Archive for Σεπτεμβρίου 2014
15/09/2014
Την οργή και την απερίφραστη καταδίκη του εκφράζει ο Δήμος Ανωγείων μέσω ανακοίνωσης που εξέδωσε εκτάκτως σήμερα ο Δήμαρχος Ανωγείων κ. Καλλέργης για την απαράδεκτη και αισχρή βεβήλωση της μικρής εκκλησίας της Αναλήψεως στην θέση Χριστού στη Νίδα. Παράλληλα αναφέρει ότι θα προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες για την τιμωρία των ιερόσυλων.
Αναλυτικά η επιστολή του κ. Καλλέργη έχει ως εξής:
” Ο Δήμος Ανωγείων εκφράζει τον αποτροπιασμό και την οργή του για τους βανδαλισμούς που έγιναν χθες στο εκκλησάκι της Αναλήψεως στη Νίδα.
Καταγγέλλει και καταδικάζει απερίφραστα το γεγονός της βεβήλωσης του ιερού αυτού χώρου και σε συνεργασία με το εκκλησιαστικό συμβούλιο θα προβεί σε όλες τις απαραίτητες ενέργειες, ώστε να αναζητηθούν και να τιμωρηθούν οι δράστες αυτής της ανούσιας πράξης.
Πράξη η οποία δείχνει άτομα που δεν έχουν παιδεία και κανένα ηθικό φραγμό και που μόνο ως ανεγκέφαλοι και ιερόσυλοι μπορούν να χαρακτηριστούν…”.
Δημοσιεύθηκε σε: 
Αποκλείστηκε ο Αετός από την επόμενη φάση του Κυπέλλου Ρεθύμνης, καθώς χθες Κυριακή ο Ρεθυμνιακός πέρασε με 0-2 από τα Ανώγεια που σε συνδυασμό με το 0-0 του πρώτου αγώνα έδωσε την πρόκριση στους φιλοξενούμενους.
Η ήττα ήρθε δίκαια καθώς ο Ρεθυμνιακός εμφανίστηκε πιο έτοιμος και αποφασισμένος και τώρα θα αντιμετωπίσει στην επόμενη φάση τον Ερμή Ζωνιανών.
Τα δυο γκολ πέτυχαν με ισάριθμα σουτ οι Βλαστός στο 23′ και Κεφάκης στο 30′.Ο Ρεθυμνιακός είχε και δυο δοκάρια με τον Κεφάκη στο 68′ και τον Βλαστό στο 89′.
Κορυφαίες στιγμές για τον Αετό οι δυο μεγάλες ευκαιρίες του Χαραλαμπάκη με το χαμένο τετ α τετ στο 82′ και την κεφαλιά στο οριζόντιο δοκάρι στο 83′.
Παρά τον αποκλεισμό υπάρχει ικανοποίηση στο στρατόπεδο του Αετού Ανωγείων καθώς η ομάδα κόντραρε στα ίσα μια ποιοτικότερη ομάδα και δείχνει ότι βρίσκει σιγά-σιγά τα πατήματα της εν όψει της έναρξης του πρωταθλήματος.
Η σύνθεση του Αετού:
Καπετανάκης – Ρούλιος (69′ Ρουσάκης)-Παπουτσάκης(46′ Πρατσινάκης)-Καλλέργης-Λαδουκάκης-Τζανιδάκης-
Γ.Ξυλούρης-Χαραλαμπάκης-Αεράκης-Φασουλάς-Δασκαλάκης(63’Δ.Ξυλούρης).
Αναρτήθηκε στο Διαδίκτυο η εγκύκλιος από τον Ο.Α.Ε.Δ σύμφωνα με την οποία εγκρίνεται η εισαγωγή 2.025 σπουδαστών στα ΙΕΚ του Οργανισμού για το Χειμερινό εξάμηνο έτους κατάρτισης 2014-15.
Η προθεσμία υποβολής αίτησης για τους ενδιαφερόμενους λήγει στις 26 Σεπτεμβρίου και δικαίωμα συμμετοχής στο πρώτο εξάμηνο κατάρτισης έχουν οι απόφοιτοι Λυκείου καθώς και οι απόφοιτοι ΕΠΑ.Σ ,ΕΠΑΛ, ΤΕΕ Β’ Κύκλου σπουδών ανεξαρτήτως ορίου ηλικίας.
Υποχρεωτικά οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να καταθέσουν στον ΟΑΕΔ το φωτοαντίγραφο του απολυτηρίου Λυκείου,ή όπου αλλού έχουν φοιτήσει,καθώς και φωτοτυπία δυο όψεων της αστυνομικής τους ταυτότητας ή του Διαβατηρίου τους καθώς και να συμπληρώσουν την ειδική αίτηση με τα ονομαστικά τους στοιχεία,τα στοιχεία της ταυτότητας και την σειρά προτίμησης των ειδικοτήτων που πρόκειται να λειτουργήσουν στο ΙΕΚ.
Η ανακοίνωση του Πίνακα κατάταξης που θα περιέχει αναλυτικά τα μόρια που συγκεντρώνει ο κάθε υποψήφιος θα γίνει στις 2 Οκτωβρίου 2014.
Στην Κρήτη αυτή η ανακοίνωση αφορά στο ΙΕΚ Ηρακλείου όπου θα εισαχθούν συνολικά 100 σπουδαστές.
25 σπουδαστές στο τμήμα στέλεχος Μηχανογραφημένου Λογιστηρίου-Φοροτεχνικού γραφείου.
25 σπουδαστές στο τμήμα Τεχνικός Φαρμάκων-Καλλυντικών και παρεμφερών προϊόντων
25 σπουδαστές στο τμήμα Τεχνικός Μηχανικός Θερμικών Εγκαταστάσεων και
25 σπουδαστές στο τμήμα Στέλεχος Διοίκησης και Οικονομίας.
Για περισσότερες πληροφορίες το τηλέφωνο του ΟΑΕΔ είναι το 210-9989860
Βέβηλοι, ιερόσυλοι και αλήτες χτύπησαν χθες στην εκκλησία της Ανάληψης στην θέση ”Χριστού” στην Νίδα λίγες δεκάδες μέτρα μακριά από το σπήλαιο του Ιδαίου Άντρου (22 χιλιόμετρα μακριά από τα Ανώγεια) προκαλώντας την αηδία και την αγανάκτηση των Ανωγειανών κτηνοτρόφων που έχουν εκεί τα κοπάδια τους.
Συγκεκριμένα χθες Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου αργά το βράδυ βοσκός που πέρασε από την εκκλησία με τη σύζυγο του διαπίστωσε μια άνευ προηγουμένου βεβήλωση στο μικρό εκκλησάκι του Χριστού. Υπάνθρωποι είχαν αφοδεύσει και είχαν ουρήσει παντού μέσα στον χώρο και είχαν αλείψει όλες τις φωτογραφίες με κόπρανα. Μάλιστα σε μια έγραψαν στα Ελληνικά ”Φάτε σκ..α κερνάει ο Δίας”.
Οι βέβηλοι έγραψαν: “Φάτε σκ@@@ κερνά ο Δίας”
Πρόκειται για ένα πρωτοφανές περιστατικό σε πανελλήνιο ίσως επίπεδο καθώς τον τελευταίο καιρό υπάρχουν πολλές περιπτώσεις βεβηλώσεων εκκλησιών (όπως για παράδειγμα στο εκκλησάκι του Τίμιου Σταυρού στον Καμαριώτη πριν ένα χρόνο) αλλά σε καμιά περίπτωση σε αυτή την αισχρή και απαράδεκτη μορφή με αφόδευση και κόπρανα πάνω στις εικόνες της Ορθοδοξίας.
Σημαντικό το γεγονός ότι ενώ υπήρχε και ένα μικρό παγκάρι που οι πιστοί βάζουν χρήματα οι βέβηλοι δεν το άνοιξαν ούτε έκλεψαν κάτι. Το μόνο που τους ενδιέφερε φαίνεται ήταν αυτή η τραγική και αισχρή πράξη που μόνο οργή και αγανάκτηση σε όλους μας προκαλεί.
Να αναφέρουμε ότι αυτό συνέβη μέσα στο Ιερό του Ναού όπου αφού αφόδευσαν στην Αγία Τράπεζα και βρόμισαν τις εικόνες τις έβαλαν μέσα στην κολυμπήθρα!
Η οργή των κτηνοτρόφων ήταν τέτοια που δεν κάλεσαν την αστυνομία αλλά κάποιοι πήγαν εκεί τα ξημερώματα με όλα τα απαραίτητα σύνεργα και καθάρισαν το μικρό εκκλησάκι της Αναλήψεως.
