Ντοκουμέντο: Ο γερμανικός χάρτης της επιχείρησης “Βροντή”

Συνέντευξη στο Γιώργη Μπαγκέρη

Μια ανάρτηση ενός χάρτη στο διαδίκτυο από έναν Θεσσαλονικιό ιστορικό ερευνητή σε σελίδα ιστορικού περιεχομένου και  η προτροπή του κρητικού δημοσιογράφου   Γιώργου Λαμπράκη προς τον πρώην Αντιδήμαρχο Ανωγείων και νυν δημοτικό σύμβουλο Βασίλη Σμπώκου να την δει, φέρνουν στο φως 76 χρόνια μετά την επιχείρηση “Βροντή” του 733 γερμανικού στρατιωτικού συντάγματος και την πορεία τους προς τα Ανώγεια για το Ολοκαύτωμα του χωριού μας στις 13 Αυγούστου του 1944! Ένας χάρτης και τρεις σελίδες από το στρατιωτικό ημερολόγιο των Γερμανών, ένα πραγματικά ιστορικό και συγκλονιστικό ντοκουμέντο για όλους τους Ανωγειανούς όπου γης.

Ο Βασίλης Σμπώκος αναλογιζόμενος από την πρώτη στιγμή τη σημασία της ανάρτησης του ιστορικού ερευνητή  Βύρωνα Τ. (σ.σ για προσωπικούς του λόγους δεν θα γνωστοποιήσουμε το επίθετο του, μέχρι την πλήρη δημοσιοποίηση των ιστορικών στοιχείων), επικοινώνησε τηλεφωνικά μαζί του. Του ζήτησε όλα αυτά τα στοιχεία να μην δουν το φως της δημοσιότητας σε μια ιστοσελίδα, αλλά στο κορυφαίο θεσμικό όργανο των Ανωγείων, το δημοτικό τους συμβούλιο, με τον ερευνητή  να δέχεται την πρόταση και να εξουσιοδοτεί τον πρώην Αντιδήμαρχο Ανωγείων να το κάνει στο πρώτο συμβούλιο που θα γίνει μετά την εποχή του κορονοΪού.

Είναι η πρώτη φορά που μαθαίνουμε την κωδική ονομασία της επιχείρησης του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων( Donnersclag) και η δεύτερη φορά που από γερμανικά χέρια θα δούμε στοιχεία που οδήγησαν στην  καταστροφή του χωριού και της λεηλασίας των σπιτιών μαζί με εκτελέσεις που έγιναν. Η πρώτη είναι φυσικά η απόφαση της διαταγής της  ισοπέδωσης και τα πέντε “επειδή” των Γερμανών που οδήγησαν στο Ολοκαύτωμα.

Η ΑΝΩΓΗ συνομίλησε με τον Βασίλη Σμπώκο που θα φέρει σε επόμενο δημοτικό συμβούλιο τα στοιχεία, με τον ίδιο να τονίζει ότι αυτά μπορούν να αποτελέσουν ισχυρό επιχείρημα για συνέχιση του αγώνα για τις γερμανικές αποζημιώσεις, ενώ τονίζει ότι συγκλονίστηκε και ο ίδιος μόνο στο άκουσμα της κωδικής ονομασίας “Βροντή”, μια αναφορά που δείχνει και τη σημασία που έδειξαν οι Γερμανοί στην όλη επιχείρηση. Παράλληλα τόνισε ότι προσκάλεσε προσωπικά τον ερευνητή στα Ανώγεια στις 13 Αυγούστου επέτειο του Ολοκαυτώματος ώστε και το χωριό μας να τον τιμήσει για τη μεγάλη ιστορική του έρευνα που έφερε στο φως τα αρχεία αυτά, που ανακάλυψε ο ίδιος και τα έφερε από τη Ρωσία!

