Του παπά Ανδρέα Κεφαλογιάννη

Σα χθες 21 Φλεβάρη 2016 ταξίδεψε στον ουρανό πλάι στο θεό μας ο ΠαπαΓιώργης Χιωτάκης ο Σφακιανός ρασοφόρος που δεν ξεμύτισε των ανθρώπων, μήτε πλάγιασε χορτάτος, μήτε χαμογέλασε των αδίκων. Αντάρτη των έλεγαν, αναρχικός στις εφήμερες ουτοπίες και πλήρως προστατευμένος από την τεκνογονία του. Δώδεκα παιδιά και γυρνοβολούσε με τα πόδια τις στράτες, κακοτράχαλες ή όχι, καλντερίμια, στενά, λιοπυροβαλλόμενα κι ασκίαστα τα δρομολόγια του, ακόμη και θαλασσοβρεγμένα, για να καταφέρει να κάμει το χρέος του σε κάθε εκκλησιά και ξωκκλήσι στην τόσο μεγάλη ενορία του στα Σφακιά. Ο ΠαπαΓιώργης, ήταν ένας από τους πέντε Σφακιανούς Παπάδες, που δεν κιότεψαν, που δεν ασχημόνησαν, που γνώριζαν καλά το χρέος τους, σε θεό, ανθρώπους, στη σημαία και την πατρίδα, που ξέρανε το χρέος τους μπροστά στην Αγία Τράπεζα αλλά και κρατώντας το Άγιο Δισκοπότηρο. Κάθε ξημέρωμα από τα Νομικιανά Σφακίων ξεκινούσε να κάμει το χρέος του, βαστώντας τσάντες που ζύγιζαν κιλά, και μέσα είχαν τις υποχρεώσει του, στο τόπο του, στους συνανθρώπους του, στο σχήμα του το Ιερατικό.

Και ποια είναι η παρακαταθήκη του: «Είμαι ένας Ταλιμπάνης της Εκκλησίας, που τον θάνατο δεν τον έχω για τίποτις γιατί όποιος φοβάται τον θάνατο καλή πράξη δεν μπορεί να κάνει κι όταν προδικάζεις τη νίκη για να πολεμήσεις τότες είσαι ηλίθιος. Άπαξ και πολεμώ τότε είμαι νικητής». Αυτή, η παρακαταθήκη του…. Μαχητής σε έναν αέναο και δίκαιο αγώνα. Μη σπαταλιέσαι δηλαδή σε όσα φαντάζεσαι πως σου πρέπουν και είναι καλά για σένα… Αυτή, η μεγάλη του κουβέντα, χρέος όλων μας. Όπως χρέος μας είναι, να μείνουμε ενωμένοι όπως ενωμένοι υπήρξαν και έμειναν οι Σφακιανοί Παπάδες.

Ο ΠαπαΓιώργης Χιωτάκης, ο παπά Μιχάλης Δαμανάκης, Ο παπάΚωστής Χομπίτης, ο παπάΝικόλας Παπαδόσηφος και ο παπάΝικόλας Γιαννουλάκης. Μια γροθιά μια προσευχή. Μαζί δημιούργησαν την Ένωση Σφακιανών Παπάδων. Οι Σφακιανοί Παπάδες μας, όταν το 1976 έγινε η παραβίαση των χωρικών μας υδάτων, σήκωσαν ανάστημα φωνάζοντας για το Τούρκικο Πλοίο ΧΟΡΑ ότι η τακτική αυτή, θα δημιουργήσει προβλήματα στην πατρίδα μας. Λίγους καιρούς πιο μετά, σήκωσαν ανάστημα και κατά των Αμερικανικών Βάσεων, εκφράζοντας την πεποίθηση τους ότι οι βάσεις αποτελούν τον ΔΟΥΡΕΙΟ ΙΠΠΟ για την χώρα μας. Ο ΠαπαΓιώργης σήκωσε πιο ψηλά το χρέος του, συντροφιά με τους άλλους ρασοφόρους, τους άλλους, ανυπότακτους, τους άλλους αντάρτες των Σφακιών. Άνθρωποι της ξερολιθιάς, του καθημερινού αγώνα, με ποιμαντικό έργο ειλικρινές, χωρίς φανφάρες και στολίσματα. Ξέρανε να ευλογούν, να εξομολογούν, μα κάτεχαν συνάμα να δουλεύουν σκληρά και σε άλλα μετερίζια σε άλλες εργασίες, για να μπορέσουν να προσφέρουν στην επιβίωση των οικογενειών τους. Μα φυσικά αυτό θα συνέβαινε, αφού για να κάμουν κάθε σελίδα από την ιεροσύνη τους να είναι καθαρή, δεν μπήκαν στον πειρασμό να βάζουν το χέρι στο κέρμα και στο χαρτονόμισμα. Αθώοι μα και Αθώοι… Συνέπρατταν όλα εκείνα που θα μόνιαζαν τους ανθρώπους, που θα τους ένωναν σε κάθε πτυχή της ζωής τους, που θα τους συνεταίριζαν για το καλό τους.

