγου μόνο δέος μπορούμε να νιώθουμε στην πιο σημαντική στιγμή ίσως του Πυρρίχιου Ανωγειανού πηδηχτού όταν θα τον χορέψουμε στον τόπο που γεννήθηκε από τους Κουρήτες. Ο χορός των θεών,ο αρχαιότερος όλων..
Καλούμε όλο το κόσμο να στηρίξει αυτήν τη προσπάθεια και να παρακολουθήσει στον επιβλητικό χώρο του Ιδαίου υπό το φως της πανσελήνου με θέα το οροπέδιο της Νίδας, αυτήν την τόση ποιοτική επίπεδου εκδήλωση.Σας περιμένουμε όλους” ολοκληρώνει ο κ. Βρέντζος.
Αναλυτικά λίγα λόγια για την εκδήλωση της 18ης Αυγούστου:
Ιδαίο Άντρο…Αναβιώνοντας το μύθο στον γενέθλιο τόπο του…
Στη σκιά του υψηλότερου βουνού της Κρήτης, της Δωρικής Ίδης ή Ίδας, του σημερινού Ψηλορείτη, μια σπηλιά έμελλε να γίνει ο τόπος, που ο μύθος θέλει, να πρωτακούστηκε το κλάμα του πατέρα θνητών και αθανάτων, του Δία.
Ιδαίον Άντρον. Ο τόπος που διάλεξε η Ρέα για να κρύψει το νεογέννητο Δία από την οργή του πατέρα του Κρόνου. Ο τόπος όπου πρωταντήχησαν οι ήχοι από τα σπαθιά των Κουρητών, που χτυπούσαν με δύναμη πάνω στις ασπίδες τους, αλλά και από τα βαριά τους βήματα, καθώς χόρευαν τον πυρρίχιο χορό τους, για να καλύψουν το κλάμα του θείου βρέφους. Ο τόπος που ο Δίας γεννήθηκε ανατράφηκε και ανδρώθηκε από την αίγα Αμάλθεια και τη νύμφη Μέλισσα, για να επικρατήσει τελικά του πατέρα του Κρόνου και μέσα από την Τιτανομαχία να αναδειχθεί ο ισχυρότερος, ο πρώτος των Θεών του Ολύμπου. Ο τόπος που για αιώνες αποτέλεσε, όπως τα αρχαιολογικά ευρήματα μαρτυρούν, κέντρο λατρείας του Κρηταγενή Δία.
Σ’ αυτόν τον ιερό, κατά την αρχαιότητα, τόπο, τόπο μυσταγωγίας και θείας λατρείας, ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ανωγείων, φιλοδοξεί, με τη συνεργασία σημαντικών καλλιτεχνικών προσωπικοτήτων, να ξαναδώσει φέτος τον Αύγουστο ζωή.
Μέσα από τα κείμενα του Γιώργου Καράτζη, που θα επιχειρήσει να αφηγηθεί, με το δικό του, μοναδικό τρόπο, τον μύθο της γέννησης και της ανατροφής του Δία, και πως αυτός, κρατεί ως τις μέρες μας, με μια ξεχωριστή για τ’ Ανώγεια και όλη την Κρήτη σημειολογία…
Μέσα από τις συνθέσεις και τις ξεχωριστές φωνές του Ψαραντώνη, του Γιώργη Φασουλά, Κώστα Καλλέργη, Παναγιώτη Σκουλά και Μαρίνας Δακάναλης που θ’ αποδώσουν μελωδικά το θείο παραμύθι…
Μέσα από τη σκηνοθετική ματιά του των μελών του Π.Σ Ανωγείων, που με σεβασμό στην ιερότητα του χώρου, φιλοδοξεί ν’ απεικονίσει το μύθο για πρώτη φορά στο γενέθλιο τόπο του…
Με τους χορευτές του Πολιτιστικού Συλλόγου να ακολουθούν τα περήφανα ζάλα των Κουρητών, των Ιδαίων Δακτύλων, χορεύοντας τον πυρρίχιο χορό τους, τον Ανωγειανό πηδηχτό…
Μια φιλόδοξη προσπάθεια, που έχοντας ήδη την αμέριστη υποστήριξη της Έφης Σαπουνά Σακελλαράκη, συζύγου του ανθρώπου που με την επιμονή και την μεθοδική δουλειά του έφερε στο φως τα ευρήματα εκείνα, που επιβεβαίωσαν τη μυθολογική υπόσταση του Ιδαίου Άντρου, του Γιάννη Σακελλαράκη, επιζητά, για την όσο το δυνατόν αρτιότερη υλοποίησή της την έμπρακτη αρωγή όλων των αρμοδίων φορέων, ώστε να καταφέρει να αναχθεί σ’ έναν ακόμα αξιόλογο για τα πολιτιστικά δρώμενα της Κρήτης θεσμό, στα χρόνια που θ’ ακολουθήσουν.
