Άρθρο στην ΑΝΩΓΗ του δικηγόρου Νίκου Σκουλά

Το “ Φόρουμ του Επιμενίδη” ως θεσμός νέων του τόπου μας για την  προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς δημιουργεί κύκλο συζήτησης ιδεών και πρακτικών για την διαφύλαξη της συλλογικής μνήμης, της πολιτισμικής παράδοσης, του φυσικού και του ανθρωπογενούς περιβάλλοντος του Ψηλορείτη. Διοργανώνει ημερίδα στα Ανώγεια στις 3 Αυγούστου 2019.

Ως πολίτης του τόπου, ο γράφων έχω να καταθέσω  μία δημόσια πρόταση που ίσως τύχει ενδιαφέροντος και τροχοδρομηθεί η υλοποίησή της από τους ενδιαφέροντες νέους του “Επιμενίδη”.

Γνωρίζουμε όλοι ότι η ανάγκη προσδιορισμού και αναφοράς του χώρου γίνεται με ονοματοδοσίες οι οποίες αντανακλούν ιδέες, καταστάσεις και εμπειρίες. Η γνώση των τοπωνυμίων  αναδιφεί το παρελθόν και αποδίδει, όσο λίγα εμφανή στοιχεία, τους πολιτισμούς που προϋπήρξαν σε έναν χώρο.

Από την προελληνική ονομασία “Ζώμινθος ” που επιβίωνε στα χείλη των βοσκών, εντοπίστηκε η τοποθεσία και άρχισε η ανασκαφή που έφερε στο φως αυτή την σπουδαία μινωική οίκηση των βουνών.

Στην κτηματική περιφέρεια Ανωγείων αλλά και στο σύνολο του ορεινού όγκου του Ψηλορείτη, συντηρείται προφορικά η μνήμη αρκετών εκατοντάδων τοπωνυμιών, από την ανάγκη προσδιορισμού του χώρου για μια κατά βάση κτηνοτροφική και δευτερευόντως γεωργική εκμετάλλευση. Τα τοπωνύμια συνέδραμαν στον εντοπισμό του χώρου αλλά και φέρουν μνήμες και βάθος πολιτισμού χιλιετιών.

Η  μετάβαση στη νεωτερικότητα και κυρίως η αλλαγή τρόπου εκμετάλλευσης του βουνού, καθιστά λιγότερο αναγκαία στις μέρες μας την χρήση και την μνήμη των εκατοντάδων αυτών τοπωνυμιών που χρησίμευαν ως παλαιό και κυρίως λειτουργικό σύστημα εντοπισμού (GPS θα λέγαμε σήμερα)για τους βοσκούς και τους ξωμάχους που συμβίωναν στην περιοχή.

Πίσω και δίπλα από τις ενδεικτικά βασικές ονομασίες Νίδα, Ρούβας, Βάρσαμος, Πετραδολάκια, Σκίνακας, Μύθια, Κορίτσι, Ξερολίμνη, Βρουλίδια, Κουτσιά, Τσουνιά, Απάτες, Στεφάνα κ.α. που είναι στην γενική γνώση αρκετών, υπάρχουν εκατοντάδες σημεία προσδιορισμού του κάθε υψώματος, της κάθε πλαγιάς, της κάθε επίπεδης επιφάνειας του βουνού  που ελάχιστοι ίσως γνωρίζουν το σύνολό τους. Καθεμιά από τις λιγότερο γνωστές αυτές ονομασίες, όπως εξ άλλου και οι δημοφιλέστερες,  κρύβει μια θαυμαστή ιστορία, μια  γλωσσοπλαστική ευφυΐα, μια προφανή ή πνευματώδη ή και αδιερεύνητη πια αιτία που αποδίδεται με το όνομά της.