Μα πόσο τυχεροί σταθήκαμε, να πάτησαν τα χώματα της κρητικής Γης παπάδες τέτοιοι, τόσο σπουδαίοι, τόσο αξιόλογοι και προστάτες της ιστορίας μας και της αξιοπρέπειας μας. Δε θέλω να σταθούν εκείνοι όμως άτυχοι, κι εμείς να μην αποδείξουμε με τη δική μας πορεία, τη δική μας στάση, τις δικές μας πράξεις, ότι τίποτε από τον αγώνα τους και τις προσπάθειες τους δεν πήγε χαμένο. Γιατί όπως πιστεύω, θα συμφωνούσε κι ο ΠαπαΓιώργης ο Χιωτάκης, χαμένος αγώνας είναι ο αγώνας που δε συνεχίζεται. Χαμένος αγώνας είναι ο αγώνας που δεν ευλογήθηκε. Χαμένος αγώνας είναι ο αγώνας που τον ντύνει η μοναξιά της κοινωνίας και η ματαιοδοξία όσων νομίζουν ότι αγωνίζονται. Ξυπνήστε αδέρφια μου. Συνάνθρωποι, συνλειτουργοί, παιδιά, μαθητές, φοιτητές, δάσκαλοι, στρατιώτες, Αρχιερείς και μοναχοί. Ξυπνήστε χτιστάδες, αγρότες, άνθρωποι του κάματου και των λέξεων, άνθρωποι των χρημάτων και των υποσχέσεων, των ονείρων και των θαλασσών.

Ξυπνήστε να φτιάξουμε μια χώρα που μπορεί να ευλογείτε από χέρια όπως των Σφακιανών Παπάδων, όπως του ΠαπαΓιώργη του Χιωτάκη. Χώρα που μπορεί να τραντάζει συθέμελα τη γη με τις κραυγές για το δίκιο της και τις γροθιές για την αλήθεια της. Ξυπνήστε να φτιάξουμε μια χώρα που η σημαία θα σηκωθεί στην Έπαρση της και δε θα υπάρξει ξανά υποστολή της. Ελάτε να μονιάσουμε χωρίς υπεκφυγές και χωρίς υποσχέσεις, χωρίς δήθεν και μπορεί.

Ελάτε να τιμήσουμε τους Σφακιανούς Παπάδες, τον ΠαπαΓιώργη, που δε ζήτησαν τίποτε άλλο πέρα από το να ΜΗ σκύβουμε το κεφάλι, να ΜΗΝ ξεκρεμάμε τις εικόνες μας και να ΜΗ σπαταλάμε τις ζωές μας μακριά από Θεό και Φύση. Δε ζήτησαν τίποτε άλλο, πέρα από το να έχουμε ΕΝΩΣΗ αναμεταξύ μας και όλοι μαζί ένα τοίχος στον όποιο ασεβή κατακτητή, της έστω και μιας σπιθαμής γης, του έστω και ενός κεριού Θεός. Ελάτε…