Προσπάθεια, η οποία έχει όλα τα εχέγγυα για να αναδείξει σε ένα βεληνεκές που ξεπερνά τα στενά όρια της Κρήτης ειδικά και της Ελλάδας γενικότερα, την κοιτίδα ενός εκ των μεγαλυτέρων μυθολογικών πηγών, αυτήν που έμελε στα σπλάχνα της να αναθρέψει τον πατέρα του ελληνικού μυθικού δωδεκαθέου, το Ιδαίο Άντρο, ξαναδίνοντάς της έστω και καθυστερημένα, την τιμή και την αξία, που ιστορικά της αναλογεί.
Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ανωγείων, έχοντας πάντα ως μόνη προτεραιότητα την προαγωγή της Ανωγειανής, αλλά και της ευρύτερης παράδοσης της Κρήτης, επιλέγει για πρώτη φορά φέτος το καλοκαίρι να εντάξει στα πολιτιστικά δρώμενα, έναν τόπο που για αιώνες παρέμεινε στη σκιά, ενώ ο ίδιος έδωσε φως και πνοή σ’ όλο τον αρχαίο κόσμο, αναθρέφοντας στην αγκαλιά του το Δία…Στο Ιδαίο Άντρο λοιπόν, φιλοδοξεί, με απόλυτο σεβασμό και με τη συνεργασία σπουδαίων κρητικών καλλιτεχνών, να ξαναδώσει ζωή ο Σύλλογός μας, με την υπόσχεση, αλλά και την ελπίδα η προσπάθειά του αυτή θα είναι μόνο η αρχή, για όσα πολιτιστικά εγχειρήματα μπορούν στον ιερό αυτό χώρο να υλοποιηθούν…
Ο Διάλογος αποτελεί κλασικό δείγμα πολιτικού ρεαλισμού και είναι ιδιαίτερα επίκαιρος σήμερα. Όταν οι ”διαπραγματεύσεις” απέτυχαν διότι οι Μήλιοι επέμεναν να μείνουν ανεξάρτητοι και ουδέτεροι στο μικρό νησί τους, οι Αθηναίοι τους πολιόρκησαν, τους νίκησαν και την νίκη τους την επισφράγισαν με την ολοσχερή καταστροφή της Μήλου το 416 π.Χ. Το “έστι δίκης οφθαλμός”, η κλασική ελληνική αντίληψη που έβλεπε την ανθρώπινη δικαιοσύνη ως κομμάτι αναπόσπαστο της ευρύτερης κοσμικής τάξης, καταρρέει την στιγμή κατά την οποία οι Αθηναίοι πρέσβεις διεκδικούν για λογαριασμό τους την εύνοια των θεών, και διακηρύσσουν ότι ο θείος νόμος ταυτίζεται με τον φυσικό νόμο της επικράτησης του ισχυρού επί του ασθενέστερου.
Αθηναίοι: Έχει καλώς. Εμείς, εν τούτοις, δεν θα χρησιμοποιήσομε ωραίες φράσεις, υποστηρίζοντας με πολλά λόγια, που δεν πρόκειται να πείσουν κανένα, ή ότι την ηγεμονία μας αποκτήσαμε δικαίως, λόγω του ότι νικήσαμε τους Πέρσες ή ότι επιδιώκομε την επανόρθωση αδικιών, οι οποίες έγιναν εις βάρος μας. Ζητούμε όμως και από σας να μη νομίσετε ότι θα μας πείσετε, ισχυριζόμενοι ή ότι ως άποικοι των Λακεδαιμονίων, δεν λάβατε μέρος εις τον πόλεμο παρά το πλευρό μας, ή ότι δεν μας προξενήσατε κανένα κακό. Νομίζουμε, αντιθέτως, ότι επιβάλλεται να επιδιώξομε, και σεις και εμείς, εκείνο που θεωρούμε αληθινά κατορθωτό, αφού, πραγματικά, και οι δύο γνωρίζομε ότι κατά τη συζήτηση των ανθρωπίνων πραγμάτων, το επιχείρημα της δικαιοσύνης έχει αξία μόνο μεταξύ ίσων, ότι, όμως, ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμή του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του.
Μήλιοι: Ώστε, δεν θα μας δεχθείτε να είμαστε φίλοι σας και όχι εχθροί σας, αλλά να διατηρήσομε την ειρήνη και την ουδετερότητά μας;
Αθηναίοι: Όχι. Γιατί η έχθρα σας μας βλάπτει πολύ λιγότερο από τη φιλία σας. Και τούτο διότι εις τα όμματα των υπηκόων μας, η φιλία σας θα είναι τεκμήριο αδυναμίας, ενώ το μίσος σας θα είναι τεκμήριο ότι είμαστε ισχυροί.
