MANOΛΗΣ ΜΙΧ. ΔΑΚΑΝΑΛΗΣ
ΠΡΩΗΝ ΑΓΡΟΝΟΜΟΣ
Το θέμα της παρούσης εισήγησης αφορά στους αγώνες των Ανωγειανών στον πόλεμο του 1897.
Η κρητική επανάσταση που ξέσπασε το Γενάρη του 1897, ήταν η αφορμή που σύρθηκε η Ελλάδα σε πόλεμο με την Τουρκία, τον οποίο έχασε παταγωδώς! Η ελληνική κυβέρνηση μέσα στο κλίμα του υπερπατριωτισμού πλήρωσε ακριβά τη συμμετοχή της στον πόλεμο. Η Κρήτη όμως επωφελήθηκε από τον πόλεμο αυτό και κέρδισε την αυτονομία της.1
H σπίθα της επανάστασης άρχισε από τον Πρινιά Μαλεβυζίου στις 10 Ιανουαρίου 1897, όπου οι χριστιανοί σκότωσαν τον Μεχμέτ Βελάκη. Οι Τούρκοι αγρίεψαν και κύκλωσαν στο Ηράκλειο το Γενί Τζαμί. Στις 18 Ιανουαρίου μουσουλμάνοι στα Χανιά προσπάθησαν να σκοτώσουν το Θερισιανό Ι. Καμπουράκη, ενώ την ίδια μέρα βρέθηκε σκοτωμένος ένας δικηγόρος στα Χανιά. Τότε οι χριστιανοί σκότωσαν 4 μουσουλμάνους στον Αλικιανό και στην Αγιά. Η σύρραξη γενικεύτηκε και οι μάχες απλώθηκαν σε όλα τα Χανιά. Αλλά οι επαναστάσεις ήταν πια συνηθισμένο φαινόμενο για τους κρητικούς.8
Η επανάσταση είχε γενικευτεί πλέον σε όλη την Κρήτη. Στα μέσα Ιανουαρίου 1897 οι Τούρκοι πυρπόλησαν την Επισκοπή και χριστιανικές συνοικίες στα Χανιά. Μια μεγάλη δύναμη επαναστατών συγκεντρώθηκε στο Ακρωτήρι και διακήρυξε την ένωση της Κρήτης με την Ελλάδα.
Στο Ηράκλειο οι επαναστάτες είχαν κλείσει τους δρόμους και δεν άφηναν τους Τούρκους να μπαίνουν στην πόλη. Στη Σητεία έγιναν πολύ μεγάλες σφαγές και η κατάσταση ήταν πια εκτός ελέγχου.
Οι Μ. Δυνάμεις πάντοτε ενδιαφέρονταν για την Κρήτη λόγω της στρατηγικής της σημασίας και είχαν πριν από καιρό συγκεντρώσει τους στόλους τους γύρω από το νησί. Είχαν αποφασίσει με τη Συνθήκη του Βερολίνου το 1896 να προχωρήσουν σε οριστική λύση του κρητικού ζητήματος, με τη διεθνή κατοχή του νησιού και την ανακήρυξή του σε αυτόνομη Πολιτεία.
Η Ελληνική Κυβέρνηση του Δεληγιάννη μετά από πίεση της αντιπολίτευσης και της κοινής γνώμης θέλησε να επέμβει, πριν προλάβουν οι Μ. Δυνάμεις να θέσουν την Κρήτη υπό διεθνή κατοχή. Έτσι την 1η Φεβρουαρίου 1897 αποβιβάστηκε στο Κολυμπάρι ο συνταγματάρχης Τιμολέοντας Βάσσος υπασπιστής του Βασιλιά Γεωργίου του Α΄ με 1.500 άνδρες. Αμέσως εξέδωσε πανηγυρική προκήρυξη με την οποία καταλάμβανε την Κρήτη στο όνομα του Βασιλιά των Ελλήνων.1
Οι Μ. Δυνάμεις αποκλείουν τα παράλια της Κρήτης και εμποδίζουν τη μεταφορά τουρκικών και ελληνικών στρατευμάτων. Στο Ακρωτήρι των Χανίων μια οβίδα κομματιάζει τον ιστό της ελληνικής σημαίας στην κορφή του Προφήτη Ηλία. Τότε ο Σπύρος Καγιαλεδάκης βγαίνει από τα χαρακώματα μόνος του και γίνεται κοντάρι στη σημαία. Στέκεται όρθιος στον πιο ψηλό βράχο, απέναντι από τους στόλους, την Ιστορία και πάνω από το θάνατο στην κορφή της Ελευθερίας.4
Στις 20 Μαρτίου του ίδιου χρόνου οι Μεγάλες Δυνάμεις χώρισαν το νησί σε διεθνείς τομείς, ενώ τα Χανιά και η γύρω περιοχή της πρωτεύουσας έγιναν πολυεθνικός τομέας. Οι Άγγλοι διοικούσαν το νομό Ηρακλείου, οι Ρώσοι το νομό Ρεθύμνου, οι Γάλλοι το νομό Λασιθίου και οι Ιταλοί τους νομούς Χανίων και Σφακιών.
Ο ατυχής ελληνοτουρκικός πόλεμος ( 8 Απριλίου – 8 Μαΐου 1897 ) ανάγκασε την Ελλάδα να ανακαλέσει τις δυνάμεις της από την Κρήτη ( 21 Απριλίου ). Έτσι το Κρητικό όνειρο για ένωση είχε διαψευσθεί για άλλη μια φορά.8
Οι Ανωγειανοί πάντα ήταν πρωτοπόροι εθελοντές σε κάθε Εθνικό αγώνα, σε κάθε ξεσηκωμό για αποτίναξη του καταχτητή, υπακούοντας στο ανεξάρτητο και αδούλωτο πνεύμα τους, έτσι έδωσαν το παρών και στον ατυχή ελληνοτουρκικό πόλεμο του 1896-98.
Ο Εμμανουήλ Ιωάν. Χαιρέτης ή Τορπίλης δάσκαλος από τα Ανώγεια στα απομνημονεύματα του, μας περιγράφει την πρώτη μάχη που έδωσαν οι Ανωγειανοί και άλλοι Μυλοποταμίτες στη Σκαφιδαρά στις 6 Αυγούστου 1896. «΄Εγινε μάχη με τους Τούρκους από Άνω Μυλοποταμίτες και Μαλεβυζώτες υπό την ηγεσία των Γεωργίου Μιχ. Σκουλά, Κωνσταντίνου Σταυρακάκη, Εμμανουήλ Τζιτζή ή Ξυλούρη, Γεωργίου Ζωνού, Γρηγορίου Σπυθούρη, Ιωάννη Κεφαλογιάννη παλαιών πολεμιστών. Σκοτώθηκαν ο Ανωγειανός Βασίλειος Σταυρακάκης και δύο Λουτρακιανοί. Στη μάχη αυτή ο Τζιτζής δέχτηκε και πάλι σφαίρα εχθρική στη βράκα του». 6
Ουσιαστικά η πάλη Κρητοελλήνων και Τούρκων επικεντρώνεται γύρω από τις Αρχάνες από τον Ιανουάριο μέχρι τον Ιούνιο 1897, την πρώτη ελεύθερη πόλη της Κρήτης, την οποία υπερασπίζονται οι Αρχανιώτες επαναστάτες με τον Γ. Καπετανάκη, το Τάγμα «Επίλεκτων Κρητών» του Καπετάν Γιάννη Νταφώτη από το Αβδού Πεδιάδας και απέξω οι αρχηγοί και οπλαρχηγοί των Δώδεκα Ανατολικών Επαρχιών και το Ανατολικό Μυλοπόταμο. Αρχηγός των 12 Επαρχιών είναι ο Αριστοτέλης Κόρακας Ταγματάρχης του Μηχανικού, γιος του θρυλικού καπετάν Μιχάλη Κόρακα από την Πόμπια. Με επίκεντρο της Αρχάνες – Ηράκλειο και Λασίθι έγιναν δεκάδες σκληρές μάχες. 1
Ο Ηλίας Βουτιερίδης (1874-1941), φιλόλογος, λογοτέχνης, βρέθηκε να υπηρετεί ως υπολοχαγός εθελοντής στο «Τάγμα των Επίλεκτων Κρητών», επίσης εκτελούσε χρέη υπασπιστή και γραμματέα του Διοικητή του Τάγματος Καπετάν Γιάννη Νταφώτη. Ο Βουτιερίδης κρατούσε «ημερολόγιο» στο οποίο καταγράφονται οι μάχες και τα γεγονότα που ο ίδιος είδε, άκουσε ή πληροφορήθηκε από αυτόπτες μάρτυρες.
