“Σπάσε του πόνου σύννεφο η πίκρα να λιγάνει,

να βγει ο ήλιος τσι χαράς τη σκέψη να ζεστάνει..”

Ήταν πρώτη Απριλίου 2002, δεκαέξι ακριβώς χρόνια πριν. Ο καιρός ήταν μουντός αν και ήταν αρχές της Άνοιξης, το κρύο ήταν τσουχτερό εκείνο το πρωινό και αν παρατηρούσες τα Ανώγεια από ψηλά, θα έβλεπες ένα μεγάλο μαύρο πλήθος να κατηφορίζει από όλο το χωριό, με κατεύθυνση το Περαχώρι και τον Ιερό Ναό της Παναγίας, στο θλιβερό καθήκον για το ύστατο χαίρε σε έναν από τους σημαντικότερους Ανωγειανούς καλλιτέχνες της νεότερης γενιάς, τον Μύρωνα Σκουλά. Ήταν πρωταπριλιά, αλλά δεν ήταν ψέμα, άλλωστε ο Μύρων έζησε ολόκληρη τη ζωή του μέσα στην αλήθεια της μουσικής, της μαντινάδας, της αυθόρμητης έκφρασης, του πάθους και της παρέας.Εκείνη την ημέρα διάλεξε μια ανώτερη δύναμη να τον πάρει από τα εγκόσμια, αλλά να τον τοποθετήσει παράλληλα μέσα από τη συνείδηση του κόσμου σε ένα υψηλό βάθρο, εκεί που κάθονται οι μεγάλες μορφές της Κρητικής μουσικής παράδοσης.

” Η μαντινάδα για μένα είναι ότι ωραιότερο υπάρχει. Γιατί με μια μαντινάδα μπορείς να εκφράσεις μια ολόκληρη ζωή σε τέσσερις γραμμές..” είχε ο ίδιος τονίσει σε κάποια από τις συνεντεύξεις του. Αυτό έκανε ο Μύρων, ολόκληρη τη ζωή του μας την έδινε με ένα στίχο και μια μαντινάδα, γιατί η μαντινάδα ήταν η ζωή του. Έγραψε και τραγούδησε μαντινάδες που μέχρι σήμερα εμπνέουν προβληματίζουν και ακολουθούν όλες τις εκφάνσεις της ζωής του ανθρώπου και δη του Κρητικού, περνώντας από την όχθη της λύπης, της μοναξιάς και της απόγνωσης, στην αντίπερα πλευρά του ποταμιού, της  αγάπης, του έρωτα , της χαράς και της ελευθερίας.

 ”Όσο κι αν είναι δυνατές οι μπόρες δε με πιάνουν,

γιατί χω δυνατά φτερά και στα ανοιχτά με βγάνουν..”

Μέχρι το τέλος της ζωής του ο Μύρος δεν ξέχασε ποτέ τη μεγάλη του αγάπη τα Ανώγεια,τα πρόβατα και το βουνό παράλληλα με την μουσική του πορεία.Ένας αυθεντικός καλλιτέχνης που μέχρι και σήμερα έχει φανατικούς θαυμαστές όλων των ηλικιών. Έφερε στην μουσική μας όχι μόνο το μαντολίνο αλλά κυρίως το πάθος ,την αυθεντικότητα και την αγάπη για την παρέα και το μερακλήκι που βγαίνει από τα βάθη της ψυχής. Ο δίσκος ”Κρητική Καντάδα ” στα μέσα της δεκαετίας του ’80 ,μαζί με τον Μιλτιάδη Σκουλά, έμεινε στην ιστορία και ουσιαστικά έφερε στην Κρητική μουσική το μαντολίνο, το οποίο καθιερώθηκε αργότερα στις δουλειές των περισσότερων Κρητών καλλιτεχνών.Πέρα από την Κρητική Καντάδα  κυκλοφόρησε ακόμα τους δίσκους ”Τα Αορείτηκα”, ”Τα Μυστικά του Φεγγαριού ” ”Εγώ ‘χω δυνατά φτερά”και  ”Τα Νυχτοπερπατήματα”  που τον καθιέρωσαν στη συνείδηση του κόσμου ως ένα τεράστιο ερμηνευτή και ένα σπουδαίο μαντιναδολόγο. Δεν υπάρχει παρέα ή καντάδα στο χωριό από νεαρούς ή και μεγαλύτερους ανθρώπους στα Ανώγεια που να μην τραγουδήσουν κάποια από τις εκατοντάδες μαντινάδες του, να μην προσπαθήσουν να μιμηθούν τον τρόπο που με πάθος ο ίδιος τις τραγουδούσε.

