Ιστορία
Μενέλαος Ξυλούρης ( Μενέλης)
Απεβίωσε στις 05/09/17 Ετών 97
Ο Μενέλαος Ξυλούρης, γιος του Γεωργίου Ξυλούρη και τις Αγάπης, στις 5 Σεπτεμβρίου σε ηλικία 97 ετών, πέρασε στην αιωνιότητα. Γεννήθηκε και μεγάλωσε στον Ψηλορείτη, ανδρώθηκε στις πλαγιές του ιστορικού βουνού και στο οροπέδιο της Νίδας .Ένας από τους τελευταίους αντάρτες της Ανωγειανής αντίστασης, της Ανεξάρτητης ομάδας Ανωγείων Α.ΟΑ.
Λέει ο ποιητής της Αντίστασης :
…Πικρός και κακοπάντιδος τσ’ αντίστασης ο δρόμος,
μα είναι ακόμα πιο πικρός της λευτεριάς ο πόνος
———————————————————
Όταν χτυπά την πόρτα σου νύχτα, μαχαιρωμένη ,
και ένα κερί καρτερεί μια απόκριση προσμένει..
——————————————————
Το “φύγε” είναι προδοσά, το “έμπα” είναι μαχαίρι,
είναι η φοβερή στιγμή που η μοίρα θα σου φέρει…
Πέρασε κιόλας ένας χρόνος την Κυριακή 26/08/18 στις 08:30 π.μ θα τελεστεί το Ετήσιο μνημόσυνο στην μνήμη του Μενέλαου Ξυλούρη στον Ιερό Ναό της Κοίμησης της Θεοτόκου στο Περαχώρι. Καλούμε φίλους και συγγενείς να παραβρεθούν.
Πρέπει πως εχαρήκανε
του κάτω κόσμου οι τόποι
γιατί σ’ αναζητήξανε
πολλοί δικοί σου αθρώποι…
Βέρα Σουλτάτου-Ξυλούρη
Οπλαρχηγός Εμμανουήλ Ξυλούρης – ή Ζιτζής Ανώγεια Μυλοποτάμου Εγεννήθη το 1834. Απεβίωσε 1914. Διεκρίθη εις τας κάτωθι μάχας εναντίον των Τούρκων. Μάχην Τυλίσσου Μαλεβυζίου 8-1866. Καμαριώτη Μυλοποτάμου 1-1867. Πυργού Μαλεβυζίου 27-1-1867. Δοξαρού Μυλοποτάμου 19-5-1867. Φραγκοκαστέλλου Σφακίων 24-6-1867. Τυλίσσου 7-1867. Κέρης Μαλεβυζίου 3-1868. Γάζην 9-1878. Σκαφιδαράς 6-8-1896. ΕΤΡΑΥΜΑΤΙΣΘΗ ΕΙΣ ΤΑΣ ΚΑΤΩΘΙ ΜΑΧΑΣ Δοξαρού 19-4-1867. Κέρης 3-1868. Γάζη 9-1878 Απέθανεν και εκηδεύθη δημοσία δαπάνη
Ο ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΞΥΛΟΥΡΗΣ Η ΤΖΙΤΖΗΣ ΚΑΙ Η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΕΙΟΥ ΑΝΩ ΜΥΛΟΠΟΤΑΜΟΥ ΕΙΣ ΣΦΑΚΙΑ
Αφού ο Ομέρ Πασάς μπήκε στο Λασίθι στις 21 Μαΐου 1867 και το κατέλαβε, άφησε εκεί ένα μέρος του στρατού του και τον υπόλοιπο επιβίβασε στα πλοία και αποβιβάστηκε την 23ην Ιουνίου 1867 στο Φραγκοκάστελλο της Επαρχίας Σφακίων. Συγχρόνως και άλλος τουρκικός στρατός από τα Χανιά κατευθύνθηκε εναντίον των Σφακίων για να τα καταστρέψουν τα οποία θεωρούσαν προπύργιο της επανάστασης όπως ήταν στην πραγματικότητα. Αμέσως έτρεξαν οι άλλες επαρχίες Ρεθύμνης όπως και οι άλλες δυτικές επαρχίες να βοηθήσουν τους Σφακιανούς. Πήγε λοιπόν και ο Αρχηγός του Άνω