Δυστυχώς κανείς από τον δράστη ή τους δράστες της πρωτοφανούς ενέργειας δεν έγινε αντιληπτός.
Πραγματικά προκαλούν αποτροπιασμό όλα αυτά τα γεγονότα αλλά και θλίψη για την κατάντια ορισμένων ανθρώπων που ξεσπούν σε ιερά σύμβολα πίστης.
Τιμήθηκε και φέτος η μνήμη των ηρώων στα Ξύπετρα Μαλεβιζίου με μνημόσυνο που έγινε την Κυριακή 14 Σεπτεμβρίου στον χώρο του μνημείου ,των Εμμανουήλ Κουνάλη και Ανδρέα Νάθενα που έχασαν τη ζωή τους στη μάχη από τους Ναζί στις 14 Σεπτεμβρίου 1944.
Παρών στην εκδήλωση και ο Δήμαρχος Ανωγείων Μανόλης Καλλέργης καθώς και πάρα πολύς κόσμος ανάμεσα τους αρκετοί Ανωγειανοί.
Την ομιλία για την ανάπτυξη του Ιστορικού της ημέρας έκανε η Ερευνήτρια κ. Κατερίνα Κουναλάκη.
Ολόκληρη η ομιλία της έχει ως εξής:
“Εκλεκτοί παρευρισκόμενοι,
Κυρίες και κύριοι,
Μεγάλη τιμή και βαρύ το χρέος να μιλήσει κανείς για ήρωες. Να αποτιμήσει με λόγια όσα ο νους δεν μπορεί να συλλάβει και να αποδώσει δίκαιο φόρο αιώνιας
ευγνωμοσύνης σε αυτούς που επιτέλεσαν στο ακέραιο το υπέρτατο χρέος προς την πατρίδα.
«Πως γίνονται οι ήρωες»; με ρώτησε μια μέρα ένας έφηβος . Ομολογώ ότι σάστισα προς στιγμή …
«Πλάθονται από τη μάνα που τους γέννησε», του αποκρίθηκα.
Από τη Μάνα… μια τόσο μικρή, μα συνάμα τόσο μεγάλη λέξη. Είναι η μάνα που μας έφερε στον κόσμο, η μάνα γη της Κρήτης. Αυτή η μάνα είναι η ίδια η αυτοσυνειδησία μας. Είναι αυτή που μας κράτα όρθιους, στο πέρασμα των αιώνων, σ’ αυτή την ακριτική γη, στην εσχατιά του Ελληνισμού, να φυλάμε Θερμοπύλες, παρά τις συνεχείς επιβουλές, παρά τους λογής -λογής κατακτητές που πέρασαν από τούτα εδώ τα ιερά χώματα.
Γι’ αυτό και όσο υμνούμε τους ήρωες, τόσο ενδυναμώνουμε τη μαγιά που τους γεννά και η αίσθηση αυτή είναι ακόμα πιο έντονη όταν βρίσκεται κανείς εδώ, όπου η ιστορία έχει αφήσει ανάγλυφα το αποτύπωμα της, στον ιερό τούτο τόπο λίγα μέτρα πιο μακριά από το σημείο της μάχης.
Μεγάλους άνδρες μνημονεύουμε λοιπόν σήμερα.
Μεγάλους όπως αυτοί στους οποίους αναφέρεται ο Περικλής στον Επιτάφιο Λόγο του.
«Γιατί στους δοξασμένους άνδρες», λέει ο Περικλής, «τάφος είναι κάθε γωνιά της γης και την ύπαρξη τους δεν την φανερώνει μόνο η επιγραφή μιας στήλης σε κάποια γωνιά της πατρίδας, αλλά διατηρείται η ανάμνηση του ηρωισμού τους και στα ξένα, σκαλισμένη όχι σε κάποιο έργο τέχνης, αλλά μάλλον στην καρδιά καθενός ανθρώπου».
Κυρίες και κύριοι,
Βρισκόμαστε στην αρχή του φθινοπώρου του 1944.
Τα δείγματα κατάρρευσης του Γʼ Ράιχ, αρχίζουν πλέον να γίνονται περισσότερο από ορατά. Οι Γερμανοί στην περιοχή του Ηρακλείου συμπτύσσονται μεθοδικά οργανώνοντας την έξοδό τους προς τη Σούδα και τα Χανιά. Ικανές δυνάμεις τους όμως, υπό μορφή οπισθοφυλακής, παραμένουν ακόμη στην Αγία Βαρβάρα και στις Δαφνές, ενώ ένα τάγμα τους έχει στρατοπεδεύσει στην Τύλισο.
Είναι στεναχωρημένοι, φοβισμένοι και ως εκ τούτου πολύ επικίνδυνοι. Με την παραμικρή κίνηση σκοτώνουν, χωρίς ουσιαστικό λόγο και αιτία.
Ο Γωνιανός Συνταγματάρχης Ανδρέας Εμμ. Νάθενας, που μόλις έχει έλθει από τη Μέση Ανατολή με την επίσημη εντολή της εξόριστης Ελληνικής Κυβέρνησης και του Συμμαχικού Στρατηγείου του Καϊρου ν αναλάβει τη στρατιωτική διοίκηση, βρίσκεται ήδη μέσα στην πόλη του Ηρακλείου, έχοντας αποκαταστήσει την επαφή με τα Αντάρτικα Σώματα. Στην περιοχή του Ηρακλείου βρίσκεται επίσης μια ομάδα Άγγλων Αξιωματικών – Συνδέσμων, υπό τον Αντισυνταγματάρχη Τομ και τον Ταγματάρχη Ρένδελ [Αλέξη].
Οι Εγγλέζοι εκτίμησαν λαθεμένα ότι οι Γερμανοί υποχωρούσαν με μεγάλη σπουδή και για το λόγο αυτό ζήτησαν από τα Αντάρτικα Σώματα να πλησιάσουν στην πόλη, χωρίς να ενημερώσουν τον Έλληνα Στρατιωτικό Διοικητή που είχε δώσει ήδη διαφορετικές διαταγές.
Ο Συνταγματάρχης Νάθενας , μετά από έντονο διαπληκτισμό με τους Εγγλέζους, ακυρώνει το σχέδιό τους για την είσοδο κρυφά 50 οπλοφόρων στο Ηράκλειο, που θα δραστηριοποιούνταν στην περίπτωση που οι Γερμανοί προσπαθούσαν νʼ ανατινάξουν το λιμάνι ή άλλες ζωτικής σημασίας εγκαταστάσεις. Κρίθηκε σαν επιπόλαιο, αμελέτητο και ριψοκίνδυνο, χωρίς ίχνος δυνατότητας επιτυχίας. Αν μάλιστα εφαρμοζόταν στην πράξη, πέρα από το γεγονός ότι θα θυσιάζονταν μάταια οι άνδρες, η πόλη θα γνώριζε την ολοκληρωτική καταστροφή.
Δεν μπόρεσε όμως να προλάβει τη μετακίνηση των ένοπλων αντάρτικων ομάδων που ήδη είχε συντελεσθεί στις παρυφές της πόλης.
Πάνοπλοι Γερμανοί με βαρύ οπλισμό, τανκς, κανόνια, όλμους και πολυβόλα, αναπτύσσονται στη Σταυρακιανή Καμάρα και στα Γιοφυράκια και εξαναγκάζουν, κάτω από καταιγιστικά πυρά, τους αντάρτες να υποχωρήσουν εσπευσμένα από το Μετόχι Λιναρδάκη, προς τα ριζόβουνα του μοναστηριού Γοργολαϊνη.
Η ενοποιημένη ομάδα των Ανωγείων υπό το Χριστομιχάλη Ξυλούρη και των Γωνιών – Κορφών, υπό τον Ανδρέα Γ. Νάθενα [Συγγρό], υποχωρεί στη θέση «Ξύπετρα» Καβροχωρίου, όπου εντοπίζει και καταστρέφει ένα έρπον τηλεφωνικό καλώδιο των Γερμανών, αποκόπτοντας την επικοινωνία του Γερμανικού Τάγματος της Τυλίσου με το Ηράκλειο.
Ο Χριστομιχάλης δίδει εντολή να στρατοπεδεύσουν στο σημείο εκείνο, όπου αφού εγκαθιστούν σκοπιές ξεκουράζονται.