Ο Σεβασμιότατος Μητροπολίτης Ρεθύμνης και Αυλοποτάμου κ.κ Ευγένιος αποχαιρέτησε την Ειρήνη πρεσβυτέρα μακαριστού ιερέως Νικολάου Ανδρεαδάκη με τα παρακάτω λόγια:

“Πριν από δυο χρόνια τέτοιο καιρό κατευοδώναμε στο ουράνιο θυσιαστήριο το μακαριστό ιερέα Νικόλαο, και σύζυγο της πρεσβυτέρας Ειρήνης και τώρα την βλέπουμε να τον ακολουθεί., όπως τον ακολουθούσε σε όλη του τη ζωή. Όπως του συμπαραστεκόταν πάντα.Να τον ακολουθεί εκεί όπου δεν υπάρχει λύπη και στεναγμός. Όπου δεν υπάρχουν οι αχαριστίες των ανθρώπων, όπου δεν υπάρχουν όλα αυτά που μας κάνουν να ήμαστε δεμένοι πισθάγκωνα πάνω στο φλούδι της γης.  

Πηγαίνει εκεί που υπάρχουν τα αιώνια και άφθαρτα τα οποία περιμένουν όλους μας στο τέλος αυτής της ζωής. Όταν κλείνουμε τα μάτια μας για να γίνει όπως λέει ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος “ο θάνατος μας το τέλος των άθλων και η αρχή των επάθλων”. Για μας τους χριστιανούς δεν υπάρχει θάνατος. Το λέμε σε αυτή την όμορφη ευχή που τόσες φορές και η μακαριστή πρεσβυτέρα Ειρήνη την είχε ακούσει από τα χείλη του συζύγου της. Την ημέρα της Πεντηκοστής στον εσπερινό της γονυκλισίας. Εκεί απευθυνόμενοι στο Θεό λέμε “ουκ έστι της δούλης σου θάνατος, αλλά μετάστασις από των προσκαίρων εις τα αιώνια”. 

Ως χριστιανοί μαθαίνουμε ότι ο θάνατος δεν είναι το αδυσώπητο τέλος, η μοναξιά ενός κουτιού, η μαυρίλα, η απελπισία και η απόγνωση, αλλά είναι το φως, η χαρά, η ελπίδα, η ανάσταση, η αιωνιότητα. Για αυτό και μετέχουμε στη Θεία Λειτουργία που είναι πρόγευση της αιώνιας λειτουργίας των ουρανών.

Αισθάνομαι αυτή την ώρα την ανάγκη να πω, εκφράζοντας πιστεύω όλους σας, ότι η μακαριστή αδερφή μας Ειρήνη, φεύγει έχοντας εκπληρώσει το χρέος της στη ζωή και έχοντας  δώσει από τα χαρίσματα που της έδωσε ο Θεός τα πάντα στο μέγιστο των δυνατοτήτων της. Χάρισαν με το σύζυγο της απογόνους υπέροχους. Έχουμε να θυμόμαστε υπέροχα πράγματα από την πρεσβυτέρα Ειρήνη και τον σύζυγο της γιατί δεν μας έδωσαν πράγματα μόνο για το ζειν αλλά και για ευ και το κατά Χριστόν ζειν. Μας άφησαν πολιτισμό, αρχές και αξίες. Μπορώ να μιλήσω για τον πολιτισμό αυτής της γυναίκας όπως τον έζησα λίγο μετά την ταφή του μακαριστού της συζύγου, που είχα τη δυνατότητα να συζητήσω μαζί της και να ακούσω για τον τρόπο με τον οποίο έβλεπε τα πράγματα και τη ζωή. Δόξα τω Θεό λοιπόν που σήμερα συμπορεύεται μαζί του.

