Εισήγηση σε Ημερίδα στ’ Ανώγεια 12 -13 Αυγούστου 2015, για τα Ολοκαυτώματα των Ανωγείων
Γεωργίου Ε. Σκουλά, Καθ. Πολιτικής Θεωρίας &Ανάλυσης, Πανεπιστήμιο Μακεδονίας
12/Αυγούστου / 2015
Κυρίες και Κύριοι,
Χαίρομαι που βρίσκομαι εδώ και χαιρετίζω την πρωτοβουλία του Δήμου Ανωγείων για τη διοργάνωση μιας τέτοιας συζήτησης με τέτοια θεματική ευχαριστώντας τους διοργανωτές για την πρόσκληση να είμαι ομιλητής. Το θέμα που θα μας απασχολήσει είναι το ολοκαύτωμα των Ανωγείων τον Ιούλιο του 1822. Τα αίτια δηλαδή, του πρώτου ολοκαυτώματος του μαρτυρικού χωριού μας γιατί όπως είναι γνωστό ακολουθούν άλλα δύο σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Ένα το 1867 και το άλλο το 1944. Δεν νομίζω ότι πρέπει να είναι κανείς ιστορικός στο επάγγελμα για να καταλάβει ότι κάθε φορά που ξεσπά μια επανάσταση όπως ο εθνικός ξεσηκωμός του 1821, ή η Κρητική Επανάσταση 1866-1869 ή μια εμπόλεμη αναμέτρηση με τον εχθρό όπως στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο αμέσως μετά καίγεται το χωριό από τις εχθρικές δυνάμεις. Πως συμβαίνει αυτό θα αναρωτηθεί κάποιος; Στο χωριό αυτό δηλαδή εξαντλείται όλος ο παραλογισμός και το μίσος του εχθρού κάθε φορά; Γιατί; Μήπως ως αντίποινα για τη δράση των πολιτών αυτού του χωριού και την ενεργό συμμετοχή τους σε αυτές τις αναμετρήσεις; Αν ναι, ποια είναι η ιδιοσυγκρασία ή η στάση και η δράση αυτών των ανθρώπων που μένουν σε αυτό τον τόπο διαχρονικά απέναντι στην όποια εχθρική επιβουλή; Ποια είναι τέλος η σχέση αυτού του ολοκαυτώματος με την Επανάσταση του Ελληνικού Έθνους το 1821; Για να απαντήσουμε τέτοια ερωτήματα θεωρώ ότι θα πρέπει να τοποθετηθούμε ιστορικά και να μεταφερθούμε όσο αυτό είναι δυνατό στο χρόνο και στον τόπο νοερά. Πριν όμως προβούμε στην αναγκαία αυτή ιστορική ανάλυση για τεκμηριωμένες απαντήσεις, θεωρείται απαραίτητο να γίνει μια εισαγωγική μνεία για το θέμα και έννοια ιστορία, όπως ορισμένοι την κατανοούμε.
Το ζήτημα που επικεντρώνει πολλές φορές το ενδιαφέρον των ειδικών όσο και των απλών ανθρώπων, είτε θετικά, είτε αρνητικά, είναι αυτό της ιστορίας. Άλλοι το βλέπουν, ως θέμα που προσεγγίζεται μονάχα από ειδικούς και όχι πάντα με αντικειμενικό τρόπο. Άλλοι το αντιλαμβάνονται, ως κάτι που υπάρχει μονάχα σε βιβλία γιατί θεωρούν ότι δεν μπορούν οι άνθρωποι να διατηρούν μνήμη και γνώση σε λεπτομέρειες, άρα για το κάθε τι σαφώς και έχουν ελλιπή πληροφορία ή εικόνα. Υπάρχει και μια τρίτη τάση ατόμων, που το διακρίνουν ως εντελώς περιττό ή αρνητικό να μιλά κανείς για το παρελθόν επειδή σχετίζεται με τον φασισμό. Υπάρχει όμως και μια τελευταία τάση, που είναι εκείνη η οποία θεωρεί ότι όταν η ιστορία ενός λαού γίνεται υποθήκη του, τότε δεν μπορεί παρά να έχει αυτός ο λαός συνέχεια με παρόν, αύριο και πρόοδο. Πάνω σε αυτή την τάση παραπέμπει κι ο στίχος του Ανωγειανού καλού μου φίλου Π. Καλομοίρη που έφυγε νωρίς: «όποιος λαός τη γλώσσα του ξεχνά και δεν θυμάται, στο λήθαργο του μαρασμού παντοτινά κοιμάται». Κι αυτό, γιατί χωρίς γλώσσα ένας λαός δεν έχει εργαλείο που μπορεί να συγκροτήσει το ιστορικό και πολιτισμικό του γίγνεσθαι. Επομένως, για να επιβιώσει χρειάζεται γενναίες πράξεις, ήρωες, συμβάντα και γλώσσα που τα εξιστορεί αντικειμενικά