ΟΛΟΚΛΗΡΗ Η ΣΥΝΟΜΙΛΙΑ ΜΑΣ ΜΕ ΤΟΝ ΒΑΣΙΛΗ ΣΜΠΩΚΟ

Ο ΧΑΡΤΗΣ ΤΗΣ ΓΕΡΜΑΝΙΚΗΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗΣ

Ο συγκεκριμένος χάρτης αναρτήθηκε στο διαδίκτυο σε μια σελίδα ιστορικού περιεχομένου από τον  καθηγητή τον Βύρων Τ. που για λόγους και επιθυμία του ίδιου  δεν θα αναφέρω το επίθετο του σε αυτή τη φάση. Για την ανάρτηση του αυτή που αφορούσε τα Ανώγεια με ενημέρωσε ο προσωπικός μου φίλος ο Γιώργος Λαμπράκης, γνωστός δημοσιογράφος της Κρήτης που ασχολείται πολύ και αυτός αρκετά με την ιστορική έρευνα. Είδα την ανάρτηση και θέλησα να επικοινωνήσω αμέσως με τον κύριο Βύρωνα.

Τα στοιχεία είναι από το στρατιωτικό ημερολόγιο του 733 Συντάγματος των Γερμανών που αυτό έφερε εις πέρας την επιχείρηση του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων τον Αύγουστο του 1944. Υπάρχει ο χάρτης που παρουσιάζει από που κινήθηκαν οι δυνάμεις των Γερμανών και κύκλωσαν το χωριό και αυτά αναφέρονται όλα και στο κείμενο τριών σελίδων που συνοδεύουν τον χάρτη. Υπάρχει και η  κωδική ονομασία της όλης επιχείρησης που λεγόταν Donnerschlag (δηλαδή επιχείρηση “Βροντή”)

Η ΤΗΛΕΦΩΝΙΚΗ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΙΟ ΚΑΘΗΓΗΤΗ

Μίλησα μαζί με τον κύριο Βύρωνα τηλεφωνικά. Του ζήτησα αυτά τα στοιχεία να μην δημοσιοποιηθούν αλλά όταν είναι έτοιμα και μεταφρασμένα από τα Γερμανικά να τα φέρουμε για πρώτη φορά στο φως στο ανώτατο όργανο των Ανωγείων, το δημοτικό συμβούλιο. Το δέχτηκε με χαρά όταν του είπα ότι είμαι από τα Ανώγεια νυν δημοτικός σύμβουλος  και πρώην Αντιδήμαρχος. Μου είπε μάλιστα ότι αν είχαμε μιλήσει και νωρίτερα τότε δεν θα έβγαζε στη δημοσιότητα ούτε αυτό τον χάρτη. Θεωρώ ότι είναι ένα σπουδαίο ιστορικό ντοκουμέντο που μας αφορά όλους τους Ανωγειανούς και ότι πέραν της σημασίας και της συγκίνησης που μας προκαλεί θα αποτελέσει και το σημαντικότερο ίσως εργαλείο για περαιτέρω αγώνα στις διεκδικήσεις των Γερμανικών αποζημιώσεων.

Η ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΗ “ΒΡΟΝΤΗ”

Προσωπικά συγκλονίστηκα όταν έμαθα ότι ο κωδικός ονομασίας της επιχείρησης ήταν η λέξη Donnersclag “Βροντή”. Δείχνει και τη μεγάλη σημασία που έδειχναν οι Γερμανοί στην επιχείρηση του Ολοκαυτώματος του χωριού μας. Το ονόμασαν έτσι για να δείξουν ότι όλο αυτό είναι κάτι που “βροντά” που θα κάνει θόρυβο και θα ταρακουνήσει τους Κρήτες το άκουσμα του. Ήρθαν εκδικητικά οι Γερμανοί στο χωριό για αντίποινα, κάτι που τόνισαν στην  απόφαση του φρούραρχου Μίλερ για την ισοπέδωση των Ανωγείων όπου αναφέρονται τα  πέντε “επειδή” του Ολοκαυτώματος, τις αιτίες δηλαδή που τους οδήγησαν στην επιχείρηση, και με τη “Βροντή” θα ταρακουνούσαν το ηθικό και την ψυχολογία των Ελλήνων, για αυτό την ονόμασαν με τόσο σημειολογική αναφορά.