Ο αρχηγός της Γωνιανής ομάδας Θωμάς Γ. Νάθενας διαβλέπει τον κίνδυνο και ζητά από το σύντεκνό του Χριστομιχάλη [είχε βαφτισμένο τον ανηψιό του Στελιανό, γιο του αδερφού του Λουκά], νʼ απομακρυνθούν από το επικίνδυνο σημείο και νʼ ακροβολιστούν στα αντερείσματα του Ψηλορείτη, όπως εξάλλου ήταν και η διαταγή του Στρατιωτικού Διοικητή.
Δυστυχώς, δεν εισακούσθηκε.
Τελικά ο Θωμάς με το μεγαλύτερο μέρος της Γωνιανής ομάδας απομακρύνθηκε.
( Ηταν η μέρα του Τιμίου Σταυρού,14 Σεπτεμβριου1944.) Στα Ξύπετρα παρέμειναν μεταξύ των άλλων ο αδερφός του Ανδρέας Νάθενας [Συγγρός] και ο ανιψιός του Χαρίλαος Νάθενας ,οι σκοποί που εγκατέστησε ο Χριστομιχάλης για να προστατεύουν την ομάδα. Μη διαβλέποντες ορατό κίνδυνο, εισέρχονται σε παρακείμενο αμπέλι ψάχνοντας να βρουν καμπανούς και υπολείμματα σταφυλιών, καθώς ήταν πεινασμένοι. Δεν πρόσεξαν λοιπόν τη Διμοιρία των 14 Γερμανών που πλησίαζαν προσεκτικά από τη μεριά της Τυλίσου ακολουθώντας το τηλεφωνικό καλώδιο.
Οι αντάρτες αιφνιδιάζονται. Πολλοί φεύγουν σε χαμηλότερες ασφαλείς θέσεις.
Το πολυβόλο των Γερμανών σπέρνει το θάνατο.
Σκοτώνεται ο Ανωγειανός Εμμανουήλ Ι. Κουνάλης ή Μάστορας, μαχόμενος όρθιος, χωρίς καμιά προφύλαξη. Σκοτώνεται επίσης ο αρχηγός της ομάδας Γωνιών – Κορφών, Ανδρέας Γ. Νάθενας, ο επονομαζόμενος «Συγγρός».
Διαβλέποντας τον τρομερό κίνδυνο αποδεκατισμού ολόκληρης της ομάδας από το φονικότατο πολυβόλο, ο ίδιος ο Χριστομιχάλης Ξυλούρης και ο ανηψιός του Συγγρού, ο Χαρίλαος Νάθενας ,σκοτώνουν το Γερμανό πολυβολητή. Από κει και πέρα οι αντάρτες αντεπιτέθηκαν σφοδρά με περισσή ανδρεία, χωρίς άλλη απώλεια και εξολόθρευσαν στη κυριολεξία το γερμανικό απόσπασμα. Από τους 14 Γερμανούς, σκοτώθηκαν επιτόπου οι 13. Μόνο ένας κατάφερε να διαφύγει προς την Τύλισο, επειδή είχε παραμείνει πιο πίσω.
Με την ευκαιρία που μας δίδει η σημερινή αναφορά μνήμης, ας μου επιτρέψετε να προσθέσω λίγα ακόμη προσωπικά στοιχεία για τους ήρωες νεκρούς μας και τις οικογένειές τους.
Ο Εμμανουήλ Ι. Κουνάλης ή Μάστορας, γεννήθηκε στ Ανώγεια και ήταν φιλοπρόοδο και ανήσυχο πνεύμα. Είχε εγκαταστήσει έναν μηχανικό κυλινδρόμυλο στ Ανώγεια,
ν αλέθει το λίγο κριθάρι που υπήρχε στην περιοχή και να σώσει από το λιμό τους κατοίκους.
Λέγεται μάλιστα ότι τα μηχανήματα τα μεταφέρανε οι χωριανοί του στα χέρια από τη θέση «Κυλιστός» όπου τελείωνε ο αμαξιτός δρόμος, ως τα Ανώγεια. Η γυναίκα του Δήμητρα καταγόταν από την Αίγινα και με μια ραπτομηχανή του χεριού, έραβε, επιδιόρθωνε και μπάλωνε αφιλοκερδώς τα φτωχικά ενδύματα των Ανωγειανών της εποχής. Απέκτησαν έναν γιο.
Ο Εμμανουήλ Ι. Κουνάλης ελαβε μέρος στη μάχη της Κρήτης επικεφαλής 20 Ανωγειανων και συγκεκριμένα στις μάχες που έγιναν στην περιοχή Τσαλικακι μετόχι και μετόχι Κεφαλογιαννη.
Μετά την κατάληψη της Κρήτης και κατά την πρώτη επίσκεψη των γερμανών στ Ανώγεια στις 24-25 Ιανουαρίου του 1942 συνεληφθη με άλλους Ανωγειανους στην πλατεία «Αρμί», όπου είχαν συγκεντρωθεί όλοι οι κάτοικοι, με τις κατηγορίες
-ότι έλαβε μέρος στην μάχη της Κρήτης,
-ότι κατείχε παρανόμως όπλα και πυρομαχικά
και ότι περιέθαλπε Άγγλους κομάντος
Φυλακίστηκε από την ΓΚΕΣΤΑΜΠΟ στις λεγόμενες
’’ Κάτω φυλακές’’ στο σημερινό πάρκο του Θεοτοκόπουλου και μετά από πολλές κακουχίες ελευθερώθηκε τελικά στις 4/3/1942.
Στη μάχη στα Ξύπετρα και μετά την καταστροφή των Ανωγείων στις 14-15/09/1944 πολέμησε επίσης ο αδερφός του Κων/νος. Η οικογένεια των Κουνάληδων όμως θρήνησε άλλους 4 ηρωικούς νεκρούς την περίοδο της Γερμανικής Κατοχής:
Τα αδέρφια Βασίλη και Μιχάλη Κουνάλη του Εμμανουήλ, που πιάστηκαν μαζί με άλλους Ανωγειανούς στο οροπέδιο της Νίδας, σε μια «τυλιξά» των Γερμανών και έκτοτε χάθηκαν τα ίχνη τους.
Σκοτώθηκαν επίσης ο Αριστομένης Κουνάλης, γιος του προαναφερόμενου Βασίλη, μαζί με τον Ευάγγελο Κουνάλη του Θεοδώρου, που συνελήφθησαν από τους Γερμανούς στο Λαράνι να φέρουν πάνω τους από ένα γερμανικό πιστόλι ο καθένας και εκτελέσθηκαν επί τόπου.
Ο Γωνιανός Ανδρέας Γ. Νάθενας ή Συγγρός, πήρε το συγκεκριμένο ψευδώνυμο από το γεγονός ότι ήταν πολύ φιλότιμος, φίλευε, φιλοξενούσε και ευεργετούσε όποιους και όποτε μπορούσε, όπως ο μεγάλος εθνικός μας ευεργέτης Συγγρός. Παντρεύτηκε στις Κορφές όπου και κατοίκησε με τη Μαρία Αλατζά και απέκτησαν 4 παιδιά
[2 γιούς και 2 θυγατέρες].
Όταν πέφτανε οι Γερμανοί αλεξιπτωτιστές, το Μάη του 1941, ο Συγγρός πήγε στον Κρουσώνα, χειροδίκησε κατά του φρουρού – χωροφύλακα και μαζί με άλλους Κρουσανιώτες και Κορφιανούς, έσπασαν την αποθήκη όπου φυλάσσονταν 500 τουφέκια για τις ανάγκες του στρατού και πήραν οπλισμό, με τον οποίο πολέμησαν επί πολλές ημέρες στη Μάχη της Κρήτης.
Επειδή ο Διοικητής του Σταθμού Κρουσώνα [Μαράκης, από τα νοτικά του Ρεθύμνου] δεν κατέδωσε στους Γερμανούς τους πρωταίτιους της αρπαγής του οπλισμού, μαρτύρησε αυτός σε λίγες μέρες στη φυλακή της Αγυιάς όπου μεταφέρθηκε. Υπήρξε από τους πρώτους πατριώτες Μάρτυρες της Κρήτης.
Το επεισόδιο αυτό και οι αγώνες των Ναθένα κατά του κατακτητή, άνοιξαν μεγάλη βεντέτα με τους Γερμανούς Στις 2 – 3 Σεπτεμβρίου 1942, σκοτώσανε το Στελιανό, γιο του Λουκά Νάθενα, ανηψιό του Συγγρού και βαφτισιμιό του Χριστομιχάλη Ξυλούρη, σε ηλικία μόλις 23 χρόνων, πάνω από το χωριό Πυργού.
