Την Κυριακή 2 Ιανουαρίου θα τελεστεί το σαρανταήμερο μνημόσυνο στον Άγιο Γεώργιο στο Μεϊντάνι, για μια σπουδαία Ανωγειανή γυναίκα, την Ελένη Κεφαλογιάννη ή “Χρονοπέτρενα” που “έφυγε” από τη ζωή στα 98 της χρόνια, στις 26 του περασμένου Νοεμβρίου. Η τελετή θα γίνει σύμφωνα με όλα τα μέτρα προστασίας κατά της πανδημίας του Covid-19.

Με ένα υπέροχο κείμενο ως επικήδειο, την αποχαιρέτησαν τα εγγόνια της 

και η ΑΝΩΓΗ σας το παραθέτει ολόκληρο. Αναλυτικά:

ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΕΝΗ ΚΕΦΑΛΟΓΙΑΝΝΗ (ΜΑΝΙΑΤΟΛΕΝΗ Ή ΧΡΟΝΟΠΕΤΡΕΝΑ)

 “Η ελληνική μυθολογία είναι συμπύκνωμα της ανθρώπινης εμπειρίας αιώνων. Εκαυχήθηκεν η Νιόβη ότι έκαμε εννιά παιδιά ομορφιάς και δύναμης, ισόθεα. Άκουσεν ο Δίας την ύβρη και ενοχλήθηκε. Έστειλε τον Απόλλωνα με το δοξάρι του και τα σημάδευε ένα ένα:

Παιδί μου Γιαννιό μου!

Παιδί μου Μιχάλη μου!

Παιδί μου Δημαρατάκι μου!

Παιδί μου Γιώργη μου!

Παιδί μου Κλέαρχέ μου!

Και μετά τον Μιχάλη, έφυγε κι ο Χρονοπέτρος. Πώς μπορούσε άραγε να σταθεί;

 Ελένη Χρονοπέτραινα,

γεννήθηκες πρώτο από τα 8 παιδιά του Μανιατομιχάλη και της Άρτεμης του Κουρνού τον Σεπτέμβρη του 1924.

Μεγάλωνες, περιβαλλόμενη από στοιχεία ισχύος, πλεονάσματος και αξίας. Τα γράμματα λίγα. Ο δάσκαλος κοιμόταν στην έδρα και μετά σας ρωτούσε τους μαθητές: “Ανε βρείτε, μανεστράρες μου, ίντα ονειρεύτηκα;” Ό,τι δεν κάλυψε η παιδεία, αναπλήρωνε η έλκυση και η ταύτιση με κάθε αξιοζήλευτο στοιχείο στο περιβάλλον σου. Έφηβη βόσκισσα στο κουράδι του Μανιάτη στο Κορίτσι και στην Κάπαρη, με την αδερφή σου την Ασημένια, με τα τουφέκια στον ώμο.  Άφοβη, τολμηρή και υπερέχουσα. Λαμπρή, μοναδική νέα. Ο Σπαχοβασίλης έλεγε, ότι δεν είχε δει ωραιότερη γυναίκα από εσένα στην νεότητά σου. “Αγιά Βαρβάρα” σε παρανομιάζανε. Αυτό το ομολογούσαν  με θαυμασμό όλοι.

Επήγε ο θείος σου ο Ευριπίδης, και είπε στον πατέρα σου: “Μανιάτη, μιαν αργαδινή θα ‘ρθούνε κλέφτες και δε θα σου πάρουνε τα ζα από τα όρη, μονό τσι θυγατέρες σου.” Έτσι, εξεβόσκεψες γύρω στα 16. Θερίστρα και λιομαζώχτρα μετά. Αναθρεφόσουν σε μιαν αυλή, εσείς 6 αδερφές,  με άλλες 7 κόρες του Μανιατοβασίλη και άλλες 6 του Καψάλη. Όλες, Μούσες του χωριού.

“Στην γειτονιά που κάθεσαι ειν’ όμορφες κοντά σου

μα ‘συ ‘σαι το χρυσό δεντρί κι οι άλλες τα κλαδιά σου”

είπανε για σένα μιαν αργαδινή οι ανωγειανοί ντελίκανήδες στην καντάδα. 

