Η ομιλία του Καθηγητή Σύγχρονης Πολιτικής και Κοινωνικής Ιστορίας ΑΠΘ Γιώργου Μαργαρίτη στα Ανώγεια, 2 Αυγούστου 2014

«Φίλες και φίλοι,
Συντρόφισσες και σύντροφοι,

Όταν μιλούμε σήμερα για πολέμους, για αγριότητες, για καταστροφές, για θάνατο, για φρίκη, δεν ξέρουμε σε τι απ’ όλα αναφερόμαστε, δεν ξέρουμε προς τα που να στραφούμε. Γύρω από αυτή τη θάλασσα που βρέχει το νησί μας, τη Μεσόγειο, πόσες τραγωδίες δεν ξετυλίγονται, αυτή τη στιγμή που μιλάμε. Στη μαρτυρική Γάζα οι στρατιώτες, τα πυροβόλα, τα άρματα μάχης, τα αεροπλάνα, τα ελικόπτερα του Σιωνισμού σκορπούν τον θάνατο αδιάκριτα, σε άμαχους, σε γέρους, σε παιδιά, σε άρρωστους και ανάπηρους, καταστρέφουν σχολεία, νοσοκομεία, στερούν τους πάμφτωχους κατοίκους – πρόσφυγες προγενέστερων διωγμών, από ηλεκτρικό, από πόσιμο νερό, από τρόφιμα. Η πολιτική του κράτους του Ισραήλ έχει ταυτιστεί πλέον με την κλίμακα του θανάτου: τόσοι νεκροί, τόσος τρόμος, τόσο το μέτρο της επιτυχίας. Για να μετατραπούν, αυτός είναι ο στόχος, οι Παλαιστίνιοι της Γάζας, από άτομα που ζουν, που ονειρεύονται, που πολεμούν και αγωνίζονται, σε άβουλα τρομαγμένα κοπάδια απελπισμένων φυγάδων.
Πολλοί περιμένουν αυτήν την εξέλιξη: ο ισραηλινός καπιταλισμός – των αμερικανικών και ευρωπαϊκών επιχειρήσεων και κεφαλαίων – που θα βρει στις μάζες των εξαπλιωμένων την ιδανική για απόλυτη εκμετάλλευση εργατική δύναμη, οι εμίρηδες του Κόλπου που με τα ίδια κοπάδια των άκληρων, θα συνεχίσουν να κτίζουν τα παλάτια της χλιδής στα λαμπερά τους εμιράτα. Μα και ο ευρωπαϊκός καπιταλισμός περιμένει το δικό του μερίδιο: από τα κύματα των προσφύγων που γεννά η φωτιά, το σίδερο και η απελπισία, μερικοί θα πνιγούν στα νερά της θανατηφόρας πλέον Μεσογείου (60.000 άτομα έχουν πνιγεί τα τελευταία χρόνια στα νερά αυτά, εδώ γύρω μας, στη Μεσόγειο και στο Αιγαίο) μόνο και μόνο για να ολοκληρωθεί η προεργασία που θα διαμορφώσει το ιδανικό εργατικό δυναμικό: αυτό που δουλεύει για το αμφίβολο ξεροκόμματο στις φράουλες της Μανωλάδας, στα θερμοκήπια, στα εργοτάξια, και όπου αλλού. Παράνομους τους λένε και εννοούν άνθρωποι έξω από την όποια προστασία δικαίου – ναι οι ίδιοι το λένε που μας τρώνε καθημερινά τα αυτια με τα ανθρώπινα δικαιώματα στις πορτοκαλλο-ναζιστικές «επαναστάσεις».
Με αυτό το σκηνικό ζει ο κόσμος μας τα τελευταία χρόνια: η Σομαλία, το Νταρφούρ, το Μαλί, η Κεντροαφρικανική Ένωση, η Λιβύη, η Συρία, ο Λίβανος, το Ιράκ, το Αφγανιστάν και όπου αλλού Αμερικανοί και Ευρωπαίοι, πρόθυμοι ή απρόθυμοι έσπειραν τον θάνατο, τη διχόνοια, την καταστροφή. Και η κλίμακα του πειράματος μεγαλώνει ολοένα, το επικίνδυνο αυτό παιχνίδι, έφθασε στην Ουκρανία και από εκεί, το διατυμπανίζουν κιόλας, θα απλωθεί  σε ολόκληρη τη ρωσική επικράτεια έτσι ώστε να εκπληρωθεί επιτέλους το όραμα του ευρωπαϊκού καπιταλισμού (από τα προκαπιταλιστικά χρόνια τον καιρό του Φρειδερίκου του Μεγάλου ως τα πολύ καπιταλιστικά και ναζιστικά του Χίτλερ) για αποικιοποίηση της αχανούς ρωσικής ενδοχώρας.
Φίλες και φίλοι,
ΜΕ ΤΗ ΒΟΗΘΕΙΑ ΤΩΝ ΤΟΤΕ «ΠΡΟΘΥΜΩΝ»