με κάθε λεπτομέρεια. Χρειάζεται ιστορία αφού αυτή είναι το δημιούργημά του, έχοντας συγχρόνως πλήρη επίγνωση των γεγονότων του παρελθόντος ως αταλάντευτη συνείδηση, αντλώντας από αυτήν διδάγματα για την ίδια τη ζωή. Τα διδάγματα αυτά αντλούνται μέσα από τις ανάγκες που εντοπίζονται στο παρόν με τις ιδιαίτερες συνθήκες του σήμερα. Απαιτεί όμως περιφρούρηση της αλήθειας για να βγαίνει δίδαγμα, όταν κι εφόσον ο αγώνας συντελείται από συγκεκριμένα άτομα ή ομάδες και με άνισους όρους. Αν σε μια επισκόπηση της ελληνικής ιστορίας συνεπώς, διατηρούμε τις μνήμες μας ως γνώση τι μπορεί να μας διδάσκει η Επανάσταση του 1821; Μας διδάσκει, ότι οι άνθρωποι που κατοικούν αυτό τον τόπο έχουν παθιασμένη αγάπη με την ελευθερία γι’ αυτό και είναι αδούλωτοι. Μας διδάσκει ότι, αφού διασταυρώνουμε τις απόψεις των ιστορικών όπως Ν. Σβορώνου, Τ. Βουρνά Ι. Κορδάτου και Παπαρηγόπουλου, διακρίνουμε οράματα και στόχους των εξεγερμένων κυρίως από την σημαντικότερη μυστική οργάνωση αυτή της Φιλικής Εταιρίας που οργάνωσε τις δυνάμεις του έθνους για να αρχίσει η Επανάσταση η οποία θα οδηγούσε στην απελευθέρωση των ελλήνων. Μας διδάσκει ότι, η εξέγερση κατά της τυραννίας αποσκοπούσε να πραγματοποιήσει την εθνική ανεξαρτησία και τη λαϊκή κυριαρχία ξαναζωντανεύοντας παράλληλα και υλοποιώντας τις δημοκρατικές παραδόσεις του λαού μας από το μακρύ παρελθόν. Μας διδάσκει ότι, η μετά Σκουφά εποχή, το 1818, διευρύνει το άνοιγμα της Φιλικής Εταιρίας σε όλες τις κοινωνικές ομάδες που σημαίνει πως την οργάνωση πλέον την αποτελούσαν τρία ρεύματα: 1) το δημοκρατικό-αστικό, 2) το συντηρητικό-συμβιβαστικό και 3) το αντιδραστικό. Το πρώτο, ήταν απόρροια του κηρύγματος του Ρήγα, στηριζόμενο στις λαϊκές μάζες, στους διανοούμενους απόδημους και στην προοδευτική μερίδα της αστικής εμπορικής τάξης. Οι πιο σημαντικοί εκπρόσωποί του ήταν: Κολοκοτρώνης, Νικηταράς, Αναγνωστόπουλος, Αναγνωσταράς, Παπαφλέσσας, Ανδρούτσος και Δ. Υψηλάντης. Το δεύτερο, ήταν εκείνο που ανήκε η συντηρητική μερίδα της αστικής τάξης και το εκπροσωπούσαν οι: Μαυροκορδάτος, Ιγνάτιος, Καρατζάς και οι Κουντουριώτες. Το τρίτο, το αποτελούσαν φεουδαρχικά στοιχεία όπου υπονόμευαν την επανάσταση εκ των έσω παραμερίζοντας τα λαϊκά στρώματα ώστε η εξέγερση εάν είναι να στεφθεί με επιτυχία, να μην έχει δημοκρατικές μεταρρυθμίσεις μετά. Σε αυτό ανήκαν οι μεγαλο-κοτζαμπάσηδες: Λόντος, Χαραλάμπης, Νοταράς, Ζαΐμης κά. Αυτοί ήταν που οδήγησαν στις μετέπειτα εμφύλιες διαμάχες το 1824-26. Ο κεντρικός πυρήνας της Φ. Ε. ήταν του πρώτου ρεύματος και εξέφραζε όλες τις αντάρτικες ομάδες των Κλεφτών και ορισμένες των Αρματολών που δρούσαν χωρίς κόπωση όλο τον καιρό για να διατηρείται η φλόγα της επανάστασης ζωντανή. Έθεσε τέσσερις κύριους στόχους που υιοθετήθηκαν ως βασικοί επαναστατικοί στόχοι: 1) Πρώτος, να δοθεί λύση στο εθνικό ζήτημα, δηλ. λύτρωση όλων των ελληνικών εδαφών. 2) Δεύτερος, στο κοινωνικό, δηλ. στη δίκαιη κατανομή των εθνικών γαιών στους αγρότες ακτήμονες. 3) Τρίτος, στο πολιτικό, δηλ. στην επίτευξη ενός κράτους δικαίου με δημοκρατική λειτουργία και εκπροσώπηση όλων των στρωμάτων της κοινωνίας σε αντίθεση με οποιαδήποτε άλλη μορφή ολιγαρχικής ή μοναρχικής εξουσίας. 