Μυλοποτάμου Μιχαήλ Σκουλάς με τρακόσιους Ανωγειανούς επίλεκτους άντρες και με άλλους 200 Μυλοποταμίτες στα Σφακιά. Εκεί είχαν φτάσει με τον Κριάρη οι Σελινιώτες και με τον Πάνο Κορωναίο οι εθελοντές από την υπόλοιπη Ελλάδα. Οι δυο στρατοί δεν είχαν ενωθεί ακόμη. Οι Σφακιανοί απασχολούνταν να τακτοποιήσουν σε ασφαλή μέρη τις οικογένειές τους. Οι Τούρκοι είχαν στην κατοχή τους όλα τα μέρη που υπήρχε νερό και οι Έλληνες με δυσκολία έβρισκαν νερό. Από τους αρχηγούς αποφασίστηκε να γίνει επίθεση κατά του Τούρκικου στρατού που κατείχε τις δεξαμενές του νερού (τις στέρνες). Διάταξε λοιπόν κατά τις διηγήσεις των Ανωγειανών πρώτος επίθεση ο Κριάρης αλλά φαίνεται ότι θεώρησαν επικίνδυνη την επιχείρηση και δεν υπάκουσαν. Το ίδιο έγινε και με τους εθελοντές του Κορωναίου. Ήρθε έτσι και η σειρά του αρχηγού Σκουλά να διατάξει επίθεση.
Πριν προλάβει σ’αυτή τη μάχη να δώσει τη διαταγή ο Σκουλάς, ο πάντα πρώτος σ’όλες τις επιχειρήσεις Τζιτζής εξορμά πρώτος και 50 άλλοι Ανωγειανοί τον ακολουθούν. Με μεγάλη ταχύτητα καταλαμβάνουν το λόφο με τις δεξαμενές των Τούρκων. Ο Τζιτζής ανεβαίνοντας φώναζε :
-Απάνω ντως μωρέ !
Ο Ξυλούρης Μανόλης ή Τζιτζής. Αυτήν τη μεγάλου μεγέθους φωτογραφία σε ξύλινη κορνίζα, είχε πάντοτε κρεμασμένη στο «καμαράκι» του ο Χριστομιχάλης Ξυλούρης.
Τα πρώτα νάματα του πολέμου πήρε από την πρώτη μάχη με τους Άνω Μυλοποταμίτες και άλλων υπό τον Μιχάλη Κόρακα Μαλεβυζιώτων στις αρχές της επανάστασης του 1866, τον Αύγουστο γύρω από το χωριό Τύλισσος. Η μάχη αυτή άρχισε το μεσημέρι και έληξε κατά την δύση του ήλιου. Ήταν πολύ σκληρή και πολλές φορές ήρθαν στα χέρια οι Χριστιανοί με τους Τούρκους. Τους ξεχώριζε ο Κόρακας, έφιππος, λέγοντας πάντα την φράση «Παναγιά μου στη φοράδα μου».
Στην μάχη της Τυλίσου τραυματίστηκαν πολλοί από τους Χριστιανούς και σκοτώθηκαν ο Νικόλαος Βασιλείου Σκουλάς, (αδερφός του αρχηγού Μιχαήλ Σκουλά) και ο Παπα – Μιχάλης Γαραζανός. Ο Στέργιος Κεφαλογιάννης, Ανωγειανός, τραυματίστηκε σοβαρά και πέθανε από τα τραύματά του μετά τρεις μέρες. Το σώμα του νεκρού Παπαγαραζανού πάρθηκε από τους Τούρκους, αποκεφαλίστηκε και έφεραν την κεφαλή του στο Ηράκλειο πάνω σε κοντό πάσαλο. Την επομένη ημέρα την περιέφεραν στην αγορά και τους δρόμους υβρίζοντάς την. Όλοι που πήραν μέρος στην μάχη της Τυλίσσου, όπως άκουσα τους παλιούς να διηγούνται, έδειξαν μεγάλη γενναιότητα.
Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής (1844-1913)
22/08/2018
Το μητάτο του Τζιτζή όπως είναι σήμερα στη θέση Πετροδολάκια στο Οροπέδιο της Νίδας
Κυριακή 26 Αυγούστου 2018. Ώρα 2.30 μ.μ.
Στο Περαχώρι τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα
του Μανόλη Ξυλούρη ή Τζιτζή (1844 – 1913)
Ο Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής γεννήθηκε το έτος 1844 στα Ανώγεια Μυλοποτάμου. Πατέρας του ήταν ο Νικόλαος Ξυλούρης
από την ιστορική οικογένεια των Ξυλούρηδων. Μητέρα του ήταν η Αικατερίνη από την εξίσου ιστορική οικογένεια των Σμπώκηδων. Ο Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής παντρεύτηκε την Ευθυμία ( Πασπαράκη ) και απέκτησε εφτά παιδιά. Τον Γιώργη, τον Νικόλαο, τον Ανδρέα, τον Θανάση, την Αθηνά, την Ειρήνη και την Κωνσταντινιά.
Ο Εμμανουήλ Ξυλούρης ήταν στο ανάστημα ψηλός, είχε αρρενωπό πρόσωπο, μουστάκια και γενειάδα μαύρου χρώματος. Μυώδη μπράτσα και πόδια. Είχε πλατύ στήθος
και διακρινόταν για την μετριοφροσύνη του. Πολλές φορές τον ρωτούσαν για τα
ηρωικά του κατορθώματα, αλλά απέφευγε να απαντά.
Ο Ανωγειανός Εμμανουήλ Ιωάννου Χαιρέτης, ο επονομαζόμενος Τορπίλης, στις 10
Φεβρουαρίου 1938, συνέταξε πολυσέλιδο χειρόγραφο το οποίο αναφέρεται στην δράση του Εμμανουήλ Ξυλούρη ή Τζιτζή (1844-1913) στις επαναστάσεις εναντίον των Τούρκων του 1866, 1878 και 1896. Περιγράφει με λεπτομέρειες πολλές μάχες και γεγονότα των παραπάνω επαναστάσεων, τη συμμετοχή σ’αυτές όχι μόνο του Μανόλη Ξυλούρη ή Τζιτζή αλλά και των Ανωγειανών και
των Άνω Μυλοποταμιτών, καθώς και διάφορα περιστατικά που συνέβησαν στην διάρκεια των πολεμικών επιχειρήσεων. Ο Μανόλης Χαιρέτης έγραψε το χειρόγραφο σε
ηλικία 78 ετών. Στην επανάσταση του 1866 ήταν πέντε χρονών και βίωσε τα δεινά
του πολέμου. Πολλοί αγωνιστές διηγήθηκαν στον ίδιο κατόπιν τα γεγονότα. Στην ιστορική έρευνα θεωρείται αξιόπιστο και μοναδικό το έγγραφο του Μανόλη Χαιρέτη ή Τορπίλη.
Τις τελευταίες φράσεις του εγγράφου, (που απουσιάζουν από το πρωτότυπο), όπου
αναγράφεται και η ημερομηνία σύνταξής του, σε δακτυλογραφημένο αντίγραφο,
παρέδωσε ο Μιχάλης Ξυλούρης του Εμμανουήλ, κάτοικος Ηρακλείου. Ανέφερε ότι το αντίγραφο αυτό βρισκόταν στα χέρια του θείου του Χριστομιχάλη Ξυλούρη.