Είναι η πρώτη φορά που μαθαίνουμε την κωδική ονομασία που έδωσαν οι Γερμανοί. Τόσες έρευνες έχουν γίνει στο παρελθόν, αλλά αυτό πρώτη φορά βγαίνει στο φως.

Η ΠΟΡΕΙΑ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΩΝ ΟΠΩΣ ΤΗ ΔΕΙΧΝΕΙ Ο ΧΑΡΤΗΣ-ΣΤΙΣ ΣΕΛΙΔΕΣ ΑΝΑΓΡΑΦΕΤΑΙ ΚΑΙ Η ΛΕΗΛΑΣΙΑ ΤΟΥ ΠΛΟΥΤΟΥ ΤΟΥ ΧΩΡΙΟΥ

Το κόκκινο χρώμα είναι ο βόρειος οδικός άξονας, ο παλιός εθνικός δρόμος. Δείχνει ο χάρτης από ποια σημεία προσέγγισε το 733 γερμανικό στρατιωτικό σύνταγμα τα Ανώγεια. Ανατολικά από την πλευρά του Ηρακλείου δείχνει ότι άφησε τη μισή δύναμη στο Γενί Γκαβέ να προσεγγίσει τα Ανώγεια από Βόρεια μέσω των επαρχιακών οδών Χώνους και Αϊμονα και η υπόλοιπη του δύναμη συνέχισε μέχρι το Γαράζο για την κύρια οδό εισόδου από τα δυτικά του χωριού μας από τη μεριά του Ρεθύμνου. Στην Αξό διαχωρίζονται και φαίνεται να περικυκλώνουν το χωριό και από δυτικά και από νότια κάτω από το Περαχώρι. Παράλληλα από το Ηράκλειο ανεβαίνουν άλλα τμήματα από την πλευρά της Τυλίσου και κάνουν διάσπαση μετά στις Γωνιές και τα Σισαρχα. Εκεί που είναι τα μαύρα σημάδια φαίνεται η πορεία του Γερμανικού συντάγματος. Όλη η πορεία τους την 12η Αυγούστου μέχρι που έφτασαν στα Ανώγεια στο ξημέρωμα της 13ης Αυγούστου του 1944 και τα κατέστρεφαν σχεδόν για ένα μήνα.

Από ότι μου ανέφερε ο ιστορικός ερευνητής στις σελίδες κάνουν αναφορές και στη λεηλασία του χωριού και στο τι έχουν πάρει οι Γερμανοί από υλικά αγαθά .Όλα αυτά που έκλεψαν από τα σπίτια και ήταν αξίας και μετά τα ισοπέδωσαν.

ΤΟ ΠΡΟΦΙΛ ΤΟΥ ΕΡΕΥΝΗΤΗ ΚΑΙ Η ΠΡΟΣΚΛΗΣΗ ΓΙΑ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ ΣΤΙΣ ΕΚΔΗΛΩΣΕΙΣ ΤΟΥ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑΥΤΟΣ ΤΟΝ ΕΡΧΟΜΕΝΟ ΑΥΓΟΥΣΤΟ

Ο Βύρων Τ. είναι μεγάλος σε ηλικία και ασχολείται εδώ και πολλές δεκαετίες με την ιστορική έρευνα. Είναι από τη Θεσσαλονίκη. Έχει φέρει στο φως στο παρελθόν πλήθος στοιχείων, ενώ δίνει πολύ μεγάλη βάση ιδιαίτερα στα στρατιωτικά ημερολόγια των Γερμανών. Τον κάλεσα να έρθει στα Ανώγεια στις 13 Αυγούστου 2020 για τις εκδηλώσεις του Ολοκαυτώματος και δέχτηκε με χαρά, είπε ότι αν όλα είναι καλά θα δώσει το παρών. Μου είπε ότι έχει έρθει πολλές φορές στην Κρήτη αλλά δεν έτυχε ποτέ να έρθει στα Ανώγεια και θα το κάνει με πολύ χαρά.