Ας τους έχει ο Χριστός κοντά του και ας μας στέλνουν από εκεί πάνω την Αγία τους ευχή…”

-Η ΑΝΩΓΗ στη μνήμη της Ειρήνης πρεσβυτέρας μακαριστού ιερέως Νικολάου Ανδρεαδάκη, δέχτηκε την προσφορά του ποσού των 100 ευρώ από τον γιο της, δικηγόρο Ιωάννη Ανδρεαδάκη. Τα χρήματα θα διατεθούν σύμφωνα με την επιθυμία του για τις ανάγκες του Εργαστηρίου Γνώσης της ενορίας του Αγίου Γεωργίου και των δωρεάν φροντιστηρίων που γίνονται στον χώρο. Τον ευχαριστούμε θερμά.  Ας είναι αιωνία η μνήμη των αξιότιμων γονέων του.

Έφυγε” από τη ζωή σε ηλικία 81 ετών ο Αγησίλαος Φρυσάλης .Η νεκρώσιμος ακολουθία θα ψαλεί το Σάββατο  22 Φεβρουαρίου στις 11 π.μ στον ιερό ναό Αγίου Ελευθερίου στην Θέρισσο. Η ταφή θα γίνει στο κοιμητήριο Ανωγείων.

“Λένε στη φεύγα του ο καιρός, είναι γιατρός του πόνου,

μα εγώ πονώ για δε κλουθά, η σκέψη μου του χρόνου.”

Αυτό συμβαίνει και με μένα Μάνα μου. Τι κι αν συμπληρώνονται δυο χρόνια από τη μέρα που έφυγες. Ο πόνος είναι ο ίδιος όπως την πρώτη στιγμή. Πως να ξεχάσω την γαλήνια μορφή σου, τους καλούς σου τρόπους, την όμορφη σου αρμηνειά, τον ευγενικό και παρηγορητικό σου λόγο;

Προσπαθώ να ακολουθήσω τα χνάρια σου. Δύσκολο, αν όχι ακατόρθωτο να βρεθεί άλλη που να σου μοιάζει. Πηγαίνω όπου πήγαινες, κάνω ότι έκανες, πάω στην εκκλησία σου την Παναγία, φροντίζω το σπίτι μας, πηγαίνω στον Αι Γιώργη για να μην είναι η θέση σου κενή.

Σεμνή και ταπεινή μου Μάνα, τίποτα δε γεμίζει το κενό της απουσίας σου.Το μόνο πράγμα που με παρηγορεί είναι ότι θα έσμιξες επιτέλους με τον αγαπημένο μου πατέρα, τον Ορέστη, τον ταχυδρόμο της καρδιάς σου και του χωριού.

Αλήθεια, τι ειρωνεία, διαλέξατε και οι δυο τον Φλεβάρη για την φεύγα σας, με λίγες μέρες διαφορά. Εσύ στις 20 και ο μπαμπάς στις 23. Συμπληρώθηκαν 36 χρόνια και δικής του απουσίας και μεγάλης οδύνης.Ακόμα ηχεί στα αυτιά μου ο θρήνος σου:”Ορέστη, ταχυδρόμε μου…”

Ελπίζω εκεί που βρίσκεστε να είστε χαρούμενοι και ευτυχισμένοι, γιατί αυτή η ζωή ήτανε άδικη και σκληρή μαζί σας. Να μας προσέχετε από εκεί ψηλά μέχρι να έρθει η ώρα να ξανά ανταμωθούμε πάλι.

Με απέραντη λατρεία, η κόρη σας Ρηνιώ.

-Η ΑΝΩΓΗ δέχτηκε την παραπάνω επιστολή από την Ειρήνη Σαμόλη, ένας αποχαιρετισμός στους γονείς της,τη Δόξα  που “έφυγε”στις 20 Φεβρουαρίου 2018 και του Ορέστη που χάθηκε πρόωρα και άδικα στις 23 Φεβρουαρίου 1984.Ένα ζευγάρι που άφησε τη δική του σφραγίδα, προσφορά και ιστορία στην εκκλησία και την ενορία του Αγίου Γεωργίου στο Μεϊντάνι αλλά και στην ευρύτερη κοινωνία των Ανωγείων. Μετά το θάνατο του Ορέστη η Δόξα εκπληρώνοντας ένα τάμα της θεμελίωσε το 1995 και τον Ιερό Ναό των Εισοδίων της Θεοτόκου που βρίσκεται έξω από το Κέντρο Υγείας Ανωγείων.