Η δωρική προφορά “στην Ίδα” για το όρος Ίδη που κατέληξε “Νίδα”, η παράδοση  του θεριού της Ζωμίνθου που συνδέεται και με το φαράγγι της Μύγιας, οι Αποκεφαλισμένοι με την αιματηρή τους ιστορία, το Ελληνικό με την δική του ιστορική αναφορά, ο Στρογγυλός Λάκκος με τον χορό των Νεράιδων, η Τριγιόδος ως τρίστρατο, είναι ενδεικτικές ιστορίες που ερμηνεύουν τις ονοματοδοσίες και την πολιτισμική αναφορά που στοιχίζεται πίσω τους.

Και τι θα μπορούσε να κάνει το “Φόρουμ του Επιμενίδη” για αυτό; Επειδή η μνήμη φθίνει αλλά ο τόπος μένει, ο γράφων προτείνει τα ακόλουθα:

Να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση η οποία θα κάλυπτε τα έξοδα τεχνιτών της πέτρας για να σκαλίσουν διακριτικά αλλά εμφανώς στους βράχους της εκάστοτε περιοχής το τοπωνύμιό της.

Στην συνέχεια θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας ψηφιακός χάρτης εντοπισμού όλων των χαραγμένων ονοματοδοσιών του Ψηλορείτη.

Και πίσω από κάθε τοπωνύμιο να ανοίγει ηλεκτρονικό κείμενο με την ερμηνεία της ονοματοδοσίας όταν αυτή είναι γνωστή  ή και με τις μνήμες που συνδέονται με αυτή την περιοχή (αφηγήσεις, τραγούδια,  μαντινάδες, ιστορίες και μνήμες ανθρώπων μαζί με χρήσιμες πληροφορίες αποστάσεων και συνδέσεων με άλλες περιοχές και διαδρομές).

Η ηλεκτρονική αυτή πλατφόρμα θα μπορούσε να μείνει ανοικτή σε επικοινωνία για να εισφέρονται διαρκώς από τους γνώστες και τους ερευνητές στοιχεία και μνήμες που αφορούν κάθε περιοχή εμπλουτίζοντας διαρκώς τα σχετικά λήμματα.

Στην συνέχεια αυτό το έργο που αναπόφευκτα θα αθροίζει τον πολιτισμικό πλούτο της περιοχής θα πρέπει  να είναι ηλεκτρονικά διαθέσιμο στο ευρύ κοινό αλλά και στους περιπατητές, περιηγητές και ορειβάτες της περιοχής δημιουργώντας κατ’ αυτό τον τρόπο μία μοναδική περιηγητική εμπειρία πολιτισμικά εμπλουτισμένη με το σύνολο του γνωστού βιώματος της κάθε τοποθεσίας και τελικά του ευρύτερου συνόλου. Η ανάρτηση της ψηφιακής εργασίας στην ιστοσελίδα κάθε τοπικού δημόσιου φορέα και τουριστικής υπηρεσίας ενδείκνυται για την επικοινωνιακή της προβολή. Η σχετικά εύκολη σύνδεση αυτής της πολιτισμικής καταγραφής με τα στοιχεία της wikipedia και τις εφαρμογές της google και ιδίως του google earthθα δώσει την παγκόσμια διάσταση της καταγραφής.

Συνδρομητικά σε αυτή την στοχοθεσία μπορεί να χρησιμοποιηθεί η πλούσια συγγραφική και ανέκδοτη προσπάθεια του κ. Γεωργίου Σμπώκου, πρώην Δημάρχου και ακάματου συλλέκτη και συγγραφέα ιστορικού και  λαογραφικού υλικού του Ψηλορείτη. Επίσης η ζωντανή μνήμη των σημερινών νομέων του χώρου, βοσκών και γεωργών,  μπορεί να καταγραφεί για να αποδώσει τις λεπτομέρειες τοπωνυμίων  που η συντελεσμένη καταγραφή έχει ενδεχομένως παραλείψει.

Με την αποτύπωση σε ψηφιακό χάρτη του συνόλου των λεπτομερών και απίθανων τοπωνυμίων του Ψηλορείτη,  διασώζεται μέγα πολιτισμικό υλικό που αντανακλά μνήμες και εμπειρίες χιλιετιών και το οποίο διάγει επισφαλή συνέχεια με τους όρους του παρόντος.