Αθηναίοι: Όσον αφορά στα επί του δικαίου στηριζόμενα επιχειρήματα, θεωρούμε ότι και σεις και εμείς δεν στερούμεθα τέτοιων, νομίζουμε όμως ότι όσοι διατηρούν την ελευθερία των οφείλουν τούτο στη δύναμή των, εμείςδε δεν επιτιθέμεθα κατ΄ αυτών, ένεκα φόβου.
Μήλιοι: Γνωρίζομε όμως ότι κάποτε οι τύχες του πολέμου επιμερίζονται με περισσότερη ισότητα μεταξύ των αντιπάλων, από όσο θα μπορούσε κανείς να περιμένει αποβλέποντας στην άνιση δύναμή τους. Και για εμάς, η μεν άμεση υποχώρηση σημαίνει απώλεια κάθε ελπίδας, ενώ, αν πολεμήσομε, υπάρχει ακόμη ελπίδα να μείνομε σώοι.
Αθηναίοι: Η ελπίδα είναι πράγματι παρηγοριά σε ώρα κινδύνου και όσες φορές κανείς, στηριζόμενος σ΄ αυτήν, διακινδυνεύει μόνο ό,τι έχει ως περίσσευμα, τότε αυτή φέρει μεν βλάβη αλλ΄ όχι και πλήρη καταστροφή. Αλλ΄ όταν η άκρατη φύση της ελπίδας παρασύρει κάποιον στο να ρίξει τον περί των όλων κύβο, τότε μόνο αντιλαμβάνεται αυτός την αληθινή φύση της, όταν η καταστροφή έχει ήδη επέλθει.
Μήλιοι: Αλλ΄ εμείς, εξαιτίας ακριβώς του λόγου αυτού πιστεύομε, προπάντων, ότι οι Λακεδαιμόνιοι, χάριν του ιδίου του συμφέροντός των, δεν θα θελήσουν να εγκαταλείψουν τους Μηλίους…
Αθηναίοι: Αλλά, δεν νομίζετε ότι το συμφέρον συμβαδίζει με την ασφάλεια, ενώ η άσκηση της δικαιοσύνης και της τιμής συνεπάγεται κινδύνους, τους οποίους οι Λακεδαιμόνιοι αποφεύγουν, ως επί το πλείστον, ν΄ αντιμετωπίζουν;
“Το αληθινό πρόσωπο της φύσης”, λέει ο Κονδύλης “είναι το πρόσωπο των Αθηναίων όταν ζητούν από τους Μηλίους να υποταγούν”, “η θεία ή φυσική τάξη, ο εσώτερος νόμος του Όντος είναι ακριβώς ο νόμος του ισχυρότερου”. Η επίκληση της δικαιοσύνης, στην οποία προσφεύγουν οι Μήλιοι είναι ένα μοιραίο σφάλμα, η πίστη τους “στην υπερίσχυση των ηθικών κανόνων γεννά απλώς φρούδες ελπίδες” και τους “ωθεί σε απελπισμένες και αυτοκαταστροφικές ενέργειες. Η πράξη θα όφειλε να προσανατολίζεται στους κανόνες της φρόνησης, οι οποίοι πάλι πρέπει να υπηρετούν τη φυσική επιταγή της αυτοσυντήρησης. Βεβαίως”, συμπληρώνει ο Κονδύλης, “η αυτοσυντήρηση έχει διαφορετικό νόημα για τον ισχυρό, ο οποίος μπορεί να διατηρήσει την ισχύ του μονάχα διευρύνοντάς την συνεχώς, και για τον αδύνατο, ο οποίος σώζεται ανταποκρινόμενος στις επιθυμίες του ισχυρότερου”.[Παναγιώτης Κονδύλης, πρόλογος της ανθολογίας ”Ο φιλόσοφος και η ισχύς”, 1992]
Μπισκιτζή Ιωάννα