Στα 18 σου, ήρθε προξενητής ο Μαυρομούστακος κι εσιγανοκουβέντιαζε με το Μανιατομιχάλη στο κατώγι. Ερώτηξε η Μανιάταινα, ποιος εζήτα την Ελένη τζη. Ο Μανιάτης της είπε για άλλο γαμπρό. “Ντα γιάιντα δεν τηνε γυρεύγει για τον κουνιάδο ντου, τον Πέτρο του Χρονογιώργη;” “Έτοσας καημένη τηνε γυρεύει!”, είπε ο αγαπημένος σύζυγος. Κι αφού το θελε κι Μανιάταινα, τα υπόλοιπα περιττά…

Εγκαταστάθηκες στον Άη Γιώργη κι έκανες εννιά κοπέλια. Πρώτη τη Ρίτα, την Παπαδιά, την βασική σου βοηθό,  το μεγάλο σου θάρρος και αποκούμπι, πάντα παντού και έως θανάτου. Αρσενικά, για να αναστήσεις νεκρούς, προγόνους και άκλερους: Κλέαρχο για τον Αλβανομάχο,  Γιώργη για τον Χρονογιώργη, Μιχάλη για τον Μανιάτη,  Κώστα για τον χαμένο θείο στ’ αόρι, Βασίλη για τον Καρπουζά και την ωραία Άρτεμη για την Μανιάταινα.

Σκληρή αναθροφή, μεγάλη κουλουκιά, μεγάλες ελπίδες, πολλά βάσανα. Χιονίδια στο χωριό αποκλεισμένη η φαμελιά. Ο Πέτρος και ο Κλέαρχος στα ζα. Ξυπόλυτος και ξετσουλούκος ο Γκόγκαρης κοπέλι,  συμπαίνει τον κούτσουρο στην παρασθιά. Παίζει με δυο ξύλα κοπελίστικη λύρα και τραγουδεί. “Αμάν αμάν κι ανέ να νέ, καλή φωθιά έχομε, καλό φαητό ψήνει η μάνα μου…”

Χρονοπέτραινα καπετάνισσα,

με το υπερήφανο ανάστημα και τη λαμπερή περπατησιά. Ο εκ μέρους σου, βασικός νοητός άξονας, ο σαφώς υπονοούμενος  νόμος, ήταν η εντολή της διάκρισης. Η παραγγελία του πλεονεκτείν, υπήρχε σαφώς παντού και πάντα. Μέγα το κόστος και το αντίδωρο. 

Έχετε ποτέ σκεφτεί το μαρτύριο του υπερπλεονασματικού ανθρώπου; Πλεονασματικού στην ομορφιά, εξέχοντος στην λεβεντιά, διακριτού στην ικανότητα, πρωτεύοντος στην τόλμη, ακμάζοντος στην αυτοπεποίθηση, ευχερεστάτου στην επικοινωνία, ξέχωρου στο χορό, πληθωρικού  στην παραγωγή; Έχετε ποτέ σκεφτεί το μαρτύριο που προκαλεί η απέναντι αντισυσπείρωση; Το μαρτύριο της ανεπικοινώνητης μοναξιάς; Ποιος είναι ο ίσος σου για να επικοινωνήσεις; Ποιος είναι ο μεγαλύτερός σου για να αποσκιάσεις και να ακουμπίσεις; Πώς να σε αποδεχτεί ανεπιφύλακτα αυτός που νοιώθει  δεύτερος και ποθεί το πλεόνασμα; Δεν υπάρχει αυτό το μαρτύριο! Μπορεί μετά να μην σου φταίνε όλα; Μπορεί να μην αναρωτιέσαι διαρκώς,  τι έχεις κάνει λάθος;

Δοξάρια είμαστε στα χέρια του Πλάστη, κι όποιος ρόλος λάχει. Είναι δώρο ή κατάρα η  υπερπλεονασματική φύση; Και τα δυο! Το θέμα είναι πώς το χειρίζεσαι.