4) Τέταρτος ήταν στο γλωσσικό, δηλ. στην ενότητα του λόγου γραπτού και προφορικού και στην καθιέρωση της λαϊκής ελληνικής γλώσσας ώστε να πάψει να αιμορραγεί η πληγή της διγλωσσίας στο κορμί της φυλής μας. Παρά τους αλληλοσυγκρουόμενους προσανατολισμούς που παρουσίαζαν τα ρεύματα ο πυρήνας των Φιλικών κατόρθωσε να βρει την σύνθεση να υπερνικήσει κάθε δισταγμό και να κηρύξει την επανάσταση στις 25 Μαρτίου το 1821. Τη συνέχεια τη γνωρίζουμε από την επίσημη ελληνική ιστορία. Αυτό που ίσως δεν γνωρίζουμε και είναι εν μέρει άγνωστο σε ορισμένους σήμερα λόγω του ότι η Κρήτη έμεινε έξω από τα όρια του νεοσύστατου Ελληνικού κράτους το 1832 είναι, αν είχε παλμό επαναστατικό η Κρήτη κι αν αυτός ο παλμός είχε συνέχεια ή όχι στα 92 χρόνια που ακολουθούν μέχρι την ένωσή της με την Ελλάδα; Επιπλέον, ποιος ήταν ο ρόλος των Ανωγειανών στην περίοδο αυτή και ποια η σχέση του ολοκαυτώματος των Ανωγείων με την Ελληνική Επανάσταση;
Εξετάζοντας τις απόψεις πολλών ιστορικών, όπως την ομάδα που συνέγραψε το πολύτομο και πολύτιμο έργο Ιστορία του Ελληνικού Έθνους καθώς και άλλων ιστορικών και λαογράφων όπως: Τ. Βουρνάς, Κ. Βακαλόπουλος, Θ. Δετοράκης, Α. Βακαλόπουλος, Β. Κρεμύδας, Β. Ψυλλάκης, Ι. Μουρέλος, Γ. Δακανάλης και Γ. Σμπώκος, εκτός από τους δύο πρώτους που περνούν σε δύο αράδες την ιστορία της εξέγερσης στην Κρήτη, βλέπουμε να συγκλίνουν οι περισσότερες απόψεις των άλλων στο ότι είχε απλωθεί σε αμείωτο βαθμό και στην Κρήτη. Βλέπουμε ότι η επανάσταση είχε σοβαρό παλμό με έντονη επαναστατική δράση στην Κρήτη αφού παρουσιάζει σοβαρή έκβαση με τη γρήγορη εξάπλωσή της στο Νησί.
Εκδρομή της ενορίας του Αϊ Γιάννη στα Κύθηρα
24/08/2015
Η ενορία του Αγίου Ιωάννη στα Ανώγεια διοργανώνει τετραήμερη εκδρομή στα Κύθηρα που ξεκινάει την ερχόμενη Κυριακή 30 Αυγούστου και ολοκληρώνεται την Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου,στην προνομιακή τιμή των 179 ευρώ ανά άτομο.
Στην τιμή αυτή περιλαμβάνονται τα ακτοπλοϊκά εισιτήρια ,πολυτελές κλιματιζόμενο πούλμαν για τις εκδρομές,ασφάλεια αστικής ευθύνης καθώς και τρεις διανυκτερεύσεις στο ξενοδοχείο στην Αγία Πελαγία με πρωινό.
Το πρόγραμμα αναλυτικότερα έχει ως εξής:
Κυριακή 30 Αυγούστου: Αναχώρηση το μεσημέρι από Ηράκλειο.Άφιξη το απόγευμα στο Καστέλι Κισάμου. Αναχώρηση στις 5 μ.μ για τα Κύθηρα.Άφιξη στο λιμάνι των Κυθήρων περίπου στις 10 μ.μ.Αναχώρηση για το ξενοδοχείο που βρίσκεται στην περιοχή Αγία Πελαγία και διανυκτέρευση.
Δευτέρα 31 Αυγούστου: Εκδρομή στο νησί των Κυθήρων με επισκέψεις στο κεφαλοχώρι του νησιού Ποταμός,την Ιερά Μονή Οσίου Θεοδώρου,το χωριό Καψάλι και έπειτα την πρωτεύουσα Χώρα.
Τρίτη 1 Σεπτεμβρίου: Επίσκεψη στο πιο πράσινο χωριό των Κυθήρων ,τον Μυλοπόταμο με τον υπέροχο καταρράκτη της Φόνισσας.Επίσκεψη αργότερα στο Μοναστήρι της Αγίας Ελέσσας και έπειτα στην μεγαλύτερη πέτρινη γέφυρα της Ελλάδας στο ‘Κατούνι”.Το βράδυ εσπερινός στην Ιερά Μονή της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας.
Τετάρτη 2 Σεπτεμβρίου: Αναχώρηση το πρωί για την Ιερά Μονή της Παναγίας της Μυρτιδιώτισσας για την Θεία Λειτουργία.Καφές στον Αβλέμονα και μετά επίσκεψη στο λιμάνι Διακόφτι.Αναχώρηση στις 6.25 μ.μ με το πλοίο της επιστροφής για Κρήτη.