”Κρυφά του κόσμου ήθελα να ‘χω τα βάσανα μου,

μα δε μπορώ προδίδομαι στ’ αναστενάγματα μου…”

Πάλεψε σκληρά με αξιοπρέπεια και τεράστια ψυχικά αποθέματα, την αρρώστια που τον χτύπησε πάνω στην εποχή της μεγάλης ακμής του και τον πήρε από κοντά μας, αφήνοντας σε όλους μας το παράπονο διότι είχε πολλά ακόμα να προσφέρει στην κοινωνία και την μουσική παράδοση των Ανωγείων. Ο Μύρωνας”έφυγε” σε ηλικία μόλις 48 ετών, αλλά άφησε πίσω του μια τεράστια παρακαταθήκη που αποκτά συνεχώς ανθρώπους που ακολουθούν τα δικά του χνάρια και προσπαθούν να πατήσουν πάνω στα μουσικά μονοπάτια που άφησε.

 “Ήθελα να μ` αντίθετος του χάρου, να γιαγείρω,

τον Ψαρονίκο στη ζωή και τον Σκουλά το Μύρω..”

Αθάνατος!

Χωρίς πανεπιστήμια, δασκάλους και σχολεία,

κέρδισες με τον τρόπο σου ανεκτίμητα βραβεία.

Από την Γερμανία όπου ζει μόνιμα επικοινώνησε με την ΑΝΩΓΗ, η Σοφία Σαλούστρου (του Καλημέντο), αδερφή της Δόξας Σαμόλη, με την θέληση να δημοσιευθούν τα λόγια αγάπης και οι μαντινάδες που η ίδια συνέταξε για την αγαπημένη της Δόξα, λίγο πριν συμπληρωθούν σαράντα μέρες από το φευγιό της και το μνημόσυνο της που θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή των Βαΐων 1 Απριλίου στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου. Παραθέτουμε το κείμενο και τις μαντινάδες της:

Ξημέρωμα Τρίτης 20.2.2018. Βαθιά μες στα χαράματα έφτασε η θλιβερή είδηση.Έφυγε η Δόξα όχι μόνο η αδελφή μας,αλλά όλου του χωριού.

Λατρεμένη μου Αδελφή Δόξα. Θέλω με λίγες λέξεις να σε αποχαιρετήσω και να σε ευχαριστήσω για μια ολόκληρη ζωή που ήσουν δίπλα μας. Ήσουνα το πρώτο κορίτσι που απέκτησαν οι αγιοκοιμισμένοι οι γονείς μας και ανέλαβες από πολύ μικρή μεγάλες ευθύνες. Σε αυτά τα δύσκολα χρόνια, εσύ ως μικρό κοριτσάκι, έπρεπε να τα αντιμετωπίσεις όλα: την άρρωστη Μάνα, τους Θείους, τον άρρωστο Αδελφό μας και συγχρόνως να μεγαλώνεις εμάς, τα αδέλφια σου-βαρύ φορτίο στα μόλις νεανικά σου χρόνια.