Λέκτορας κλασικής φιλολογίας
ΓΙΑΝΑΚΟΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΤΟΥ ΜΑΝΤΑΛΙΩΤΗ ΚΑΙ ΓΙΩΡΓΗΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΒΑΝΑ (προς Κωνσταντίνο Σταυρακάκη)
13/06/2016
κ. Κώστα Σταυρακάκη
Στις 24 Απριλίου 2016, στείλατε επιστολή στην ΑΝΩΓΗ, έχοντας την εντύπωση ότι απαντάτε στη δική μας της 11ης Φεβρουαρίου 2016 που σας απευθύναμε, εμείς ο κτηνοτρόφος Γιαννάκος Ξυλούρης (του Μανταλιώτη) και ο ταξιτζής Γιώργης Ξυλούρης (του Καραβανά). Δεν έχουμε βέβαια το επίπεδό σας, ούτε μας ζήτησε κανείς να γράψουμε το παρακάτω κείμενο, όπως κάνανε πολλοί χωριανοί σε σας (όπως ισχυρίζεστε). Δεν ξυπνήσαμε μια μέρα και είπαμε άντε να γράψομε μια επιστολή στο Κώστα Σταυρακάκη, ούτε έχομε προηγούμενα, ούτε εμπάθειες. Εκείνο που μας ενόχλησε ήταν η απαξίωση του ΑΡΧΗΓΟΥ Χριστομιχάλη, που υπάρχει διάχυτη στο βιβλίο που έγραψες για τον πατέρα σου με τίτλο «Απομνημονεύματα». Και αν δεν αντιλαμβάνεσαι την απαξίωση του Χριστομιχάλη στα γραφόμενά σου, εσύ με την ιστορική γνώση, (γιατί εμείς έχουμε ιστορική άγνοια, βλέπεις κτηνοτρόφος και ταξιτζής είμαστε), ρώτησε αυτούς που διάβασαν το βιβλίο να σου το πουν. Ζητάς Συνέδρια και συναντήσεις στα Ανώγεια. Τα Συνέδρια και οι συσκέψεις απαιτούν απαντήσεις. Κι εσύ προσωπικά δεν απάντησες σε καμιά από τις ερωτήσεις που σου θέσαμε. Κάποιες τις απέφυγες. Γι’αυτό τις ερωτήσεις μας αυτή τη φορά θα σου τις κάνομε με κεφαλαία γράμματα.
- ΓΙΑΤΙ ΣΤΟ ΒΙΒΛΙΟ «ΑΝΤΑΡΤΙΚΗ ΟΜΑΣ ΑΝΩΓΕΙΩΝ» ΣΤΗ ΣΕΛΙΔΑ 176 ΔΕΝ ΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΧΡΙΣΤΟΜΙΧΑΛΗ ΕΝΩ ΓΡΑΦΕΙΣ ΤΟ ΟΝΟΜΑ ΤΟΥ ΤΖΙΦΑΚΗ ;
- ΓΙΑΤΙ ΙΣΧΥΡΙΖΕΣΑΙ ΟΤΙ Η ΕΚΘΕΣΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΤΟΥ ΧΡΙΣΤΟΜΙΧΑΛΗ ΑΛΛΑ ΤΗΝ ΕΓΡΑΨΕ Ο ΠΑΤΕΡΑΣ ΣΟΥ ; ΕΠΕΙΔΗ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΕΓΓΡΑΦΑ ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ ΑΟΑ ; ΤΙ ΕΠΡΕΠΕ ΝΑ ΣΥΜΠΕΡΙΛΑΜΒΑΝΕΙ ; ΕΚΘΕΣΕΙΣ ΙΔΕΩΝ ; (Την έκθεση την σύνταξε ο Γεώργιος Κάββος, όπως θα το μάθεις πολύ σύντομα, και όχι ο πατέρας σου. Την υπογράφει ο ΑΡΧΗΓΟΣ Χριστομιχάλης που φέρνει και την ευθύνη της).
- ΓΙΑΤΙ ΠΟΥΛΙΕΤΑΙ ΣΤΗΝ ΑΠΑΞΙΩΤΙΚΗ ΤΙΜΉ ΤΩΝ 7,10 ΕΥΡΩ Η ΚΑΤΟΧΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΩΝ ΑΝΩΓΕΙΩΝ ; ΕΙΧΕΣ ΤΟ ΔΙΚΑΙΩΜΑ ΝΑ ΤΟ ΚΑΝΕΙΣ ; ΣΟΥ ΑΝΗΚΕ ; (δεν απάντησες που πηγαίνουν τα κέρδη σου από τις πωλήσεις).
