Εισήγηση σε  Ημερίδα στ’ Ανώγεια 12 -13 Αυγούστου 2015, για τα Ολοκαυτώματα των Ανωγείων

Γεωργίου Ε. Σκουλά, Καθ. Πολιτικής Θεωρίας &Ανάλυσης, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας

12/Αυγούστου / 2015

Κυρίες και Κύριοι,

Χαίρομαι που βρίσκομαι εδώ και χαιρετίζω την πρωτοβουλία του Δήμου Ανωγείων για τη διοργάνωση μιας τέτοιας συζήτησης με τέτοια θεματική ευχαριστώντας τους διοργανωτές για την πρόσκληση να είμαι ομιλητής. Το θέμα που θα μας απασχολήσει είναι το ολοκαύτωμα των Ανωγείων τον Ιούλιο του 1822. Τα αίτια δηλαδή, του πρώτου ολοκαυτώματος του μαρτυρικού χωριού μας γιατί όπως είναι γνωστό ακολουθούν άλλα δύο σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Ένα το 1867 και το άλλο το 1944. Δεν νομίζω ότι πρέπει να είναι κανείς ιστορικός στο επάγγελμα για να καταλάβει ότι κάθε φορά που ξεσπά μια επανάσταση όπως ο εθνικός ξεσηκωμός του 1821, ή η Κρητική Επανάσταση 1866-1869 ή μια εμπόλεμη αναμέτρηση με τον εχθρό όπως στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αμέσως μετά καίγεται το χωριό από τις εχθρικές δυνάμεις. Πως συμβαίνει αυτό θα αναρωτηθεί κάποιος; Στο χωριό αυτό δηλαδή εξαντλείται όλος ο παραλογισμός και το μίσος του εχθρού κάθε φορά; Γιατί; Μήπως ως αντίποινα για τη δράση των πολιτών αυτού του χωριού και την ενεργό συμμετοχή τους σε αυτές τις αναμετρήσεις; Αν ναι, ποια είναι η ιδιοσυγκρασία ή η στάση και η δράση αυτών των ανθρώπων που μένουν σε αυτό τον τόπο διαχρονικά απέναντι στην όποια εχθρική επιβουλή; Ποια είναι τέλος η σχέση αυτού του ολοκαυτώματος με την Επανάσταση του Ελληνικού Έθνους το 1821; Για να απαντήσουμε τέτοια ερωτήματα θεωρώ ότι θα πρέπει να τοποθετηθούμε ιστορικά και να μεταφερθούμε όσο αυτό είναι δυνατό στο χρόνο και στον τόπο νοερά.  Πριν όμως προβούμε στην  αναγκαία αυτή ιστορική ανάλυση για τεκμηριωμένες απαντήσεις, θεωρείται απαραίτητο να γίνει μια εισαγωγική μνεία για το θέμα και έννοια ιστορία, όπως ορισμένοι την κατανοούμε.