Στις 4-3-1897 και ώρα 10π.μ οι Τούρκοι επιτέθηκαν κατά των χριστιανών σε όλη τη γραμμή από το Γάζι μέχρι την Ξηρολιά σε απόσταση 8 χιλιόμετρα. Ο Ηλίας Βουτερίδης στο «Ημερολόγιο του Τάγματος των Επίλεκτων Κρητών», στις σελίδες 117 μέχρι 122 αναφέρει.: «Άπαντες οι εν Μαλεβύζιω ευρισκόμενοι πολεμισταί ήσαν επί της πρώτης γραμμής τους πυρός. Εκτός των Μαλεβυζιωτών, προς το Σερβιλί και το Μετόχι Μητροπολίτου, έναντι του Γάζι, είχον κατέλθει Ανωγειανοί και Γαραζανοί (εκ Μυλοποτάμου) περί τους διακοσίους, προς το μέρος δε της Βίγλας Δαφνών άπαντες οι εξ Αγίου Θωμά οπλίται υπό τους αδελφούς Στεφάνου και Νικολάου Μαρή. Αι θέσεις των χριστιανών κατά την μάχην ήσαν λίαν επικίνδυνοι, διότι, ολίγοι όντες αναλόγως προς τον εχθρόν, ήσαν ηναγκασμένοι να υπερασπίσωσι γραμμήν υπέρ τα 8 χιλιόμετρα. Τον Αλμυρόν και την Σκαφιδαράν κατείχον οι Ρωγδιανοί και Τυλισσανοί μετά των Καμαρινών και Κορφιανών υπό τον Μιχ. Χατζάκην και άλλους. Την οδόν προς το Γάζι και το Μετόχι Μητροπολίτου Ανωγειανοί και Γαραζανοί » 5…..
Η μάχη άρχισε με σφοδρά πυρά σε όλο το μέτωπο, αλλά το κύριο βάρος το έριξαν οι Τούρκοι κατά της Βίγλας και των Γιοφυρακίων. Το πυροβολικό από το Γάζι κτυπά τις θέσεις των ανδρείων Κρητικών με σφοδρότητα, οι οποίοι στερούνταν ακόμα και τα φυσίγγια. Τρεις ολόκληρες ώρες κρατούν αμφότεροι οι αντίπαλοι τις θέσεις τους σθεναρά. Στις 3,30μμ το απόγευμα ηχούσαν οι σάλπιγγες του εχθρού και έκαναν λυσσώδη γενική έφοδο σε ολόκληρο το μέτωπο. Δεν μπόρεσαν οι ημέτεροι να κρατήσουν τις θέσεις τους κυρίως από την έλλειψη φυσιγγίων. Οι δικοί μας στις θέσεις Βίγλα και Γιοφυράκια τρέπονται σε φυγή καταδιωκόμενοι εκ του συστάδην. Οι σημαίες των Τούρκων και των Χριστιανών βρίσκονται πολύ πλησίον και σχεδόν συμπλέκονται. Η μάχη ήταν από τις σφοδρότερες, αλλά τελικά αποκρούστηκε από τους Χριστιανούς και έληξε με το πρώτο σκοτάδι.
Οι απώλειες των ημετέρων ανήλθαν σε 11 νεκρούς και 22 τραυματίες, εκ των οποίων οι τρεις λίαν σοβαρά. Οι περισσότεροι των νεκρών και τραυματιών έπεσαν μεταξύ Γιοφυρακίων και Ξηρολιάς ανάμεσα στους τραυματίες ήταν και ο αρχηγός των Ανωγειανών Ιωάννης Σκουλάς. Οι απώλειες των Τούρκων ήταν πάνω από 50 νεκροί.
Ας δούμε όμως πως περιγράφει από τη δική σκοπιά την παραπάνω μάχη ο Εμμανουήλ Ιωάν. Χαιρέτης ή Τορπίλης δάσκαλος από τα Ανώγεια.
Αρχές Μαρτίου του 1897 στρατοπέδευσαν στην Τύλισο αντάρτες από το Πάνω Μυλοπόταμο, την Τύλισο, τη Μονή, τις Κορφές και τον Κρουσώνα. Είχαν αυστηρή οδηγία από τους Ευρωπαίους να μην ασχοληθούν με τους Τούρκους, γιατί το αντίθετο θα ήταν επιζήμιο για τους Εθνικούς πόθους.
Το πρωί μόλις άνοιξαν τα καφενεία στην Τύλισο και έπιναν καφέ, παρουσιάστηκε στην πλατεία του χωριού κάποιος έφιππος που ερχόταν από τον Άγιο Μύρωνα και φωνάζει: «Αν πιστεύετε μωρέ παιδιά στο Θεό κατεβείτε να κτυπήσετε τους Τούρκους εις τον Γάζη, διότι όλη η Τουρκιά έπεσε κατά των Αρχανών και θα φάη τον κόσμο».6
Αμέσως όλοι οι αντάρτες χωρίς σχέδιο επίθεσης έτρεξαν άτακτα βόρεια του Καβροχωρίου και άρχισαν τους πυροβολισμούς, στους οποίους απάντησε αμέσως η φρουρά του Γαζίου. Τα διάφορα ζώα, ίπποι, βόδια και άλλα εξαγριώθηκαν και έτρεξαν στου Γάζι.
Την ημέρα αυτή είχαν ξεφορτώσει από εμπορικό πλοίο πολεμοφόδια στον ορμίσκο της Αγίας Πελαγίας και είχαν πάει εκεί αρκετοί Μαλεβυζώτες για να τα παραλάβουν.
Η δύναμη των Ανωγειανών ήταν διακόσοι και τρακόσοι άλλοι Μυλοποταμίτες και Μαλεβυζώτες. Κατάλαβαν θέσεις μάχης στου Γαυγιωτή το χάνι και Βαγιδάκια. Η μάχη όσο περνούσε η ώρα γίνονταν πιο άγρια και μετά το μεσημέρι οι Τούρκοι πληροφορήθηκαν, ότι πέντε χιλιάδες Μυλοποταμίτες και Μαλεβυζώτες προέλαυναν κατά του Γάζι με αντικειμενικό σκοπό να μπουν στη Χώρα. Ματαίωσαν την επίθεση κατά των Αρχανών και κατά τη δύση του ηλίου ενίσχυσαν την άμυνα των Τούρκων. Μετά από λίγο εξαπέλυσαν οι Τούρκοι μεγάλη επίθεση, αλλά αποκρούστηκε από τις Κρητικές δυνάμεις. Όπως αναφέρει ο Τορπίλης εάν δεν έπεφτε το σκοτάδι θα ήταν άλλο το αποτέλεσμα.
Στο τέλος της μάχης σύμφωνα με τον Τορπίλη, τραυματίστηκαν οι Ανωγειανοί, Γιώργης Ζωνός στον αριστερό αντίχειρα, Ιωάννης Μ. Σκουλάς ή Γιάγκος στην κροταφική χώρα, Νικόλαος Ι. Κεφαλογιάννης ή Διάκος και ο Νικόλαος Κεφαλογιάννης, οι οποίοι έμειναν ανάπηροι στο υπόλοιπο της ζωής τους.