- ΑΝΕΛΑΒΕ ΤΗΝ ΑΡΧΗΓΙΑ Ο ΧΡΙΣΤΟΜΙΧΑΛΗΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ ΜΕ ΠΑΡΟΝΤΑ ΟΛΑ ΤΑ ΜΕΛΗ ΤΗΣ ΑΟΑ ΚΑΙ ΤΑ ΣΤΕΛΕΧΗ ΤΗΣ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ; ΝΑΙ Η ΟΧΙ ;
- ΓΙΑΤΙ ΑΠΑΞΙΩΝΕΙΣ ΤΟ ΧΡΙΣΤΟΜΙΧΑΛΗ ΓΡΑΦΟΝΤΑΣ ΟΤΙ ΣΤΙΣ 22 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1942 ΔΕΝ ΕΙΧΕ ΑΚΟΜΗ ΒΓΕΙ ΣΤΗΝ ΟΡΓΑΝΩΣΗ ; ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ ΟΤΙ ΑΜΕΣΩΣ ΜΕ ΤΗ ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΕΚΛΕΙΣΕ ΤΟ ΚΡΕΟΠΩΛΕΙΟ ΤΟΥ ΣΤΟ ΗΡΑΚΕΛΙΟ ΚΑΙ ΣΠΙΤΙ ΤΟΥ ΕΓΙΝΕ Ο ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ ; ΔΕΝ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ ΟΤΙ ΔΕΝ ΚΟΙΜΗΘΗΚΕ ΠΟΤΈ ΠΙΑ ΣΕ ΚΡΕΒΑΤΙ ΑΛΛΑ ΣΤΟ ΒΟΥΝΟ ΜΕΧΡΙ ΤΟ 1944 ; ΠΩΣ ΚΑΙ ΔΕΝ ΤΑ ΓΝΩΡΙΖΕΙΣ ΑΥΤΑ ;
- ΗΤΑΝ ΠΑΡΟΝ Ο ΑΡΧΗΓΟΣ ΧΡΙΣΤΟΜΙΧΑΛΗΣ ΣΤΙΣ ΣΥΝΑΞΕΙΣ ΤΩΝ ΑΡΧΗΓΩΝ ΣΤΗ ΜΙΘΙΑ ΣΤΗΝ ΚΟΡΑΚΟΠΕΤΡΑ ΚΑΙ ΣΤΗ ΛΥΓΚΙΑ ;
- ΠΟΙΟΣ ΞΕΝΥΧΤΗΣΕ ΤΟΝ ΑΡΧΗΓΟ ΣΤΕΦΑΝΟΓΙΑΝΝΗ ΠΡΙΝ ΤΗΝ ΤΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕ ΤΟΝ ΚΙΝΔΥΝΟ ΝΑ ΕΠΙΣΤΡΕΨΟΥΝ ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ ΣΤΑ ΑΝΩΓΕΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΣΥΛΗΦΘΕΙ ;
- ΓΡΑΦΟΜΕ ΟΤΙ Η ΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΠΑΤΕΡΑ ΣΟΥ ΕΙΝΑΙ ΣΕ ΕΓΓΡΑΦΟ ΠΟΥ ΠΑΡΕΔΩΣΕ Ο ΔΗΜΟΣ ΣΚΟΥΛΑΣ ΣΤΟ ΔΗΜΟ ΑΝΩΓΕΙΩΝ. ΔΕΝ ΤΟ ΔΙΑΒΑΣΕΣ ΣΤΗΝ ΕΠΙΣΤΟΛΗ ΜΑΣ ; ΓΙΑΤΙ ΙΣΧΥΡΙΖΕΣΑΙ ΟΤΙ ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ ΣΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΠΟΥ ΠΑΡΑΔΟΘΗΚΕ ΤΟ 2005 ; ΔΕΝ ΓΡΑΦΟΜΕ ΟΤΙ ΕΙΝΑΙ ΣΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΠΟΥ ΠΑΡΕΔΩΣΕ Ο ΔΗΜΟΣ ΣΚΟΥΛΑΣ ; ΤΕΛΙΚΑ ΥΠΑΡΧΕΙ Η ΟΧΙ ΑΥΤΟ ΤΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ; (το έγγραφο δεν είναι απαξιωτικό για τον πατέρα σου, ίσα-ίσα τονίζει τον πατριωτισμό του που από εμάς δεν αμφισβητείται, η απάντησή σου είναι περίεργη).
Κύριε Σταυρακάκη
Σε ποια από τις παραπάνω ερωτήσεις που σου κάναμε στις 11 Φεβρουαρίου 2016 απάντησες ; σε καμιά. Ακολούθησες την παροιμία του λαού «όποιος δε θέλει να ζυμώσει δέκα μέρες κοσκινίζει» ή «άλλα λόγια ν’αγαπιόμαστε». Τι τα θες τα Συνέδρια ; Κουβέντα να γίνεται χωρίς απαντήσεις ;
Για το κείμενο που έστειλες στην ΑΝΩΓΗ χωρίς να μας απαντάς, σου κάνομε πέντε επισημάνσεις.