36 χρόνια μετά το θάνατο του Ορέστη και 2 από αυτόν της Δόξας, τα παιδιά της προσέφεραν το ποσό των 200 ευρώ στον Ιερό Ναό του Αγίου Γεωργίου και την ΑΝΩΓΗ. Τα χρήματα θα διατεθούν για τις ανάγκες του Εργαστηρίου Γνώσης της ενορίας μας και των δωρεάν φροντιστηρίων Αγγλικών που γίνονται σε ενήλικες, μαθητές και πρόσφυγες. Τους ευχαριστούμε θερμά.

Ας είναι αιωνία η μνήμη τους και η στάση ζωής τους παράδειγμα για όλους εμάς. Ελαφρύ το χώμα των Ανωγείων που σας σκεπάζει αιώνια μαζί Ορέστη και Δόξα.

«Την Κυριακή 23 Φεβρουαρίου 2020 στον Ιερό Ναό Αγίας Μαρίνας στο Τσαλικάκι Γαζίου οι οικείοι του θα τελέσουν το 40-ήμερο μνημόσυνο και καλούν όσους συγγενείς και φίλους το επιθυμούν, να παραστούν.»

Την Κυριακή 23 Φεβρουαρίου θα τελεστεί στον Ιερό Ναό του Αγίου Ιωάννου στο Αρμί, το ετήσιο μνημόσυνο της Λευκοθέας Κουνάλη του “Βασιλικού” και η οικογένεια της καλεί συγγενείς, φίλους και συγχωριανούς να παραστούν και να ανάψουν ένα κερί στη μνήμη της.Ήταν 25 Φεβρουαρίου 2019 όταν η Λευκοθέα έφευγε αιφνιδίως από τη ζωή, μόλις στα 48 της χρόνια, συγκλονίζοντας το χωριό και τους συναδέλφους της στο Δήμο Ανωγείων τον οποίο υπηρετούσε ως διοικητικός υπάλληλος για πολλά χρόνια.Με οδύνη την είχε αποχαιρετήσει ο τότε δήμαρχος Ανωγείων Εμμανουήλ Καλλέργης, ενώ και οι συνάδελφοι και φίλοι της, την συνόδευσαν στην τελευταία της κατοικία όπου βρέθηκε και σύσσωμο το χωριό, συγκλονισμένο από την απώλεια ενός νέου ανθρώπου.
Με επιστολή της στην ΑΝΩΓΗ και συγκινητικά λόγια και μαντινάδες την αποχαιρετάει η οικογένεια της με αφορμή το ετήσιο μνημόσυνο της. Αναλυτικά:
“Την πόρτα που ‘χεις ουρανέ, πως θα ‘θέλα να ανοίξω,να δω αυτή που αγαπώ, λίγο να την αγγίξω…”

Πέρασε  κιόλας ένας ολόκληρος χρόνος πολυαγαπημένη μας Λευκοθέα χωρίς εσένα! Αυτά τα τόσο εκφραστικά μάτια δεν τα είδαμε ξανά, αυτή την φωνή δεν την ακούσαμε ξανά, την ζεστή σου φωνή που όμως ακόμα ηχεί στα αυτιά μας.Πώς είναι δυνατόν να σίγησε για πάντα η φωνή σου;

    Η αλήθεια στο βλέμμα σου,η τόλμη μέσα απ’τις πράξεις σου,το ενδιαφέρον σου για όλους και για όλα!Υπόδειγμα εργατικότητας ,συνέπειας , παράδειγμα προς μίμηση για όλους! Ήσουν πάντα τακτική ,οργανωμένη ,άριστη σε όλα,πάντα πρόθυμη με χαμόγελο! Σε αναζητούμε ΜΙΚΡΟΙ-ΜΕΓΑΛΟΙ,μιλάμε για εσένα χωρίς εσένα σα να είσαι δίπλα μας, πόσο πολύ μας έχεις λείψει! Δεν περνάει μέρα να μην πούμε το όνομά σου , να μην αναφέρουμε τα λόγια σου!

