Η Παγκόσμια Ημέρα Περιβάλλοντος γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 5 Ιουνίου και αποτελεί την κύρια εκδήλωση του ΟΗΕ από το 1972 για την ενημέρωση του παγκόσμιου κοινού σχετικά με περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα.

Το θέμα του φετινού εορτασμού (2015) είναι «Αειφόρος Κατανάλωση και Παραγωγή» και το επίσημο σύνθημα «Επτά Δισεκατομμύρια Όνειρα. Ένας Πλανήτης. Κατανάλωσε με Προσοχή».

Ως αειφόρος παραγωγή και κατανάλωση νοείται η χρήση αγαθών και υπηρεσιών που ανταποκρίνονται στην κάλυψη των φυσικών αναγκών και συμβάλλουν σε καλύτερη ποιότητα ζωής, ενώ ταυτόχρονα επιτυγχάνεται η μείωση της χρήσης των φυσικών πόρων, των τοξικών υλικών και της παραγωγής αποβλήτων και ρύπων, έτσι ώστε να μην τεθεί σε κίνδυνο η δυνατότητα ικανοποίησης των αναγκών των μελλοντικών γενεών

Η πρόταση για την οικοδόμηση μιας «αειφόρου κοινωνίας» διαδόθηκε κυρίως μετά το 1987, έτος στο οποίο εκδόθηκε από την Παγκόσμια Επιτροπή για το Περιβάλλον και την Ανάπτυξη το πόρισμα «Το Κοινό μας Μέλλον». Στο πόρισμα αυτό, που είναι γνωστό και ως Έκθεση Brundtland, η Αειφόρος Ανάπτυξη ορίζεται ως «η ανάπτυξη που ικανοποιεί τις ανάγκες του παρόντος, χωρίς να μειώνει τις δυνατότητες των μελλοντικών γενεών να ικανοποιήσουν τις δικές τους ανάγκες». Η Έκθεση Brundtland εισήγαγε τον όρο «Αειφόρος Ανάπτυξη» ως μέτρο αξιολόγησης και στόχο πολιτικής στις σύγχρονες κοινωνίες και πρόβαλε τις συνέπειες που θα έχουν οι σημερινές πρακτικές παραγωγής και κατανάλωσης στους μελλοντικούς κατοίκους του πλανήτη. Μια σημαντική ιδεολογική στροφή σημειώνεται σε αυτή την Έκθεση, καθώς τα περιβαλλοντικά προβλήματα προκύπτουν ως αποτέλεσμα δυο τάσεων, το τέλος των φυσικών πόρων από τη μια και την αύξηση του ανθρώπινου πληθυσμού και της υπερκατανάλωσης από την άλλη.

Έτσι, αρχίζει ένας διάλογος ανάμεσα στους περιβαλλοντιστές, ακτιβιστές, επιστήμονες, πολιτικούς, επιχειρηματίες, κόμματα, κυβερνήσεις που προσπαθούν να βρουν μια κοινή γλώσσα να συνεννοηθούν, τη γλώσσα της βιώσιμης ανάπτυξης. Γίνεται λόγος για τις ανάγκες εκείνων που αμελήθηκαν και αδικήθηκαν από τις παρούσες οικονομικές πολιτικές, για τις ανάγκες των ανθρώπων που ζουν σε υποανάπτυκτες χώρες, τις ανάγκες των μελλοντικών γενεών και οι ανάγκες αυτές συνδέονται με τη φέρουσα ικανότητα της γης. Πολλά από τα οικοσυστήματα της Γης πλησιάζουν σε κρίσιμα σημεία συρρίκνωσης  υπό την πίεση της συνεχούς αύξησης του πληθυσμού και της υπερκατανάλωσης. Μέχρι το 2050, αν τα πρότυπα παραγωγής και κατανάλωσης παραμένουν ίδια με τα σημερινά και με τον αναμενόμενο παγκόσμιο πληθυσμό να φθάνει τα 9,6 δισεκατομμύρια, θα χρειάζονται τρεις πλανήτες για ναστηρίξουν τον τρόπο ζωής και κατανάλωσής μας.