Με την διακριτική και εντοπισμένη σμίλευση των τοπωνυμίων στους βράχους της κάθε τοποθεσίας  συντηρείται η ζωντανή μνήμη και πληροφορία του χώρου για μια τουλάχιστον γενιά επιπλέον.

Και το σύνολο της πληροφορίας δίδεται και γίνεται γνωστό στους φυσιολάτρες και επισκέπτες σε μία μοναδική πολιτισμική περιήγηση στον Ψηλορείτη που συνδυασμένη με την διαμονή τους στον χώρο δίνει μοναδικές διαστάσεις στην ένταση του ανθρωπογενούς και οικονομικού αποτελέσματος που τόσο έχει ανάγκη ο τόπος.

Διότι με δυσκολία μεν συντηρείται οικονομικά ένας τέτοιος πληθυσμός σε τέτοια βράχια πάνω, όμως ποτέ οι ιδέες του δεν τον άφηναν ανενεργό.

Η ιδέα της καταγραφής και αξιοποίησης του πλούτου των τοπωνυμίων και του πολιτισμικού βάθους που τα συνοδεύει ως εμπειρία ανθρώπων και ιδιαιτερότητα φυσικού περιβάλλοντος μπορεί να δώσει άλλη διάσταση στον τουρισμό της περιοχής. Η προσέλκυση επισκεψιμότητας από ειδικές κατηγορίες περιηγητών και φυσιολατρών είναι αυτό που προεχόντως συναρμόζει με το περιβάλλον και τον σεβασμό που του αξίζει  διαχρονικά.

Η επίσκεψη,  η σκέψη  δηλαδή επί των ονομάτων του τόπου και η γνώση τους δίνει το στίγμα της ποιότητας του χώρου και του χρόνου που προηγήθηκε. Έτσι ερμηνεύεται η φράση “αρχή σοφίας ονομάτων επίσκεψις”. Αντίθετα, η απόσβεση ονόματος σημαίνει απόσβεση μνήμης, σοφίας και βάθους.

Είμαι βέβαιος ότι η αποτύπωση των ονομάτων του Ψηλορείτη δια της σμίλευσης και της ψηφιοποίησης, με δαπάνη και επιμέλεια των μελών του “Φόρουμ Επιμενίδης”, των  Επιμενιδών, αυτών δηλαδή που επιμένουν, θα κρατήσει έναν πλούτο ζωντανό και ζωντανά αξιοποιήσιμο προς χάριν των ανθρώπων, του τόπου και της συμβατής οικονομίας τους.

*Ηράκλειο, 2 Αυγούστου 2019

Νίκος Κ. Σκουλάς

Δικηγόρος και Περιφερειακός Σύμβουλος Κρήτης.

To Φεστιβάλ Χαϊμαλίνα επιστρέφει και φέτος, για τρίτη συνεχόμενη χρονιά, στα Ανώγεια της Κρήτης, στις  09, 10 & 11 Αυγούστου 2019

Δυο χρόνια πριν στα Ανώγεια, ένα χωριό που έχει ζήσει από πρώτο χέρι το τέρας του ναζισμού, γεννήθηκε η Χαϊμαλίνα. Ένα αντιφασιστικό φεστιβάλ που πήρε το όνομά του από το ποίημα του Μιχάλη Σταυρακάκη/Νιδιώτη “Γράμμα σε μια Αφρικάνα” και είχε πάντα ως πρόταγμα  του την αλληλεγγύη, την ισότητα και την ειρήνη.

Τα γεγονότα της περασμένης χρονιάς αλλά και της χρονιάς που διανύουμε έπαιξαν καθοριστικό ρόλο για την επιλογή της θεματικής του φεστιβάλ μας.