Θυμάμαι που εγώ ως μικρότερη αγαπούσα πολύ τα παιχνίδια. Ήθελα μόνο να φεύγω και να παίζω με τα άλλα παιδιά. Εσύ πάλι είχες τόσες δουλειές και με κυνηγούσες για να σε βοηθήσω, κι εγώ κρυβόμουνα  για να μην μπορείς να με βρεις. Το σπίτι μας ήταν αρχοντικό και είχε πολλές δουλειές και ευθύνες. Θυμάμαι τον έρωτα σου με τον αγαπημένο σου Ορέστη. Θυμάμαι τον  γάμο σου και τον ερχομό των παιδιών σου στη ζωή-έγινα για πρώτη φορά θεία!Ήμασταν συνέχεια μαζί, αν και είχες πια την δική σου οικογένεια.

Ώσπου  ήταν γραμμένο εγώ να φύγω και να σε αφήσω να παλεύεις μόνη σου. Παρ’ όλα αυτά δεν μου κράτησες κακία, στάθηκες δίπλα μου και με βοήθησες, αν  και ούτε εσύ, ούτε και ο Ορέστης εγκρίνατε την επιλογή μου.Γι’ αυτό και σε ευχαριστώ από τα βάθη της ψυχής μου που δεχτήκατε τα λάθη μου και τις επιλογές μου και με στηρίξατε ανθρώπινα.

Δόξα αγαπημένη μου αδελφή, όταν έφυγες νύφη από το σπίτι μας σε αγκάλιασε μια κοινωνία ολόκληρη  με αγάπη, έγινες δικός τους άνθρωπος, έγινες η Δόξα του Αϊ Γιώργη. Είχες να φροντίσεις και τον πεθερό σου, έναν ανάπηρο γέροντα, τον παππού  Σαμολομιχάλη. Τον φρόντισες με αγάπη και του έδωσες απλόχερα βοήθεια ζωής. Ήσουν μια αγωνίστρια, μια δυνατή γυναίκα που η μοίρα ήθελε κι άλλα βάσανα να σε φορτώσει.

Στην πορεία αρρώστησε ο αγαπημένος όλων μας Ορέστης-το μεγαλύτερο χτύπημα της ζωής σου- και έπρεπε να σηκώσεις τον Σταυρό του Μαρτυρίου.

Η αρρώστια του ήταν σκληρή, παλέψατε και οι δυο ,αλλά η αρρώστια ήταν ακατανίκητη. Ο Ορέστης έφυγε. Αφήνοντας πίσω του εσένα με 5 μικρά παιδιά. Μέρες δύσκολες. Μαύρες.

Η έλλειψη του συντρόφου. Η ευθύνη . Ο πόνος. Τα δάκρυα. Έπρεπε να σταθείς δυνατή για τα παιδιά σου, αλλά δίπλα σου στάθηκε μια ολόκληρη κοινωνία, με ανθρώπους αξιοπρεπείς. Όλο το χωριό πόνεσε και ο Αη Γιώργης, που ο Ορέστης είχε πιστά υπηρετήσει, ήταν λάτρης του,ήταν η ζωή του.

Μέσα στον πόνο και την απώλεια πήρες την ζωή στα χέρια σου. Έγινες μάνα και πατέρας , άνοιξες φτερά αγάπης, στοργής και αφοσίωσης ,στάθηκες αξιοπρεπής στην κοινωνία,κέρδισες την αγάπη του κόσμου με τον τρόπο σου και την αφοσίωσή σου στο θεό.

Μεγάλωσες τα παιδιά σου, τους έδειξες τον σωστόδρόμο,  τουςέμαθες να ζουν τίμια και αξιοπρεπώς.

Δεν ήξερες γράμματα, ούτε επισκέφτηκες πανεπιστήμια, μα κέρδισες βραβεία ζωής, κατάφερες σε δύσκολα χρόνια να φτιάξεις την εκκλησία , για να σκεπάσεις τον πόνο και την μοναξιά σου, έδωσες όλο σου τον εαυτό , κοπίασες αλλά τα κατάφερες!

Εκεί ψηλά στέκεται αγέρωχο το όνομά σου και συμβολίζει την ανθρωπιά και το θάρρος σου, την αγάπη σου για το θεό και την θρησκεία σου. Ήσουνα τόσο υπερήφανη!