Ακολούθως σκοτώσανε στην πλατεία των Κορφών στις 13-12-1943, τον Νικόλαο Νάθενα, γιο επίσης του Λουκά, σε ηλικία 32 χρόνων.
Ο ίδιος ο Λουκάς φυγοδικούσε στην περιοχή της «Συκιάς», στο Γωνιανό Αόρι. Εκεί αρρώστησε από άνθρακα. Δεν μπορούσε όμως να πάει στο νοσοκομείο στο Ηράκλειο, γιατί είχε προγραφεί από τους Γερμανούς κι η κατάσταση του επιδεινώθηκε .
Στα τελευταία του, κατάφερε να καταφύγει στην Κλινική του Γιαμαλάκη, όπου, παρά την συνεχή παρακολούθηση άφησε την τελευταία του πνοή.
Για να κορέσουν την άσβηστη δίψα τους για αίμα οι Γερμανοί, σκότωσαν ένα βοσκό του Ναθενα (Συγγρού) στην περιοχή των Κορφών ονόματι Νύχταρη από χωριό του Μυλοποτάμου.
Ένας άλλος μεγάλος νεκρός του αγώνα, από την ηρωική οικογένεια των Ναθένα ήταν και ο Γιάννης, ο επονομαζόμενος Γιαγκός, αδερφός του Λουκά, του Συγγρού και του Θωμά Νάθενα.
Πολέμησε με απαράμιλλο θάρρος κατά την πτώση των Γερμανών αλεξιπτωτιστών και τραυματίστηκε βαριά στη διασταύρωση της Ροδιάς κοντά στο σημερινό κέντρο Κουρήτες. Μια ριπή πολυβόλου του αχρήστευσε και τα δυο του πόδια κι εκτοτε κυκλοφορούσε με πατερίτσες.
Τελικά σκοτώθηκε από τους Γερμανούς σε ηλικία 37 – 38 χρονών, το καλοκαίρι του 1943, ενώ προσπαθούσε να κατέβει από την εξωτερική πετρόσκαλα του σπιτιού του στις Γωνιές. Ο Γερμανός φονιάς του τον πυροβόλησε από τη θέση «Αλωνάκι», στον αμαξιτό δρόμο κάτω από το χωριό και από απόσταση πάνω από 300 μέτρα.
Ο Συγγρός από την άλλη στα τέλη του 1943, βοηθούμενος από την Εθνική Αντίσταση και τους συνδέσμους των συμμάχων, φυγαδεύτηκε στη Μέση Ανατολή, γιατί ο κλοιός των Γερμανών γύρω του έσφιγγε ολοένα και περισσότερο. Η οικογένειά του δεν γνώριζε το παραμικρό για την φυγάδευση του και τον θεωρούσε χαμένο.
Επέστρεψε στην Κρήτη μαζί με τον πρωτοξάδερφό του Συνταγματάρχη Ανδρέα Ε. Νάθενα, εντεταλμένο Στρατιωτικό Διοικητή Ηρακλείου, τη βραδιά που οι Γερμανοί καίγανε τʼ Ανώγεια.
Ήλθε για να πέσει ηρωικά στη μάχη στα Ξύπετρα …
Συμπατριώτες και συμπατριώτισσες,
Τώρα που το σκέφτομαι ξανά, η ερώτηση του έφηβου , όταν αναρωτιόταν εκείνη τη μέρα πως γίνονται οι ήρωες, έκρυβε μέσα της την απάντηση.
Γιατί η αναζήτηση των ηρώων είναι ταυτισμένη με την ίδια τη συνείδηση της ελευθερίας. Και η συνείδηση της ελευθερίας είναι η μαγιά που γεννά τους ήρωες.
Η γη της Κρήτης διαθέτει ανεξάντλητες ποσότητες απ’ αυτή τη μαγιά.
Σε αυτή τη μάνα γη περάσαμε σκλαβιές ατέλειωτες…
Μα έχουμε βαθιές ρίζες.
Αυτές τις ρίζες θα τις κρατήσουμε ζωντανές.
Αυτό το μέλλον ελευθερίας, ειρήνης και προοπτικής, το χρωστάμε στην ιστορία μας.
Αυτό το μέλλον αποτελεί την ιερή υποχρέωση μας έναντι των επόμενων γενεών.
Αυτό θα είναι και το καλύτερο μνημόσυνο για όλους τους ηρωικώς πεσόντες για την ελευθερία της Κρήτης, που τιμούμε σήμερα.
Αιωνία ας είναι η μνήμη τους.
Κουναλάκη Αικατερίνη
Ερευνήτρια
Γεωπονικό Πανεπιστήμιο Αθηνών
Ρεπορτάζ ΓΙΩΡΓΗΣ ΜΠΑΓΚΕΡΗΣ
Φωτογραφίες: Αγγέλα Σκουλά
”Χίλια καλώς εκόπιασες λυράρη στο χωριό σου,
κι όλα τα Ανώγεια αισθάνονται χαρά στον ερχομό σου,
χώματα πέτρες και κλαδιά και μνήμες των ανθρώπω,
μ’ αγάπη σε ‘ποδέχουνται στον πατρικό σου τόπο,
μ’ αληθινά αισθήματα και σέβας που ταιριάζει,
η κοινωνία των αγνών ανθρώπων σ’ αγκαλιάζει…”
(Γιώργης Καράτζης)
Σε μια συγκινητική και συγκλονιστική τελετή οι Ανωγειανοί τίμησαν, όπως μόνο αυτοί ξέρουν να τιμούν τους ανθρώπους που εκτόξευσαν το όνομα τους και το έκαναν μύθο.
Ο Μανώλης Πασπαράκης ο θρυλικός ”Στραβός”, ο λυράρης όπως τον ήξεραν όλοι οι Ανωγειανοί,ο άνθρωπος που ήταν πάντα εκεί στις δύσκολες δεκαετίες του 50′, του 60′ και του 70′, ο μερακλής που δεν είδε ποτέ το φως αλλά μοίρασε απλόχερα στους συγχωριανούς του τη λάμψη και τα χρώματα της μεγάλης του ψυχής ,τιμήθηκε από τον τόπο του όπως αρμόζει σε ένα πραγματικά μεγάλο.
Το άγαλμα του κοσμεί από σήμερα και θα δεσπόζει εκεί για πάντα στον κεντρικό δρόμο των Ανωγείων, κάτω από το χώρο του Πολύκεντρου. Ο Στραβός που δεν άφησε εκατοστό του χωριού απάτητο στις ατέλειωτες καντάδες που υπήρξε πρωταγωνιστής βρήκε τη θέση του εκεί και θα δείχνει σε όλους τους επίδοξους μελλοντικούς κανταδόρους και μερακλήδες το δρόμο προς την Ανωγειανή τιμή και παράδοση, που μόνο έναν κανόνα έχει: όλοι για τον ένα ,την παρέα την αυθεντική που διδάσκονται οι Ανωγειανοί από τα γεννοφάσκια τους.
Η τελετή στο χώρο λιτή αλλά και τόσο γεμάτη νοήματα όπως την εμπνεύστηκε και την υλοποίησε ο Λουδοβίκος των Ανωγείων μαζί με τον Πολιτιστικό σύλλογο και τον Δήμο Ανωγείων.
Την στιγμή που ο πρώην Δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης και ο νυν Δήμαρχος Ανωγείων Μανόλης Καλλέργης έβγαζαν το κάλυμμα και αποκάλυπταν την μορφή του ”Λυράρη” ένα αυθόρμητο χειροκρότημα από το πλήθος των χωριανών και όχι μόνο ,που βρέθηκαν εκεί,έσπασε τη σιωπή και εν τέλει μετατράπηκε σε ένα παρατεταμένο χειροκρότημα ,ουσιαστικό φόρο τιμής στον μεγάλο Πρωτομάστορα της Κρητικής Μουσικής.
Η μορφή του ”Στραβού” αποδεκτή και σεβάσμια από όλο το χωριό βρίσκεται εκεί με το χέρι στην αγαπημένη του λύρα, το πόδι του να χτυπάει τις τάβλες τρόπος με τον οποίο εμπνεύστηκε το μοναδικό συρτό του που έχει μείνει στην ιστορία και δίπλα του όλοι οι άλλοι μεγάλοι απόντες της σημερινής τελετής. Απόντες που όμως σήμερα ,γέμισαν με τη παρουσία τους το χώρο και ήταν σαν το άγαλμα να είχε όλων τις μορφές…Του Μερτζάνη, του Χουμά,του Νεοκλή, του Καφατσή, του Λαμπρινού, του Μίχαλου, του Γιαννιώ, του Σαμολογιάννη, του Μυρωμανώλη, του Πολομανώλη και τόσων και τόσων άλλων..
