Ο Γεώργιος Χορτάτσης την έγραψε στο τέλος του 16ου αι. ακολουθώντας τα πρότυπα της ιταλικής κωμωδίας της Αναγέννησης.  Η υπόθεση της κωμωδίας είναι υποτυπώδης: ο Νικολός και η Κασσάνδρα αγαπιούνται ,αλλά η Πουλισένα, ψυχομάνα της Κασσάνδρας, θέλει να την παντρέψει με τον πλούσιο γέρο-Αρμένη, για να κερδίσει χρήματα. Η Κασσάνδρα όμως είναι η κόρη του Αρμένη που είχαν αρπάξει οι Τούρκοι και έτσι η κωμωδία τελειώνει με το γάμο των δύο νέων. Γύρω από την κύρια υπόθεση εμπλέκονται τα διάφορα κωμικά επεισόδια στα οποία πρωταγωνιστούν ο μπράβος, ο Δάσκαλος και οι δούλοι. Ο Κατζούρμπος είναι ο αστείος  δούλος του μπράβου Κουστουλιέρη,ενός καυχησιάρη στρατιωτικού που όλο παινεύεται για τα κατοσρθώματα του, ενώ στην πραγματικότητα είναι δειλός και απόλεμος. Οι εμφανίσεις του Κατζούρμπου και τα λόγια του συχνά προκαλούν γέλιο.
Η αξία της κωμωδίας βρίσκεται κυρίως στα κωμικά ευρήματα και στη γρήγορη δράση και λιγότερο στην υπόθεση,  ενώ ο λόγος είναι απλός, με σύντομες προτάσεις, και η γλώσσα έχει ως βάση το δυτικό κρητικό ιδίωμα αλλά με παράλληλη χρήση στοιχείων του ανατολικού.

…μα ’χω γιατί μ’ εξύπνησε κι έχασα τ’ όνειρό μου.
Σ ’ένα περβόλι ευρίσκομου, ’ς μια τάβλα μαρμαρένια
με φαγητά πολλώ λογιών πιτήδεια ορδινιασμένα˙
οφτά ’χε και μαγερευτά, και γάλατα και ρύζα,
και μακαρούνες όμορφες οπού πολλά εμυρίζα,
κι άπλωσα το χεράκι μου και πιάνω ένα κουτάλι,
κι ήθελα με πολλή χαρά και με δροσιά μεγάλη
ν’αρχίσω μιαν απλάδενα με ρύζι να ξαγλίσω,
και πριν το δοκιμάσω σκιας, μ’ έκαμε να ξυπνήσω,
κι απόμεινέ μου μοναχάς η όρεξη κι’ η γλύκα-
λωλάγρα εκαταστάθηκε το στόμα μου και πρίκα! ….
[το όνειρο του δούλου του Νικολού, του Κατζάραπου]

Το θέατρο προϋποθέτει ελεύθερους σκεπτόμενους ανθρώπους και όπως ξέρουμε σ’ όλο το Μεσαίωνα δεν έχουμε θέατρο, ούτε στο Βυζάντιο ,ούτε στην Ευρώπη, στη Κρήτη όμως η ανάπτυξη του θεάτρου δείχνει ότι υπάρχει κοινό ώριμο για να το δεχτεί. Οι Κρήτες αγγίζονται βαθειά από την ανανεωτική πνοή της Αναγέννησης που προβάλλει ως ιδανικό τύπο τον άνθρωπο που είναι ελεύθερος και
γεύεται τη ζωή με τις χαρές της. Βλέπουμε καθαρά πως στη βενετοκρατούμενη Κρήτη[στοιχείο βαρβαρότητας]υπήρξε πνευματική ανάπτυξη με ανώτερη παιδεία[στοιχείο πολιτισμού].
Ιωάννα Μπισκιτζή
Λέκτορας Κλασικής Φιλολογίας