Στη μάχη πολέμησαν με παλαιό οπλισμό και πιστόλες Φράγκικες του 1866, οι: Ι) Βασίλης Νιώτης ή Γαλάγκας, 2) Μιχάλης Ι. Φλουρής, 3) Κωνσταντίνος Χαιρέτης, 4) Μιχάλης Πετούσης, 5) Εμμανουήλ Σταύρου Ξετρύπης, 6) Βασίλης Μιχ. Σταυρακάκης, 7) Νικόλαος Καλλέργης ή Λιάπης ο οποίος κρατούσε βέργα, γιατί δεν είχε όπλο και 8) Γιώργης Μιχ. Κουντός ή Καψάλης.
Τόσο ο Βουτιερίδης, όσο και ο Τορπίλης περιγράφουν γλαφυρά την πεισματώδη αυτή μάχη και συμφωνούν σε γενικές γραμμές στις διατάξεις των εκατέρωθεν δυνάμεων και στον τρόπο διεξαγωγής της μάχης. Ο καθένας βέβαια την περιγράφει από τη δική του σκοπιά και με τις δικές του πληροφορίες και λεπτομέρειες.
Στις 6-4-1897 ξέσπασε πάλι νέα μάχη μεταξύ των Τούρκων και των Χριστιανών, όπως περιγράφει ο Ηλίας Βουτιερίδης στις σελίδες 249 -251 του ημερολογίου του.
Οι Ανωγειανοί μαζί με άλλους Μυλοποταμίτες οι οποίοι ήταν πάντα πρόθυμοι να μάχονται, είχαν μεταβεί στην Τύλισο με αρχηγούς τον Σκουλά και τον παλαίμαχο αγωνιστή Σπιθούρη Γρηγόρη και τον ανδρείο ηγούμενο Πλουμή της Ιεράς μονής Χαλέπας. Πήραν θέσεις προφυλακών στην Κολοκυνθού και το Καβροχώρι. Οι Ρογδιανοί, οι Αχλαδιανοί και οι Φοδελιανοί πήραν θέσεις στον Αλμυρό και τη Σκαφιδάρα. Το μεσημέρι οι Οθωμανοί αιφνιδιαστικά με ταχτικό στρατό και 4 πυροβόλα, εξαπέλυσαν κατά των ημετέρων σφοδρότατη επίθεση. Η μάχη ήταν λυσσώδης και οι δικοί μας προσπαθούσαν να κρατηθούν σε πρόχειρα οχυρά. Ο αγώνας διεξάγονταν για αρκετή ώρα χωρίς αποτέλεσμα.
Το πυροβολικό του εχθρού βάλλει συνεχώς κατά των χριστιανών και αι οβίδες σύριζαν πάνω από τα κεφάλια των κρητικών, έπεφταν πάνω στα βράχια του Αλμυρού και του Σερβιλή. Προξενούσαν δαιμονιώδη θόρυβο και με τις πολεμικές ιαχές και τα «Αλλάχ-Αλλάχ» των επιτιθέμενων Τουρκοκρητικών έδιναν έξοχη εικόνα στη μάχη. Οι χριστιανοί ανθίστανται απεγνωσμένα και ηρωικά στις θέσεις τους. Με την πάροδο όμως της μάχης καταδεικνύεται, ότι οι αγώνες αυτών αποβαίνουν μάταιοι, διότι ήταν αδύνατο να κρατηθεί η ορμητικότητα των Τουρκοκρητικών, Βεγγαζίων και άλλων Ασιατών Τούρκων. Οι επικουρίες αργούσαν να έλθουν στους ημετέρους, οι Μυλοποταμίτες αποσύρονται σιγά-σιγά προς τα υψώματα του Καβροχωρίου και οι υπερασπίζοντες τον Αλμυρό υποχωρούν εκείθεν του ποταμού. Πλην οι Οθωμανοί τους καταδιώκουν με γυμνά τα γιαταγάνια από κοντά και μετά από λίγο πιάνονται στα χέρια.
Σύμφωνα με τον Βουτιερίδη την κρίσιμη αυτή στιγμή οι Καλεσανοί, οι οποίοι ειδοποιήθηκαν για τον κίνδυνο των Μυλοποταμιτών, εξορμούν με τους καπετάνιους των Κ. Κοσμαδάκη και Δ. Γαβριλάκη κατά των Τούρκων από το Μετόχι του Καπετανάκη. Οι Τούρκοι βρέθηκαν σε δύσκολη θέση, υποχώρησαν και τράπηκαν σε άτακτο φυγή, έτσι από επιτιθέμενοι έγιναν καταδιωκόμενοι. Από τους ημέτερους φονεύθηκαν 4 και τραυματίστηκαν 9, από τους οποίους πέντε ήταν από τη Ροδιά. Οι Τούρκοι άφησαν πίσω στο πεδίο της μάχης πάνω από 60 νεκρούς.5
Με το αίμα των εκατοντάδων Ηρακλειωτών (τους ανεβάζουν σε 800) στις 25 Αυγούστου 1898 μεταξύ των οποίων 17 Άγγλοι και ο πρόξενος της Αγγλίας Λυσίμαχος Καλοκαιρινός τελείωσε το Κρητικό δράμα. Η Αγγλία αντέδρασε και απαγχόνισε 17 Τουρκοκρητικούς ενώ άλλοι φυλακίστηκαν ή απελάθηκαν.
Ο Ελευθέριος Βενιζέλος στις 25 Αυγούστου 1897 έστειλε διακοίνωση στον αρχηγό του ευρωπαϊκού στόλου, γνωρίζοντας ότι η μόνη σωστή λύση του Κρητικού ζητήματος θα ήταν η ένωση του νησιού με την Ελλάδα. Η Ελλάδα όμως απέσυρε τη στρατιωτική δύναμη από το νησί αναγνωρίζοντας έτσι την αυτονομία του νησιού ως προσωρινή λύση, εναποθέτοντας τις ελπίδες της στις Μ. Δυνάμεις.
Οι ηγέτες της κρητικής επανάστασης αναγκάζονται τώρα να δεχθούν την αυτονομία, που λίγο πριν απέρριπταν κατηγορηματικά, σε τρεις γενικές συνελεύσεις, στους Αρμένους, στις Αρχάνες και στο Μελιδόνι.3
Οι Τούρκοι αναγκάζονται οριστικά να φύγουν από το νησί στις 2-11-1898 και ο πρίγκιπας Γεώργιος ως ύπατος Αρμοστής αποβιβάστηκε στην ελεύθερη Κρήτη (Σούδα) στις 9- 12-1898. 8
Ο Ηλίας Βουτιερίδης καταγόταν από την Μεθώνη της Μεσσηνίας. Το «Ημερολόγιο του Τάγματος των επιλέκτων Κρητών» τυπώθηκε σε βιβλίο το 1898. Το 1919 επανεκδόθηκε στη Νέα Υόρκη και το 1997 από το Δήμο Αρχανών για τον εορτασμό των 100 χρόνων της επανάστασης του 1897.-
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
1.- Θ. Δετοράκης, «Ιστορία της Κρήτης».
2.- Μουρέλλος, Ιστορία της Κρήτης.
3.- Αρχείο ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΗΣ ΚΡΗΤΗΣ. 1895 – 18ΙΩΣΗΦ Γ. ΛΕΚΑΝΙΔΟΥ ΑΛΛΗΛΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ 98. Τύποις ΜΑΡΙΔΑΚΗ Χανιά 1954.
4.- Ηλεκτρονική Εγκυκλοπαίδεια ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ.
5.-Ηλία Βουτερίδη, «Ημερολόγιο του Τάγματος των Επιλέκτων Κρητών»,
Αρχάνες 1897.
6.-Απομνημονεύματα ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΙΩΑΝ.ΧΑΙΡΕΤΗ ή ΤΟΡΠΊΛΗ δασκάλου από τα Ανώγεια. Βρίσκονται στο Ιστορικό Μουσείο Ηρακλείου αριθ. 435 Φ 9γ, ΣΙ, 10 Φεβρουαρίου 1938.
7.-Πρακτικά Επιστημονικού Συμποσίου ( 30-31 Αυγούστου 1997) ΑΡΧΑΝΕΣ.
