Γράφει ο Γεώργιος Α. Καλογεράκης,  Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων,  Πρόεδρος  Δημοτικού Συμβουλίου Δήμου Μινώα Πεδιάδας,  Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου

Πίσω από τη φωτογραφία γράφονται από τον ίδιο τον Αρχηγό Χριστομιχάλη Ξυλούρη με στυλό πράσινου χρώματος τα εξής : 26 Αυγούστου 1963 έξωθε Αγίας Μαρίνας Ζωμύθου Περιφερείας Ανωγείων Μετά Ευγενίου Μητροπολίτου Κρήτης  – Κωνσταντίνου Μιχαήλ Ξυλούρη – Β. Σκουλά Δικηγόρου

Το μεγαλείο της ένοπλης Αντίστασης εναντίον των δυνάμεων του Άξονα στην Κρήτη, ξεκίνησε από τον νομό Ρεθύμνου και τον Ψηλορείτη, το βουνό της  ελευθερίας. Στον Ψηλορείτη βρήκαν καταφύγιο οι πρώτες ένοπλες ομάδες  αντιστάσεως, του Καπετάν Μανόλη Μπαντουβά, του Καπετάν Πετρακογιώργη, του  Αντώνη Γρηγοράκη – Σατανά, της Ανεξάρτητης Ομάδος Ανωγείων Α.Ο.Α. με Αρχηγό τον Καπετάν Γιάννη Δραμουντάνη – Στεφανογιάννη και του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου Ε.Α.Μ. Αμέσως μετά την  κατάληψη της Κρήτης, μέσα στο καλοκαίρι του 1941, ο Ψηλορείτης φιλοξένησε  τους ένοπλους αντάρτες των παραπάνω καπετάνιων. Ήταν αυτοί που κήρυξαν την  μεγαλειώδη και πατριωτική Κρητική Αντίσταση.

Το αντάρτικο στην υπόλοιπη  Ελλάδα και στις κατακτημένες χώρες της Ευρώπης καθυστέρησε και ξεκίνησε αργότερα. Γι’αυτό είμαστε περήφανοι εμείς οι Κρητικοί. Κι αυτό δεν αλλάζει, όσο κι  αν κυκλοφορούν έντυπα και βιβλία που απαξιώνουν το μεγαλείο της Κρητικής  Αντίστασης, μη αναφέροντας τίποτα γι’αυτήν ή αφιερώνοντας μία ως δύο το πολύ  σελίδες τους.

Όταν στις 13 του Φλεβάρη το 1944 έπεφτε χτυπημένος πισώπλατα από τα βόλια των  Γερμανών ο Αρχηγός της Ανταρτικής Ομάδας Ανωγείων Γιάννης Δραμουντάνης –  Στεφανογιάννης, η ομάδα συνέχισε την πλούσια δράση της, καθοδηγούμενη από τον νέο της Αρχηγό, τον Χριστομιχάλη Ξυλούρη. Ένα συνετό και χαμηλών τόνων ηγέτη που πάντοτε φρόντιζε η κοινωνική του παρουσία, (μετά τη λήξη του Β΄ Παγκοσμίου  Πολέμου),  να περνά απαρατήρητη.  

To 2009 επισκεφθήκαμε τον κ. Μιχάλη Ξυλούρη τ. Εμμανουήλ, (του Στρατομανόλη), στο σπίτι του στο  Ηράκλειο. Ζητήσαμε ευγενικά να έχουμε πρόσβαση στο προσωπικό φωτογραφικό αρχείο του Καπετάν Χριστομιχάλη Ξυλούρη. Το παραπάνω φωτογραφικό αρχείο δεν  παραδόθηκε στον Δήμο Ανωγείων από τον κ. Μιχάλη Ξυλούρη, (όταν παρέδωσε το  υπόλοιπο αρχείο της Ομάδας που βρίσκονταν στα χέρια του), γιατί ακριβώς οι  φωτογραφίες αυτές αφορούσαν τον ίδιο τον Αρχηγό Χριστομιχάλη και στο σύνολό  τους στην πίσω όψη είχαν προσωπικές αφιερώσεις των εικονιζομένων προς  αυτόν και την υπογραφή του.  

Οι φωτογραφίες του αρχείου είναι μοναδικές. Αποκαλύπτουν πολλά πρόσωπα και  γεγονότα που για τους ιστορικούς και ερευνητές της κατοχικής ιστορίας της Κρήτης, παραμένουν ως σήμερα άγνωστα. Στο σύνολό του το φωτογραφικό αρχείο του Αρχηγού  Χριστομιχάλη Ξυλούρη είναι ανέκδοτο. Σήμερα, με σεβασμό στη μνήμη του Αρχηγού Χριστομιχάλη Ξυλούρη, δημοσιεύουμε μία ανέκδοτη φωτογραφία

 από το αρχείο του.