12/08/2021
H ΑΝΩΓΗ, παρουσίασε πέρσι στην επέτειο του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων, το σχέδιο των Γερμανών για την ισοπέδωση του χωριού, με την κωδική ονομασία “Βροντή”, σε συνεργασία με τον ιστορικό από τη Θεσσαλονίκη Βύρωνα Τεζαψίδη και τον πρώην Αντιδήμαρχο Ανωγείων Βασίλη Σμπώκο, σε ένα έγγραφο που συγκλόνισε καθώς ήταν η πρώτη φορά που μαθαίναμε την ονομασία αλλά και τις λεπτομέρειες μιας επιχείρησης που κράτησε 22 ημέρες.
Μετά τη δημοσίευση αυτή και σε έρευνα του νυν δημάρχου Ανωγείων Σωκράτη Κεφαλογιάννη στο διαδίκτυο, ανακαλύφθηκε και νέο έγγραφο της επιχείρησης “Βροντή”, όπου καταγράφεταιη αναφορά στη κεντρική διοίκηση, του λοχαγού Χόχγκεζανγκ, επικεφαλής της επιχείρησης, μέχρι και την 15η Αυγούστου, την τρίτη ημέρα του Ολοκαυτώματος.
“Στις 15.8 και ώρα 4.00 απομακρύνθηκαν από την τοποθεσία όλα τα
τμήματα των ομάδων, καθορίστηκε μια ζώνη ασφαλείας για τις εργασίες των πρωτοπόρων θωρακισμένων και ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί στις 5.00 κατά τους οποίους αναλώθηκαν όλα τα εκρηκτικά υλικά. Ωστόσο, τα εκρηκτικά υλικά δεν έφθασαν για το βομβαρδισμό όλων των σπιτιών. Ανατινάχθηκαν περίπου 150 – 200 σπίτια από την “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22” ή καταστράφηκαν με φωτιά.
Ο λοχαγός στο ύπαιθρο είχε την εντολή να πυρπολήσει τα σπίτια στο νότιο μέρος των Ανωγείων και του Μετοχίου, και έτσι καταστράφηκαν επιπλέον 50 σπίτια. Στο μέρος που είχε ανατεθεί στην 733 , αφέθηκαν μόνο 20 – 30 σπίτια για να χρησιμοποιηθούν ως καταφύγιο σε περίπτωση ανάγκης. Η εντολή για πυρπόληση των σπιτιών δεν δόθηκε από εμένα στις ομάδες της 733, γιατί ακριβώς σε εκείνο το σημείο ήταν απασχολημένη με τις ανατινάξεις η “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22” και υπήρχε κίνδυνος να γίνουν ανεξέλεγκτες εκρήξεις από σπίθες.” αναφέρει χαρακτηριστικά σε κάποιο σημείο της αναφοράς, ενώ σε άλλο τονίζεται ότι ο προβλεπόμενος χρόνος για την ολοκληρωτική ισοπέδωση θα ήταν 5 ημέρες, αλλά γνωρίζουμε ότι τελικά διήρκησε 22 ολόκληρες ημέρες.
Όπως αναφέρει ο δήμαρχος Ανωγείων:
“Μετά την δημοσίευση στην Άνωγη του σχεδίου για την επιχείρηση “ΒΡΟΝΤΗ” και μια μικρή μου περιήγηση στον διαδικτυακό ιστότοπο wwii.germandocsinrussia.org εντόπισα τα επισυναπτόμενα έγγραφα όπου αποτελούν την Αναφορά του Λοχαγού Χόχγκεζανγκ του ΙΙΙ./ Σύνταγμα πεζικού 733, στις 15 Αυγούστου 1944, για την επιχείρηση “ΒΡΟΝΤΗ” της 12-15.8.44. Αυτός ο ιστότοπος περιέχει ψηφιοποιημένα αρχειακά έγγραφα που είναι επίσημα έγγραφα διαφορετικών χωρών και αποθηκεύονται σε διαφορετικά αρχεία της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Παρουσιάζονται στον ιστότοπο αποκλειστικά για επιστημονικούς και ερευνητικούς σκοπούς. Οι επισκέπτες του ιστότοπου έχουν το δικαίωμα να εξοικειωθούν, να μελετήσουν και να χρησιμοποιήσουν έγγραφα μόνο για εκπαιδευτικούς ή επιστημονικούς σκοπούς. Με την αποδοχή αυτής της συμφωνίας, οι επισκέπτες του ιστότοπου αναλαμβάνουν την πλήρη ευθύνη για την παράνομη χρήση των υποβληθέντων εγγράφων σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της Ρωσικής Ομοσπονδίας. Αποτελεί όπως αναφέρει ο ιστότοπος ΡΩΣΟ-ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΣΧΕΔΙΟ ΓΙΑ ΤΗΝ ΨΗΦΙΟΠΟΙΗΣΗ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΕΓΓΡΑΦΩΝ ΣΤΑ ΑΡΧΕΙΑ ΤΗΣ ΡΩΣΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ. Αμέσως μετά το έστειλα Γιώργο Χριστόδουλου Σμπώκο, δικηγόρο ο οποίος και το μετάφρασε και όπως μου ανέφερε το μετέφρασε τιμής ένεκεν των κοινών μας προγόνων.”