Πριν από εβδομήντα χρόνια, τον Αύγουστο του 1944 αυτές οι εικόνες που μας έρχονται σήμερα από τον γύρω μας κόσμο, ήταν εικόνες ολόκληρης της Ευρώπης και του κόσμου αλλά και του χωριού όπου σήμερα βρισκόμαστε, των Ανωγείων. Στις 13 του Αυγούστου εκείνης της τρομερής χρονιάς γερμανικά στρατεύματα, μαζί με τους τότε «πρόθυμους», τους Έλληνες συνεργάτες τους, κύκλωσαν το χωριό και κάλεσαν όσους από τους κατοίκους του έμεναν ακόμα σε αυτό – περίπου 1.500 γυναίκες, παιδιά, άρρωστοι και γέροντες, από τους 4.000 συνολικά κατοίκους του – οι άνδρες, αλλά και ολόκληρες οικογένειες είχαν ήδη φύγει και σκορπιστεί στα βουνά – να το εγκαταλείψουν και να φύγουν προς το Γενή – Κααβέ και το Ρέθυμνο, καθώς τους είπαν πρέπει να βρούν να εγκατασταθούν αλλού: τα Ανώγεια επρόκειτο να χαθούν από τον χάρτη. Οι κατακτητές εγκαταστάθηκαν στον έρημο χώρο, έστησαν ένα πρόχειρο στρατόπεδο στα Σείσαρχα, σκότωσαν τους λίγους υπέργηρους ή αρρώστους που δεν μπορούσαν να μετακινηθούν και ξεκίνησαν την μεθοδική λεηλασία και καταστροφή του χωριού. Άδειαζαν ένα προς ένα τα σπίτια, τις αποθήκες, τα δημόσια καταστήματα και κτίρια των Ανωγείων, φόρτωναν τα λάφυρα και κατόπιν έκαιγαν ότι μπορούσε να καεί. Τα μαυρισμένα κουφάρια των σπιτιών φαίνεται πως δεν τους ικανοποιούσαν και γι αυτό κατόπιν ανατίναζαν ό, τι έδειχνε να στέκεται όρθιο μετά τη φωτιά.
Η διαδικασία κράτησε ως τις 5 Σεπτεμβρίου, όταν και οι τελευταίοι από τους κατακτητές έφυγαν από την περιοχή.  Είχαν εκπληρώσει την αποστολή τους. Από τα 940 σπίτια και κτίσματα των Ανωγείων κανένα δεν υπήρχε πλέον. Οι εκκλησίες έστεκαν βαριά τραυματισμένες από τα αέρια των εκρήξεων με τις οποίες ανατινάχθηκαν τα γύρω σπίτια. Όλες οι βιοτεχνίες, τα εργαστήρια, οι εγκαταστάσεις, τα τέσσερα τυροκομεία, οι σταύλοι και τα κοτέτσια είχαν καταστραφεί. Τα ζώα των κοπαδιών και τα οικόσιτα, όσα δεν αρπάχθηκαν, θανατώθηκαν έτσι ώστε η μυρωδιά της σήψης και του θανάτου να μείνει σαν ανεξίτηλο στίγμα πάνω από τα Ανώγεια.
   