Έφτιαξες κάτι που γέμιζε την ζωή σου και το στόλισες με τα δικά σου τα ξόμπλια, με εργόχειρα φτιαγμένα από τα χέρια σου, τόσοόμορφα όσο και η ψυχή σου!

Στην πορεία της πολυτάραχης ζωής σου επισκέφτηκες τους Αγίους Τόπους , βαφτίστηκες στον Ιορδάνη ποταμό , είχες ήδη νικήσει το θάνατο, είχες κερδίσει τη βασιλεία των ουρανών, είχες ήδη πλησιάσει τον Χριστό.

Πήγαμε μαζί στην Τήνο, αυτό το ταξίδι θα μου μείνει αξέχαστο. Όλοι σε γνώριζαν εκεί, όλοι ήταν πρόθυμοι να σου προσφέρουν την βοήθεια τους και την αγάπη τους. Ένα μικρό νησάκι με την χάρη της Παναγιάς,  ακόμα κι εκεί κέρδισες τον σεβασμό και την αγάπη.

Τον Μάρτιο του 2012, ήρθες στην Γερμανία, για να δώσεις θάρρος και να παραβρεθείς στο βαρύ πένθος της αδελφής μας , έφερες αγάπη και μας έδωσες δύναμη παρ’ όλο που η υγεία σου ήταν πολύ χάλια.

Μα όπου υπήρχε πονεμένος έστελνες τον χαιρετισμό σου!

Γλυκύτατη μου αδελφή, θάθελα να σου γράψω αμέτρητες σελίδες για τον υπέροχο χαρακτήρα σου και το μεγαλείο της ψυχής σου, μα τι λέω, και ποιος δεν ήξερε τι ήταν η Δόξα, και ποιος δεν ξέρει τη Δόξα, τον Άνθρωπο, την Ηρωίδα, την Αγωνίστρια, την καλοσυνάτη, αξιοπρεπή, ταπεινή και καλοαναθρεμμένη Μάνα!

Τα παιδιά σου πάλεψαν σαν λιοντάρια να σε κρατήσουν στη ζωή, μέρες και νύχτες ακούραστα στο πλάι σου. Όμως η αρρώστια βγήκε νικήτρια. Μετά από μεγάλη περιπέτεια και ταλαιπωρία, έφυγες στο σπίτι της κόρης σου,που πάνω στο φέρετρό σου άφησε την ψυχή της και τα αγόρια σου, οι γιοι σου, έχασαν τη γη κάτω από τα πόδια τους. Ήσουνα όλα όσα είχανε. Η απουσία σου είναι αισθητή και ανυπόφορη.

Αγαπημένη μου Δόξα, θα λείψεις σε όλους μας και το πέρασμα από το σπίτι σου θα είναι πολύ δύσκολο, αλλά εγώ θα σε βλέπω να στέκεσαι πάντα εκεί με το γλυκό σου χαμόγελο να με περιμένεις  και να με καλωσορίζεις.

Η κηδεία σου ήταν μεγάλη.Όλο το χωριό σε τίμησε και αποχαιρέτησε την Δόξα της αγάπης. Θέλω βαθιά από την ψυχή μου να ευχαριστήσω όλο το χωριό που συμμετείχε στο βαρύ πένθος μας, την ενορία του Αϊ Γιώργη και τον παπά Ανδρέα για την τιμή και τα υπέροχα λόγια, καθώς και τον Μητροπολίτη Ρεθύμνου κ.κ Ευγένιο για την παρουσία και τον επικήδειο λόγο του, συγγενείς και φίλους και πολυαγαπημένους γείτονες. Ακόμα ένα μεγάλο ευχαριστώ στα παιδιά μου που παρά την απόσταση με εμψύχωσαν και παραβρέθηκα στην αρρώστια και στην κηδεία της αγαπημένης μου αδελφής. Ο θεός να ευλογεί το δρόμο τους και την οικογένειά τους.