Για αιτήσεις συμμετοχής καλέστε στα τηλέφωνα:
2810-224415 και 2810-224416
Μια ξεχωριστή καλλιτεχνική μουσική βραδιά στα δροσερά Σείσαρχα του Δήμου Ανωγείων υπόσχονται ο Γιάννης Παξιμαδάκης και η Ευγενία Τόλη-Δαμαβολίτη την Παρασκευή 28 Αυγούστου 2015. Προσκαλεσμένοι από τον Πολιτιστικό Σύλλογο Σεισάρχων θα παρουσιάσουν το τελευταίο μουσικό έργο τους “ΜΠΟΥΛΓΑΡΙ” που κυκλοφορεί με επιτυχία από το «Κρητικό μουσικό εργαστήρι & Σείστρον». Το “ΜΠΟΥΛΓΑΡΙ”, είναι μια έκδοση σε νέα εκτέλεση παλαιών αγαπημένων επιτυχιών τω ν: Στέλιου Φουσταλιέρη, Ανδρέα Ροδινού, Γιάννη Μπερνιδάκη, Χαρίλαου Πιπεράκη, Γιώργη Κουτσουρέλη, Μεχμέτ Μπέη Σταφιδάκη, Κώστα Παπαδάκη (Ναύτη) και Γιάννη Παξιμαδάκη. Το πρόγραμμά τους περιλαμβάνει επίσης και άλλα κρητικά παραδοσιακά, τα Ταμπαχανιώτικα και ρεμπέτικα τραγούδια. Ο Γιάννης Παξιμαδάκης τραγουδάει και συνοδεύει μουσικά με λύρα, λαούτο, μπουλγαρί και μπουζούκι την εξαίρετη Ευγενία Τόλη-Δαμαβολίτη. Μαζί τους συνεργάζεται μουσικά ο Βαγγέλης Συλιγάρδος με την κιθάρα του. Η συναυλία θα δοθεί κάτω από τα αιωνόβια δέντρα στην αυλή του Πολιτιστικού κέντρου Σεισάρχων (Παλαιό Δημοτικό Σχολείο) την Παρασκευή 28 Αυγούστου 2015, στις 9:00 το βράδυ. Το εισιτήριο της συναυλίας έχει οριστεί στα € 5 και τα έσοδά της προσφέρουν ευγενικά οι καλλιτέχνες για την υποστήριξη του έργου του Πολιτιστικού Συλλόγου των Σεισάρχων. Σας υποσχόμαστε μία ευχάριστη και αξέχαστη βραδιά!!!
Το γενεαλογικό δέντρο των Ξυλούρηδων
24/08/2015
Μετά από ερευνητική και συγγραφική προσπάθεια έξι ετών, παρουσιάζεται ολοκληρωμένο, σε έντυπη και ηλεκτρονική μορφή, ένα έργο 500 ετών ιστορικής και συναισθηματικής αξίας για ολόκληρη την οικογένεια Ξυλούρη.
Την Δευτέρα 24 Αυγούστου και ώρα 6 μ.μ. στο Εμπορικό Επιμελητήριο Ηρακλείου θα γίνει η τελική παρουσίαση του Γενεαλογικού Δέντρου των Ξυλούρηδων, το οποίο είναι αφιερωμένο και θα μοιραστεί σε όλους όσους φέρουν το επώνυμο ή γένος Ξυλούρη.
Δήλωση Α. Ξανθού για εκλογές
24/08/2015
Η προσφυγή στις κάλπες ήταν μια επιβεβλημένη αλλά και αναγκαστική πολιτική επιλογή του Πρωθυπουργού. Επιβεβλημένη λόγω της νέας πραγματικότητας που διαμόρφωσε η υπογραφή της συμφωνίας με τους δανειστές και αναγκαστική λόγω της απώλειας κρίσιμης κοινοβουλευτικής δύναμης του ΣΥΡΙΖΑ που έχει αποσταθεροποιήσει τη κυβέρνηση. 
Δημοσιεύθηκε σε: Τελευταία Νέα
ΩΚΥΠOΔΙΑ ΤΩN ΑΝΩΓΕΙΑΝΩΝ
22/08/2015
MΑΝΟΛΗΣ ΜΙΧ.ΔΑΚΑΝΑΛΗΣ
ΠΡΏΗΝ ΑΓΡΟΝΌΜΟΣ
Οι Ανωγειανοί ζουν στις βόρειες πλαγιές του Ψηλορείτη σε μεγάλο υψόμετρο ωσάν τους Δωριείς της Πίνδου και ασχολούνται ως επί τω πλείστον με την κτηνοτροφία. Έχουν διαχρονικά αποκτήσει ελεύθερο πνεύμα, είναι ανυπότακτοι στον εκάστοτε κατακτητή, με τραχύ χαρακτήρα, πείσμα, αυταπάρνηση, ηρωισμό και αγάπη προς την ελευθερία. Με την πάροδο του χρόνου ατσαλώθηκε ο χαρακτήρας τους και απέκτησαν ιδιαίτερα χαρακτηριστικά. Ένα από αυτά είναι η σωματική δύναμη σε όλο το σώμα, αλλά και στα πόδια. Διέσχιζαν κακοτράχαλα βουνά, φαράγγια, λαγκάδια, άλλοτε κυνηγημένοι από τον εχθρό και άλλοτε καταδίωκαν οι ίδιοι τον εχθρό. Κυνηγούσαν τα ζώα και τα θηράματα ως τροφοκυνηγοί, που ήταν ένας επί πλέον βιοποριστικός τρόπος ζωής. Η δύναμη αυτή στα πόδια εξελίχτηκε σε ωκυποδία (Ωκυποδία (η) [ουσιαστικό] το να τρέχει κανείς γρήγορα ωκύπους.1 Την ωκυποδία των Ανωγειανών την έχουν υμνήσει κατά καιρούς διάφοροι ιστορικοί, συγγραφείς, αλλά και απλοί άνθρωποι σε όλη την Ελλάδα.
Στην παρούσα εισήγηση καταγράφεται το φαινόμενο της διαχρονικής ωκυποδίας των Ανωγειανών από το 1770 που υπάρχουν έγγραφες μαρτυρίες μέχρι σήμερα.