8.- CRETALIVE OFFERS ηλεκτρονική ανάρτηση15-1-2014, Κώσ. Μπογδανίδης`.
Ανώγεια 12 Αυγούστου 2015
Αναρτήθηκε στις 14-8-2015 στο mires46.blogsrot.com
Δημοσιεύθηκε σε:
”Αναφορά στο Γκρέκο” τη Δευτέρα στις 9 μ.μ από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κρήτης στο θέατρο ”Νίκος Ξυλούρης”
16/08/2015
Με την θεατρική παράσταση ”Αναφορά στο Γκρέκο” που θα ανέβει αύριο στις 9 μ.μ από το ΔΗ.ΠΕ.ΘΕ Κρήτης στο θέατρο ”Νίκος Ξυλούρης” ολοκληρώνονται οι φετινές εκδηλώσεις του Αυγούστου στα Ανώγεια.
Στην παράσταση πρωταγωνιστούν ο Τάκης Χρυσικάκος, που ερμηνεύει τον Νίκο Καζαντζάκη και πρόσωπα του έργου του, καθώς και δύο μουσικοί, (Σταύρος Ψαρουδάκης λύρα – τραγούδι και Δημήτρης Τσούρτος κιθάρα – κοντραμπάσο) που με την μουσική τους και το τραγούδι συνομιλούν με τους πρωταγωνιστές του, τον Καπετάν Μιχάλη, τον Αλέξη Ζορμπά, τον Δομήνικο Θεοτοκόπουλο και την ωραία Ελένη του Ομήρου!
Μια παράσταση, που μέσα από τους ήρωες των έργων του Νίκου Καζαντζάκη και τις εξομολογήσεις του (στον παππού του, όπως αποκαλεί τον Ελ Γκρέκο) συναντάμε το μεγαλείο της Ελλάδας και το ανυπόταχτο πνεύμα του ίδιου του συγγραφέα.
Η «Αναφορά στον Γκρέκο», είναι το τελευταίο έργο του μεγάλου Έλληνα-Κρητικού συγγραφέα. Ένα είδος πνευματικής αυτοβιογραφίας ή, όπως τη χαρακτηρίζει ο ίδιος ο Καζαντζάκης, μια «αναφορά» με τη στρατιωτική έννοια του όρου, σχετικά με τους στόχους του και τις προσπάθειές του. Ο συγγραφέας ξεκινά από τα παιδικά του χρόνια (αφού προηγουμένως αναφέρεται στους προγόνους και τους γονείς του) και σταματά στην ημέρα της «κρητικής ματιάς» και στη σύλληψη της Οδύσσειας. Δεν αφηγείται το σύνολο της ζωής του, αλλά παρουσιάζει τους σταθμούς της πνευματικής του πορείας, χωρίς να ακολουθεί την αυστηρή χρονολογική σειρά της πραγματικής του βιογραφίας. Μια παράσταση, που μέσα από τους ήρωες των έργων του Νίκου Καζαντζάκη και τις εξομολογήσεις του (στον παππού του, όπως αποκαλεί τον Ελ Γκρέκο) συναντάμε το μεγαλείο της Ελλάδας και το ανυπόταχτο πνεύμα του ίδιου του συγγραφέα.
ΘΕΑΤΡΙΚΗ ΠΡΟΣΑΡΜΟΓΗ – ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ: Τάκης Χρυσικάκος
ΣΥΝΕΡΓΑΤΗΣ – ΣΚΗΝΟΘΕΤΗΣ: Εμμανουέλα Αλεξίου
ΕΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Βάλια Μαργαρίτη
ΛΥΡΑ-ΤΡΑΓΟΥΔΙ: Σταύρος Ψαρουδάκης
ΚΙΘΑΡΑ-ΚΟΝΤΡΑΜΠΑΣΟ: Δημήτρης Τσούρτος
«Ολάκερη η ψυχή μου μια κραυγή κι όλο μου το έργο το σχόλιο στην κραυγή αυτή. Φωνάζω τη μνήμη να θυμηθεί, περμαζώνω από τον αέρα τη ζωή μου, στέκουμαι σαν στρατιώτης και κάνω την αναφορά μου στον Γκρέκο, γιατί αυτός είναι ζυμωμένος από το ίδιο κρητικό χώμα με μένα και καλύτερα απ’ όλους τους αγωνιστές που ζουν η που έχουν ζήσει μπορεί να με νιώσει»
Η ομιλία του καρδιολόγου Ντίνου Μερκούρη που τιμήθηκε προ ημερών από το Δήμο Ανωγείων σε ειδική εκδήλωση στο Θέατρο «Νίκος Ξυλούρης»
«Tούτες τις μέρες, μέρες μνήμης του ολοκαυτώματος των Ανωγείων, τιμούμε και θυμόμαστε τους πολλούς που όρθωσαν το ανάστημά τους απέναντι στον βάρβαρο κατακτητή και έδωσαν την ζωή τους για την ελευθερία της πατρίδας μας. Λίγοι λαοί στον κόσμο έχουν το προνόμιο να έχουν θυσιαστεί για την εδαφική ακεραιότητα της πατρίδας τους, κανείς όμως τόσες πολλές φορές και με τόσα θύματα, ενάντια στους κάθε λογής κατακτητές στη μακρόχρονη ιστορία μας. Ένα από τα στοιχεία που ενώνουν τον ελληνικό λαό είναι η γλώσσα του. Γλώσσα μοναδική, ζωντανή, λυρική, δημοκρατική, γλώσσα έμπνευσης, γλώσσα δημιουργίας, γλώσσα έρωτα, γλώσσα ζωής. Εδώ και πολλά χρόνια παρατηρώ μια στροφή εκ μέρους των πολιτικών μας. Πάρα πολλοί, οι περισσότεροι θα έλεγα, είτε πρωθυπουργοί, είτε υπουργοί με ελάχιστες εξαιρέσεις μιλούν καλύτερα τα Αγγλικά, τα Γαλλικά, τα Γερμανικά από την μητρική μας γλώσσα. Θέλω να τους θυμίσω ότι η γλώσσα μας πέραν του γεγονότος ότι έχει δανείσει χιλιάδες λέξεις στις Λατινογενείς και Αγγλοσαξωνικές γλώσσες, διαφέρει παρά ταύτα σε αρκετές έννοιες. Παραδείγματος χάριν η άρνηση στις περισσότερες γλώσσες του Δυτικού κόσμου αποδίδεται με το No, Non, Nao, Niet, Nein, ενώ στα ελληνικά το ομόηχο ναι δείχνει κατάφαση. Το όχι που ο ελληνικός λαός το έχει πει αμέτρητες φορές στο ξένο κατακτητή από τα Αρχαία χρόνια ως τις μέρες μας είναι άρνηση σαφής. Ας μην μπερδεύονται λοιπόν οι ταγοί μας και κυρίως ας μην προσπαθούν να μας κάνουν το άσπρο μαύρο. Ο ελληνικός λαός γνωρίζει καλά την ελληνική γλώσσα και το νόημα των λέξεών της. Είναι μεγάλη τιμή για μένα που βρίσκομαι σήμερα στα Ανώγεια, μια περιοχή της Ελλάδας που έχει πληρώσει πολύ μεγάλο φόρο αίματος για να είναι η πατρίδα μας ανεξάρτητη και να μπορεί να λέει περήφανα όχι.