Το ζήτημα που επικεντρώνει πολλές φορές το ενδιαφέρον των ειδικών όσο και των απλών ανθρώπων, είτε θετικά, είτε αρνητικά, είναι αυτό της ιστορίας. Άλλοι το βλέπουν, ως θέμα που προσεγγίζεται μονάχα από ειδικούς και όχι πάντα με αντικειμενικό τρόπο. Άλλοι το αντιλαμβάνονται, ως κάτι που υπάρχει μονάχα σε βιβλία γιατί θεωρούν ότι δεν μπορούν οι άνθρωποι να διατηρούν μνήμη και γνώση σε λεπτομέρειες, άρα για το κάθε τι σαφώς και έχουν ελλιπή πληροφορία ή εικόνα. Υπάρχει και μια τρίτη τάση ατόμων, που το διακρίνουν ως εντελώς περιττό ή αρνητικό να μιλά κανείς για το παρελθόν επειδή σχετίζεται με τον φασισμό. Υπάρχει όμως και μια τελευταία τάση, που είναι εκείνη η οποία θεωρεί ότι όταν η ιστορία ενός λαού γίνεται υποθήκη του, τότε δεν μπορεί παρά να έχει αυτός ο λαός συνέχεια με παρόν, αύριο και πρόοδο. Πάνω σε αυτή την τάση παραπέμπει κι ο στίχος του Ανωγειανού καλού μου φίλου Π. Καλομοίρη που έφυγε νωρίς: «όποιος λαός τη γλώσσα του ξεχνά και δεν θυμάται, στο λήθαργο του μαρασμού παντοτινά κοιμάται». Κι αυτό, γιατί χωρίς γλώσσα ένας λαός δεν έχει εργαλείο που μπορεί να συγκροτήσει το ιστορικό και πολιτισμικό του γίγνεσθαι. Επομένως, για να επιβιώσει χρειάζεται γενναίες πράξεις, ήρωες, συμβάντα και γλώσσα που τα εξιστορεί αντικειμενικά με κάθε λεπτομέρεια. Χρειάζεται ιστορία αφού αυτή είναι το δημιούργημά του, έχοντας συγχρόνως πλήρη επίγνωση των γεγονότων του παρελθόντος ως αταλάντευτη συνείδηση, αντλώντας από αυτήν διδάγματα για την ίδια τη ζωή. Τα διδάγματα αυτά αντλούνται μέσα από τις ανάγκες που εντοπίζονται στο παρόν με τις ιδιαίτερες συνθήκες του σήμερα. Απαιτεί όμως περιφρούρηση της αλήθειας για να βγαίνει δίδαγμα, όταν κι εφόσον ο αγώνας συντελείται από συγκεκριμένα άτομα ή ομάδες και με άνισους όρους. Αν σε μια επισκόπηση της ελληνικής ιστορίας συνεπώς, διατηρούμε τις μνήμες μας ως γνώση τι μπορεί να μας διδάσκει η Επανάσταση του 1821; Μας διδάσκει, ότι οι άνθρωποι που κατοικούν αυτό τον τόπο έχουν παθιασμένη αγάπη με την ελευθερία γι’ αυτό και είναι αδούλωτοι. Μας διδάσκει ότι, αφού διασταυρώνουμε τις απόψεις των ιστορικών όπως Ν. Σβορώνου, Τ. Βουρνά Ι. Κορδάτου και Παπαρηγόπουλου, διακρίνουμε οράματα και στόχους των εξεγερμένων κυρίως από την σημαντικότερη μυστική οργάνωση αυτή της Φιλικής Εταιρίας που οργάνωσε τις δυνάμεις του έθνους για να αρχίσει η Επανάσταση η οποία θα οδηγούσε στην απελευθέρωση των ελλήνων. Μας διδάσκει ότι, η εξέγερση κατά της τυραννίας αποσκοπούσε να πραγματοποιήσει την εθνική ανεξαρτησία και τη λαϊκή κυριαρχία ξαναζωντανεύοντας παράλληλα και υλοποιώντας τις δημοκρατικές παραδόσεις του λαού μας από το μακρύ παρελθόν. Μας διδάσκει ότι, η μετά Σκουφά εποχή, το 1818, διευρύνει το άνοιγμα της Φιλικής Εταιρίας σε όλες τις κοινωνικές ομάδες που σημαίνει πως την οργάνωση πλέον την αποτελούσαν τρία ρεύματα: 1) το δημοκρατικό-αστικό, 2) το συντηρητικό-συμβιβαστικό και 3) το αντιδραστικό. Το πρώτο, ήταν απόρροια του κηρύγματος του Ρήγα, στηριζόμενο στις λαϊκές μάζες, στους διανοούμενους απόδημους και στην προοδευτική μερίδα της αστικής εμπορικής τάξης. Οι πιο σημαντικοί