Το τελευταίο δράμα της ατυχούς επανάστασης του Δασκαλογιάννη το 1770 παίχτηκε στην Αράδαινα των Σφακιών, μιας και Ρωσική βοήθεια δεν στάλθηκε ποτέ. Οι Τούρκοι κατέστρεψαν παντελώς τα Σφακιά και ο χειμώνας ερχόταν με τις πιο δυσοίωνες προβλέψεις. Ο Τούρκος Σερασκέρης Τοκμαζαδέ με την πρόφαση υπογραφής συμφωνίας και χορήγηση αμνηστίας παγίδευσε τους προκρίτους των Σφακιών και τους φυλάκισε στον Κουλέ Ηρακλείου.
Μπροστά στη φοβερή αυτή τροπή των πραγμάτων και την κατακραυγή για την αποτυχία του κινήματος, ο Δασκαλογιάννης αποφάσισε να παραδοθεί, με την ελπίδα ότι θα μπορούσε έτσι να ελαφρύνει τη θέση των συμπατριωτών του. Στις 17 Ιουνίου 1771 ο πασάς του Χάνδακα διέταξε και έγδαραν ζωντανό το Δασκαλογιάννη.
Οι έγκλειστοι Σφακιανοί στον Κουλέ Ηρακλείου κατόρθωσαν μετά από τρία χρόνια να δραπετεύσουν μια νύκτα πέφτοντας από τα τείχη και όσοι δεν σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν έφθασαν στο δάσος του Ρούβα στον Ψηλορείτη σε μια σπηλιά. 2
Ο ιστορικός Βασίλης Ψιλάκης στο βιβλίο του ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 1909 στη σελίδα 142, τόμος Γ, αναφέρει. Ο Κουρμούλης τους έκρυψε σε μια σπηλιά στο δάσος του Ρούβα και τους φρόντισε για 14 μέρες. Στο σπήλαιο πέθαναν από τις κακουχίες ο Πρωτόπαπας των Σφακιών και δύο άλλοι Σφακιανοί. Ο ριμαδόρος της εποχής αφιέρωσε την παρακάτω μαντινάδα.
Όσοι κι αν είσθε χριστιανοί και βλέπετε τον ήλιο,
κλάψετε τον Πρωτόπαπα π΄ απέθανε στο σπήλιο.
Στα Σφακιά στάλθηκε ο ωκύπους Ανωγειανός Γ. Σουλτάτος, για να ειδοποιήσει τους Σφακιανούς να τους συνοδεύσουν, γιατί ήταν αδύνατο να πάνε με τα πόδια.
Ο ιστορικός Ι. Δ. Μουρέλλος στο βιβλίο του ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 1931 σελ.218, τόμος 1ος αναφέρει για το ίδιο θέμα: «Δεκαπέντε μέρες έμειναν μέσα στο Σπήλιο κάτω από την προστασία των Κουρμούληδων, ως ότου ειδοποιηθούν με τον περίφημο ανωγειανό δρομέα Γ. Σουλτάτο οι καπετάνιοι των Σφακιών και οι συγγενείς εκείνων που σώθηκαν, να στείλουν ζώα να τους πάρουν, γιατί ήταν αδύνατο να μετακινηθούν πεζοί ».
Βλέπουμε ότι και οι παραπάνω δύο συγγραφείς αναφέρονται στην ταχύτητα του Ανωγειανού και ο μεν πρώτος τον αποκαλεί ωκύποδα, ενώ ο δεύτερος περίφημο ανωγειανό δρομέα.
Ο Αντιστράτηγος λογοτέχνης Δοκανάρης Ναπολέων που κατάγεται από το χωριό Κρητικά Κερκύρας και σήμερα κατοικεί στα Γιάννενα, έχει κάνει μια εργασία σχετικά με την ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ, την οποία έχει δημοσιεύσει στην ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ στα τεύχη 256, 257 Αθήνα 1980.
Από την έρευνα που έκανε στο φάκελο Κ113 γ των Γενικών Αρχείων του Κράτους, βρήκε ένα χειρόγραφο από 24 καλλιγραφημένες σελίδες. Το χειρόγραφο αυτό αναφέρεται στην επαναστατημένη Κρήτη και καλύπτει τη χρονική περίοδο από τον Ιούλιο του 1822 ίσαμε το Δεκέμβριο του 1823. Από το απόσπασμα αυτό έχει χαθεί το πρώτο και το τελευταίο μέρος του, έτσι δεν φαίνεται ποιος είναι ο συντάκτης του χειρόγραφου. Οι μακροχρόνιες έρευνές του κατέληξαν στο συμπέρασμα, ότι ο άγνωστος συγγραφέας είναι ο στρατηγός Ευστράτιος Πίσσας που κατάγεται από τη Σμύρνη της Μικράς Ασίας και ήλθε εθελοντής στην Κρήτη.
Ο συγγραφέας αναφέρεται διεξοδικά στην άφιξη του Μανώλη Τομπάζη στην Κρήτη και δίνει αρκετές λεπτομέρειες για την πορεία των επιχειρήσεων. Συνεχίζοντας τις αφηγήσεις του αναφέρει, ότι μετά από 10 ημερών πολύμοχθο πορεία, κατά την οποίαν είχαν εξασθενήσει οι σωματικές του δυνάμεις, έφθασε στο χωριό Κρουσώνας, όπου βρήκε το Ελληνικό στρατόπεδο. Το Τούρκικο στρατόπεδο ήταν στον Άγιο Μύρωνα.