Εκεί και η αγαπημένη του γυναίκα Ελένη, η ηρωίδα ”Λυράρενα” που έφυγε για να τον συναντήσει πριν δυο χρόνια, εκεί και ο αγαπημένος του γιος ο Γιώργης που χάθηκε τόσο άδικα στα 17 του χρόνια.
Επίσημοι προσκεκλημένοι δεν υπήρξαν, αλλά ήταν εκεί όλοι όσοι τον έζησαν και τον αγάπησαν, οι οποίοι παράλληλα το μετέδωσαν στους απογόνους τους που επίσης συμμετείχαν. Εκεί ήταν όλοι ,μαζί με πλήθος καλλιτεχνών που θέλησαν να τιμήσουν τον μεγάλο λυράρη. Πραγματικά η πλατεία στο Μεϊντάνι φάνηκε για λίγο τόσο μικρή να χωρέσει την αγάπη και το σεβασμό του κόσμου στον Μανώλη Πασπαράκη.
Μετά τα αποκαλυπτήρια είχαμε τις γενιές να ενώνονται, να σμίγουν κάτω από τη μορφή του ”Στραβού”. Μια ηλικιωμένη γυναίκα η Ουρανία του Μανιάτη (Μανουρά), με αργά βήματα από τα χρόνια της αλλά γεμάτη ζωντάνια και περηφάνια ,αλύγιστη, πέρασε στο λαιμό του αγάλματος ένα μαντιλέ άσπρο και τον έδεσε γερά με μια καρφίτσα από το πέτο της, για να ακολουθήσουν οι μικρές, η Ολυμπία και η Αλεξάνδρα, δυο από τα δισέγγονα του Μανώλη Πασπαράκη που άφησαν μερικά λουλούδια στα πόδια του. Γενιές που ενώνονται και γίνονται ένα στα Ανώγεια, σμίγουν και καρπώνονται οι νεότερες τα ήθη και τις αξίες των προγενέστερων.
Η τελετή στο άγαλμα ολοκληρώθηκε με ένα χορό από τα παιδιά του Πολιτιστικού συλλόγου Ανωγείων, ενώ στα ηχεία έπαιζε αυθεντικός συρτός από τον Μανώλη Πασπαράκη και τον δίσκο που κυκλοφόρησε το 2007 με τίτλο ”Ο Λυράρης”.
Στην συνέχεια η μυσταγωγία μεταφέρθηκε στο Μεϊντάνι, την πλατεία που ο Στραβός δόξασε και δοξάστηκε όσο κανένας, στην πλατεία που μέχρι και ο πλάτανος αν είχε φωνή και σώμα, θα χόρευε με την ανεπανάληπτη λύρα του και θα τραγουδούσε τις μαντινάδες του.
Εκεί ο Λουδοβίκος παρουσίασε μια συνέντευξη που πήρε τότε από τον Μανώλη Πασπαράκη διάρκειας 25 λεπτών 28 χρόνια πριν την ημέρα του Αγίου Δημητρίου όπως τόνισε. Για 25 λεπτά η φωνή του ”Λυράρη” απλώθηκε σε όλη την πλατεία ,θύμισε στους παλιότερους και έμαθε στους νεότερους την απλότητα, το μεράκι, την αγάπη για τα Ανώγεια, την παράδοση, την αξιοπρέπεια… Η συνέντευξη τελείωσε και εκεί ο λυράρης Άρης Πρεβεζάνος, με τον Γιάγκο Χαιρέτη και τον Βασίλη Δραμουντάνη απέδωσαν αριστουργηματικά τον μεγάλο συρτό του στραβού…Έτσι μόνο μουσική,χωρίς λόγια..Πραγματική ανατριχίλα για όλους…
Στη συνέχεια ο Λουδοβίκος παρουσίασε αποσπάσματα από ένα βίντεο του Αυγούστου του 1995 όταν τα Υακίνθεια είχαν τιμήσει ξανά τον Στραβό..19 χρόνια πριν μια μεγάλη παρέα στο Μεϊντάνι,με τη λύρα του Νικηφόρου Αεράκη και σε πρώτο κάδρο τους μερακλήδες της εποχής..
”Παρατηρείστε πόσοι από αυτούς έχουν φύγει μέχρι σήμερα ” είπε ο Λουδοβίκος..
Και ναι πραγματικά,πόσοι και πόσοι από τότε έχουν φύγει… Αλλά σήμερα πήραν μια μικρή άδεια και όλοι μαζί,ζώντες και αποθανόντες τίμησαν το μεγάλο Πρωτομάστορα.
Η οικογένεια του εκεί, τα παιδιά του η Αλεξάνδρα, ο Γιάννης,ο Στεφανής και η Νικολία, τα εγγόνια του και τα δισέγγονα του όλα παρόντα, φίλεψαν τους καλεσμένους με παραδοσιακά ανωγειανά εδέσματα και εμφανώς συγκινημένοι όλοι παρατηρούσαν τις εκδηλώσεις τιμής στον δικό τους άνθρωπο.
Από το πάλκο πέρασαν σχεδόν όλοι στη συνέχεια σε ένα γλέντι παραδοσιακό που κράτησε μέχρι τις πρώτες πρωινές ώρες, με μαντινάδες,χορό και μουσική.
Από τον Ψαραντώνη και τον Πολιό (Νικηφόρο Αεράκη), τον Δημήτρη και τον Βασίλη Πασπαράκη, τον Μανώλη και τον Αντώνη Χαριτάκη ,με τον τελευταίο να είναι εγγονός του Στραβού, τον Αντώνη Κοντόκαλο, τον Λευτέρη Καλομοίρη (Ντεμέλο), όλοι έπιασαν και έπαιξαν με τη λύρα του Στραβού, τη λύρα που όπως ανέφερε η οικογένεια του Λυράρη θα δοθεί στην Μουσική Ακαδημία Ανωγείων όταν αυτή ανοίξει τις πύλες της πάνω από το χώρο του αγάλματος, στο Πολύκεντρο.
Καλώς όρισες παππού στον τόπο σου 27 χρόνια μετά μας κάνεις καθημερινά περήφανους…
Αθάνατος στις καρδιές μας!
Ο εμπνευστής της εκδήλωσης και της δημιουργίας του αγάλματος Λουδοβίκος των Ανωγείων δήλωσε:
” Η σημερινή είναι μια πολύ φωτεινή μέρα για το χωριό μας, από έναν άντρα που δεν είδε φως! Ο Μανώλης Πασπαράκης, ένας πολύ μεγάλος καλλιτέχνης του Ψηλορείτη του 20ου αιώνα , σήμερα τοποθετείτε καθώς του αρμόζει με ένα άγαλμα στο χώρο των Ανωγείων.Ένα άγαλμα που ήταν ιδέα των Υακινθείων που είναι ένας φορέας Πολιτισμού και προωθεί πάντα τους άξιους του Πολιτισμού.
Σήμερα έγιναν τα αποκαλυπτήρια και όπως όλοι είδατε ο κόσμος ήταν πολύ συγκινημένος. Διότι σκεφθείτε έναν άντρα που κατάφερε να γίνει πρώτο όνομα στη μουσική ,χωρίς να μπορέσει να δει πως είναι η λύρα του ,πως είναι οι χορδές,πως είναι οι φίλοι του,πως είναι τα παιδιά που έκανε. Πραγματικά μια πολύ σπουδαία μέρα για όλους μας.
Ο Δήμαρχος Ανωγείων κ.Μανόλης Καλλέργης τόνισε στην ομιλία του:
” Ο Δήμος Ανωγείων σας καλωσορίζει στην εκδήλωση που συνδιοργανώνει με τα Υακίνθεια και τον Πολιτιστικό Σύλλογο Ανωγείων για την τοποθέτηση του αγάλματος του λυράρη Μανόλη Πασπαράκη στο χώρο του Πολύκεντρου του Δήμου μας.
Χώρος ο οποίος μετατρέπεται το αμέσως επόμενο διάστημα σε χώρο μουσικής μελέτης, εκμάθησης και καταγραφής ιδιαίτερα της τοπικής πολιτιστικής παράδοσης.
Όπως γνωρίζετε το άγαλμα αυτό έγινε το 2007 από τους φίλους των Υακινθείων και το Λουδοβίκο και κατόπιν παραδόθηκε στο Δήμο Ανωγείων.