Πριν από 3 χρόνια περίπου μια τυχαία συνάντησή μου με το Βασίλη Σμπώκο, στάθηκε αφορμή να ξεκινήσει μια προσπάθεια προληπτικού καρδιολογικού ελέγχου, όχι μόνο των κατοίκων των Ανωγείων, αλλά και των γύρω περιοχών του ορεινού Μυλοποτάμου. Στο διάστημα των 3 αυτών χρόνων πραγματοποιήθηκαν 35 επισκέψεις στο Κ.Υ. Ανωγείων, και εξετάστηκαν περίπου 3500 παιδιά και ενήλικοι. Ο κόσμος αγκάλιασε τη προσπάθεια αυτή και η αναμονή είναι σταθερά τρίμηνη. Η εξέταση περιλαμβάνει την λήψη ιστορικού, την κλινική εξέταση, το ηλεκτροκαρδιογράφημα και το triplex καρδιάς. Όπως οι περισσότεροι γνωρίζετε η καρδιά είναι ένα όργανο που δεν προειδοποιεί. Το 60% των αιφνιδίων θανάτων οφείλονται σε καρδιακά νοσήματα και οι μισοί θάνατοι που οφείλονται σε καρδιακά νοσήματα είναι αιφνίδιοι. Υπάρχουν παράγοντες που τους ονομάζουμε προδιαθεσικούς όπως είναι το σάκχαρο, η χοληστερίνη, το κάπνισμα, η υπέρταση και αυτοί οι παράγοντες προδιαθέτουν στην εμφάνιση καρδιακών συμβαμάτων. Υπάρχουν επίσης γενετικά νοσήματα της καρδιάς (συγγενείς καρδιοπάθειες) που η διάγνωσή τους μπορεί να γίνει εύκολα, μπορεί όμως αν δεν διαγνωστούν να θέσουν σε κίνδυνο την ζωή των παιδιών μας. Γίνεται λοιπόν πιστεύω προφανής η αναγκαιότητα του προληπτικού καρδιολογικού έλεγχου. Μια από τις πιο σημαντικές ανακαλύψεις της επιστήμης που συνέβαλε σημαντικά στην πρόληψη, αλλά και στην αντιμετώπιση των καρδιακών νοσημάτων είναι το Triplex καρδιάς. Με αυτό μπορεί σε σύντομο χρονικό διάστημα, να ελεγχθούν οι βαλβίδες της καρδιάς, να μετρηθούν οι διαστάσεις της και να υπολογιστεί η λειτουργία της συνολικά. Είναι μια απλή, ανώδυνη και γρήγορη εξέταση που μερικές φορές μπορεί να προλάβει και κυρίως να σώσει. Αισθάνομαι ένας πολύ τυχερός άνθρωπος. Κόσμος όχι μόνο από τα Ανώγεια, και τα γύρω χωριά, αλλά και απ’ όλο το Μυλοπόταμο και από άλλους νομούς έρχονται για να εξεταστούν στο ΚΥ. Οι γιατροί είναι γενικά τυχεροί άνθρωποι γιατί η φήμη καλύπτει την επιτυχία τους και η γη την αποτυχία τους. Θέλω να καλέσω όλους τους κατοίκους και ιδιαίτερα τους νέους να συνεχίσουν να έρχονται στο Κ.Υ. για να εξεταστούν. Ας μη φοβούνται, ακόμα κι αν μπορούσα να ξανοίξω ποιόν ή ποια έχουν στην καρδιά τους υπάρχει και το ιατρικό απόρρητο.
Δεν αρκούσε όμως μόνο ο αυθορμητισμός των δυο μας, του Βασίλη να βοηθήσει τον τόπο του και του δικού μου να προσφέρω τις γνώσεις και την εμπειρία μου γνωρίζοντας παράλληλα τις ρίζες μου. Χρειάστηκε η αμέριστη βοήθεια και στήριξη πολλών ανθρώπων. Έτσι θέλω με τη σειρά μου να ευχαριστήσω όλους αυτούς που στήριξαν και στηρίζουν την προσπάθειά μου, αρχίζοντας πρώτα από αυτούς που δεν υπάρχουν πια ανάμεσά μας, η γενναιοδωρία τους όμως αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο γι αυτή την προσπάθεια. Τιμή λοιπόν στους γονείς μου Σπύρο Μερκούρη και Ευαγγελία Σμπώκου, στην Ζαχαρένια Φρυσσάλη και το γιό της Διονύση, αλλά και τον αδελφό του Βασίλη Ατζαρογιώργη. Όσον αφορά τους ζωντανούς θέλω να ευχαριστήσω από το βήμα αυτό πρώτα και κύρια τη γυναίκα μου Φρόη Πιέρρου για τη στήριξη της. Νομίζω ότι αν για το γιατρό η προσφορά είναι υποχρέωση προς όλους τους ανθρώπους, για το δάσκαλο η προσφορά μεταφράζεται σε αγάπη για τα παιδιά και η γυναίκα μου εκτός από μένα αγαπά τη δουλειά της και τα παιδιά, κι έτσι αγόγγυστα με ακολουθεί μια φορά το μήνα στις επισκέψεις μου εδώ. Θέλω να ευχαριστήσω επίσης τν ΑΝΕΚ που καλύπτει τα έξοδα της μετάβασής μας εδώ και τον κο Βαρδινογιάννη προσωπικά διότι δει δη χρημάτων κυρίες και κύριοι των Ανωγείων, ιδιαίτερα στους καιρούς που ζούμε. Ένα μεγάλο ευχαριστώ στην Αριστέα Σμπώκου για την υπέροχη φιλοξενία που μας παρέχει στο ξενοδοχείο της όλο αυτό το χρονικό διάστημα. Θέλω να ευχαριστήσω τη δημοτική αρχή του τόπου, τον πρώην δήμαρχο Σωκράτη Κεφαλογιάννη, αλλά κι τον νυν Μανόλη Καλλέργη που στήριξαν και στηρίζουν την προσπάθεια αυτή και βοήθησαν να ξεπεραστούν τα γραφειοκρατικά εμπόδια, την έκαναν υπόθεση όλου του Μυλοποτάμου και όχι μόνο των Ανωγείων. Θέλω να κάνω ιδιαίτερη αναφορά στον Κ.Υ. των Ανωγείων και θέλω να επισημάνω ότι απαρτίζεται από εξαιρετικούς επιστήμονες, τους οποίους και ευχαριστώ που συμμετέχουν με τον τρόπο τους στην προσπάθεια αυτή. Ευχαριστώ επίσης το νοσηλευτικό προσωπικό καθώς και τις εθελόντριες που βοήθησαν στη γραμματειακή υποστήριξη. Ευχαριστώ όλο το χωριό, όχι μόνο για την υπέροχη φιλοξενία κάθε φορά που το επισκεπτόμαστε, αλλά γιατί μου εμπιστεύονται τις καρδιές τους και ιδίως τις καρδιές των παιδιών τους. Σας ευχαριστώ όλους επίσης για την αγάπη σας, για μένα είναι το μεγαλύτερο δώρο σας. Άφησα τελευταίο έναν άνθρωπο που θέλω να ευχαριστήσω ιδιαίτερα γιατί νομίζω είναι η ψυχή της προσπάθειας αυτής, την ακούραστη εργάτρια που έχει τα πάντα τέλεια οργανωμένα. Ένα μεγάλο ευχαριστώ από τα βάθη της καρδιάς μου στην παπαδιά Ρένα Σμπώκου Ανδρεαδάκη.
Τιμούν του ήρωες του Καμαριώτη
14/08/2015
H Δημοτική Αρχή Μαλεβιζίου, ο Δημοτικός Οργανισμός Πολιτισμού, Περιβάλλοντος και Αθλητισμού Μαλεβιζίου (Δ.Ο.Π.Π.Α.Μ.) και η Τοπική Κοινότητα Καμαριώτη, πραγματοποιούν το Σάββατο 15 Αυγούστου 2015 και ώρα 10:30 επιμνημόσυνη δέηση στη μνήμη της ομαδικής εκτέλεσης των ηρώων του Καμαριώτη.
Το πρόγραμμα της τελετής:
– Επιμνημόσυνη δέηση
– Χαιρετισμός Προέδρου Δ.Ο.Π.Π.Α. Μαλεβιζίου Γιώργου Αεράκη
-Κατάθεση στεφάνων
-Τήρηση ενός λεπτού σιγής
-Εθνικός Ύμνος
Μετά την τελετή θα προσφερθεί καφές από το Δ.Ο.Π.Π.Α.Μ. και τη Τοπική Κοινότητα Καμαριώτη.