Γύρω από τον Άγιο Μύρωνα υπήρχαν τα αλώνια του Μπεντρή Εφέντη και αποφάσισαν να πάνε τη νύκτα, να κάψουν τα σπαρτά και να πάρουν συγχρόνως όσα ζώα μπορούσαν. Κατά την υποχώρηση τους είχαν σκοπό να προσελκύσουν τους Οθωμανούς στο χωριό Κιθαρίδα, όπου είχε κρυφθεί δύναμη 300 ανδρών. Το σχέδιο πέτυχε απόλυτα χωρίς κανένα κώλυμα και οι Οθωμανοί έπεσαν στην ενέδρα και δεν υπήρχε γι΄ αυτούς μέσο σωτηρίας.
Στο σημείο αυτό παραθέτω ακριβή αντιγραφή της αφηγήσεως του συγγραφέα : «Εν τη περιπτώσει ταύτη μοι εγένετο καταφανής η των Ανωγειανών ωκυποδία, και απεδείχθησαν αληθείς οι λόγοι των, ότι θα μας είναι χρήσιμοι εις το στρατόπεδον, καίτοι άοπλοι εν καιρώ καταδιώξεως του εχθρού». Ο συγγραφέας συνεχίζει την αφήγησή του και αναφέρει ότι κατεδίωκε ο ίδιος ένα Οθωμανό αξιωματικό. Την ώρα που ήταν έτοιμος να τον συλλάβει, άκουσε πίσω του ένα Ανωγειανό να φωνάζει: «Στάσου Αγά που φαγες τα σύγληνά μας». Και τότε με οργή με την μαγκούρα του κτύπησε στο κεφάλι τον Αγά και τον άφησε νεκρό. Του πήρε τα όπλα και εξοπλίστηκε. Στη μάχη αυτή εξοπλίστηκαν περίπου 300 Ανωγειανοί, οι οποίοι έκαναν δικό τους σώμα από 500 άνδρες.
Ο λογοτέχνης Δοκανάρης μου έστειλε σε φωτοτυπία τη σελίδα που αφορά τη δράση των Ανωγειανών, από τις καλλιγραφημένες σελίδες του Πίσσα και την οποία επισυνάπτω στην παρούσα εργασία.
« Ανωγειανοί, το ιππικόν της Κρήτης »
Στην εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ του Ηρακλείου ο δημοσιογράφος Γεώργιος Παράσχος στις 4 Ιανουαρίου 2011 δημοσίευσε σπάνια κείμενα του 19ου και των αρχών του 20ου αι. με την υπογραφή των κορυφαίων του πνεύματος, της τέχνης, της πολιτικής και των Εθνικών αγώνων. Ένα από τα κείμενα με τον τίτλο ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ χαρακτηρίζει τους Ανωγειανούς «Το ιππικόν της Κρήτης», ωκύποδες και πετρίτες. (Ανάρτηση ΑΝΩΓΗ στις 21-1-2001 ώρα 10,50 μμ).
ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΟΥ ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ: «Το στρατόπεδο των ανταρτών ήταν στα Λευκά Όρη και αποτελούνταν από εθελοντές Εύζωνους Σφακιανούς, Σεληνιώτες, «ολίγον πιο κατωτέρω το ιππικόν της Κρήτης όπως ονομάζομεν, οι Ανωγειανοί». Οι Ανωγειανοί κτενίζονταν ως νέοι Σπαρτιάτες, άλλοι καθάριζαν τα όπλα τους και γλεντούσαν με τη λύρα, διότι όπως έλεγαν θα πολεμήσουν αύριο.
-Τρεις τέσσερες Κρητικοί αντάρτες παρατηρούν την όλη κατάσταση και μετά από λίγο φωνάζουν, έρχεται ο Ανωγειανός και παράλληλα θαυμάζουν την ωκυποδία των Ανωγειανών.
– Αλλ’ ιδέ κατωτέρω εκείνον τον Σφακιανόν, όστις πλησίον μένει της ημιόνου του θωπεύουν ελαφρώς τα πλευρά της.
– Καπετάν Γιάννη, αναβοά προς αυτόν είς εκ των Ανωγείων πετρίτης, εν ω πλησίον ίσταται η καλλιβλέφαρος αυτού κόρη· μ’ αρέσει το μουλάρι σου στο Θεό μου!
– Κ’ εμένα η γλυκειά συντροφιά σου.
– Εδά στοιχηματίζουμε τότε;
– Σαν τί, αν αγαπάς το σταυρό;
– Παίρνει το φύσημα στο λαγκάδι και πέφτεις κατά πόδι της κυνηγώντας. Αν τήνε πιάσης κατά μεσής, δική σου στη ζωή και στ’ αστέρια.
– Αλληώς;
– Το χάνεις το μουλάρι σου, καπετάνιο!
Και ο γενναίος Σφακιανός μειδιά πλην αποφεύγει το στοίχημα της παρθένου, εν ώ η εύζωνος κόρη ερυθριά ως ρόδον εις το θώπευμα του ηλίου… Τοιαύτη των Ανωγειανών η ταχύτης!»
Το έγγραφο στη συνέχεια αναφέρεται σε μια μάχη με τους Τούρκους.