ΔΕΙΤΕ ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΙ ΑΝΑΓΡΑΦΕΤΑΙ ΣΤΟ ΝΕΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΠΟΥ ΦΕΡΕΙ ΤΗΝ ΥΠΟΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ ΛΟΧΑΓΟΥ ΧΟΧΓΚΕΖΑΝΓΚ
-Μετάφραση από τη Γερμανική γλώσσα-
-σελίδα 1 από 3-
Συνημμένο έγγραφο Αρ. 9 στο ημερολόγιο πολέμου Αρ. 3 ΙΙΙ./ Σύνταγμα πεζικού 733
Λοχαγός Χόχγκεζάνγκ Τοπικό κατάλυμα , την 15. Αυγούστου 1944
ΙΙΙ./ Σύνταγμα πεζικού 733
Α ν α φ ο ρ ά
Για την επιχείρηση “ΒΡΟΝΤΗ” της 12-15.8.44
Τη νύχτα της 12.-13.8.44 επρόκειτο κατόπιν διαταγής της μεραρχίας να ξεκινήσει η επιχείρηση “Βροντή” και την 13.8. νωρίς το πρωί να αποκλεισθούν ερμητικά η περιφέρεια της τοποθεσίας Ανώγεια. Το σχέδιο εκτέλεσης καταστρώθηκε κατά τη διάρκεια μιας παύσης από τις επιχειρήσεις. Η προσέγγιση προς τα σημεία εκκίνησης έγινε με τρόπο, ώστε οι μεμονωμένες ομάδες να είναι ακριβώς στην ώρα τους στις προβλεπόμενες τοποθεσίες. Τα οχήματα μάχης βρισκόταν από τις 22.00 έως τις 24.00 η ώρα στον κεντρικό δρόμο Ρεθύμνου Ηρακλείου και συγκεκριμένα στο συνοικισμό 1 χιλιόμετρο ανατολικά πριν το χιλιόμετρο 44. Από αυτό το σημείο προσπάθησα να επικοινωνήσω μέσω ασυρμάτου με το σύνταγμα πεζικού ΙΙ./65 καθώς και με τις μεμονωμένες ομάδες. Οι με ασύρματο εξοπλισμένες ομάδες 3./ και 4./733 ενημέρωσαν ότι είχαν αφιχθεί στο σημείο εκκίνησης στις 20.00. Η 1. και η 2. ομάδα, καθώς και η επιχειρησιακή ομάδα, η “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22”, η μυστική αστυνομία αγρών Ρεθύμνου και η περιφερειακή διεύθυνση Ρεθύμνου κατέφθασαν την ίδια ώρα το σημείο εκκίνησης που τους είχε διαταχθεί. Εγώ, μη έχοντας καταφέρει να συνδεθώ με το σύνταγμα πεζικού μέσω ασυρμάτου, ζήτησα να συνδεθώ μέσω τηλεφώνου στην εναέρια γραμμή και ανέφερα ότι οι ομάδες κατέφθασαν στα σημεία εκκίνησης. Στις 22.00 η ώρα ξεκίνησαν την πεζοπορία οι ομάδες 1. και 2., η μυστική αστυνομία αγρών και η περιφερειακή διεύθυνση Ρεθύμνου για να προσεγγίσουν τα σημεία διακοπής της κυκλοφορίας. Τα οχήματα μάχης παρέμειναν έως τις 24.00 η ώρα και ξεκίνησαν μετά μαζί με την ομάδα “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22”, μετά τη μεταφόρτωση του ραδιοεξοπλισμού σε μουλάρια, που στο μεταξύ είχαν μεταφερθεί από την ομάδα 1:9 από τη Θεοδώρα.1 Τα φορτηγά κινήθηκαν επίσης από κοινού στον ως άνω συνοικισμό, έχοντας αφήσει στα νώτα τους ως φύλαξη, μαζί με τον οδηγό ακόμη 2 άτομα ανά ομάδα υπό την καθοδήγηση ενός λοχία της 10./733.
Από τις 3.00 η ώρα μέχρι τις 5.00 η ώρα της 13.8.44 στήθηκε η θέση μάχης στον οδικό πολυκόμβο2 500 μέτρα νοτίως του σημείου 572 και (σ.μ.: επιδιώχθηκε) σύνδεση μέσω ασυρμάτου επικοινωνίας με το σύνταγμα πεζικού 733 και τις μεμονωμένες ομάδες. Με το πεζικό δεν ήταν εφικτή η σύνδεση, εν αντιθέσει (σ.μ.: κατέστη εφικτή) με τις ομάδες 3. και 1. Οι ομάδες ανέφεραν ότι η περικύκλωση της τοποθεσίας Ανώγεια επετεύχθη στις 4.00 η ώρα και ότι έγινε επαφή μεταξύ τους. Με την ΙΙ./65 επίσης κατέστη εφικτή η σύνδεση. Η ΙΙ./65 ανέφερε στις 3.35 η ώρα: “Φθάσαμε στη θέση ετοιμότητας. Στις 4.30 η ώρα η ομάδα 1./ και 4./ ήρθαν σε επαφή με τον εχθρό στο ύψος της Κεφάλας. Στις 5.00 η ώρα, ο δακτύλιος γύρω από τα Ανώγεια είχε κλείσει. Στις 6.00 η ώρα επιτέθηκαν στα Ανώγεια και το Μετόχι οι ομάδες 1./ και 2/733 και μέρη της ΙΙ./65,
1 Σ.μ.: Ο συντάκτης δακτυλογράφησε το ρήμα «ξεκίνησε» στο διάκενο των γραμμών.
2 Κόμβος που συγκλίνουν 4 ή περισσότεροι οδοί.