1ον : Να μη μασείς τα λόγια σου αλλά να αναφέρεσαι σε ονόματα. Αν θες να πεις κάτι για το συγγενικό περιβάλλον του ΑΡΧΗΓΟΥ Χριστομιχάλη πες το με ολόκληρες τις λέξεις. Όπως το κάνανε εκείνοι που πολεμήσανε τους γερμανούς. Όχι με μισόλογα. Γιατί είμαστε βοσκός και ταξιτζής και δεν τα καταλαβαίνομε. Βάζε ολόκληρες τις λέξεις και τα ονόματα. Στο φως. Όπως στο φως και όρθιος, με ψηλά το κεφάλι, χωρίς να ντρέπεται κανένα, περπατούσε ο Χριστομιχάλης. Τα μισόλογα ανήκουν σε σένα.
2ον : Το αρχείο της Ομάδος παραδόθηκε ακέραιο στο Δήμο Ανωγείων όταν το επιτρέψανε οι συνθήκες. Πρόσβαση μπορούν να έχουν πλέον όλοι σ’αυτό.
3ον : Ο ΑΡΧΗΓΟΣ Χριστομιχάλης πήρε την Έκθεση, την αντέγραψε χειρόγραφα, συμπλήρωσε με δικά του λόγια εκείνα τα σημεία που ήθελε να συμπληρώσει, σε ένα τετράδιο πολλών σελίδων, έκλεισε το τετράδιο και το παρέδωσε στο Μιχάλη Ξυλούρη του Στρατομανόλη. Δεν είχε το δικαίωμα να το κάνει αυτό ως ΑΡΧΗΓΟΣ ; Δεν έπρεπε να συμπληρώσει κομμάτια της ιστορίας που βίωσε ο ίδιος και δεν συμπεριλαμβάνονται στην Έκθεση ; Δεν έπρεπε να γράψει ποιους έψαχνε να βρει μετά τη μάχη στα ΑΞΊΠΕΤΡΑ να τους επιστρέψει τα όπλα και τα ραδιόφωνα τους ; Δεν έπρεπε να συμπληρώσει ποιοι ήρθαν στα Ανώγεια με τους γερμανούς όταν σκότωσαν το Στεφανογιάννη ; Τι έγινε στην απαγωγή του Κράιπε και τι έγινε στη σύσκεψης στο Ρούσο Σπηλιάρι στα Πετραδολάκια ; Και άλλες πολλές σημειώσεις, που θα σε εκπλήξουν και σένα τον ίδιο, όταν ανοίξει το τετράδιο και δοθεί στους ιστορικούς.
4ον : Τα ιστορικά βιβλία κ. Σταυρακάκη τα γράφουν ιστορικοί και όχι οι γιοι για τους πατεράδες τους και
5ον : Γράφομε τη λέξη ΑΡΧΗΓΟΣ με κεφαλαία γράμματα για να πιστέψεις κι εσύ κάποτε ότι ΑΡΧΗΓΟΣ μετά το θάνατο του Στεφανογιάννη ήταν ο Χριστομιχάλης. Και δεν σου επιτρέπομε ποτέ πια καμιά αμφισβήτηση στο πρόσωπό του.
ΚΑΜΙΑ ΑΜΦΙΣΒΗΤΗΣΗ. ΤΕΛΕΙΑ ΚΑΙ ΠΑΥΛΑ.
Ανώγεια, 13 Ιουνίου 2016
Γιαννάκος Ξυλούρης του Μανταλιώτη, Γιώργης Ξυλούρης του Καραβανά.
Του Γιώργη Μπαγκέρη
Πλήθος κόσμου, παρά την βροχόπτωση, βρέθηκε σήμερα Τετάρτη 8 Ιουνίου στον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννη στα Ανώγεια, για να απευθύνει το ύστατο χαίρε στον Βασίλη Σπαχή, του πρώην Δημάρχου Ανωγείων και αντάρτη της ομάδας του Πετρακογιώργη στην περίοδο της Κατοχής, που έφυγε αφήνοντας πίσω του μεγάλο κενό στην τοπική κοινωνία. Το παρών μεταξύ άλλων έδωσαν ο Δήμαρχος Ανωγείων κ.Μανόλης Καλλέργης μαζί με πολλά μέλη του Δημοτικού συμβουλίου, οι πρώην Δήμαρχοι Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης, Νίκος Ξυλούρης και Γιώργος Σμπώκος, ο πρώην Βουλευτής Ηρακλείου Μανόλης Παπαστεφανάκης, ο Αντιδήμαρχος Ηρακλείου Γιάννης Αναστασάκης και άλλοι.
Μετά την νεκρώσιμο ακολουθία επικήδειους λόγους εκφώνησαν εκ μέρους της οικογένειας η Αρετή Σμπώκου, ανηψιά του εκλιπόντος, η Μαρία Πετρακογιώργη πρώην Δήμαρχος Φαιστού και εγγονή του αρχηγού της Αντίστασης Γιώργη Πετρακογιώργη, ο Διευθυντής του Ιστορικού Μουσείου Κρήτης Κώστας Μαμαλάκης και ο θεολόγος Κώστας Νεονάκης που υπηρέτησε για χρόνια στην εκπαίδευση στα Ανώγεια. Μαντινάδες για τον Σπαχοβασίλη ανέφεραν οι Γιώργης Μπέρκης ή Κατσούγκρης και Σταύρος Βιτώρος ή Αγκούτσακας.