Φέτος, με τη συμπλήρωση τεσσάρων χρόνων από τη Δίκη της Χρυσής Aυγής, η οποία βρίσκεται πλέον στην τελική της ευθεία, γίνεται φανερή η εγκληματική φύση της οργάνωσής, της οποίας το ιδεολόγημα βασίζεται στη βία, το μίσος και τη θρασυδειλία. Η δήλωση του Ρουπακιά σχετικά με τη δολοφονία του Παύλου Φύσσα, πως “μία απλή ανθρωποκτονία, την κάνανε ολόκληρη ιστορία” μας δείχνει άλλωστε πως στην πραγματικότητα για τα μέλη της οργάνωσης αυτής δεν έχουν όλες οι ζωές την ίδια αξία.

Η ρητορική της βρήκε μεγάλη ανταπόκριση στη χώρα μας και παρόλο που η Χ.Α. έμεινε εκτός βουλής στις φετινές εκλογές, δεν πρέπει να επαναπαυόμαστε. Η “ιδεολογία” της συνεχίζει να είναι κρυμμένη σε όλες εκείνες τις καθημερινές πράξεις και εκφράσεις που αρνούνται το δικαίωμα στη διαφορετικότητα, που δαιμονοποιούν κοινωνικά και οικονομικά ευπαθείς ή περιθωριοποιημένες ομάδες, στις ρητορικές εκείνες που προασπίζονται τη διατήρηση μιας κοινωνίας που ιεραρχεί τα δικαιώματα των φύλων, κατατάσσοντας το γυναικείο, ως “δεύτερης κατηγορίας”. Ο μαχητικός αντιφασισμός, διαχρονικός αλλά και επιτακτικός, οφείλει να εκφράζεται μέσα από το διάλογο και τον αγώνα και μας αφορά  όλους, μικρούς και μεγάλους.

Ένα εξίσου επίκαιρο θέμα το οποίο θα προσπαθήσουμε να προσεγγίσουμε φέτος, είναι το ζήτημα των έμφυλων σχέσεων και η συστηματική δικαιολόγηση πρακτικών έμφυλης βίας. Οι αφορμές πολλές. Τόσο, η σειρά γυναικοκτονιών που έλαβαν χώρα το τελευταίο έτος στη χώρα μας, φαινόμενο το οποίο δεν λαμβάνει την απαραίτητη προσοχή κι ερμηνεία και αναδεικνύει, σε συνδυασμό  με τα συνεχώς αυξανόμενα κρούσματα σεξουαλικής βίας, την παθογένεια των καθιερωμένων έμφυλων πατριαρχικών σχέσεων, όσο και η “τυπική” ισότητα που βάσει νόμου έχει καθιερωθεί στις δυτικές κοινωνίες, η οποία όμως  δεν μπορεί να ξεγελάσει κανέναν, καθώς εφαρμόζεται περιστασιακά. Τρανό παράδειγμα αποτελεί η πολυετής μάχη του φεμινιστικού κινηματος για την περιβόητη αλλαγή του Ποινικού Κώδικα σχετικά με τον βιασμό.

Παράλληλα, ένα από τα γεγονότα-σταθμούς της περασμένης χρονιάς, η δολοφονία του Ζακ Κωστόπουλου, αποτέλεσε μια ακόμη αφορμή για προβληματισμό, τόσο για την ταξική φύση του εγκλήματος όσο και για τις διασταυρούμενες ταυτότητες της Zackie Oh, που οδήγησαν σε μια άνευ προηγουμένου απάθεια της πλειοψηφίας, που απέδειξε τα βαθιά συντηρητικά ένστικτα και τον ατομικισμό που διέπουν την νεότερη ελληνική κοινωνία, αλλά και της στρεβλής και προβληματικής παρουσίασης και κρίσης των γεγονότων απ’ την ευρύτερη κοινή γνώμη και τα ΜΜΕ. Η νοσηρή αυτή “κανονικότητα” που προβάλλεται και επιβάλλεται από την πατριαρχική κοινωνία  δεν συμβαδίζει με τις αρχές μας και της επιδιώξεις μας για μια κοινωνία ελευθερίας και απελευθέρωσης που θα αποβάλει την κοντόφθαλμη θεώρηση της για την ανθρώπινη φύση και θα ανοίξει το δρόμο προς την αποδοχή.