Από αυτή την πηγή,  και από άλλες παθολογίες, γεννούνταν εντάσεις, βρασμοί, φωνές  σε πεδία ανταγωνισμού, απ’ όπου έλλειπε η τόσο αναγκαία πάντα παιδεία. Όλα συνέβαιναν με ανωγειανότατα χρώματα. Είχαν την σκληρότητα του βουνού και ήταν υλοποίηση της ορεινότητας:

“Πάλι καυγά εβάλανε τα γιασεμιά κι οι κρίνοι,

γιατί μυρίζουνε αυτά κι όμορφοι είνιαι εκείνοι

Είναι λουλούδια που περνούν στη μυρωδιά τον κρίνο

μα η ομορφιά ντου είν’ αφορμή και προτιμούν εκείνο.”

Και στο τέλος, όλες και όλα συγκατάνευαν και ηρεμούσαν, με την λαϊκότατη συνειδητοποίηση της ματαιότητας των πάντων, “αυτού του κόσμου του μικρού, του μέγα”. 

“Μεσ’ στο περβόλι μοναχός πώς ζεις καημένε κρίνε;

Σαν τον καημό τσ΄ αμοναξάς άλλος καημός δεν είναι”.

 Ο Θεός να μην πέμπει τ΄ ανθρώπου, τα μπορεί να βαστάξει.

Άφοβη γυναίκα. Στις σόλες των παπουτσιών σου, μηνύματα για τους αντάρτες. Φαγητό και μαντρατζήδες, για τον άντρα σου και τον Καρπουζοβασίλη στις Μυλωνές.

Εκλογές του 1958. Εκέρδισε το κόμμα σου και έβγαλε δυο Κεφαλογιάννηδες βουλευτές. Και έλλειπε ο Πέτρος από το χωριό, στα κομματικά. Το σπίτι σου θεμελιακό. Δεν νοείται βουβό κι ανέκφραστο. Έπιασες το τουφέκι κι εμπαλωτοκόπας πανηγυρικά για τη χαρά της οικογένειάς σου. Αδιανόητο για γυναίκα της εποχής, κι ήσουν μόλις 34 ετών. Ντα, μόνο οι μπαλωθιές; Ανέθρεφες τέτοια ισχύ που έλειπε απελπιστικά από την παράταξή σου, έως προπολεμικά.

Η φτώχεια δεν λογαριάζονταν ως παράμετρος. Κι ας ήταν εμφανείς οι ελλείψεις. Οι προτιμήσεις και οι επιλογές βασιλικές. Και προπάντων η αισθητική! Καλογνώριστες οι δουλειές σου στ’ ανυφαντικό και παντού! Και ορδές οι μουσαφίρηδες και οι συγγενείς, γύρω γύρω. Θαυμάσιοι ομόκεντροι κύκλοι με την παθολογία των βασάνων, να μην λείπει. Αξέχαστες γιορτές στης Καπετανάκαινας, χαρές στα Ανώγεια. Πολλοί ανθρώποι, πολλές χαρές, πολλά βάσανα. “Δεν έχεις ανθρώπους δεν έχεις τίποτα…”, έλεγες.

Εμπαλωτοκοπούσαν και εχαίρονταν κι οι Χρόνηδες όταν εγέννησες δίδυμους γιούς. Ω, την παντέρμη κορύφωση, επικίνδυνη ώρα που είναι! Τότε ακριβώς να φοβάστε! Στην κορύφωση της χαράς! Κι εγέννησες το Δημαρατάκι και το Γιαννιό, τους Μάηδες. Δηλαδή, την τιθάσευση, την ταπείνωση και την χαλιναγώγηση της ακατάβλητης ακμαιότητας και της υπερηφάνειάς σου.

Τρομαγμένη η πεθερά σου, η Χρονομαρουλέ, εψυθίριζε στην Σαρακινοκώσταινα, την  Ιφιγένεια: “Δεν είνιαι θυγατέρα μου γερά τα δίδυμα του Πέτρο μας…”

Καημένη Χρονοπέτραινα.