εκπρόσωποί του ήταν: Κολοκοτρώνης, Νικηταράς, Αναγνωστόπουλος, Αναγνωσταράς, Παπαφλέσσας, Ανδρούτσος και Δ. Υψηλάντης. Το δεύτερο, ήταν εκείνο που ανήκε η συντηρητική μερίδα της αστικής τάξης και το εκπροσωπούσαν οι: Μαυροκορδάτος, Ιγνάτιος, Καρατζάς και οι Κουντουριώτες. Το τρίτο, το αποτελούσαν φεουδαρχικά στοιχεία όπου υπονόμευαν την επανάσταση εκ των έσω παραμερίζοντας τα λαϊκά στρώματα ώστε η εξέγερση εάν είναι να στεφθεί με επιτυχία, να μην έχει δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις μετά. Σε αυτό ανήκαν οι μεγαλο-κοτζαμπάσηδες:  Λόντος, Χαραλάμπης, Νοταράς, Ζαΐμης κά. Αυτοί ήταν που οδήγησαν στις μετέπειτα εμφύλιες διαμάχες το 1824-26. Ο κεντρικός πυρήνας της Φ. Ε. ήταν του πρώτου ρεύματος και εξέφραζε όλες τις αντάρτικες ομάδες των Κλεφτών και ορισμένες των Αρματολών που δρούσαν χωρίς κόπωση όλο τον καιρό για να διατηρείται η φλόγα της επανάστασης ζωντανή. Έθεσε τέσσερις κύριους στόχους που υιοθετήθηκαν ως βασικοί επαναστατικοί στόχοι: 1) Πρώτος, να δοθεί λύση στο εθνικό ζήτημα, δηλ. λύτρωση όλων των ελληνικών εδαφών. 2) Δεύτερος, στο κοινωνικό, δηλ. στη δίκαιη κατανομή των εθνικών γαιών στους αγρότες ακτήμονες. 3) Τρίτος, στο πολιτικό, δηλ. στην επίτευξη ενός κράτους δικαίου με δημοκρατική λειτουργία και εκπροσώπηση όλων των στρωμάτων της κοινωνίας σε αντίθεση με οποιαδήποτε άλλη μορφή ολιγαρχικής ή μοναρχικής εξουσίας. 4) Τέταρτος ήταν στο γλωσσικό, δηλ. στην ενότητα του λόγου γραπτού και προφορικού και στην καθιέρωση της λαϊκής ελληνικής γλώσσας ώστε να πάψει να αιμορραγεί η πληγή της διγλωσσίας στο κορμί της φυλής μας. Παρά τους αλληλοσυγκρουόμενους προσανατολισμούς που παρουσίαζαν τα  ρεύματα ο πυρήνας των Φιλικών κατόρθωσε να βρει την σύνθεση να υπερνικήσει κάθε δισταγμό και να κηρύξει την επανάσταση στις 25 Μαρτίου το 1821. Τη συνέχεια τη γνωρίζουμε από την επίσημη ελληνική ιστορία. Αυτό που ίσως δεν γνωρίζουμε και είναι εν μέρει άγνωστο σε ορισμένους σήμερα λόγω του ότι η Κρήτη έμεινε έξω από τα όρια του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους το 1832 είναι, αν είχε παλμό επαναστατικό η Κρήτη κι αν αυτός ο παλμός είχε συνέχεια ή όχι στα 92 χρόνια που ακολουθούν μέχρι την ένωσή της με την Ελλάδα; Επιπλέον, ποιος ήταν ο ρόλος των Ανωγειανών στην περίοδο αυτή και ποια η σχέση του ολοκαυτώματος των Ανωγείων με την Ελληνική Επανάσταση;

    Εξετάζοντας τις απόψεις πολλών ιστορικών, όπως την ομάδα που συνέγραψε το πολύτομο και πολύτιμο έργο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους καθώς και άλλων ιστορικών και λαογράφων όπως: Τ. Βουρνάς, Κ. Βακαλόπουλος, Θ. Δετοράκης, Α. Βακαλόπουλος, Β. Κρεμύδας, Β. Ψυλλάκης, Ι. Μουρέλος, Γ. Δακανάλης και Γ. Σμπώκος, εκτός από τους δύο πρώτους που περνούν σε δύο αράδες την ιστορία της εξέγερσης στην Κρήτη, βλέπουμε να συγκλίνουν οι περισσότερες απόψεις των άλλων στο ότι είχε απλωθεί σε αμείωτο βαθμό και στην Κρήτη. Βλέπουμε ότι η επανάσταση είχε σοβαρό παλμό με έντονη επαναστατική δράση στην Κρήτη αφού παρουσιάζει σοβαρή έκβαση με τη γρήγορη εξάπλωσή της  στο Νησί.

Διαβάστε την συνέχεια... »