Σήμερα με την τοποθέτηση του αγάλματος σε αυτόν το χώρο που έχει τον συμβολισμό του, τιμούμε το πρόσωπο του Μανόλη Πασπαράκη ή Στραβού που γλέντησε με την λύρα του τους Ανωγειανούς σε πολύ δύσκολες εποχές και άφησε το μοναδικό μουσικό του αποτύπωμα στη μεγάλη μουσική παράδοση των Ανωγειανών.
Παράλληλα τιμούμε στο πρόσωπό του όλους τους παλιούς Ανωγειανούς μερακλήδες και μουσικούς, τον Μιχαλιό, τον Καραμουζαντώνη, τον Ξημέρη, το Σταμάτη,το Σουβλή, τον Κουρκουτάκη, το Μυρομανώλη, το Νεοκλή, τον Κουμούχη-συγχωρέστε μου ξεχνώ κάποιους -οι οποίοι δημιούργησαν μαζί με τους σπουδαίους νεότερους ένα ξεχωριστό μουσικό ιδίωμα με τον ήχο και το χρώμα τους και συσσώρευσαν πολιτιστικό πλούτο για τον τόπο μας και την Κρήτη όλη για τον οποίο υπερηφανευόμαστε σήμερα. Η παράδοση αυτή εξακολουθεί να είναι ζωντανή, καθημερινά παρούσα και να εξελίσσεται δημιουργικά.
Και πάλι σας ευχαριστώ για την παρουσία σας…΄΄.
Ο Γιάννης Πασπαράκης
Ο μεγαλύτερος γιος του Μανώλη Πασπαράκη,Γιάννης εμφανώς συγκινημένος δήλωσε:
” Τα παιδιά του Λυράρη, συγκινημένα πράγματι απόψε αισθανόμαστε την ανάγκη να ευχαριστήσουμε δημόσια, τον Δήμο Ανωγείων, τα Υακίνθεια καθώς και τον Πολιτιστικό σύλλογο για την σημερινή εκδήλωση. Ιδιαιτέρως όμως ευχαριστούμε όλους εσάς που με την παρουσία σας τιμάτε την μνήμη του πατέρα μας.
Η λύρα του πατέρα μας μόλις ολοκληρωθεί η Μουσική Ακαδημία θα έχει την θέση της εκεί.
Σας ευχαριστούμε όλους.
Ο πρώην Δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης δήλωσε στην ΑνωΓη:
”Περικλείει τιμή τόσο για τη μουσική παράδοση των Ανωγείων όσο και για την οικογένεια του η σημερινή εκδήλωση, μια βραδιά που έρχεται ως επιστέγασμα μιας υπόσχεσης του Δημοτικού συμβουλίου του 2007 ,όταν το άγαλμα δωρήθηκε από το σύλλογο των Υακινθείων στο Δήμο Ανωγείων.Θυμάμαι τότε είχαμε αναφέρει, ότι όταν ένα μεγάλο έργο πνοής για τη μουσική παράδοση των Ανωγείων, η Μουσική Ακαδημία θα γίνει ένα τέτοιο άγαλμα θα κοσμούσε τον αύλειο χώρο. Τον χώρο κοσμεί πλέον ένας λυράρης που δεν ήταν απλώς ένα μέρος της μουσικής παράδοσης των Ανωγείων,αλλά για μένα πολλά περισσότερα.Ένας άνθρωπος που έδειξε ότι η θέληση μπορεί να δημιουργήσει τα πάντα ακόμα και αν έχει χάσει το φως του από πολύ μικρή ηλικία.Αυτό δείχνει ότι η αγάπη του για τη ζωή και τον τόπο του σε συνδυασμό με τα γονίδια των Ανωγείων,τον ώθησε να αφήσει το δικό του στίγμα στον τεράστιο Ανωγειανό πολιτισμό .Με όλες λοιπόν αυτές τις διαστάσεις πιστεύω ότι σήμερα έγινε αυτό που έπρεπε.
Να πω για τη Μουσική Ακαδημία ότι πριν ένα μήνα είχαμε την εγκατάσταση του εργολάβου,η δημοπρασία έχει ολοκληρωθεί .Ήδη από τον Αύγουστο έχει αδειάσει η Εστία και αυτό που μένει τώρα είναι να αρχίσουν οι εργασίες της διαμόρφωσης με δυο σύγχρονες αίθουσες που θα έχουν όλες τις προδιαγραφές για την εκμάθηση μουσικών οργάνων, για ηχογραφήσεις, ακόμα του μεγάλου χώρου που θα γίνονται κονσέρτα για εκμάθηση μουσικής, καθώς επίσης και μια μόνιμη έκθεση που εκεί θα στεγαστεί η έκθεση που είχαμε κάνει το 2010 για το Νίκο Ξυλούρη,αλλά και αυτό που με μεγάλη χαρά άκουσα σήμερα από το γιο του στραβού τον Γιάννη Πασπαράκη ότι θα δωριθεί η λύρα του πατέρα τους. Πιστεύω ότι σε ένα χρόνο δε θα είναι απλά ένας επισκέψιμος χώρος ,αλλά ένα εργαστήρι μουσικής και υπάρχουν τα άτομα στο χωριό να το δουλέψουν και να δημιουργήσουν.
Ο Νίκος Δραμουντάνης
Ο πρόεδρος του ”Συλλόγου Φίλων των Υακινθείων” Νίκος Δραμουντάνης ανέφερε στην ομιλία του:
” Όλα τα μέλη και η ομάδα προγραμματισμού των Υακινθείων εκδηλώσεων στο τέλος του 2006 είχαμε συζητήσει για να κάνουμε κάτι σημαντικό για τον Μανώλη Πασπαράκη,τον ”Λυράρη ” όπως όλοι ξέρουμε.Μέσα από αυτή τη συζήτηση αποφασίσαμε να συμπεριλάβουμε μέσα στις εκδηλώσεις των Υακινθείων του 2007 μια εκδήλωση αντάξια του μεγάλου αυτού καλλιτέχνη και την τοποθέτηση προσωρινά εκεί του αγάλματος που πριν λίγο αποκαλύψαμε.
Το παραδώσαμε στον Δήμο για να βρεθεί η κατάλληλη θέση.Πράγματι θεωρούμε ότι σήμερα αυτή η θέση είναι η καταλληλότερη,αφού μάλιστα και το κτίριο από πάνω σε λίγο θα είναι έτοιμο για να αποτελέσει ένα χώρο Πολιτισμού του χωριού μας.
Υποκλινόμαστε όλη η ομάδα των Υακινθείων στον Μανώλη Πασπαράκη και στη μεγάλη του προσφορά στον Πολιτισμό και είμαστε διπλά χαρούμενοι που κάτι που σκεφτήκαμε τότε παίρνει μια οριστική μορφή σήμερα για να θυμίζει σε όλους μας τον μεγάλο αυτό άντρα του Πολιτισμού”.
Ο Γιώργης Καράτζης
Ο μεγάλος ποιητής και μαντιναδολόγος στην ομιλία του είπε:
” Μια κοινωνία θεωρείται ισορροπημένη όταν τα μέλη της τιμούν με την ίδια ευλάβεια τον πολεμιστή, αλλά και τον καλλιτέχνη.Κι αυτό ακριβώς συμβαίνει στα Ανώγεια .Έτσι αναδεικνύεται η δισυπόστατη φύση της Ανωγειανής ψυχής. Η κοινωνία τιμά τους αγωνιστές αυτούς που θυσιάστηκαν για την ιδέα της λευτεριάς και της τιμής αλλά ταυτόχρονα τιμά και αναγνωρίζει την προσφορά του καλλιτέχνη ,του ανθρώπου που αγωνίζεται για την ομορφιά της ζωής, για την τέχνη, την ποίηση, τη μουσική.
Ένας από αυτούς τους ήρωες της ζωής ήταν και ο Μανώλης Πασπαράκης, ο στραβός όπως έμεινε στη συλλογική μνήμη. Ο λυράρης που έγινε μύθος. Αυτόν υποδεχόμαστε απόψε κι αυτή η εκδήλωση περιποιεί μεγάλη τιμή όχι μόνο σ’ αυτόν, αλλά και σ’ αυτούς που την οργανώνουν και σ’ αυτούς που συμμετέχουν. Γιατί πράγματι ο Στραβός αποτελεί το σύμβολο του ακατανίκητου πάθους για ζωή ,την προσωποποίηση του Ανωγειανού γλεντιού και την γνησιότερη εκδοχή του αγνού μερακλή…”.