έχοντας αφήσει στα νώτα τους μια ομάδα ως φύλαξη. Η θέση μάχης μετατοπίστηκε τώρα στο δίχαλο, 500 μέτρα βορειοανατολικώς των Ανωγείων και κατέφθασε στο σημείο αυτό στις 9.30. Εδώ γύρισε μπροστά μου και στο σημείο βολής η βαρεία πυροβολαρχία Η.Κ.Α.Α. 1021. – 2 χιλιόμετρα ανατολικά προς το σημείο 470 – επί του κεντρικού δρόμου προς τις Γωνιές. Καθώς μπορούσα από το σημείο βολής να παρακολουθώ, πως οι γυναίκες και τα παιδιά είχαν μεταφερθεί σε ένα σημείο στα Ανώγεια, μετάθεσα το σημείο βολής στα Ανώγεια – χωρίς πρωτύτερα να εγκαταστήσω τις ασύρματες συσκευές – . Μετέβην προσωπικά πρόσω, για να αντιληφθώ κατά πόσο έχει προχωρήσει η σύλληψη των ανδρών και η εκκένωση των γυναικών. Εδώ συνάντησα το λοχαγό της ΙΙ./65 και ζήτησα ενημέρωση σχετικά με τη θέση της ομάδας του και του έδωσα εντολή να επιτάξει όλα τα βοοειδή, τα τρόφιμα και τα χρηστικά αντικείμενα στο νότιο μέρος των Ανωγείων και του Μετοχίου. Στις ομάδες 1./2./ και 3./ διαμοιράστηκαν τα υπόλοιπα σημεία της τοποθεσίας με την εντολή να επιτάξουν όλα τα βοοειδή, τα τρόφιμα και τα χρηστικά αντικείμενα, μετά την εκκένωση των γυναικών εκεί.
Τα μέτρα εκκένωσης διήρκησαν μέχρι τις 12.00. οι συλληφθέντες 65 άνδρες παραδόθηκαν στη μυστική αστυνομία αγρών, οι γυναίκες μετα-
φέρθηκαν στις 12.30 με συνοδεία 50 ανδρών και ομάδων.
-σελίδα 2 από 3-
της 13./ υπό την καθοδήγηση του Υπολοχαγού Κέλερ αρχικά στη Θεοδώρα και στη συνέχεια, μετά από εντολή του ανώτατου επιθεωρητή της περιφερειακής διεύθυνσης του Ρεθύμνου Σμιτ, μεταφέρθηκαν υπό
την καθοδήγηση του Υπολοχαγού Λεμ στο Πέραμα. Ο Υπολοχαγός
Κέλερ είχε την εντολή να επικοινωνήσει με την περιφερειακή διεύθυνση του Ρεθύμνου αναφορικά με τις εκκενωθείσες (σ.μ.: γυναίκες) και
κατόπιν να μεταβεί ξανά στα Ανώγεια.
Ήταν από τις 13.8. 12.30 η ώρα – 15.08. 9.00 καθοδόν και επικοινώνησε κατά την προαναφερθείσα ώρα μαζί μου, αναφέροντας την εκπλήρωση της εντολής του. Η συλλογή των βοοειδών ξεκίνησε την 13.8 στις 14.00 η ώρα και διήρκησε, καθώς έπρεπε πρώτα να οδηγηθούν σε ελεύθερο χώρο των Ανωγείων και από εκεί να μεταφέρονται ξανά και ξανά, μέχρι το βράδυ, με αποτέλεσμα να μην καταστεί δυνατό να επιταχθούν τα τρόφιμα και τα χρηστικά αντικείμενα. Μετά από την ενημέρωση 2 του συντάγματος πεζικού, σχετικά με αντάρτικες ομάδες που βρίσκονταν μεταξύ Ανωγείων και Γωνιών με σκοπό να επιτεθούν, διέταξα στις 17.00 την κύκλωση των υψωμάτων περιμετρικά των Ανωγείων με ομάδες φύλαξης κατά τη διάρκεια της νύχτας. Τα μέρη της δύναμης που δεν τους ανατέθηκε η φύλαξη, έλαβαν χώρο διανυκτέρευσης. Για την 14.8 προβλεπόταν η επίταξη τροφίμων και χρηστικών αντικειμένων. Για το σκοπό αυτό, μια ομάδα της ΙΙ./65 διατάχθηκε να μαζέψει τα βοοειδή που είχαν διαφύγει και να τα φέρει στα Σίσσαρχα. Τα μέρη της ομάδας (σ.μ.: δυσανάγνωστη λέξη) 733 που δεν είχαν εντολή φύλαξης στα υψώματα γύρω από τα Ανώγεια, διατάχθηκαν να μεταφέρουν τα τρόφιμα στα Σίσσαρχα. To πήγαινε-έλα διήρκησε 4 ώρες.
Το πρωί έγινε μια μεταφορά με περίπου 40 μουλάρια, που ήταν φορτωμένα με κουβέρτες και τρόφιμα. Διέταξα τον ανώτατο επιθεωρητής Σμιτ να πορευτεί με την ομάδα στα Σίσσαρχα και εκεί να επικοινωνήσει με το λοχαγό για να οργανώσει τη διακομιδή στο Ηράκλειο και να καταγράψει τα συλλεχθέντα. Για το τμήμα της ομάδας ΙΙ./65 έλαβε ο λοχαγός την εντολή από εμένα, να αναλάβει αυτόνομα την επίταξη και τη μεταφορά των τροφίμων και των χρηστικών αντικειμένων.