Τίμησαν τον γιατρό της…καρδιάς μας!
14/08/2015
T’ Ανώγεια απόψε τσι τιμές, σου κάνουνε χαλάλι
γιατί η πράξη πού’καμες έχει ανθρωπιά μεγάλη”
————————————————————–
Η προσφορά που έκαμες όσο παιρνούν οι χρόνοι,
στο χώμα το Ανωγειανό δέντρο και μεγαλώνει..
———————————————————————
Αυτό που έκαμες γιατρέ διδάσκει καλοσύνη,
που στη ζωή ο άνθρωπος δύσκολα την ε- βρίνει
Με αυτές τις μαντινάδες του Αριστείδη Χαιρέτη ή Γιαλάφτη ξεκίνησε η τιμητική βραδιά χθες Πέμπτη 13 Αυγούστου, στον γιατρό της…καρδιάς μας κ.Ντίνο Μερκούρη που προσφέρει ανθρωπιά και έργο στα Ανώγεια με δωρεάν εξετάσεις προληπτικού ελέγχου από τον Νοέμβριο του 2012.Εκτός από καλός γιατρός ο κ.Μερκούρης με ρίζες από τα Ανώγεια από τη μητέρα του είναι και ένας εξαιρετικός άνθρωπος που μαζί με τη γυναίκα του Φρόη έχει αναπτύξει πλέον ιδιαίτερους δεσμούς και φιλίες με το χωριό μας.
Η πρώτη από τις μαντινάδες αναγράφεται και πάνω στο φιλοτέχνημα του Μάριου Χαλκιαδάκη και του υαλοπωλείου TARHA GLASS που δόθηκε στον γιατρό με ένα σχέδιο από τρεις συμβολικές καρδιές που ενώνονται η μια με την άλλη.Την καρδιά του Ψηλορείτη,των Ανωγείων και του ίδιου του γιατρού.
Ο Δήμαρχος Ανωγείων Μανόλης Καλλέργης ανέφερε τα εξής καθώς παρέδιδε το αναμνηστικό δώρο του Δήμου:
΄΄Ο Δήμος Ανωγείων προσφέρει στον κ.Μερκούρη ένα συμβολικό δώρο ,το οποίο αποτελείται από τρεις καρδιές. Μια πέτρινη που συμβολίζει τον Ψηλορείτη.
Μια γυάλινη στην οποία αναγράφεται μια μαντινάδα που συμβολίζει τα Ανώγεια,την κοινωνία και τον Δήμο μας. Και η τρίτη είναι μια μεγάλη καρδιά που είναι η δική του καρδιά. Πιστεύουμε ότι έτσι η μια περιέχει και τις άλλες δυο καρδιές και αυτό το συμβολισμό έχει το δώρο μας.Τον ευχαριστούμε για όλα…” ολοκλήρωσε ο κ.Καλλέργης.
Με αναφορές στο Ολοκαύτωμα των Ανωγείων,την Ελληνική γλώσσα που υποβαθμίζεται από τους πολιτικούς μας αλλά και με ευχαριστίες σε όσους βοήθησαν για να έρχεται κάθε μήνα για προληπτικές εξετάσεις, αναφερθηκε στην ομιλία του ο Ντίνος Μερκούρης.Μας προέτρεψε μάλιστα όλους να πάμε για εξετάσεις χωρίς να φοβόμαστε ότι θα αποκαλύψει ποιον ή ποια έχει ο καθένας στην καρδιά του!
Αναλυτικά είπε τα εξής:
« Τούτες τις μέρες, μέρες μνήμης του Ολοκαυτώματος των Ανωγείων είναι τιμή και χαρά για μένα που, αυτή την ιερή μέρα με τιμάτε.
Σαν σήμερα πολλοί άνθρωποι όρθωσαν το ανάστημα τους απέναντι στον βάρβαρο κατακτητή και έδωσαν τη ζωή τους για την ελευθερία της Πατρίδας μας.Λίγοι λαοί στον κόσμο έχουν το προνόμιο να έχουν θυσιαστεί για την εδαφική ακεραιότητα της Πατρίδας τους.Κανένας όμως τόσες πολλές φορές και με τόσα θύματα.
Ένα από τα στοιχεία που ενώνουν τον Ελληνικό λαό είναι η γλώσσα του, γλώσσα ζωντανή,μοναδική, λυρική,δημοκρατική. Γλώσσα έμπνευσης ,δημιουργίας έρωτα και ζωής.Εδώ και πολλά χρόνια παρατηρώ μια στροφή εκ μέρους των Πολιτικών μας.Οι περισσότεροι με ελάχιστες εξαιρέσεις μιλούν καλύτερα τα Αγγλικά, τα Γερμανικά,τα Γαλλικά από ότι τη μητρική τους γλώσσα. Θέλω να τους θυμίσω ότι η γλώσσα μας πέραν από το γεγονός ότι έχει δανείσει χιλιάδες λέξεις στους υπόλοιπους, διαφέρει παρά ταύτα σε αρκετές έννοιες.
Για παράδειγμα η άρνηση στις περισσότερες γλώσσες του Δυτικού κόσμου αποδίδεται π.χ με το no, το none ,το niet, ενώ στα Ελληνικά το ομόηχο Ναι δείχνει κατάφαση.
Πριν τρία χρόνια μια τυχαία συνάντηση με το Βασίλη Σμπώκο, στάθηκε αφορμή να ξεκινήσει μια προσπάθεια προληπτικού καρδιολογικού ελέγχου όχι μόνο για τα Ανώγεια αλλά και για τις γύρω περιοχές του Μυλοποτάμου.Στο διάστημα αυτό πραγματοποιήθηκαν 35 επισκέψεις στο Κ.Υγείας Ανωγείων και εξετάστηκαν πάνω από 3.500 παιδιά και ενήλικες.
Είναι μια απλή,γρήγορη και ανώδυνη εξέταση που πολλές φορές μπορεί να προλάβει,αλλά κυρίως να σώσει.Αισθάνομαι τυχερός που έρχονται άνθρωποι ακόμα και από άλλους Νομούς.Οι γιατροί γενικά είναι τυχεροί άνθρωποι γιατί η φήμη καλύπτει την επιτυχία τους και η γη την αποτυχία τους!
Σας καλώ όλους τους κατοίκους των Ανωγείων και ιδιαίτερα τους νέους 20-40 ετών να έρχονται για να εξεταστούν.Ας μη φοβούνται ακόμη κι αν μπορούσα να ξανοίξω ποιον ή ποια έχουν μέσα στη καρδιά τους,υπάρχει και το ιατρικό απόρρητο!
Για όλα αυτά που συμβαίνουν τα τελευταία τρία χρόνια χρειάστηκε η αμέριστη συμπαράσταση πολλών ανθρώπων.Και θέλω να τους ευχαριστήσω.
Και ξεκινάω από αυτούς που δεν υπάρχουν πια ανάμεσα μας γιατί η γενναιοδωρία τους αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο για αυτή τη προσπάθεια.Και ξεκινάω από τους γονείς μου Σπύρο Μερκούρη και Ευαγγελία Σμπώκου .Στη Ζαχαρένια Φρυσάλη (Λαμάχενα) και το γιο της Διονύση για τη γενναιοδωρία της ,αλλά και στον αδερφό του Βασίλη τον Ατζαρογιώργη χάρη στον οποίο γνωριστήκαμε.