Να αγιάσει το χώμα που σε σκέπασε

Ταπεινή αρχόντισσα των Αιώνων !

————————————————————–

Σεμνότατα υποκλίνομαι μπροστά στο φέρετρό σου,

και με πονά σα μαχαιριά ο αποχωρισμός σου.

————————————————————-

Δεν έχει ο πόνος σύνορα δεν κατοικεί στα όρη,

μόνο χτυπά μες στην καρδιά την ακριβή σου κόρη.

————————————————————-

Η Μοίρα το κανόνισε βάσανα να παλέψεις

Για μια ολόκληρη ζωή τα μαύρα να φορέσεις

———————————————————–

Χωρίς πανεπιστήμια, δασκάλους και σχολεία,

κέρδισες με τον τρόπο σου ανεκτίμητα βραβεία.

————————————————————-

Το μεγαλείο της ψυχής και η σεμνότητά σου,

τιμή και αξιοπρέπεια ήταν ταυτότητα σου.

———————————————————–

Η την τετράδα χάλασες μα ξέρω άθελά σου,

και ορφανέψαμε ξανά κι εμείς και τα παιδιά σου.

———————————————————-

Ανωγειανή μου γνήσια και καλοναθρεμμένη,

στης μάνας μας τσι αποβολές ήσουνα ρυθμισμένη.

———————————————————–

Η Νίκη μας σ‘ αναζητά -της Νόης μας τσι  λείπεις,

και κλαίει σα μωρό παιδί, Δόξα μου, ο Δημήτρης.

————————————————————-

Εχάσαμε την πέρδικα και το κελάηδημά της,

σαν κλωσοπούλια ήμασταν κάτω απ’ τα φτερά της.

————————————————————-

Να πας γλυκιά μου στο καλό στα Άγια των Αγίων,

αξέχαστη μες στις καρδιές θα μείνεις αιωνίως.

Με δάκρυα η αδελφή σου Σόφια…

ΥΓ.:Εις Μνήμην  της αδελφής μας προσφέραμε-η Νίκη και η Σοφία- το ποσό των 800 ευρώ σε άπορες οικογένειες.

-Η ΑΝΩΓΗ θα ήθελε να ευχαριστήσει θερμά ολόκληρη την οικογένεια του Γιώργη Σαλούστρου ή Καλημέντο, για τα θερμά λόγια αγάπης με τα οποία μας μίλησαν στην διάρκεια της επικοινωνίας μας από την Γερμανία, για την ηλεκτρονική μας έκδοση και τον τρόπο που η εργασία μας φέρνει κοντά όλους τους Ανωγειανούς όπου γης σε επαφή με τον πατρογονικό τους τόπο. Επίσης τους ευχαριστούμε για την προσφορά 400 ευρώ προς την εκκλησία του Αγίου Γεωργίου, χρήματα που προσέφεραν στη μνήμη της Δόξας Σαμόλη, μετά την κηδεία της στα Ανώγεια στην οποία και παρευρέθηκαν ερχόμενοι από την Γερμανία όπου ζουν μόνιμα. Ευχόμαστε στη Σοφία και ολόκληρη την οικογένεια της υγεία και δύναμη και να θυμούνται πάντα με αγάπη τον τόπο τους και την αγαπημένη τους Δόξα που “ταξίδεψε” για την γειτονιά των αγγέλων..

Την Μάνα, είτε την έχεις, είτε δεν την έχεις θα είναι πάντα εκεί. Πέρυσι το καλοκαίρι ο Αριστείδης Χαιρέτης της είπε:

“Οι βιόλες σου μυρίζουνε και κάθε μέρα ανθούνε,

εσύ είσαι που σταμάτησες τα χρόνια να περνούνε..”

Γεννημένη το 1920 έφυγε ταπεινά η πολύτιμη Μάνα τις 13 του Φλεβάρη. Αυτή την Κυριακή θα έχουμε τα 40 της μνήμης της. Στον Αι Γιώργη στα Ανώγεια στις 10 το πρωί.

Λουδοβίκος των Ανωγείων