Το πρωί της 14.8 κατά τις 9.30 ανάθεσα σε μια ομάδα της ΙΙ./65 καθήκοντα ανιχνευτικής ομάδας –
εξαιτίας της αναφοράς – ότι στα ανατολικά προς τα Ανώγεια έχουν σταθεί 1000 – 1500 αντάρτες
– στη γραμμή Αγ. Παρασκευή, 772, Κεφάλα, 892, 890, Μετόχι. Η εντολή τους ήταν: Διαλεύκανση και παρακολούθηση της περιοχής στα μετόπισθεν αναφορικά με την προσέγγιση των ανταρτών.
Το μεσημέρι στις 14.00 συνεχίσθηκε η μεταφορά τροφίμων και χρηστικών αντικειμένων.
Ο αρχηγός της “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22”, λοχαγός Τερστέγκεν, έλαβε για την 14.8 την εντολή να κοινοποιήσει τις … (σ.μ.: δυσανάγνωστη λέξη) που επρόκειτο να εξορυχθούν. Εκτός από σπηλαιώδη κελάρια κάτω από 3 σπίτια δεν βρέθηκαν άλλες σπηλιές. Τα κελάρια ανατινάχθηκαν. Γύρω στις 14.00 η ώρα επετράπη η δοκιμαστική ανατίναξη περαιτέρω σπιτιών. Στις 15.00 η ώρα έδωσα το παράγγελμα “Επιταχύνετε την εκτέλεση της επιχείρησης, Επιστροφή το αργότερο αύριο το πρωί, Διακοπή της ανατίναξης, Για ολόκληρο το νησί επίπεδο συναγερμού Ι” (σ.μ. υπάρχει χειρόγραφη διόρθωση στο λατινικό 1). Κατόπιν τούτου έδωσα σχετική εντολή σε όλες τις υποκείμενες στη διεύθυνσή μου ομάδες, κοινοποίησα τη διαμορφωθείσα κατάσταση και έδωσα οδηγίες για τις ομάδες φύλαξης της νύχτας. Ο λοχαγός που βρισκόταν στο ύπαιθρο με ενημέρωσε ότι είχε την οδηγία από τη μεραρχία του, την επόμενη μέρα να απομακρυνθούν, αφήνοντας όμως 2 ομάδες για μια ειδική επιχείρηση της 22. Διαίρεσης Πεζικού. Και συγκεκριμένα, μία ομάδα στα Σίσσαρχα και μία ομάδα στο Μετόχι. Περεταίρω με ενημέρωσε ότι τη νύχτα της 14.-15.8 ξεκίνησαν ακόμη 2 επιπλέον ομάδες με κατεύθυνση τα Ανώγεια για να αναλάβουν υποστηρικτικά την οργάνωση του χώρου προμηθειών της ειδικής επιχείρησης. Ο αρχηγός της βαρείας πυροβολαρχίας της Η.Κ.ΑΑ. 1021 με ενημέρωσε, ότι κατόπιν εντολής της μεραρχίας του, θα υπόκειτο από τούδε στις εντολές της ειδικής επιχείρησης. Για τον βομβαρδισμό των Ανωγείων έμενε στη διάθεσή μου μόνο πρόσβαση στην 1η πυροβολαρχία 22.
Επί εδάφους του ως άνω παραγγέλματος, διέταξα να δοθεί εντολή για διακοπή των ανατινάξεων, μεταφορά των τροφίμων, καθώς επίσης και φύλαξη κατά τη διάρκεια της νύχτας.
Μετά τη λήψη του παραγγέλματος, ότι κατά τη διάρκεια της νύχτας, τα Ανώγεια επρόκειτο να ανατιναχθούν, ήταν ήδη σκοτεινά, διέταξα αρχικά τη συνέχιση των ανατινάξεων
-σελ. 3 από 3-
μέσα στη νύχτα, που όμως λίγο αργότερα για λόγους ασφαλείας ανέστειλα και διέταξα εκ νέου τις ανατινάξεις στις 5.00 η ώρα.
Ο βομβαρδισμός της τοποθεσίας από το πυροβολικό είχε προβλεφθεί για την 15.8. Καθώς, κατά την παραλαβή της εντολής “Επιταχύνετε την εκτέλεση της επιχείρησης”, υπήρχαν ακόμη μερικά τμήματα ομάδων στην περιοχή, τα εκρηκτικά υλικά φυλάσσονταν στην περιοχή και η απομάκρυνση από την περιοχή έπρεπε να γίνει το αργότερο μέχρι το σούρουπο, διέταξα το βομβαρδισμό από το πυροβολικό, (σ.μ. σβήσιμο του δακτυλογράφου με τρία “x”) για να διαφυλάξω την ασφάλεια της γύρω από τα Ανώγεια αλυσίδας φρούρησης, γιατί το πυροβολικό δεν είχε κτυπήσει καμία βάση βολής.