Ο επικήδειος της Μαρίας Πετρακογιώργη
Σε αυτές τις δύσκολες ώρες όσα και να ειπωθούν θα είναι λίγα. Όλοι εμείς που βρισκόμαστε εδώ σε αυτή τη σεμνή τελετή αποχαιρετούμε τον άνθρωπο που γνωρίζουμε. Αποχαιρετούμε την ύλη και μόνο την ύλη. Γιατί είχαμε πραγματικά την τεράστια τύχη να τον έχουμε ακούσει να του έχουμε μιλήσει και να μας μεταλαμπαδεύσει τις προσωπικές του εμπειρίες. Πολλοί ήταν εκείνοι που δημιούργησαν από ακούσματα την ιστορία τους.Ο Βασίλης Σπαχής όμως δεν ανήκει σε αυτούς. Ο Βασίλης Σπαχής είναι ο άνθρωπος που θα παραμείνει ανάμεσα μας. Θα παραμείνει στην ψυχή μας, στο πνεύμα μας. Θα παραμείνει στην ιστορία μας και έτσι ίσως να μην χρειάζονται πολλά λόγια, δεν θα τα ήθελε άλλωστε και ο ίδιος.Δεν τον αποχαιρετάμε. Του λέμε καλή μετάβαση στο πάνθεον εκείνων που δημιούργησαν το έπος της Αντίστασης που έφτιαξαν εκείνη την εξαιρετική περίοδο της Ιστορίας μας. Τους ευχαριστούμε και τους ευγνωμονούμε.
Ο επικήδειος του Κώστα Μαμαλάκη
Ο άνθρωπος ο οποίος έχει ζήσει σε θυελλώδεις εποχές, όχι ως απλώς θεατής των γεγονότων αλλά με ενεργή συμμετοχή αγωνιζόμενος για το κοινό καλό, δεν κυριαρχείτε από το άγχος και την αγωνία να διαφημίσει τις πράξεις του, διότι αισθάνεται ότι δεν έκανε τίποτα παραπάνω από αυτό που έπρεπε. Αυτός ήταν ο Βασίλης Σπαχής. Έζησε πολλές ζωές μέσα από μια ζωή. Του βοσκού στα πρόβατα του Πετρακογιώργη, του μαντατοφόρου στο Αντάρτικο, του μεταφορέα εφοδίων και του ένοπλου αντάρτη. Αργότερα μετά τον πόλεμο, την ζωή του εμπόρου, του επιχειρηματία, του οικογενειάρχη και του ανθρώπου που σήκωσε τα μανίκια του και ασχολήθηκε με τα κοινά σε μια όχι εύκολη περίοδο, όταν αυτό του ζητήθηκε από την τοπική κοινωνία των Ανωγείων.
Σε όλη του τη ζωή και κυρίως τα χρόνια της Κατοχής, τον συνόδευε μια αγωνία. Να μην φανεί κατώτερος των περιστάσεων.Να μην ντροπιάσει και να μην ντροπιαστεί.Ακόμα και όταν συνελήφθη στο Μαγαρικάρι και μαζί με άλλους οδηγήθηκε στις Μοίρες η αγωνία του ήταν μια, το ενδεχόμενο να λυγίσει στην ανάκριση και να μαρτυρήσει όλα όσα ήξερε. Αυτή η αόρατη αίσθηση του χρέους τον συνόδευσε σε όλη του τη ζωή και για την ακρίβεια την καθόρισε.
Ο Βασίλης Σπαχής υπήρξε αυτοδημιούργητη προσωπικότητα.Ορφανός από Μάνα, μακριά από το σπίτι του, βοσκός σε μια ξένη οικογένεια, έπλασε τον χαρακτήρα του έχοντας στα 16 του χρόνια πρότυπο τον Πετρακογιώργη και τους αντάρτες του. Σε δύσκολες περιστάσεις ουδέποτε δήλωσε πως δεν φοβήθηκε.Δεν δείλιασε όμως! Αντιμετώπιζε τη ζωή με ένα χαμόγελο που όσοι τον γνωρίσαμε θα το θυμόμαστε πάντοτε χαραγμένο στο πρόσωπο του.Ίσως αυτό το χαμόγελο να ήταν η αιτία που η ζωή του χαρίστηκε απλόχερα και η μοίρα του επιφύλαξε αξιοπρεπή τα ύστερα του χρόνια.