ΠΟΥ ΒΡΕΘΗΚΕ ΤΟ ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ

Όπως είπα ο Βύρων Τ  ψάχνει πολύ τα στρατιωτικά ημερολόγια των επιχειρήσεων. Μετά τον πόλεμο άλλα ημερολόγια τα πήραν οι Αμερικάνοι και άλλα οι Ρώσοι. Το συγκεκριμένο που αφορά τα Ανώγεια ο κύριος Βύρωνας  το βρήκε στη Ρωσία τώρα πρόσφατα, μέσα στο 2020.

ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΠΟΥ ΘΑ ΒΓΟΥΝ ΟΛΑ ΤΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ

Θα είναι έτοιμα σύντομα και μεταφρασμένα. Φυσικά επιθυμία όλων μας είναι να τα βγάλουμε τα στοιχεία στο πρώτο συμβούλιο που θα γίνει με τη φυσική παρουσία όλων μας και μετά την περιπέτεια με τον κορονοϊό. Θεωρώ ότι η πρόταση που έκανα στον ερευνητή να μην δημοσιοποιηθούν τα στοιχεία αλλά να πάνε κατευθείαν στο κορυφαίο θεσμικό όργανο του δήμου είναι η πιο σωστή κίνηση. Από τη στιγμή που και ο δήμος Ανωγείων είναι πρωτοπόρος στο θέμα της διεκδίκησης των γερμανικών αποζημιώσεων θεώρησα ότι τα ντοκουμέντα αυτά είναι ένα βασικό στοιχείο που θα συνεπικουρήσει σε αυτή μας την προσπάθεια και θα μας δώσει ακόμα μεγαλύτερη ώθηση στις διεκδικήσεις μας. Διότι είναι η πρώτη φορά που έχουμε εικόνα και λεπτομέρειες της επιχείρησης με το “μάτι” και την “πένα” των ίδιων των Γερμανών. Μετά από 76 χρόνια είναι πραγματικά ένα πολύ σημαντικό ντοκουμέντο.

ΤΟ ΠΡΟΑΙΣΘΗΜΑ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΗ ΣΜΠΩΚΟΥ ΟΤΑΝ ΒΡΕΘΗΚΕ ΣΤΑ ΚΑΛΑΒΡΥΤΑ

Τον Δεκέμβριο του 2018 είχα επισκεφθεί τα Καλάβρυτα για να τιμήσω το Ολοκαύτωμα τους από τους Γερμανούς, ως εκπρόσωπος του δήμου Ανωγείων καθώς ήμουν Αντιδήμαρχος τότε.Πήγα και στο μουσείο του Ολοκαυτώματος που είναι στο δημοτικό σχολείο των Καλαβρύτων εκεί που έγινε ο διαχωρισμός των γυναικόπαιδων από τους άντρες τους οποίους μετά εκτέλεσαν οι Γερμανοί στο λόφο κατά εκατοντάδες. Εκεί λοιπόν στο μουσείο υπάρχει ένας χώρος που έχουν τους χάρτες των γερμανικών δυνάμεων και το πως κινήθηκαν για να κάνουν τον κλοιό στα Καλάβρυτα και να εκτελέσουν τόσους ανθρώπους. Τότε είχα αναρωτηθεί μέσα μου και έλεγα στον εαυτό μου ότι δεν μπορεί θα υπάρχουν κάπου χάρτες και για το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, ίσως τους βρούμε και εμείς κάποτε. Και να λοιπόν που βρέθηκαν!

Ο ερευνητής  μάλιστα στο τηλέφωνο μου είπε ότι ο ίδιος είχε ανακαλύψει στην Αμερική τους χάρτες για τα Καλάβρυτα και τους είχε παραδώσει εκεί.Από την Αμερική ανακαλύφθηκε η επιχείρηση στα Καλάβρυτα από την Ρωσία η επιχείρηση “Βροντή” στα Ανώγεια!