“Θεέ μου, κι αξίωσέ με, να μην τα ‘φήσω οπίσω μου”, αναστέναζες και  σκιζόμασταν από τον πόνο. Μαχαίρι το παράπονό στα μάτια τους όταν τα αποχαιρετούσαμε ως επισκέπτες, στην ανατριχιαστική Σούδα.  “Δεν υπάρχει σαν το αζωντανό καταφρόνιο”, έλεγες. Φύγαν κι αυτά το 1975 και το 2003.

Εκατέβηκες με το τζεμπέρι, να καμαρώσεις το γιό σου το Μιχάλη να χορεύει στο γήπεδο του ΟΦΗ το 1974 και να βραβεύεται. Αυτό, το αρσενικό αντίγραφό σου. Αυτή, την ευγενέστατη υπερπλεονασματική προσωπικότητα. Τι όψη, τι αύρα, τι πλεόνασμα, τι ευγένεια, τι θετικότητα, τι παράστημα, τι λεβεντιά, τι μερακλίκι! Οι Ανωγειανοί δεν θυμούνται όμοιό του στο χορό, ζευγάρι με το Μπρίκη. Δεν θυμούνται άλλον νέο όμοιο με το Μιχάλη του Χρονοπέτρο. 

Ώ, την παντέρμη κορύφωση, επικίνδυνη ώρα! Έβαλε ο θεός σημάδι. Ο Απόλλωνας με το δοξάρι που λέγαμε… 2 του Φλεβάρη του 1976, αποφράδα μέρα. Κι έγραψε ο μέγας Λιόντας τους επιτύμβιους στίχους:

“Εδώ κοιμάται ένας αητός περήφανος κι ωραίος

που ‘χενε προτερήματα απού δεν τα ‘χε νέος.

Εδώ κοιμάται ένας αητός του γέρο Ψηλορείτη

που άλλο τέτοιο μερακλή δεν ξαναβγάνει η Κρήτη.

Άμε στο Χάρο μια βραδυά άδεια να γυρέψεις

κι έλα στο κέντρο του Σκουλά, Μιχάλη να χορέψεις.”

 Κι εσύ, άμοιρη Χρονοπέτραινα, εμοιρολογούσουν τους στίχους που μελοποίησε ο Λουδοβίκος:

“Άχαρη που ‘ναι η ζωή βλαστέ μου

βασιλικέ τση γλάστρας Μίχαλέ μου…

Πηγαίνω και καθίζω κανακάρη μου

στο γιασεμί που κάθιζες κλωνάρι μου,

και βάνω το γαμπά σου καντιφέ μου

και σ’ ανειμένω ίμπα ‘ρθείς υγιέ μου….

Θέ μου κι εξεβαρέθηκα Χριστέ μου

ετούτηνά τη στράτα Κύριέ μου…”

Αφού εγέννησες Μιχάλη και έθαψες Μιχάλη και ζούσες, απορούσες:

“Ίντα βάσανα, Θεέ μου μου φυλάγεις ακόμη, και δεν με παίρνεις;” Κι αυτός σου φύλαγε κι άλλη στράτα. Τον χαμό του Γιώργη και του Κλέαρχου. Υπερήφανα θρηνούσες για αυτούς,  όταν λείπαμε όλοι από το σπίτι μας, στο Περαχώρι. Μόνο όταν σε αφήναμε μόνη.

Αυτό το σθένος και τον πατριωτισμό αυτής της γυναίκας,  δεν τα θυμούμαστε αλλού. Το 1996 μετά τα Ίμια, υπήρχε ανησυχία για πόλεμο. Θα έπρεπε να πάνε τα εγγόνια ο Πέτρος, ο Θέμης, ο Μπαμπίνος κι ο Νίκος.

“Και ίντα λες εδά γιαγιά, να αφήσουμε τα νησιά μας;”

“Ποτέ! Έκεια θα πάτε, να πολεμήσετε όλοι” ήταν η κάθετη απάντηση. Γνήσια Σπαρτιάτισσα!