Ο Ψαραντώνης
Ο σπουδαίος μουσικός Ψαραντώνης μίλησε από το πάλκο για μια προσωπική εμπειρία του με το Στραβό:
” Έπαιζε ο στραβός όταν ήμουν μικρός και επήγαινα εγώ πιτσιρικάκι για να ακούω τη λύρα και του έπαιρνα το τσιγάρο από το στόμα και του το έδινα όταν ήθελε.Του κρατούσα το τσιγάρο δηλαδή όσο έπαιζε.Μια δυο τρεις φορές και μου λέει ο στραβός:
-Πως σε λένε;
-Αντώνη
Μετά από καιρό ξαναπάω και του πήγα το τσιγάρο. Και μου λέει:
-Ο Αντωνάκης είσαι;
Ναι του λέω.Και μου δείχνει τη λύρα του και μου λέει:
Η λύρα μου είναι βαρεμένη κι άμα γεννήσει θα σου δώσω το καλύτερο λυράκι!!
Εγώ το πίστεψα λέει ο Ψαραντώνης και περιμένω ακόμα να γεννήσει,αναφέρει κρατώντας τη λύρα του Στραβού!
Ο π.Ανδρέας Κεφαλογιάννης
Εκ μέρους του σεβασμιότατου Μητροπολίτη Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ Ευγένιου που δεν μπόρεσε να παραστεί μίλησε ο π.Ανδρέας Κεφαλογιάννης.Το μήνυμα του έχει ως εξής:
Ο Μανώλης Πασπαράκης (Στραβός), ο εμβληματικός λυράρης των Ανωγείων έβλεπε με τα μάτια της ψυχής του και με το παίξιμο του στιγμάτισε τη μουσική του τόπου μας.
“Μπορείς, αρκεί μόνο να θελήσεις” έλεγε ο Γκαίτε, .
“Η πέτρα, το σίδερο, το ατσάλι δεν αντέχουν. Ο άνθρωπος αντέχει” έλεγε ο Νίκος Καζαντζάκης και η ζωή του Στραβού επιβεβαίωσε και τους δύο. Η όραση μόνο εμπόδιο δεν στάθηκε για την μουσική πορεία του Μανώλη Πασπαράκη ο οποίος με τη στάση της ζωής του ενέπνευσε και εμπνέει τους νέους μέσα από τα τραγούδια του και τη μουσική που άφησε παρακαταθήκη όχι μόνο για τ’ Ανώγεια μα και για όλη την Κρήτη. ο Ανωγειανός πηδηχτός και ο συρτός του συνόδευαν και θα συνοδεύουν κάθε μερακλίδικη παρέα, όσα χρόνια κι αν περάσουν και μεις όλοι σήμερα εδώ τιμούμε στη μνήμη του Μανώλη Πασπαράκη την ιδέα της ανωγειανής παρέας την οποία στήριξε και ανέδειξε μοναδικά ο Στραβός!
Ο γιατρός Μανώλης Παπυράκης ανέλυσε στην ομιλία του τη ζωή του Μανώλη Πασπαράκη. Αναλυτικά ανέφερε τα εξής:
Κατ΄ αρχήν θέλω να πω πως είναι ειλικρινά μεγάλη η χαρά μου που είμαι σήμερα εδώ, σ΄ αυτή την ξεχωριστή εκδήλωση και μου δίδεται η ευκαιρία να πω δυο λόγια για ένα μεγάλο κρητικό καλλιτέχνη. Ένα θρύλο στη μουσική παράδοση της Κρήτης. Τον Μανώλη Πασπαράκη. Τον μεγάλο στραβό Ανωγειανό λυράρη.
Έναν άνθρωπο, φίλες και φίλοι, φαινόμενο. Έναν άνθρωπο που είχε την ατυχία να χάσει από νηπιακή ηλικία ό,τι πολυτιμότερο υπάρχει σ΄ αυτόν τον κόσμο. Την αντίληψη του περιβάλλοντος που ζεις. Την αίσθηση της εικόνας. Τη λάμψη του φωτός.
Ο άνθρωπος αυτός έμεινε τυφλός σχεδόν στο ξεκίνημα της ζωής του. Και
ήρθε στη ζωή μια εποχή ιδιαίτερα δύσκολη, αφού γεννήθηκε αρχές του 20ου αιώνα και η Κρήτη αγωνιζότανε ακόμη να βρει το δρόμο της. Να ζήσει ελεύθερη μετά από αιώνες σκλαβιάς.
Σ΄ αυτή τη δύσκολη εποχή ήρθε στη ζωή ο Μανώλης Πασπαράκης και είχε την ατυχία στο ξεκίνημα αυτής της ζωής να τον βρει η τεράστια αναπηρία της τύφλωσης. Όμως αυτός ο άνθρωπος είχε τη δύναμη να προσπαθήσει. Να παλέψει. Να αγωνισθεί.
Και τα κατάφερε.
Και κατάφερε, κυρίες και κύριοι, όχι μόνο να επιβιώσει απλά, όχι μόνο να μη γίνει βάρος στην κοινωνία που έζησε, αλλά μπόρεσε να σταθεί με αξιοπρέπεια. Με πλήρη οικονομική και κοινωνική ανεξαρτησία και να δημιουργήσει μία οικογένεια πρότυπο. Το περισσότερο δε απ΄ όλα, κατάφερε να ξεχωρίσει σαν καλλιτέχνης και να δώσει ζωντανά το στίγμα του στη μουσική παράδοση αυτού του τόπου.
Εδώ, αγαπητές φίλες και φίλοι, πρέπει να σημειωθεί, ότι για να μπορέσει ένα παιδί, που από νήπιο είχε την μεγάλη ατυχία να μείνει τυφλό, να ενταχθεί σωστά σαν άνθρωπος στην κοινωνία και ιδιαίτερα να εξελιχθεί σαν καλλιτέχνης, έπρεπε να υπάρχουν ορισμένες προϋποθέσεις.
Προϋποθέσεις που θα βοηθούσαν αυτό το παιδί να ξεπεράσει τα δυσάρεστα συναισθήματα έντασης, άγχους και απογοήτευσης, τα οποία οδηγούν άτομα
με σοβαρή αναπηρία και ιδιαίτερα τύφλωση σε εγκατάλειψη του εαυτού τους και απομόνωση.
Πιστεύω λοιπόν πως εκτός από το έμφυτο μεράκι, το χάρισμα και τη μεγάλη δύναμη της ψυχής, που πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι είχε αυτό το παιδί, δύο ήταν οι σημαντικοί παράγοντες που βοήθησαν να ξεπεράσει τα προβλήματα της μεγάλης αναπηρίας, να ενταχθεί ισότιμα στην κοινωνία και να καταφέρει να ξεχωρίσει.
Ο πρώτος: Το σωστό οικογενειακό περιβάλλον, που με το περίσσευμα αγάπης, δημιούργησε στο παιδί αυτό αισθήματα σιγουριάς, ισοτιμίας και αυτοπεποίθησης. Στοιχεία απαραίτητα για να σταθεί στα πόδια του.
Ο δεύτερος παράγων εξίσου σημαντικός, το περιβάλλον του χωριού.
Τα Ανώγεια είναι ένας τόπος που διαθέτει μια όμορφη κοινωνία με ανεπτυγμένο φιλότιμο. Με σεβασμό και αγάπη για το χωριανό. ΄Ενας τόπος με σημαντική προσφορά στις κρητικές παραδόσεις και μεγάλη αγάπη για την κρητική μουσική. Ένα ξεχωριστό μερακλοχώρι.
Η ζεστασιά λοιπόν της οικογένειας και το ξεχωριστό παραδοσιακό περιβάλλον του χωριού, θέριεψαν την έμφυτη δύναμη της ψυχής και βοήθησαν τον Μανώλη Πασπαράκη να ξεπεράσει το τεράστιο πρόβλημα της τύφλωσης και να εξελιχθεί σε ένα σημαντικό καλλιτέχνη της κρητικής λύρας.
Ο Μανώλης Πασπαράκης γεννήθηκε το 1911. Οικογένεια πολυμελής. 8 Αδέλφια. 7 Αγόρια, 1 θυγατέρα. Ο Μανώλης είχε την ατυχία να προσβληθεί από μία λοιμώδη νόσο, την οστρακιά, που δυστυχώς τον οδήγησε σε ηλικία 2 ετών στην τύφλωση.