    Εσύ Λευκό δεν ήσουν κόρη-αδερφή-κουνιάδα-θεία….ήσουν για όλους ΜΑΝΑ, μια πονετική ΜΑΝΑ!

  Δεν υπάρχουν λόγια Λευκό μας μόνο δάκρυα….  Ένας χρόνος πέρασε και άλλαξε η ζωή μας!Πόσα πολλά συνέβησαν και εσύ απούσα! Ό,τι κι αν έγινε τίποτα δεν ήταν ικανό για να σε φέρει πίσω!Η ζωή  προχωράει για όλους μας, εμείς σε στερηθήκαμε αναπάντεχα…!!
Σε κρατάμε ζωντανή μέσα απ΄τις φωτογραφίες σου,έχουμε τις αναμνήσεις σου, θυμόμαστε τις όμορφες κουβέντες σου. Άλλωστε πως να ξεχάσεις κάποιον που σου έδινε απλόχερα ότι είχε και δεν είχε , κάποιον που ήταν πάντα πρόθυμος να σε βοηθήσει και να σε συμβουλεύσει , κάποιον που αγάπησες;Το κενό σου δεν συμπληρώνεται …

Θα μείνει για πάντα και ένα ΓΙΑΤΙ θα μας βασανίζει που δεν θα απαντηθεί…

Τώρα έχουμε και εμείς το δικό μας αστέρι στον ουρανό, γιατί σίγουρα η αύρα που εξέπεμπες στη γη τώρα έχει γίνει αστέρι  του ουρανού, που φωτίζει τον δρόμο μας…Καλό παράδεισο!!! Και κάποια στιγμή θα ιδωθούμε!!!
Η οικογένεια σου.
Η ανιψιά της Καλλιόπη Κουνάλη, κόρη του Γιώργη του “Βασιλικού” έστειλε το παρακάτω κείμενο, με “απεριόριστη αγάπη στη Λευκοθέα” που δε θα ξεχάσει ποτέ, όπως αναφέρει:
Αρχόντισσα περήφανη ήσουν η στη ζωή σου,
και έχουν δίκιο να πονούν οι φίλοι και οι δικοί σου. 
 Ένας χρόνος πέρασε από το μισεμό σου, και η μνήμη μου είναι συνεχώς η στο χαμόγελο σου…Μπορεί να έφυγες μακριά σ’ ένα ταξίδι ξένο, μα εγώ θα σ’ έχω στην καρδιά πουλί ξενιτεμένο. Θυμάμαι τα όσα μου ‘κανες μικιό κοπέλι που ‘μουν, κι η νοσταλγία να σε δω αυξάνεται στο νου μου.  Οι αναμνήσεις του μυαλού μαζί σου δε ξεχνιούνται, γιατί ήτανε ξεχωριστές κι απ’ τσι άλλες εξαιρούνται.  Να ξέρεις δε σε ξέχασα θεία μου αγαπημένη ,μα στο μυαλό και στη καρδιά σε έχω χαραγμένη.Ήσουνα πάντα δίπλα μου στήριγμα στη ζωή μου,και ένα μεγάλο πρότυπο μέσα στη θύμηση μου.Σε είχα ωσάν  τη φίλη μου και σαν την αδελφή μου,μα έφυγες και μου άφησες κενό η στη ζωή μου.Ήξερες πάντα να απαντάς στα ερωτήματα μας,και λύσεις έδινες πολλές η στα προβλήματα μας.
-Η οικογένεια του Βασίλη Κουνάλη (Βασιλικού), προσέφερε στην ΑΝΩΓΗ το ποσό των 100 ευρώ στη μνήμη της Λευκοθέας. Τα χρήματα θα διατεθούν για τις ανάγκες του Εργαστηρίου Γνώσης της ενορίας του Αγίου Γεωργίου και των δωρεάν φροντιστηρίων Αγγλικών σε ενήλικες, μαθητές και πρόσφυγες. Τους ευχαριστούμε θερμά. Ας είναι ελαφρύ το χώμα των Ανωγείων που την σκεπάζει.