Όλες οι γιαγιάδες, μιλούσαν για  φόβο και θάνατο στον πόλεμο και την Κατοχή. Η Χρονοπέτραινα, εστίαζε εκεί που ήθελε. Αφηγούνταν: “Επαίζανε παιδί μου  οι καμπάνες, και ήρχουντανε τα νέα κι επανηγυρίζαμε. Επήραμε την Κορυτσά, επήραμε το Αργυρόκαστρο,  επήραμε τη Χειμάρα…!”.  Για θύματα ή φόβο ούτε κουβέντα! Άμε δα, κουβέντιαζε…

Ελένη, Χρονοπέτραινα,

το βασικό στοιχείο σου ήταν η ισχύς. Η ευγενής, η αρχοντική, η υπερήφανη,  αλλά σαφώς πλεονασματική δύναμη.  Αυτή είχες, αυτή ήξερες, αυτή δίδασκες, αυτή σε χαρακτήριζε.

Εδώ ξεκινούν οι διαφορές και οι διδαχές.

Κατ’ αρχήν την διέθετες με ανιδιοτέλεια και πολύ φιλότιμο. Δεν ζητούσες από κανένα. Το σπίτι σου και η προσωπικότητά σου, ήταν ιδεώδης οικοδεσπότες και υπηρέτες. Η εντολή να έχουμε πολλούς φίλους και καλεσμένους στα σπίτια μας, είναι και δικό σου δίδαγμα. “Σπίτι χωρίς μουσαφίρηδες…”, και σταματούσες την κουβέντα. “Κι όταν δεν έφτανε το φαγητό στο σπίτι του πατέρα μου για εμάς τα κοπέλια, η Μανιάταινα, κρατούσε μια μερίδα στο τσικάλι για το μουσαφίρη…”

Καλοσυγγενειά μέχρι τέλους. Ένιωθες και ήσουν βασικότατος άξονας της συγγένειας. Όταν η συγγένεια δεν υπηρετούνταν με θέρμη και συνέπεια, υπήρχε πρόβλημα.

Υπήρξες βασικός συνδετικός κρίκος. Έγινες σημείο αναφοράς για όλους αυτούς τους εξέχοντες ανθρώπους που μάθαμε μαζί σου να νιώθουμε πολύ κοντά, ως εντελώς και αξεδιάλυτα δικούς.  Τους Μανιάτηδες, τους Χρόνηδες, τους Κουρνούς, τους Πολομανώληδες, τους Μπενταφούτηδες, τους Σαρακινοκώστηδες, τους Μαυρομουστάκηδες. Όλοι τους φλέβες και πυλώνες της ανωγειανότητας, δυνατά και εγγύτατα σύνολα, που είχαν εσένα και εμάς μαζί, ως κοινό σημείο αναφοράς.  Χωρίς το βίωμα και την ποιότητα της συγγένειας τους, η ζωή θα ήταν λιγότερο χρωματισμένη και  ο ορίζοντας, πιο περιορισμένος.

Υπέροχες μνήμες οφείλουμε στην συνύπαρξή μας. Στην συγγένεια, που εσείς με τις γέννες τις πολλές, ως αδέλφια και ξαδέλφια, δημιουργήσατε. Πώς να ξεχάσουμε αυτά τα ανθρωποσύνολα, δεμένα με το χαμόγελο της συγγένειας ή της συνεννόησης ή της συνεύρεσης σε χαρές και λύπες; Στα Ανώγεια, στης Καπετανάκαινας το Μετόχι, στο Ηράκλειο, παντού η ύπαρξη και η συμπεριφορά σου, μας ανταπέδιδε ευεργετικά αυτά τα αισθήματα και την συνδρομή που είχες εισφέρει στους δικούς μας.  Και οι φουρτούνες, και οι παθολογίες διδάγματα και χάζι είχαν κι αυτές. Και χειμαρρώδη αισθήματα, ανωγειανότατης  ιδιαιτερότητας.