«Και επειδή ο λόγος περί αυτής, έν επεισόδιον σας προσθέτω. Εις μίαν κατά των εχθρών μάχην, καθ’ ήν οι Ελληνες έφθασαν εκτός των Χανίων, είς των Ανωγειανών μετά των Τούρκων φερόμενος ήγγισεν εις την πύλην του Κάστρου. Κτυπά την πύλην επιφωνών· Ανοιξε, Μουσταφά, στο Θεό σου· άνοιξε, λέγω, για μια στιγμή.
Τρίζουν τα κλείθρα μανιωδώς, και πριν φανώσιν οι Τούρκοι-πώς, πότε, δεν ηξεύρω,-ήτον εκτός βολής ο Ανωγειανός!»
Εδώ παρατηρούμε ότι ο συγγραφέας χαρακτηρίζει με πολλά κοσμητικά επίθετα τους Ανωγειανούς, άλλοτε τους παρομοιάζει, ως ιππικό της Κρήτης, ένα Ανωγειανό τον αποκαλεί πετρίτη, δηλαδή γρήγορο σαν το πετρογέρακο και τέλος τους δίνει το χαρακτηρισμόωκύποδες. O Σφακιανός καπετάν Γιάννης από ότι είδαμε παραπάνω, απέφυγε το στοίχημα, γιατί δεν θα έπιανε το μουλάρι και θα το έχανε, έτσι έμμεσα με την άρνησή του επιβεβαιώνει την ωκυποδία του Ανωγειανού.
Ο Εμμανουήλ Χαιρέτης ή Τορπίλης δάσκαλος από τα Ανώγεια, στα απομνημονεύματά εκτός των άλλων εγκωμιάζει τον ήρωα οπλαρχηγό Εμμανουήλ Νικολάου Τζιτζή (1844-1913), «ότι διεκρίνετο επί ωκυποδία και μετριοφροσύνη…»
Τον Αύγουστο του 1866 στη μάχη της Τυλίσσου πήρε ο Τζιτζής το βάπτισμα του πυρός και κέρδισε την εκτίμηση και το θαυμασμό των συμπολεμιστών του Ανωγειανών και άλλων. Όλοι έλεγαν με θαυμασμό μετά τη μάχη. « Είδατε μωρέ τον Τζιτζή, παντού ομπρός και είναιπρωτογλακιχτής».
Τον Ιούνιο του 1867 ο Ομέρ Πασάς επιτέθηκε με μεγάλες δυνάμεις κατά των Σφακιών. Κατά την επίθεση που έκαναν οι κρητικοί με σκοπό να εκδιώξουν τις Τούρκικες δυνάμεις που κατείχαν τις δεξαμενές, εφορμά πρώτος με μεγάλη ταχύτητα ο Τζιτζής με 50 Ανωγειανούς και καταλαμβάνουν το λόφο που δέσποζε των δεξαμενών.
Ο συμπολεμιστής του οπλαρχηγός των Ανωγείων Δημήτρης Ε. Σμπώκος, είπε σχετικά για τον Τζιτζή: «Δεν τον εθαύμασα τόσον όταν εξόρμησε εναντίον των Τούρκων, όσον τον εθαύμασα όταν επέστρεψε προς αναζήτησιν του μαχαιριού. Αυτός ο άνθρωπος έχει καρδιά λεονταριού και φτερά στα πόδια του».
Επίσης, το χαρακτηριστικό της ωκυποδίας εμφανίζεται στη μάχη που δόθηκε το 1867 από Ανωγειανούς με τη συμμετοχή του Καπετάν Κόρακα για να εμποδίσουν τους Τούρκους να περάσουν στο Μυλοπόταμο. Ο Τορπίλης στα απομνημονεύματά του στις σελίδες 14-15 αναφέρει: «ο ωκυποδέστατος και γενναίος Τζιτζής καταδιώκων ωσαύτως άλλη ομάδα εχθρών έρριψε αυτή εις την ενέδρα του γενναίου Σμπώκου και Νικολάου Κονιού….»
Ο γιατρός Γεώργιος Δακανάλης στα απομνημονεύματά του, αποκαλεί τον Τζιτζή, « Ο Μπότσαρης των Κρητικών Επαναστάσεων». 9, 10.
Ωκύποδας ήταν ο Ανωγειανός Γιάννης Σαλούστρος ή Κεχρογιάννης, ο οποίος λίγο πριν από τη Μάχη της Κρήτης οδήγησε από τα Ανώγεια στην πηγή του Χριστού στο οροπέδιο της Νίδας ένα Άγγλο αξιωματικό. Την ώρα που έφθασαν, κοίταξε το ρολόι του ο αξιωματικός και είπε: «΄Ηρθαμε σε 2 ώρες και 10 λεπτά». Ο Άγγλος φωτογράφησε το οροπέδιο της Νίδας, την ευρύτερη περιοχή και έκανε διάφορες σημειώσεις πάνω στο χάρτη που κρατούσε. Έβγαλε από το σακίδιο του ένα χυμό, έβαλε νερό από την πηγή σε μια κούπα, ήπιε ο ίδιος και έδωσε στον Κεχρογιάννη άλλη μια κούπα. Αναχώρησαν αμέσως για τα Ανώγεια με πολύ γρήγορο βήμα. Μόλις έφθασαν είπε: «΄Ηρθαμε σε 2 ώρες ακριβώς». Την ιστορία αυτή την άκουσα να τη διηγείται πολλές φορές ο ίδιος ο Κεχρογιάννης στο καφενείο, αλλά και ο Γρηγόρης Γεωργ. Σαλούστρος που μεσολάβησε να συνοδεύσει ο Κεχρογιάννης τον άγγλο στη Νίδα. Η διαδρομή Ανώγεια – Νίδα είναι περίπου τέσσερις ώρες. Ο ίδιος την έχω κάνει πολλές φορές ως ορειβάτης και έχω ιδία αντίληψη.