Στις 15.8 και ώρα 4.00 απομακρύνθηκαν από την τοποθεσία όλα τα τμήματα των ομάδων, καθορίστηκε μια ζώνη ασφαλείας για τις εργασίες των πρωτοπόρων θωρακισμένων και ξεκίνησαν οι βομβαρδισμοί στις 5.00 κατά τους οποίους αναλώθηκαν όλα τα εκρηκτικά υλικά. Ωστόσο, τα εκρηκτικά υλικά δεν έφθασαν για το βομβαρδισμό όλων των σπιτιών. Ανατινάχθηκαν περίπου 150 – 200 σπίτια από την “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22” ή καταστράφηκαν με φωτιά. Ο λοχαγός στο ύπαιθρο είχε την εντολή να πυρπολήσει τα σπίτια στο νότιο μέρος των Ανωγείων και του Μετοχίου, και έτσι καταστράφηκαν επιπλέον 50 σπίτια. Στο μέρος που είχε ανατεθεί στην 733 , αφέθηκαν μόνο 20 – 30 σπίτια για να χρησιμοποιηθούν ως καταφύγιο σε περίπτωση ανάγκης. Η εντολή για πυρπόληση των σπιτιών δεν δόθηκε από εμένα στις ομάδες της 733, γιατί ακριβώς σε εκείνο το σημείο ήταν απασχολημένη με τις ανατινάξεις η “1./ Πρωτοπόρα Θωρακισμένα 22” και υπήρχε κίνδυνος να γίνουν ανεξέλεγκτες εκρήξεις από σπίθες.
Τα τρόφιμα και τα χρηστικά υλικά που υπήρχαν ακόμη μέσα στα σπίτια καταστράφηκαν από τη φωτιά, αν και έμεινε ένα μέρος τροφίμων άθικτο, το οποίο λόγω του βραχέος του χρόνου δεν μπόρεσε να καταστραφεί.
Για την εκτέλεση της ολοκληρωτικής καταστροφής της τοποθεσίας των Ανωγείων και την επίταξη των τροφίμων και των χρηστικών αντικειμένων θα απαιτείτο ελάχιστος χρόνος 5 ημερών. Ο διαθέσιμος χρόνος ήταν βραχύς και η μεταφορά λόγω της έλλειψης μεταφορικών ζώων δύσκολη. Δεν έλαβα γνώση των βοοειδών, των τροφίμων και των χρηστικών υλικών που μετέφερε ο ανώτατος επιθεωρητής Σμιτ, διότι είχε απομακρυνθεί μαζί με το λοχαγό στο ύπαιθρο.
Στις 6.30 η ώρα ξεκίνησε η οπισθοπορεία από τη ζώνη ασφαλείας προς τη Θεοδώρα. Με μουλάρια μεταφέρθηκαν από τις ομάδες χρηστικά υλικά και τρόφιμα στη Θεοδώρα, τα οποία βρίσκονται στην κατοχή των ομάδων. Δεν μπορώ να αναφέρω τις ποσότητες καθώς δεν έχω ενημέρωση από τις ομάδες. Η 1./733 η οποία επέστρεψε μέσω του Γαράζου είχε την εντολή να επικοινωνήσει με την 1η πυροβολαρχία για να (σ.μ.: της υποδείξει να) ακολουθήσει την ίδια οπισθοπορεία.
Οι ομάδες κατέφθασαν με τα πρώτα τμήματα και τα μουλάρια στις 9.30 η ώρα στη Θεοδώρα. Η αναχώρηση της συνολικής δύναμης έλαβε χώρα στις 12.30 η ώρα. Η άφιξη των μεμονωμένων ομάδων στους χώρους διαμονής τους έλαβε χώρα στις 17.00 η ώρα.
Για την ακρίβεια
(υπογραφή δυσανάγνωστη) (χειρόγραφη υπογραφή) Χόχγκεζάνγκ
(Σφραγίδα) Υπολοχαγός κατ’ εντολή
-τέλος μετάφρασης-
Το παρόν είναι πιστή μετάφραση από αντίγραφο εγγράφου στη Γερμανική γλώσσα όπως μου επιδείχθηκε. Βεβαιώνω ότι έχω επαρκή γνώση της γλώσσας από και προς την οποία μεταφράζω κατ’ άρθρο 36 Ν. 4194/2013 (Κώδικας περί Δικηγόρων). Η παρούσα μετάφραση είναι μια παροχή χωρίς αντάλλαγμα προς το Δήμο Ανωγείων, για την οποία δεν καταρτίστηκε έγγραφο.
Ηράκλειο 01/02/2021 O δικηγόρος που μετάφρασε Γιώργος Χριστοδούλου Σμπώκος
ΕΔΩ ΤΟ ΠΕΡΣΙΝΟ ΕΓΓΡΑΦΟ ΠΟΥ ΕΦΕΡΕ ΣΤΗ ΔΗΜΟΣΙΟΤΗΤΑ Η ΑΝΩΓΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ “ΒΡΟΝΤΗ”
13 Αυγούστου 1944. Ώρα 6 το πρωί, και οι Γερμανοί με μια κυκλωτική κίνηση ξεκινούν την επιχείρηση “Βροντή” για την ισοπέδωση των Ανωγείων. “Η τοποθεσία Ανώγεια περικυκλώνεται από 4 πλευρές σε ομόκεντρη επίθεση και έως ότου ολοκληρωθεί η δράση περιφρουρείται εξωτερικά από τον εχθρό επαρκώς…” αναφέρει σε μια αποστροφή του, το έγγραφο τριών σελίδων του γερμανικού συντάγματος πεζικού 733 που βρέθηκε σε γερμανικό ημερολόγιο και παραδόθηκε από τον ιστορικό ερευνητή Βύρωνα Τεζαψίδη στον π.Αντιδήμαρχο Βασίλη Σμπώκο και κατ’επέκτασιν σε όλους τους Ανωγειανούς.