Όσον αφορά τους ζωντανούς θέλω να ευχαριστήσω πρώτα τη γυναίκα μου Φρόη για τη στήριξη της.Νομίζω ότι αν για το γιατρό η προσφορά είναι υποχρέωση προς όλους τους ανθρώπους,για το δάσκαλο η προσφορά μεταφράζεται σε αγάπη για τα παιδιά και η γυναίκα μου εκτός από μένα αγαπάει τη δουλειά της και τα παιδιά και αγόγγυστα με ακολουθεί μια φορά το μήνα στα Ανώγεια.Ευχαριστώ επίσης την ANEK LINES που καλύπτει τα έξοδα της μετάβασης μου εδώ και τον κ.Βαρδινογιάννη προσωπικά. Επίσης την Αριστέα Σμπώκου που με χαρά αγάπη και γενναιοδωρία μας φιλοξενεί μια φορά το μήνα στο ξενοδοχείο της.Ένα μεγάλο ευχαριστώ στη δημοτική αρχή του τόπου τον πρώην Δήμαρχο Σωκράτη Κεφαλογιάννη αλλά και το νυν Μανόλη Καλλέργη που στήριξαν και στηρίζουν και βοήθησαν να ξεπεραστούν όλα τα γραφειοκρατικά εμπόδια και πρόβαλλαν αυτή τη προσπάθεια κάνοντας την υπόθεση όλου του Μυλοποτάμου και όχι μόνο των Ανωγείων .Θέλω να κάνω ιδιαίτερη αναφορά στο Κέντρο Υγείας Ανωγείων και να επισημάνω ότι απαρτίζεται από εξαιρετικούς επιστήμονες και τους ευχαριστώ που συμμετέχουν στη προσπάθεια αυτή με το τρόπο τους και στο Νοσηλευτικό προσωπικό και στις εθελόντριες που βοήθησαν στη γραμματειακή υποστήριξη.
Ευχαριστώ όλο το χωριό όχι μόνο για την υπέροχη φιλοξενία κάθε φορά που έρχομαι αλλά γιατί μου εμπιστεύονται τις καρδιές τους και ιδίως τις καρδιές των παιδιών τους.Σας ευχαριστώ όλους για την αγάπη σας.
Άφησα τελευταία την ψυχή αυτής της προσπάθειας που πάντα τα έχει τέλεια οργανωμένα, την παπαδιά Ρένα Σμπώκου Ανδρεαδάκη. Να είστε όλοι καλά σας ευχαριστώ θερμά..” σημείωσε εν μέσω θερμών χειροκροτημάτων από το κατάμεστο χθες θέατρο ”Νίκος Ξυλούρης”.
Διαβάστε ολόκληρη την ομιλία του Υπάλληλου του Υπουργείου Υγείας κ. Ανδρέα Μανουρά, την οποία έκανε σήμερα στην πλατεία Αρμί στην επέτειο των 71 χρόνων από το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων στις 13 Αυγούστου 1944.
Η ομιλία του με τίτλο ” Η συμβολή των Ανωγειανών στην απελευθέρωση της Πατρίδας από τις δυνάμεις του Άξονα” αναλυτικά έχει ως εξής:
«Εντιμότατε Εκπρόσωπε της Ελληνικής Κυβέρνησης Υπουργέ Πολιτισμού, Παιδείας και Θρησκευμάτων κ. Μπαλτά Αριστείδη,
Εντιμότατε Βουλευτή Ν. Ρεθύμνης κ. Κεφαλογιάννη Ιωάννη,
Εντιμότατοι Ευρωβουλευτές κ.κ. Κεφαλογιάννη Εμμανουήλ και Μαριά Νότη, Σεβασμιώτατε Μητροπολίτη Ιεράς Μητρόπολης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ. Ευγένιε, Εντιμότατε Περιφερειάρχη Κρήτης κ. Αρναουτάκη Σταύρο, Αξιότιμε κ. Ταξίαρχε της 5ης Ταξιαρχίας Πεζικού Μεραρχίας Κρητών κ. Καραμούζα Δημήτριε, Αξιότιμε κ. Ιπτάμενε Σμήναρχε Διοικητή της 115 Πτέρυγας Μάχης, κ. Γερόλυμε Ιωάννη, Αξιότιμε κ. Ταξίαρχε ΕΛΑΣ Αστυνομικής Διεύθυνσης Ρεθύμνου κ. Λαγουδάκη Κωνσταντίνε,
Αξιότιμε κ. Πύραρχε της Πυροσβεστικής Ν. Ρεθύμνης κ. Μπουτουράκη Δημοσθένη, Αξιότιμοι κ.κ. Δήμαρχοι Αξιότιμοι κ.κ. Εκπρόσωποι φορέων
Αξιότιμε κ. Διευθυντά Περιφερειακής Εκπαίδευσης Κρήτης κ. Τερζάκη Γεώργιε, Αιδεσιμώτατοι Πρωτοπρεσβύτεροι
Σεβαστοί Αντιστασιακοί/ές Αγαπητοί Συγχωριανοί
Στις 28 Οκτωβρίου 1940, ημέρα εισόδου της χώρας μας στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, ο Ελληνικός λαός άκουσε το κάλεσμα της Ιστορίας και πρόταξε το χρέος προς την πατρίδα, την ελευθερία και την αξιοπρέπεια.
Όλες οι πολιτικές δυνάμεις από τη διωκόμενη κομμουνιστική Αριστερά, τον συντηρητικό και φιλελεύθερο δημοκρατικό κόσμο μέχρι την άκρα δεξιά που εκπροσωπούσε ο Μεταξάς, παραμέρισαν αντιθέσεις, έχθρες, μίση για να αντιμετωπίσουν την απειλή κατά της πατρίδας.
Η Ιστορία της Ελλάδας δεν δικαιολογούσε άλλη απάντηση από το απερίφραστο ΟΧΙ του Ελληνικού λαού.
Το ΟΧΙ είναι η κινητήρια δύναμη της ιστορίας. Βασικός νόμος της Διαλεκτικής είναι ο νόμος της Άρνησης στην Άρνηση.
Όταν λέμε ΟΧΙ στην εθνική υποδούλωση τότε λέμε ΝΑΙ στην Ελευθερία, ΝΑΙ στην Εθνική Ανεξαρτησία και την Ακεραιότητα της χώρας.
Το Ελληνικό Έθνος με το ΟΧΙ αρνήθηκε να αρνηθεί τον εαυτό του, να αρνηθεί την τιμή του δηλ. να αρνηθεί το ένδοξο παρελθόν του, που με αγώνες δημιούργησε.
Τα σημερινά Ανώγεια είναι μια κατάφαση, που βγαίνει από την άρνηση. Τι θα ήταν τα Ανώγεια σήμερα αν είχαν πει ΝΑΙ και δεν αντιστέκονταν στους κατακτητές;
Στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο φτάσαμε γιατί ο Γερμανικός λαός πίστεψε τα ψέματα που τους έλεγε ο Χίτλερ, υποσχόμενος τα πάντα στους πάντες, δίνοντάς του μεγάλο αριθμό ψήφων και την πρώτη θέση στις εκλογές του 1933 καταλαμβάνοντας το 40% του εκλογικού σώματος.
Η μόνη δύναμη που θα μπορούσε να αντιταχθεί στο Ναζισμό ήταν το Κομμουνιστικό Κόμμα αλλά οι Σοσιαλδημοκράτες, δηλ. το Κέντρο, που ήταν βουτηγμένοι στη διαφθορά δεν είχαν καταλάβει πόσο επικίνδυνος ήταν ο Χίτλερ για να προχωρήσουν σε μια Συμμαχία κατά του Ναζισμού και να κλείσουν το δρόμο προς την εξουσία στο Χίτλερ.
Αν το 60% του Γερμανικού λαού είχε ενωθεί και δεν κλεινόταν σπίτι του, φοβούμενο την τρομοκρατία των Ταγμάτων Εφόδου, η εξέλιξη της ιστορίας θα ήταν διαφορετική.
Η Ιστορία αν δεν μας γίνει μάθημα, επαναλαμβάνεται και ο Χίτλερ της εποχής μας ζει, περιμένει στη γωνία για να επιτεθεί κατά της δημοκρατίας και των κοινωνικών κατακτήσεων.