Στις 16 Αυγούστου 1943 συνέλαβαν οι Γερμανοί στη Μεσαρά εφτά Ανωγειανούς, τους οποίους μετέφεραν στο χωριό Γρηγοριά με δυο μικρά αυτοκίνητα συνοδεία τεσσάρων Γερμανών. Εκεί θα τους παρέδιδαν στους γερμανούς που ανέβαιναν στον Ψηλορείτη. Μόλις σταμάτησαν τα αυτοκίνητα χάρη στην ωκυποδία τους, οι Βασίλης Θεοδ. Κουνάλης και Γιάννης Σμπώκος έφυγαν ταχέως προς την έξοδο του χωριού εξαφανίστηκαν προς τις άγριες πλαγιές του Ψηλορείτη και σώθηκαν. Οι Γερμανοί άρχισαν να τους πυροβολούν και από την αναταραχή που τους δημιουργήθηκε ο ένας Γερμανός σκότωσε τον άλλο. Όλα αυτά έγιναν τόσο γρήγορα που οι άλλοι δυο Γερμανοί του δευτέρου αυτοκινήτου δεν πρόλαβαν ν΄ αντιδράσουν. Οι άλλοι Ανωγειανοί οδηγήθηκαν στην Αγυιά Χανίων και αργότερα τους επιβίβασαν σε πλοίο, που μετέφερε Γερμανούς και Ιταλούς στον Πειραιά, το οποίο βύθισαν οι σύμμαχοι στο Αιγαίο. 11
Αρκετοί Ανωγειανοί κάνουν λόγο για την Ωκυποδία του συγχωριανού τους Λευτέρη Μασαούτη που πέθανε το 2010. Έφευγε το πρωί μετά το άρμεγμα των προβάτων από στη θέση «Τζιγκούνια» του Ψηλορείτη και πήγαινε στο μετόχι του Κουρουπά πάνω από το χωριό Αληθινή στη Μεσαρά, για να ποτίσει το περβόλι. Επέστρεφε αυθημερόν πίσω στο μητάτο το απόγευμα πριν ακόμα ο γκαλονόμος (είναι αυτός που βόσκει τα γαλακτοφόρα πρόβατα) πάει τα πρόβατα στη μάντρα για το βραδινό άρμεγμα. Η απόσταση μετάβασης και επιστροφής είναι περίπου 40 χιλιόμετρα. Φεύγοντας έλεγε: «Θα πεταχτώ στου Κουρουπά να ποτίσω το περβόλι και θα επιστρέψω αμέσως».
Οι περιπτώσεις της ωκυποδίας των Ανωγειανών είναι αμέτρητες, οι οποίες δεν μπορούν να καταγραφούν όλες. Όπως προκύπτει από τις παραπάνω βιβλιογραφικές αναφορές και παραδόσεις, δικαίως δόθηκε στους Ανωγειανούς εκ μέρους των ιστορικών, συγγραφέων κλπ ο τίτλος ΩΚΥΠΟΔΕΣ που οφείλεται στη συνεχή πολεμική και βιοποριστική ετοιμότητα, που βίωναν καθημερινά.-
Πηγές! 1) Ελληνικό Λεξικό ΤΕΓΟΠΟΥΛΟΣ-ΦΥΤΡΑΚΗΣ.
2) Θεοχάρης Δετοράκης ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ ΣΕΛ. 310-311
3) Βασίλης Ψιλάκης ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 1909 στη σελ. 142, τόμος Γ.
4) Ι. Δ. Μουρέλλος ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ 1931 σελ.218, τόμος 1ος
5) Ναπολέων Δοκανάρης ΣΥΜΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΟΓΡΑΦΙΑ ΤΩΝ ΚΡΗΤΙΚΩΝ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΝ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΔΟ ΤΟΥ ΑΓΩΝΑ ΤΗΣ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑΣ. Έχει δημοσιευθεί στην ΚΡΗΤΙΚΗ ΕΣΤΙΑ τεύχη 256, 257 το 1980.
6) Ευστράτιος Πίσσας Στρατηγός φωτοαντίγραφο καλλιγραφημένης σελίδας που αφορά τους Ανωγειανούς.
7) Γιώργος Παράσχος Εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ Ηρακλείου 4-1-2011.
8) Aπομνημονεύματα Εμμαν. Χαιρέτη ή Τορπίλη δασκάλου από τα Ανώγεια.
9) Απομνημονεύματα γιατρού Γεωργίου Δακανάλη.
10) Γιώργης Σμπώκος ΑΝΩΓΕΙΑ Η Ιστορία Μέσα από τα Τραγούδια της. Σελ.163-165.
. 11) Γιώργης Κάββος ΓΕΡΜΑΝΟΙΤΑΛΙΚΗ ΚΑΤΟΧΗ ΚΑΙ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΚΡΗΤΗΣ 1941-1944 ΣΕΛ.365 .
Ανώγεια 12 Αυγούστου 2015