Ο τρόπος με τον οποίον επηρεάζεται η ζωή των άλλων ειδών από την ανθρώπινη δραστηριότητα δεν αξιολογείται σήμερα μόνον με τεχνικά και οικονομικά κριτήρια, όπως συνέβαινε στο πρόσφατο ακόμη παρελθόν. Αποτελεί πλέον κοινό τόπο ότι η δραστηριότητα αυτή συνιστά τη βασική αιτία επηρεασμού της ποιότητας του φυσικού περιβάλλοντος, της υποβάθμισης και της καταστροφής ευαίσθητων οικοσυστημάτων, με άμεσες ή και απώτερες επιπτώσεις στην ποιότητα ζωής και του ανθρώπου. Το δεδομένο αυτό απαιτεί την αξιολόγηση των επεμβάσεων του ανθρώπου στη βιόσφαιρα και με ηθικά κριτήρια. Η παρατήρηση ορισμένων σημαντικών  φαινομένων μεταβολής του φυσικού περιβάλλοντος, που οφείλονται και  στην  ανθρώπινη δραστηριότητα (βιομηχανική, οικιστική, γεωργική κ.λπ.) – όπως το φαινόμενο του θερμοκηπίου, η τρύπα του όζοντος στην ατμόσφαιρα, με συνέπεια τις έντονες κλιματικές αλλαγές – έχει οδηγήσει σε έναν προβληματισμό συνδυασμού της έννοιας της «ανάπτυξης» με την προστασία του περιβάλλοντος.

Το περιβάλλον δεν έχει απεριόριστη «αντοχή», επομένως δεν μπορεί να υποστηρίξει μια διαρκώς αυξανόμενη ανάπτυξη της παραγωγικής μας δραστηριότητας. Για το λόγο αυτό το περιβάλλον δεν μπορεί να αποτελεί μια ηθικά αδιάφορη πραγματικότητα, αλλά αναδεικνύεται ως αξία – ατομική και κυρίως κοινωνική.

Η υποχρέωση να προστατεύουμε το περιβάλλον δικαιολογείται με βάση ένα αίτημα συλλογικής ευθύνης σε σχέση με το φυσικό περιβάλλον με όρους  δικαιοσύνης. Είναι θέμα δικαιοσύνης προς παρόντα κα μέλλοντα πρόσωπα  το να μην υπονομεύουμε τις συνθήκες που είναι αναγκαίες για την επιβίωση και την πράξη τους και να αποκλείουμε πρακτικές που μπορεί να εμποδίσουν ή να υπονομεύουν τις ικανότητές τους να πράττουν και να επιβιώνουν (κατασπατάληση φυσικών πόρων, κ,ά). Είναι, ακόμη, μια ευθύνη μας και προς τον ίδιο μας τον εαυτό να μην κακομεταχειριζόμαστε τα μη ανθρώπινα όντα ή μα μην προκαλούμε καταστροφή και βλάβη γύρω μας. Συμβάλλουμε στην δική μας προσωπική ηθική ανάπτυξη, όταν μεριμνούμε για τα φυσικά συστήματα και τους άλλους έμβιους οργανισμούς για αυτό που είναι τα ίδια, και όχι απλά ως μέσα για τη δική μας ωφέλεια.

Η ΠΑΙΔΑΓΩΓΙΚΗ ΟΜΑΔΑ ΤΟΥ ΚΕΝΤΡΟΥ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΗΣ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗΣ ΑΝΩΓΕΙΩΝ (Κεφαλογιάννη Ζαχαρένια, Βρένζτος Βαγγέλης, Καλομοίρη Αγάπη, Αλατσάκης Γιώργος)

Μη μου σκοτώσετε το νερό.

Μη μου σκοτώσετε τα δέντρα.

Μη μου ξεσκίστε αυτές τις θείες σελίδες

που τις γράψανε τ΄ασύλληπτο φως

κι ο ασύλληπτος χρόνος

κι όπου σταθώ με περιβάλλουν (Νικηφόρος Βρεττάκος)