Πως προετοίμασε τον πόλεμο κατά της Δύσης, στην αρχή, και κατά της Ανατολής μετά;
Καλλιέργησε στα μυαλά των Γερμανών το μίσος για τους άλλους λαούς, λόγω τάχα της ανωτερότητας της γερμανικής φυλής. Πρόβαλε τη θεωρία του «ζωτικού χώρου» ότι δηλαδή τα σύνορα της χώρας του ήταν μικρά για έναν τόσο σπουδαίο λαό όπως ο δικός του και όλοι πρέπει να υποκλίνονται μπροστά στο γερμανικό μεγαλείο. Και όλα αυτά τα έντυσε με μια ωραία παγκόσμια συνωμοσία εναντίον των Γερμανών, της οποίας εμπνευστές είναι οι Εβραίοι. Αυτοί είναι υπεύθυνοι για όλα.
Οι Γερμανοί, λοιπόν, πείστηκαν και ο πόλεμος άρχισε κατά πάντων. Και γι’ αυτό έχασε, επειδή υιοθέτησε τη φόρμουλα «Όλα ή Τίποτα». Ο Ναζισμός δεν ανατράπηκε από τα μέσα, καταστράφηκε λόγω της εξωτερικής στρατιωτικής ήττας.
Για την Ελλάδα, επίσημα, ο πόλεμος ξεκίνησε με την εισβολή του Ιταλικού στρατού στο ελληνικό έδαφος. Πριν την εισβολή, τους προηγούμενους μήνες, ο Μουσολίνι είχε προσπαθήσει να τρομάξει τον Ελληνικό λαό και να του περάσει την ιδέα ότι δεν έχει νόημα η αντίσταση.
Πέτυχε όμως το αντίθετο. Δυνάμωσε το ηθικό των Ελλήνων και έκανε και κάτι άλλο, μας προειδοποίησε.
Ο Μεταξάς σε συνεργασία με τον Αρχηγό του Γενικού Επιτελείου Αλέξανδρο Παπάγο είχαν καλέσει εφέδρους, αθόρυβα, για να ενισχύσουν τα Τμήματα στα Ελληνοαλβανικά σύνορα. Στις 28 Οκτωβρίου υπήρχαν 3 Ελληνικές Μεραρχίες πλήρεις και ετοιμοπόλεμες που κατάφεραν να σταματήσουν την προέλαση των 8 Ιταλικών Μεραρχιών και να δώσουν τον απαραίτητο χρόνο για την Γενική Επιστράτευση του λαού.
Το τι έγινε έξι μήνες στα Αλβανικά βουνά το γνωρίζουμε σε γενικές γραμμές και από τα αποτελέσματα των μαχών.
Χύθηκε πολύ αίμα για να καταγραφούν στην ιστορία του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου οι πρώτες ήττες των δυνάμεων του Άξονα. Ο Μουσολίνι είχε γίνει ράκος, δεν μπορούσε να πιστέψει ότι εκατοντάδες χιλιάδες άνδρες, με ισχυρό πυροβολικό, όλμους, βομβαρδισμούς από αέρος δεν κατάφερναν να εισβάλλουν επί του ελληνικού εδάφους. Όχι μόνο δεν κατάφεραν να εισβάλλουν, αλλά ο Ελληνικός Στρατός είχε καταλάβει το 1/3 του Αλβανικού εδάφους.
Μόνη του ελπίδα ο Χίτλερ. Ο Χίτλερ δέχτηκε να επιτεθεί στην Ελλάδα με τον όρο ότι θα χρεωθεί η νίκη στα γερμανικά στρατεύματα, πράγμα που δεν το ήθελε ο Μουσολίνι.
Στις 6 Απριλίου 1941 οι Γερμανοί εισβάλουν, μέσω της κοιλάδας του Αξιού, και καταλαμβάνουν τη Θεσσαλονίκη στις 9 Απριλίου. Η γραμμή των Θερμοπυλών ήταν προφανές ότι δεν μπορούσε να αντέξει. Ο στρατηγός Τσολάκογλου συνθηκολόγησε με τους Γερμανούς στις 20 Απριλίου, παρά τις αντίθετες διαταγές του Βασιλιά Γεωργίου Β’ και του Αρχιστρατήγου Αλ. Παπάγου. Οι Γερμανοί εισήλθαν στην Αθήνα στις 27 Απριλίου. Ο Βασιλιάς καταφεύγει στην Κρήτη και ο Παπάγος συλλαμβάνεται από τους Γερμανούς και μεταφέρεται σε Γερμανικό στρατόπεδο συγκέντρωσης.
Η μόνη περιοχή της Ελληνικής επικράτειας που εξακολουθούσε να παραμένει ελεύθερη ήταν η Κρήτη.
Από το 1939 έως το 1941, για δύο χρόνια , οι Ναζί έκαναν παρέλαση καταλαμβάνοντας τη μία μετά την άλλη τις ευρωπαϊκές χώρες. Δεν είχαν φανταστεί ότι θα γινόταν κάτι άλλο με την επίθεση στην Κρήτη.
Αυτό που συνέβη στην Κρήτη είναι αληθινά απερίγραπτο και κίνησε τον παγκόσμιο θαυμασμό. Ο άμαχος πληθυσμός, άνδρες, γυναίκες, γέροντες προσέτρεξαν αυθόρμητα σε έναν άγριο και πρωτοφανή αγώνα υπεράσπισης της ελευθερίας τους.
Είναι η πρώτη φορά που οι εισβολείς του Άξονα έγιναν δεκτοί με Παλλαϊκό ξεσηκωμό και πραγματική Λαϊκή Αντίσταση.
300 ομάδες των 3 έως και 150 ατόμων η κάθε ομάδα, αντιμετώπισαν τους Γερμανούς στην Κρήτη. Για πρώτη φορά λαός αντιμετωπίζει κράτος.
Η Γερμανία δεν το χώνεψε. Γι’ αυτούς δεν επιτρέπεται λαός να αντιστέκεται.
Οι Ανωγειανοί που πολέμησαν στην Αλβανία δεν πρόλαβαν να επιστρέψουν και εγκλωβίστηκαν στην πάνω Ελλάδα. Όσοι το κατάφεραν κατατάχτηκαν στον Ελληνικό Στρατό στο Ρέθυμνο.
Τους δόθηκε ένα όπλο με λιγοστές σφαίρες για να αντιμετωπίσουν τους πάνοπλους Γερμανούς.
Όσοι Ανωγειανοί δεν ήταν στρατεύσιμοι συγκεντρώθηκαν στις πλατείες του χωριού αποφασισμένοι να δώσουν όλες τις δυνάμεις τους για να μην πατήσει γερμανός στο χώμα της Κρήτης.
Άλλοι πολέμησαν στο Ρέθυμνο, άλλοι στο Ηράκλειο και άλλοι στα Χανιά. Όπου υπήρχε Ανωγειανός και είχε απέναντί του Γερμανούς, τους πολέμησε.
Στη μάχη του Λατζιμά 80 Ανωγειανοί μαζί με αγωνιστές από τα Λειβάδια και τα Ζωνιανά αντιμετώπισαν δύναμη 250 αλεξιπτωτιστών τους οποίους καθήλωσαν αλλά και τους προξένησαν απώλειες. Σκοτώθηκαν δύο Ανωγειανοί.
Στο Ρέθυμνο και το Πέραμα πολέμησαν επίσης με δύο ακόμα Ανωγειανούς να σκοτώνονται.
Στη μάχη του Γαλατά, στον Πλατανιά δώσανε το παρόν οι Ανωγειανοί, με έναν ακόμα Ανωγειανό να θυσιάζεται.
Ανωγειανοί έδωσαν σκληρή μάχη και στην περιοχή Τσαλικάκι Μετόχι και Αγάκου Μετόχι, έξω από το Ηράκλειο.
Στο Τσαλικάκι οι Γερμανοί συνέλαβαν 7 Ανωγειανούς και τους εκτέλεσαν.
Στη Χανιόπορτα Ηρακλείου έγινε η μεγαλύτερη μάχη. Συμμετείχαν δεκάδες Ανωγειανοί και στη μάχη της Θερίσσου Ηρακλείου σκοτώθηκαν άλλοι δύο Ανωγειανοί.
Συνολικά στη Μάχη της Κρήτης σκοτώθηκαν 14 Ανωγειανοί.