Του Γ.Α Καλομοίρη*

Στα 356 χρόνια πριν το Χριστό, τη νύχτα που γεννήθηκε ο Μέγα Αλέξανδρος όπως αναφέρουν οι πηγές, ο πρώτος μεγάλος εμπρηστής της αρχαιότητας ο Ηρόστρατος πυρπόλησε το Αρτεμίσιο (Ναό της Άρτεμης στην Έφεσο, ίσως ο Μεγαλύτερος Ναός του Αρχαίου Κόσμου) ένα εκ των εφτά θαυμάτων του κόσμου. Ο ίδιος διέδιδε πως στόχος του ήταν η διατήρηση του ονόματος του στην αιωνιότητα για κερδίσει έτσι την αθανασία μέσα απ τη καταστροφή.

Παρότι καταδικάστηκε σε θάνατο και στην εσχάτη των αρχαίων ποινών δηλαδή την καταδίκη μνήμης και αναφοράς του ονόματος του στα γραπτά κείμενα , φαίνεται πως πέτυχε το στόχο του, καθώς σήμερα 2400 χρόνια μετά το γεγονός, το όνομα του όχι απλά είναι γνωστό αλλά δόθηκε ως ορισμός στη πιο καταστροφική ίσως μορφή σχιζοφρένειας.

Το σύνδρομο του Ηρόστρατου όπως είναι και ο ψυχιατρικός ορισμός (η καταστροφή ως στοιχείο κατάκτησης της αιωνιότητας) χαρακτήρισε κοινωνίες, ανθρώπους και λαούς που εθίζονται στο να σημαδέψουν με τον οποιοδήποτε τρόπο την εποχή τους με ένα κεφάλαιο, μια γραμμή ή έστω μια λέξη στο βιβλίο της ανθρωπότητας.

Η αρχή αυτού του άρθρου πιθανόν να προορίζονταν ως εισαγωγή στη προσπάθεια ερμηνείας της καταστροφής των μνημείων Παγκόσμιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς στη Μοσούλη, τη Συρία και τις περιοχές όπου καταλαμβάνουν το ISIS και οι Τζιχαντιστές. Παρόλα αυτά προορίζεται για μια άλλη καταστροφή που βρίσκεται 14 χιλιόμετρα απ το χωριό μας και αφορά το πολύ ένα μακρινό παρελθόν που αρχίζει σταδιακά να φωτίζεται.

Σε ένα τόπο όπως τα Ανώγεια που έχουν βιώσει στη σάρκα τους τη καταστροφή αποτελεί διαστροφή να τραυματίζονται έτσι από μοιραίους Ηρόστρατους οι οποίοι στην μανία της απελπισίας προδίδουν τον τόπο μας, ξεπουλούν την ιστορία μας και ξεριζώνουν το παρελθόν μας.

Ίσως τα παραπάνω λόγια να ακούγονται αφοριστικά αλλά όταν έχεις έναν μάρτυρα της μνήμης του τόπου σου τον οποίο έχουν σεβαστεί ο χρόνος, η φύση ίσως και ο άνθρωπος μέχρι πριν κάποιες μέρες, η βεβήλωση του αποτελεί πράξη αρρωστημένου μυαλού.

Η οικονομική κατάσταση που περνάμε ως τόπος και ως λαός, δεν μπορεί να αποτελέσει άλλοθι για τη καταστροφή. Για άλλους η κρίση γεννά τη διάκριση στη περίπτωση μας γιατί να οδηγεί στον πολιτισμικό βιασμό; Είναι τουλάχιστον άδικο για μια κοινωνία η οποία έχει ολοζώντανη ιστορική μνήμη να προσπεράσει πληγές που κακοφορμίζουν.

Το να γράψω ως αρχαιολόγος μου είναι δύσκολο καθώς πιστεύω πως και ως κλάδος φέρουμε τεράστιες ευθύνες στο πως χειριζόμαστε ανάλογες καταστάσεις, στο πως επικοινωνούμε με τη σύγχρονη πραγματικότητα , στο διδακτικό ύφος το οποίο βαραίνουν τα απωθημένα μας και στο τι στοχεύσεις έχουμε για το μέλλον του κόσμου μας, του ανθρώπου και του πολιτισμού στο σύνολο του.

Ως Ανωγειανός όμως δε μπορώ να δώσω συγχωροχάρτι ούτε στην άγνοια, ούτε στην ημιμάθεια ούτε ακόμα και στην εξαθλίωση που οδηγεί τον οποιονδήποτε να στιγματίσει με αυτόν τον τρόπο τον τόπο μας . Όποια και αν είναι η αναλγησία του κράτους, της αυτοδιοίκησης και τον θεσμών ο μεγάλος μοχλός πίεσης βρίσκεται σε μια κοινωνία που ενδιαφέρεται, προβληματίζεται, αμφισβητεί και προτείνει. Ευθύνη όλων μας είναι να ενισχύσουμε την πολιτισμική συνείδηση όπως πολύ καλά γνωρίζουμε σε ένα τόπο που έχει να προσθέσει στις πλάτες του άλλους 40 περίπου αιώνες πριν τη Τουρκοκρατία και την Αντίσταση κατά του Ναζισμού.

Ζούμε σε μια χώρα που έχει εμμονές με το παρελθόν της , αν αυτό έχει κάτι να μας διδάξει είναι ότι άνθρωποι με κολυβογράμματα , εθελοθυσία και περηφάνια όπως ο Μακρυγιάννης έσωσαν κάποτε την Ακρόπολη και τον Παρθενώνα από την ολική ανατίναξη. Σίγουρα λοιπόν η ευθύνη βαραίνει τον καθένα μας όπου και να βρίσκεται γιατί στο χέρι μας είναι ποια επιλογή θα ακολουθήσουμε. Ο δρόμος του Ηρόστρατου και του Μακρυγιάννη είναι σίγουρα μέσα μας, διαφορετικός αλλά ταυτόχρονα ίδιος και η αναμέτρηση μεταξύ τους είναι υπόθεση δική μας .

Μήπως είναι καιρός να σκεφτούμε τους εαυτούς μας σε ένα σύντομο μέλλον που θα διαχειρίζεται και θα αξιοποιεί ένα μακρινό παρελθόν ,βασισμένο σε ένα παρόν που θα μας κρίνει αντάξιους να το ζήσουμε και να ζήσουμε απ αυτό;

*Αρχαιολόγος, Μεταπτυχιακός Φοιτητής