Ο πατέρας του Γιάννης Πασπαράκης ή Λυραρογιάννης ήταν τσαγκάρης στο επάγγελμα. Ανθρωπος της παρέας. Πρωτοχορευτής. Ξεχωριστός μερακλής. Αγκάλιασε από την αρχή με ξεχωριστή ζεστασιά τον μικρό Μανώλη και ήταν συνεχώς δίπλα του. Απεριόριστη η φροντίδα. Συνεχής η μέριμνα. Αργότερα, όταν ο Μανώλης ήταν περίπου 10 χρονών, ο πατέρας του τού έφτιαξε μία λύρα, προφανώς για να του δώσει χαρά,
μα ίσως και για να αξιοποιηθεί το διαφαινόμενο ταλέντο.
Τότε άρχισε ο μικρός Μανώλης για πρώτη φορά να ψάχνει. Να ερευνά. Να προσπαθεί με την αφή των χεριών να συγκροτήσει μέσα στο μυαλό του τη μορφή του οργάνου. ΄Ηταν το απαραίτητο πρώτο βήμα. ΄Επρεπε να προσδιορίσει τη μορφή. Το σχήμα. Για να μπορέσει μετά απ΄ αυτό να προχωρήσει στην προσπάθεια να μάθει τα μυστικά του παιξίματος. Για να καταφέρει έτσι να πει αυτό που ένιωθε βαθιά μέσα του. Να εκφράσει με τη λύρα του τα συναισθήματά του.
Στη δύσκολη αυτή προσπάθεια τον βοήθησε ένας καλός χωριανός, μα και ξεχωριστός λυράρης στην εποχή του ο Αντώνης Σκουλάς ή Καραμουζαντώνης.
Η εξέλιξη γρήγορη και θεαματική.
Στα 15 του χρόνια έπαιζε ήδη σε εκδηλώσεις (γάμους, βαφτίσεις, παρέες). Στα 20 του, ήταν πλέον ένας φτασμένος ολοκληρωμένος στην εποχή του λυράρης.
Συνοδοί στη λύρα του Στραβού ήταν δύο ξεχωριστοί μαντολινάρηδες. Ο Μανώλης Αεράκης ή Μυρομανώλης μέχρι το 1955 και ο Νεοκλής Σαλούστρος από το 1955 και μετά.
Με αυτούς λοιπόν τους ξεχωριστούς μαντολινάρηδες, ο Μανώλης Πασπαράκης γλέντησε τον κόσμο με απέραντη προθυμία, αγάπη, πάθος και συνέπεια από την δεκαετία του ΄30 μέχρι και τη δεκαετία του ΄70.
Ο Μανώλης Πασπαράκης θεωρείται από τους βασικούς διαμορφωτές του χρώματος στις Ανωγειανές κοντυλιές. Τα χυματικά, όπως αναφέρονται στα Ανώγεια και στο δυτικό Μαλεβύζι.
Τα χυματικά, κατά κύριο λόγο, μα και ο ξεχωριστός, μελωδικός χαρακτηριστικός τρόπος που έπαιξε τα συρτά με τις γρήγορες εναλλαγές στο ρυθμό και τα απόλυτα διακριτά πατήματα, είναι αυτά που δίνουν την εικόνα του μεγάλου Στραβού λυράρη των Ανωγείων.
Δυστυχώς λόγω της εποχής που έζησε μα και λόγω της αναπηρίας του, δεν έχουμε πολλές καταγραφές του έργου του. Προσωπικά, ξέρω δύο δίσκους που κυκλοφόρησαν. Ο ένας, αν θυμάμαι καλά, τέλος της δεκαετίας του ΄70 με αρχές της δεκαετίας του ΄80 από το Πανεπιστήμιο Κρήτης και ο άλλος τον Ιούλιο του 2007 με την συνεργασία ΕΡΤ, Υακίνθεια και της δισκογραφικής εταιρείας «ΣΕΙΣΤΡΟΝ».
Ο Μανώλης Πασπαράκης υπήρξε ο συνεχιστής μιας γενιάς ξεχωριστών Ανωγειανών λυράρηδων, που είχαν γεννηθεί τέλος του 19ου αιώνα ή αρχές του 20ου , όπως ο Αντώνης Σκουλάς ή Καραμουζαντώνης, ο Μιχάλης Σκουλάς ή Μιχαλιός και ο Γιώργης Μανουράς ή Κουρκουτάκης, και είναι αυτός που προετοίμασε ουσιαστικά το έδαφος αποτελώντας τον προπομπό για τον ερχομό της μεγάλης γενιάς των Ανωγειανών καλλιτεχνών του 2ου μισού του 20ου αιώνα (Ξυλούρηδες, Καλομοίρης, Μανουράς, Σκουλάς, Αεράκης κ.ά.).
Δεν ήταν μόνο ο ξεχωριστός λυράρης. ΄Ηταν ο ξεχωριστός μερακλής. Ο άφταστος παρεϊστής. Ο σημαντικός λαϊκός ποιητής. Μαντινάδες γεμάτες συναίσθημα, που συχνά όμως κρύβανε τον πόνο. Το βαθύ παράπονο.
Κόσμο γροικώ. Κόσμο πατώ
και κόσμο δεν γνωρίζω
ώ την παντέρμη τη ζωή
και πως την νταγιαντίζω.
Ως και το χώμα του πατώ
απ΄ τα βαθειά φωνάζει
ποιος είν΄ ο νιος που με πατεί
και βαριαναστενάζει.
Ποιο δέντρο εμαράθηκε
κι έβγαλε πάλι φύλλα
ποιος πληγωμένος έγιανε
να χω και γω ελπίδα
Ο πατέρας του έχουμε πει πως ήταν ο άνθρωπος που στάθηκε δίπλα του μια ζωή. Που τον βοήθησε να ξεπερνά το πρόβλημά του με ελπίδα, κουράγιο και αισιοδοξία. Όταν πέθανε, ο Στραβός έπαιξε τη λύρα πάνω από το μνήμα του πατέρα του και είπε:
Φεύγεις ψυχή μου τση ψυχής
γλυκιά παρηγοριά μου
που με τα μάθια σου τα δυο
φέγγαν και τα δικά μου.
Το 1951 παντρεύτηκε με την Ελένη Σαμόλη. Μια πανέμορφη κοπελιά 18 χρόνων. Δημιούργησαν μια πρότυπη οικογένεια με πέντε παιδιά. Τρία αγόρια. Τον Γιάννη, τον Γιώργη και τον Στέφανο και δυο θυγατέρες την Αλεξάνδρα και την Νικολία. Δυστυχώς είχε την ατυχία να ζήσει την πίκρα του πρόωρου χαμού του γιού του Γιώργη. Ο Μανώλης Πασπαράκης κατάφερε με τη λύρα να ζήσει αξιοπρεπώς την οικογένειά του και να μεγαλώσει τα παιδιά του χωρίς να τους λείψει τίποτα.
Πέθανε το 1987 σε ηλικία 76 ετών.
Η μνήμη του μεγάλου Στραβού Ανωγειανού λυράρη παραμένει μέχρι σήμερα ζωντανή στα Ανώγεια. Στην ευρύτερη περιοχή του Μυλοποτάμου, του Δυτικού Μαλεβυζίου μα και σ΄ ολόκληρη την Κρήτη, στους ανθρώπους που αγαπούν και σέβονται τις παραδόσεις αυτού του τόπου.
Κυρίες και κύριοι,
Σας ευχαριστώ πολύ που με ακούσατε και ειλικρινά νιώθω ξεχωριστή τιμή που μου δόθηκε η ευκαιρία να μιλήσω για έναν ξεχωριστό κρητικό καλλιτέχνη. Έναν ξεχωριστό άνθρωπο. Έναν άνθρωπο φαινόμενο.
Τελειώνοντας, θέλω να πω πως αξίζουν θερμά συγχαρητήρια σ΄ αυτούς που είχαν την πρωτοβουλία και συνετέλεσαν για να γίνει η αποψινή εκδήλωση.
Γιατί είναι ιδιαίτερα σημαντικό και αξίζει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο στην εποχή που ζούμε, να προβάλλονται θέματα που έχουν σχέση με τον πολιτισμό του κάθε τόπου. Ο πολιτισμός μας. Η ιστορία μας. Οι παραδόσεις μας είναι αυτά που προσδιορίζουν τη φυσιογνωμία μας και είναι τα πλεονεκτήματα και τα εφόδιά μας για μία ελπιδοφόρα προοπτική του αύριο.
Οι Ανωγειανοί έχουν δείξει πως το ξέρουν πολύ καλά και γι΄ αυτό υποστηρίζουν με πάθος ότι έχει σχέση
με τον πολιτισμό, την ιστορία και τις παραδόσεις του τόπου τους.»