ΤΙ ΠΗΡΑΝ ΟΙ ΓΕΡΜΑΝΟΙ

Εάν αθροίσουμε στις αρπαγές του Αυγούστου τις μικρότερες σε έκταση προγενέστερες, τότε σύμφωνα με τα στοιχεία της ειδικής επιτροπής διαπίστωσης των γερμανικών ωμοτήτων στην Κρήτη (Καλιτσουνάκης, Καζαντζάκης, Κακριδής) αρπάχτηκαν από το χωριό, 200.000 οκάδες (260 τόνοι) σιτηρών, 80.000 οκάδες (100 τόνοι) λάδι, 40.000 οκάδες (50 τόνοι) γεώμηλα, 8.000 οκάδες (10 τόνοι) τυρί, 20.000 αιγοπρόβατα, 220 μεταγωγικά ζώα, 85 βόδια, εκτός από τα προικιά, τα εργαλεία, τα έπιπλα και οι οικοσκευές.
Φίλες και φίλοι,
Η μεθοδική καταστροφή, η λεηλασία και η ισοπέδωση των Ανωγείων δεν ήταν μια μεμονωμένη πράξη των κατακτητών, έτσι ώστε να μπορεί κανείς να την αποδώσει σε «ατύχημα», σε κάποια προσωπική απόφαση φανατικού αξιωματικού, στην «κακιά ώρα» αν θέλετε. Ήταν μέρος της ίδιας και της αυτής τρομοκρατικής λογικής και πρακτικής με την οποία ο ναζισμός οργάνωνε και ποδηγετούσε τη Νέα Ευρώπη.  Σχεδόν τις ίδιες ημέρες του χαλασμού στα Ανώγεια, μια άλλη ορεινή πρωτεύουσα της Ελλάδας, στη Ρούμελη, υφίστατο ακριβώς την ίδια τύχη, με ακριβώς την ίδια διαδικασία: το Καρπενήσι.  Η μόνη διαφορά ήταν ότι στο Καρπενήσι οι κατακτητές δεν μπόρεσαν να κάνουν τόσο μεθοδική δουλειά – αν μπορούμε να κατονομάσουμε έτσι την πειρατική και ληστρική πρακτική τους – καθώς ισχυρές δυνάμεις του ΕΛΑΣ τους παρενοχλούσαν και δεν τους άφηναν να ολοκληρώσουν το έργο τους.
Μα και εδώ κοντά, στις δυτικές πλαγιές του Ψηλορείτη και στον απέναντι Κέδρο, λίγα χιλιόμετρα πιο μακρυά, τις ίδιες ακριβώς ημέρες, τα χωριά του Αμαρίου ζούσαν το δικό τους Γολγοθά. Λεηλασία, καταστροφή, ισοπέδωση και, το τραγικότερο σε αυτήν την περιοχή, επιλεκτικές εκτελέσεις κατοίκων – ως να συμπληρωθεί ο αριθμός που λέγαν οι στρατιωτικές εκθέσεις: διακόσιοι και πάνω νεκροί κάτω από τις σφαίρες των αποσπασμάτων του θανάτου. Και είχε προηγηθεί το τραγικό Δίστομο – τον Ιούνιο – και ετοιμάζονταν πολλοί άλλοι τόποι μαρτυρίου: ο Χορτιάτης, τα Γιαννιτσά (δωσίλογοι ναζί από την Κρήτη – οι Σουμπεραίοι πήραν μέρος σε αυτές τις κτηνωδίας στο πλευρό των Γερμανών) και άλλα πολλά. Και μιλούμε μόνο στο τέλος του καλοκαιριού του 1944. Δεν αναφερόμαστε στις 2.000 εκτελέσεις «για αντίποινα» μετά τη μάχη της Κρήτης στα 1941, ούτε για τους 460 εκτελεσμένους της Βιάννου, το 1943.
@@
Τι έφερε αυτό το κρεσέντο της καταστροφής το τελευταίο καλοκαίρι του πολέμου στο απόμακρο και έξω πλέον από τα πεδία των μεγάλων αναμετρήσεων νησί της Κρήτης; Σε τελευταία ανάλυση ο Αύγουστος του 1944 δεν ήταν κρίσιμος, από την στρατιωτική πλευρά, πολεμικός μήνας για το νησί. Ο πόλεμος τελείωνε εδώ. Στα σημαντικά μέτωπα του πολέμου οι δυνάμεις του Άξονα και της ναζιστικής Νέας Ευρώπης κατέρρεαν, τόσο στη δύση (στις 25 Αυγούστου απελευθερώθηκε το Παρίσι), όσο και στην ανατολή όπου ο Κόκκινος Στρατός, έχοντας σαρώσει τα γερμανικά στρατεύματα και μαζί και το φασιστικό καθεστώς της Ρουμανίας, απειλούσε ευθέως πλέον τις γερμανικές θέσεις στα Βαλκάνια και την κεντρική Ευρώπη. Οι Γερμανοί της Κρήτης ελάχιστα επηρέαζαν την πορεία του πολέμου η οποία τους είχε πλέον αφήσει πίσω της. Όσοι από αυτούς είχαν τη δυνατότητα είχαν ήδη φύγει (περίπου 10.000) ή ετοιμάζονταν να φύγουν. Οι υπόλοιποι προετοίμαζαν τον αυτοπεριορισμό τους στο δυτικό τμήμα του νησιού όπου θα οχυρώνονταν περιμένοντας το τέλος του πολέμου και την βέβαια αιχμαλωσία τους.
    Διαβάστε την συνέχεια... »