Κατά δεύτερον λόγο, ο αγαπητικός τρόπος. Η δύναμη αποκτά αξία και ουσία μόνο μέσα από το θετικό συναίσθημα. Γιατί, όλοι να σε θυμούνται  τόσο αξεπέραστα; Κάτι έτρεξε. Κάτι έσταξε από τα αισθήματα που προκαλούσες γύρω. Κάτι είδαν, κάτι ένιωσαν. Κάτι,  που δεν συναντάται εύκολα. Γιατί, το μοναδικό και το ανεπανάληπτο όλοι το γνωρίζουμε μέσα μας, από την κοινή των Ιδεών την Πόλη. 

Δύναμη λοιπόν, Χρονοπέτραινα. Αλλά δύναμη με ανιδιοτέλεια, δύναμη με προσφορά και δύναμη με συναίσθημα. Εσύ, καλά τα δίδαξες. Εμείς, προσπαθήσαμε  να τα καταλάβουμε και να αφομοιώσουμε σωστά. Και το τονίζουμε αυτό, για να μην χαθούν ανθρώποι στην μετάφραση.

Χρονοπέτραινα,

σε περιβάλλαμε και εμείς με μεγάλη θέρμη, εστίαση και αγάπη στην ζωή μας. Θα σε θυμόμαστε ως ουσιώδες και αξεπέραστο σημείο αναφοράς. Θα είσαι πάντα η κοινή μας συνισταμένη. Κοινή για όλους τους ανθρώπους που είχαμε την μεγάλη τύχη να έχουμε γύρω μας εξ αιτίας σου.  Αυτούς, που οι μνήμες τους για εσένα, τις συμπεριφορές και τα βάσανά σου,  μας κάνουν ακόμα να συγκινούμαστε. Θα σε συναντούμε στα πρόσωπά τους. Διάδοχος εικόνα για εμάς, η αγαπημένη σου αδερφή, η Πολομαρίνα, που σε καλοστράτισε μοιρολογώντας σε. Θα σε συναντούμε κάθε φορά που καταφέρνουμε, κάτι που να σου μοιάζει. Γιατί, τις κληρονομιές σου, καλά τις γνωρίζουμε. Όλοι οι καλοί μεταφραστές, θα σε θυμούνται με ευγνωμοσύνη για αυτές τις κληρονομιές.

Αυτά που πήραμε από εσένα, αλλού σπάνια και δύσκολα τα βρήκαμε.

Στο καλό Μανιατολένη,

με το χειμαρρώδες αίσθημα, το μεγάλο ανάστημα και το ανωγειανό παράστημα.”

 

Στην μνήμη της “Χρονοπέτρενας” η ΑΝΩΓΗ δέχτηκε χρηματικές προσφορές. Αναλυτικά:

-Η οικογένεια της προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-0 εγγονός της Νίκος Σκουλάς, δικηγόρος προσέφερε το ποσό των 200 ευρώ.

-Ο Νίκος Κεφαλογιάννης, γιατρός, προσέφερε το ποσό των 100 ευρώ.

-Ο Σάββας Κεφαλογιάννης προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Δημήτρης Κεφαλογιάννης του Σάββα, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-O Γεώργιος Κεφαλογιάννης του Ευαγγέλου, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Νίκος Κεφαλογιάννης του Χρονογιαννιώ, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Σοφοκλής Μανουράς, “Μανιάτης” προσέφερε το ποσό των 100 ευρώ.

– Η Αλίκη Σκουλά του Εμμανουήλ, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Αντώνης Ανδρεαδάκης του Μαυρομούστακου, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Η Λευκοθέα Ανδρεαδάκη του Μαυρομούστακου, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Η Ελένη Σαρρή, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Η Άρτεμις Κωνσταντίνου, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Η Μαρίκα Κουνάλη, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Σωκράτης Κουτάντος, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Βασίλης Δραμουντάνης, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

-Ο Γιάγκος Δραμουντάνης, προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ.

—Τα χρήματα θα διατεθούν στο Εργαστήρι Γνώσης της ενορίας του Αγίου Γεωργίου. Τους ευχαριστούμε όλους θερμά. Ας είναι ελαφρύ το χώμα των Ανωγείων που την σκεπάζει.

Μοιραστείτε το:
  • Print
  • PDF
  • Twitter
  • Facebook

-

-->