76 χρόνια μετά η ΑΝΩΓΗ φέρνει για πρώτη φορά στη δημοσιότητα το μοναδικό αυτό ντοκουμέντο, που μόνο συγκίνηση μπορεί να προκαλέσει στους Ανωγειανούς όπου γης. Αναλύει όλο το επιχειρησιακό σχέδιο της επιχείρησης “Βροντή” τις μονάδες του γερμανικού στρατού που πήραν μέρος καθώς και τα οχήματα, τα όπλα και το σχέδιο που ακολουθήθηκε ώστε απερίσπαστοι οι Ναζί να καταστρέφουν το χωριό επί σχεδόν 22 ημέρες (σ.σ το Ολοκαύτωμα ολοκληρώθηκε αρχές Σεπτεμβρίου 1944). Παράλληλα αναφέρονται όλα τα σχέδια των Ναζί που οδήγησαν στην προσφυγιά περισσότερα από 2.000 γυναικόπαιδα, καθώς και τις αρπαγές των ζώων και κάθε πολύτιμου αντικειμένου κάθε σπιτιού, πριν το ανατινάξουν.Ληστείες, καταστροφές και δολοφονίες γερόντων και ανάπηρων κάτω από τα ερείπια των σπιτιών τους, ήταν μερικά από τα έργα των βαρβάρων κατακτητών.
Η “Βροντή” συντάραξε τα θεμέλια των Ανωγείων, δεν άφησε πέτρα πάνω στην πέτρα, αλλά δεν έκαμψε το φρόνημα των αδούλωτων κατοίκων του, που συνέχισαν τους αγώνες μέχρι την απελευθέρωση από τους Ναζί, αλλά και στη συνέχεια στην πλήρη ανοικοδόμηση του χωριού, στο οποίο με περηφάνια πατάμε οι νεότερες γενιές.
Διαβάστε σε μετάφραση από τα Γερμανικά τις 3 σελίδες του Γερμανικού ημερολογίου και του 733 συντάγματος πεζικού για την επιχείρηση “Βροντή” που σήμανε την έναρξη για το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων και την ολοκληρωτική ισοπέδωση του χωριού μας στις 13 Αυγούστου 1944.
Μετάφραση από την Γερμανική γλώσσα από τον δικηγόρο Γεώργιο Χριστόδουλου Σμπώκο.
Σε 14 λέξεις υπάρχει αστερίσκος (*) με την υποσημείωση να γίνεται στο τέλος του κειμένου.
ΑΝΑΛΥΤΙΚΑ ΤΟ ΚΕΙΜΕΝΟ 3 ΣΕΛΙΔΩΝ ΑΠΟ ΤΟ ΓΕΡΜΑΝΙΚΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ ΤΟΥ 733 ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΟΣ ΠΕΖΙΚΟΥ:
ΙΙΙ./Σύνταγμα πεζικού* (σημείωση 1) 733
Τοπικό κατάλυμα*(σημείωση 2) την 12.8.1944
Συνημμένο έγγραφο Αρ.8 στο ημερολόγιο πολέμου Αρ.3 ΙΙΙ,/Σύνταγμα πεζικού 733
Εντολή προς το τάγμα για την επιχείρηση
“ΒΡΟΝΤΗ”
1)ΕΠΙΚΕΦΑΛΗΣ
Λοχαγός*(σημείωση 3) Χόχγκεζάνγκ
2)ΣΤΟΧΟΣ
Η τοποθεσία Ανώγεια είναι κομμουνιστικό κέντρο συμμοριτών από το οποίο αποδεδειγμένα συντονίζονται αντάρτικες κινήσεις*(σημείωση 4) και επιδρομές στο υποτμήμα του Ρεθύμνου. Η τελευταία επιδρομή έγινε σε μια ομάδα χωροφυλακής της οποίας πυροβολήθηκαν 9 άνδρες.
Στο πλαίσιο επιβολής τιμωρητικών μέτρων, θα καταστραφεί η τοποθεσία Ανώγεια και οι γύρω αγροικίες.Όλοι οι άρρενες κάτοικοι πρέπει να συλληφθούν και να παραδοθούν στη μυστική αστυνομία αγρών*(σημείωση 5). Στην επιχείρηση εμπλέκονται η μυστική αστυνομία αγρών*(σημείωση 6) και η χωροφυλακή. Οι γυναίκες και τα παιδιά θα εκκενωθούν και θα μεταφερθούν από τις περιφερειακές διευθύνσεις του Ρεθύμνου και του Ηρακλείου. Όλα τα βοοειδή, που ανήκουν στην τοποθεσία Ανώγεια και το σύνολο των αποθεμάτων θα επιταχθούν και θα συγκεντρωθούν μεταξύ των Ανωγείων και των Σισσάρχων. Από εκεί θα μεταφερθούν στις Γωνιές.
3)ΣΤΡΑΤΕΥΜΑ:
Στην επιχείρηση λαμβάνουν μέρος:
4 ομάδες του συντάγματος πεζικού 733, επιπλέον ΙΙ.
σύνταγμα πεζικού 65
11η πυροβολαρχία*(σημείωση 7) 22.Διαίρεση πεζικού*(σημείωση 8)
1 βαρειά πυροβολαρχία ΗΚΑ (χειρογράφως) Α 1021
1/.πρωτοπόρο θωρακισμένο*(σημείωση 9) 22
Τμήματα της μυστικής αστυνομίας αγρών και της χωροφυλακής.