Ο επικήδειος του Κώστα Νεονάκη
Σήμερα βρισκόμαστε όλοι εδώ, συγγενείς και φίλοι για να αποχαιρετήσουμε, ένα ξεχωριστό άνθρωπο και Ανωγειανό, ένα αγαπημένο μου φίλο, τον Βασίλη Σπαχή. Στα Ανώγεια ήρθα το 1960 για να διδάξω στο σχολείο. Κάποια μέρα είχαμε βγει με κα΄ποιους άλλους συναδέλφους μου για καφέ ένα απόγευμα. Κάποιος συνάδελφος μου έπιασε να λύσει ένα σταυρόλεξο αλλά είχε μπερδέψει μια λέξη και ζήτησε βοήθεια.Ο Βασίλης Σπαχής που άκουγε του είπε την λέξη ικρίωμα.Τον θαυμάσαμε όλοι όταν μάθαμε ότι δεν είχε Πανεπιστημιακά πτυχία αλλά ήταν αυτοδίδακτος.
Σαν Δήμαρχος Ανωγείων μας βοηθούσε σε ότι χρειαζόμασταν για την εργασία μας στο σχολείο, ενώ και όταν ήταν πρόεδρος του Δημοτικού συμβουλίου με Δήμαρχο τον αείμνηστο Λευτέρη Σκουλά είχε δώσει την ψυχή του για την δημιουργία του οικοτροφείου που θα φιλοξενούσε τα παιδιά που θα ερχόντουσαν στα Ανώγεια από τις γύρω περιοχές για να σπουδάσουν.
Ήταν πάντα παρόν και επιθυμούσε πάντα το καλό του τόπου του. Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει.
Το ψήφισμα του Δημοτικού συμβουλίου Ανωγείων
Ύστερα από την αναγγελία του θανάτου του Βασιλείου Σπαχή του Νικολάου, το Δημοτικό συμβούλιο, συνήλθε σε έκτακυη συνεδρίαση την 8η του μηνός Ιουνίου 2016 και ώρα 9 π.μ και αφού έλαβε υπόψη του ότι:
1.Από πολύ μικρή ηλικία πήρε ενεργό μέρος και αγωνίστηκε στην Εθνική Αντίσταση κατά των Γερμανών κατακτητών με την ομάδα του Γ.Πετρακογιώργη.
2.Το ότι υπηρέτησε για πολλά χρόνια τον Δήμο Ανωγείων ως Δημοτικός σύμβουλος, αλλά και ως υπηρεσιακός Δήμαρχος κατά την διάρκεια μιας ταραγμένης περιόδου της Ιστορίας μας.
3.Το γεγονός ότι καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής του υπήρξε διακηρυγμένος λάτρης της ιστορίας, των παραδόσεων, αλλά και της προκοπής και της ανάπτυξης αυτού του τόπου που με πάθος αγάπησε.
Αποφάσισε:
- Να εκφράσει τα συλλυπητήρια του στους οικείους του εκλιπόντος.
2.Να παραστεί ο Δήμαρχος και το Δημοτικό συμβούλιο στην κηδεία του.
3.Να κατατεθεί χρηματικό ποσό αντί στεφάνου στην Κοινωνική Υπηρεσία του Δήμου.
4.Το ψήφισμα να δοθεί στους οικείους του.
Για το Δημοτικό συμβούλιο Ανωγείων. Ο πρόεδρος κ.Δημήτρης Κονιός.
Οι μαντινάδες του Γιώργη Μπέρκη
Φεύγεις κι αφήνεις καθαρό, τον δρόμο στα παιδιά σου..
Περήφανε Ανωγειανέ, άγια τα λείψανα σου..
———————————————————-
Ετίμησες τον τόπο σου και την καταγωγή σου..
κρατώντας τη τιμή ψηλά, ως ήταν και η ζωή σου..
————————————————————
Ήθος,αξιοπρέπεια και προσφορά μεγάλη..
χωρίς σε δύσκολους καιρούς να σκύψεις το κεφάλι..
———————————————————–
Την ιστορία που άφησες άλλοι θα την διηγούνται..
και θα γραφτείς ιστορικά σ’ αυτούς που δεν ξεχνιούνται..
—————————————————————
Σπαχοβασίλη εμίσεψες μα αν λιώσει και το σώμα..
Η μνήμη σου θα μας τιμά και μέσα από το χώμα..
————————————————————–
Σαν τον αετό περήφανα έκλεισες τα φτερά σου..
Αιώνια η μνήμη σου, άγια τα λείψανα σου..
———————————————————
Ήρεμη και γαλήνια η νεκρική μορφή σου..
Καθάρια όπως τον χασέ ως ήταν κι η ζωή σου..