Διαβάστε την συνέχεια... »

Μυρωδιά από κίτρο, πορτοκάλι και κεράσι, μια ρακί κερασμένη και ένας δίσκος να γρατζουνάει στο παλιό πικ-απ πάνω στο τραπέζι του καφενείου του “Νιναντρέα” στα Σίσαρχα, που ζωντανεύει ξανά μετά από σχεδόν δυο δεκαετίες σιγής! Μια επιγραφή με χαραγμένες τις λέξεις “Αγροτικό δισκοπωλείο” μια ιδέα του στιχουργού Κώστα Φασουλά και ένας χώρος στα υπέροχα και γραφικά Σίσαρχα που είναι η φυσική συνέχεια της οικογένειας Αεράκη, που εδώ και 45 χρόνια προσέφεραν και συνεχίζουν να προσφέρουν τα μέγιστα στη μουσική παράδοση της Κρήτης και των Ανωγείων, με το ξακουστό δισκοπωλείο και τις μουσικές παραγωγές τους!

“Το Αγροτικό δισκοπωλείο” στα Σίσαρχα θα έχει την πρώτη του επίσημη πρεμιέρα την Παρασκευή 2 Αυγούστου στις 9 μ.μ, με τις μουσικές και τις μελωδίες των Βασίλη Ξυλούρη, Νίκου Βλατά, Μαρίας Κώτη και Βασίλη Συλιγάρδου με κρητικά και ρεμπέτικα ακούσματα.. Πιο πριν στις 8 μ.μ Ο Γιάννης Ανδρόνογλου και ο Νίκος Κατσαράκης θα πραγματοποιήσουν εμφάνιση στο Αγροτικό δισκοπωλείο! Ο Γιάννης Ανδρόνογλου θα ερμηνεύσει το Koyunbaba op. 19 του Carlo Domenicon και από τον δίσκο Travelling τα Travelling, Fantasia on a Thracian folksong, Mandilatos Impressions, έργα βασισμένα στη Θρακική Μουσική Παράδοση. Μαζί με το Νίκο Κατσαράκη θα ερμηνεύσουν διασκευές για δύο κιθάρες παραδοσιακών κρητικών θεμάτων (“Crete” από τον δίσκο Yiannis Andronoglou-Travelling και “ο ήλιος εβασίλεψε” (μτγρ..: Ν. Κατσαράκης)

Οι μουσικές θα αντηχήσουν ξανά σε ένα χώρο που έφτιαξαν με μεράκι ο Μιχάλης Αεράκης και ο γιος του Ανδρέας, με σεβασμό και τιμή στους προγόνους τους Ανδρέα και Ελένη Αεράκη που διατηρούσαν εκεί για δεκαετίες ένα μικρό καφενείο!Όπως αναφέρουν οι υπεύθυνοι του χώρου:

“Στην ρίζα μας, στα Σίσαρχα Ανωγείων Μυλοποτάμου, ανακαινίσαμε ένα χώρο που κουβαλάει παλιές αναμνήσεις από το καφενείο του παππού και της γιαγιάς μας.Το βαφτίσαμε “Αγροτικό δισκοπωλείο” θέλοντας να παντρέψουμε το άρωμα του καφενείου του χωριού με τις μουσικές παραγωγές που έχουμε στο ενεργητικό μας από το 1975.

Αυτός ο χώρος θα φιλοξενεί παρουσιάσεις δίσκων και βιβλίων, θα μυήσει τον ξένο επισκέπτη την μουσική και τη φιλοξενία του τόπου μας μέσα από τη ζωντανή του παράδοση, στις γεύσεις των εποχιακών τοπικών εδεσμάτων της περιοχής και τέλος στο να ανακαλύψει τον πραγματικό πυρήνα της ζωής του Κρητικού..”ολοκληρώνουν.

Ευχόμαστε καλή αρχή στους εμπνευστές αυτής της υπέροχης ιδέας και τους δημιουργούς του χώρου! Πάντα με υγεία να προωθούν τον πολιτισμό των Ανωγείων και της Κρήτης γενικότερα..