25 μηχανικοί στρατού, αξιωματικός των μηχανικών-Επιτελείο
Βόρεια δύναμη κρούσης
a)1η ομάδα 14/733 50 άνδρες Επικεφαλής:Υπολοχαγός Μπρομπαχ
Ομάδα επιχείρησης 25 άνδρες Επιπλέον:Υπολοχαγός Λεμ
b)2η ομάδα 13/733 40 άνδρες Επικεφαλής:Υπολοχαγός Μπέτχερ
Ομάδα επιχείρησης 10 άνδρες Επιπλέον: Υπολοχαγός Κέλερ,13.
Ομάδα
10/733 25 άνδρες
Δυτική δύναμη κρούσης
c)3η ομάδα 10./733 25 άνδρες Επικεφαλής:Υπολοχαγός Ρούμελ
12./733 50 άνδρες
d)4η ομάδα 8./733 50 άνδρες Επικεφαλής:Λοχαγός Βίνκλερ
5./733 13 άνδρες
6./733 12 άνδρες Επιπλέον:Υπολοχαγός Πίχελ
Ανατολική δύναμη κρούσης ΙΙ./Σύνταγμα πεζικού 65
4) ΕΚΤΕΛΕΣΗ:
- a) Η τοποθεσία Ανώγεια περικυκλώνεται από 4 πλευρές σε ομόκεντρη επίθεση και έως ότου ολοκληρωθεί η δράση περιφρουρείται εξωτερικά από τον εχθρό επαρκώς. Η 1η, η 2η και η 3η ομάδα και τα επιπλέον μέρη τους βρίσκονται στις 16.00 η ώρα μπροστά στο δίχαλο της Γεωργιούπολης και καταφθάνουν με μια ενδιάμεση σύντομη στάση στην Επισκοπή (επιβιβάζεται ο γιατρός) στις 18.15 στο Ρέθυμνο. Εκεί ενώνονται με την 4η ομάδα. Στις 18.30 συνεχίζεται η πορεία των συστοιχιών προς τους χώρους παράταξης, βλέπε σχέδιο-στάσης.
- b) Το ΙΙ./σύνταγμα πεζικού 65 προελαύνει εγκαίρως προκειμένου σύμφωνα με το σχέδιο στάσης να καταφτάσει στην γραμμή περιφρούρησης έως την 13.08.44 στις 05.00 η ώρα.
c)Το πυροβολικό προωθείται στη θέση του σύμφωνα με τις οδηγίες του επικεφαλής του πυροβολικού προκειμένου να μπορεί να επιχειρήσει στις 13.08.44 στις 05.00 η ώρα στα Ανώγεια.
- d) Η 1η πυροβολαρχία 22. καταφθάνει έως τις 20.00 η ώρα στη Θεοδώρα.Εκεί αναφέρεται στο λοχαγό Χόχγκεζάνγκ
e)Χτύπημα στα Ανώγεια.
Την 13.08.44 στις 06.00 η ώρα επιτίθενται στα περίχωρα των Ανωγείων,
συμπεριλαμβανομένου του Μετοχιού, αφήνοντας περιφρούρηση στα μετόπισθεν:
25 άνδρες 3.Ομάδα από νοτιοδυτικά
50 άνδρες 1.Ομάδα από Βόρεια
40 άνδρες 2.Ομάδα από Βόρεια
60 άνδρες. ΙΙ./σύνταγμα πεζικού από ανατολικά και νοτιοανατολικά, σύμφωνα με το σχέδιο στάσης, μέχρι τα περίχωρα των Ανωγείων συμπεριλαμβανομένου του Μετοχίου.
Ο δακτύλιος γύρω από τα Ανώγεια και το Μετόχι πρέπει μέχρι τις 08.00 να έχει κλείσει.
Πρέπει να δημιουργηθεί σύνδεση μεταξύ των ομάδων.
Στις 08.30 η ώρα ξεκινά η αιχμαλωσία όλων των ανδρών από τη χωροφυλακή και τη μυστική αστυνομία αγρών.
f)Ο χρόνος εκκένωσης και μεταφοράς καθορίζεται επί τόπου με τον εντεταλμένο της στρατιωτικής διοίκησης.
g)Η καταστροφή της τοποθεσίας και (σ.μ: η σχετική) απόφαση εντέλλονται εγκαίρως από το πυροβολικό.
5.ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑΚΕΣ ΣΥΝΔΕΣΕΙΣ:
1 συσκευή 30 Watt και 2 g-συσκευές για το επιχειρησιακό επιτελείο (ειδήσεις(*σημείωση 10) 133 και σύνταγμα πεζικού 733)
1 ασύρματη συσκευή 3η ομάδα (ΙΙΙ./733)
1 ασύρματη συσκευή 4η ομάδα (ΙΙΙ./733)
Επικεφαλής επικοινωνίας λοχίας Ταμ, επιχειρησιακή ομάδα συντάγματος πεζικού 733
Οι συσκευές επικοινωνίας του πυροβολικού διατίθενται (σ.μ:όπως προβλέπουν οι δημοσιευμένες οδηγίες*(σημείωση 11)
6.ΤΡΟΠΟΣ ΑΝΑΦΟΡΑΣ
a)Επικοινωνία Βλέπε σχέδιο επικοινωνίας
b)Στις 13.8.44 05.00 η ώρα 1η αναφορά για ανάληψη θέσης ετοιμότητας.
Οι λοιπές αναφορές γίνονται σύμφωνα με το σχέδιο επικοινωνίας.
- c) Η γραμμή επίθεσης είναι η γραμμή πλέγματος 30. Το σημείο μηδέν είναι το σημείο διασταύρωσης της γραμμής πλέγματος 30 με τη γραμμή πλέγματος 96.
Οι αναφορές γίνονται εκ δεξιών και με μέγιστες τιμές σε χιλιοστά.
7)ΦΩΤΕΙΝΕΣ ΣΗΜΑΝΣΕΙΣ
λευκό = είμαστε εδώ
κόκκινο =επαφή με τον εχθρό
επαναλαμβανόμενο κόκκινο =είμαστε σε κίνδυνο
πράσινο =πρόωθηση πυροβολικού
8)ΤΡΟΦΟΔΟΣΙΑ
5 ημέρες επαρκή ροφήματα.
9)ΠΥΡΟΜΑΧΙΚΑ
ανά πολυβόλο*(σημείωση 12) 600 φυσίγγια για τις ομάδες.
ανά πολυβόλο 900 φυσίγγια απόθεμα υπόλοιπο στο φορτηγό.
10)ΓΙΑΤΡΟΣ
Για την επιχειρησιακή ομάδα:
Βοηθός επιμελητή ιατρός Χάκε, 9 Ομάδα, επιβιβάζεται 16.45 η ώρα στην Επισκοπή.
11)ΘΕΣΗ ΜΑΧΗΣ ΤΟΥ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΙΑΚΟΥ ΕΠΙΤΕΛΕΙΟΥ
Χώνος, αργότερα δίχαλο οδού 500 μ με βορειοανατολική κατεύθυνση προς τα Ανώγεια.
12)ΦΟΡΤΗΓΑ
Τα φορτηγά μετά την εκφόρτωση επιστρέφουν και συγκεντρώνονται στο 44ο χλμ Νότια της Θεοδώρας. Σε κάθε φορτηγό εκτός του οδηγού και του συνοδηγού (σ.μ θα επιβαίνουν) 2 άνδρες για περιφρούρηση.
Ο επικεφαλής, 1 λοχίας της 4. ομάδας χτίζει ολόπλευρη άμυνα.
13)ΟΠΙΣΘΟΠΟΡΕΙΑ
Το χρονικό σημείο της ολοκλήρωσης της επιχείρησης διατάσσεται.
Η βόρεια δύναμη κρούσης (σ.μ οπισθοπορεί) από το δρόμο που προέλασε, η δυτική δύναμη κρούσης (σ.μ οπισθοπορεί)σε γενικές γραμμές μέσα από τη Λιβάδα – Ασσιροτή προς το 44ο χλμ νότια της Θεοδώρας, η ανατολική δύναμη κρούσης καθορίζει το δρόμο προέλασης αυτόνομα.
Για την ακρίβεια του αντιγράφου*(σημείωση 13)
(υπογραφή δυσανάγνωστη)
Υπολοχαγός και υπασπιστής τάγματος
υπογράφων*(σημείωση 14)
Χοχγκεζάνγκ
Το παρόν είναι πιστή μετάφραση από αντίγραφο εγγράφου στη Γερμανική γλώσσα όπως μου επιδείχθηκε. Βεβαιώνω ότι έχω επαρκή γνώση της γλώσσας από και προς την οποία μεταφράζω κατ’άρθρο 36 Ν.4194/2013 (Κώδικας περί Δικηγόρων). Η παρούσα μετάφραση είναι μια παροχή χωρίς αντάλλαγμα προς τον Δήμο Ανωγείων, για την οποία δεν καταρτίστηκε έγγραφο.
Ηράκλειο 25/05/2020
Ο δικηγόρος που μετέφρασε
Γιώργος Χριστόδουλου Σμπώκος
-Οι 14 σημειώσεις του μεταφραστή.
*Σημείωση 1: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο: Gren.Regt. Ερμηνεία μεταφραστή:Grenadier Regiment.
*Σημείωση 2: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο: O.U. Ερμηνεία μεταφραστή: Ortsunterkunft.
*Σημείωση 3: Στρατιωτικός βαθμός στο πρωτότυπο κείμενο:Hauptmann
*Σημείωση 4: Στο πρωτότυπο κείμενο: Bandenbewegungen (άτακτος στρατός, αντάρτικο).
*Σημείωση 5: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο: G.F.P. Ερμηνεία μεταφραστή: Geheime Feldpolizei
*Σημείωση 6: Σ.μ:Η μυστική αστυνομία αγρών (GFP,Geheime Feldpolizei) φέρεται να αντιστοιχεί στην μυστική αστυνομία πόλεων (GeStaPo,Geheime Stadtspolizei) με αρμοδιότητα εκτός πόλεως.
*Σημείωση 7:Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο:Battr. Ερμηνεία μεταφραστή Batterie.
*Σημείωση 8:Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο:I.D.Ερμηνεία μεταφραστή:Infanteriedivision.
*Σημείωση 9: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο:Pi. Ερμηνεία μεταφραστή: Pionier
*Σημείωση 10:Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο:Ν.Α :Ερμηνεία μεταφραστή: Nachrichten.
*Σημείωση 11: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο: V.B. Ερμηνεία μεταφραστή: Verordnungsblatt.
*Σημείωση 12:Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο:M.G. Ερμηνεία μεταφραστή: Maschinengewehr.
Σημείωση 13: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο:F.d.R.d.A.:Ερμηνεία μεταφραστή: Fur die Richtigkeit der Abschrift.
Σημείωση 14: Ακρωνύμιο στο πρωτότυπο κείμενο: gez. Ερμηνεία μεταφραστή:gezeichnet.
Δημοσιεύθηκε σε: Τελευταία Νέα