Σήμερα, τα δισέγγονα του Μανόλη Ξυλούρη ή Τζιτζή, διατηρούν τα όπλα του προπάππου τους (το τουφέκι μήκους δύο μέτρων και τις
μαχαίρες του), πολλές φωτογραφίες και πορτραίτα της εποχής. Διασώζουν και πολλά προφορικά στοιχεία που άκουγαν από τον πατέρα και τον παππού τους για τον ατρόμητο καπετάνιο Τζιτζή.
Το έγγραφο του Εμμανουήλ Χαιρέτη ή Τορπίλη, βρίσκεται στο αρχείο
Ι. Μουρέλλου, στο Ιστορικό Αρχείο του Ιστορικού Μουσείου Ηρακλείου με στοιχεία : αριθ. 435, Φ9γ, σειρά 1. Αποτελείται από δώδεκα μακρόστενα λευκά φύλλα
διαστάσεων 20Χ60 εκ. γραμμένα σε γραφομηχανή της εποχής.
Το κείμενο είναι σε γλώσσα καθαρεύουσα.
Ο Γιώργος Ψαρουδάκης, είναι φιλόλογος και ιστορικός, ο οποίος με μια μεστή ομιλία στο Αρμί, κατά τις εκδηλώσεις για το Ολοκαύτωμα των Ανωγείων, παρουσίασε το ιστορικό της μεγάλης επετείου και χειροκροτήθηκε θερμά. Η ΑΝΩΓΗ σας παρουσιάζει σήμερα αυτή την ομιλία του με τίτλο “Οι Αγώνες των Ανωγειανών για Ελευθερία και Ανθρωπιά” την οποία επιμελήθηκε, ενώ ο ίδιος είναι κατά το ήμισυ Ανωγειανός καθώς είναι εγγονός του Περβολογιώργη. Αναλυτικά:
«Καλημέρα σας,
καταρχάς θα ήθελα να ευχαριστήσω θερμά από την πλευρά μου το δήμο Ανωγείων για την τιμή που μου έκανε,δηλαδή να τοποθετηθώ ιστορικά και βιωματικά πάνω στο τρίτο Ολοκαύτωμα των Ανωγείων από το ναζιστικό στρατό των Γερμανών. Είναι άλλωστε ένα γεγονός που σημάδεψε καθοριστικά την κοινότητα των Ανωγειανών και δημιούργησε μία ιστορική τομή, επηρεάζοντας το σύνολο των Ανωγειανών οικογενειών, είτε αυτές συνέχισαν μετά το 1944 να κατοικούν εντός του οικισμού είτε όχι. Παράλληλα, η συμμετοχή μου στην παρούσα εκδήλωση ιστορικής μνήμης είναι ιδιαιτέρως τιμητική εξαιτίας της ίδιας της φύσεως της εκδήλωσης, από την άποψη ότι αυτή διαμορφώνει ιστορικές και κοινωνικές συνειδήσεις και κατ’επέκταση ενεργά και πολιτικά υπεύθυνα υποκείμενα. Τέλος όντας κατά το ήμισυ Ανωγειανός, θεωρώ την πρόσκληση για τη σημερινή εκδήλωση μεγάλη προσωπική ευθύνη απέναντι στους κατοίκους αυτού εδώ του χωριού, γυναίκες και άνδρες, είτε αυτοί βρίσκονται κοντά μας είτε όχι.
ΤΗΝ ΚΥΡΙΑΚΗ 26 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ ΤΑ ΑΠΟΚΑΛΥΠΤΗΡΙΑ
ΤΟΥ ΑΝΔΡΙΑΝΤΑ ΤΟΥ ΕΜΜΑΝΟΥΗΛ ΞΥΛΟΥΡΗ Η ΤΖΙΤΖΗ
Ο Δήμος Ανωγείων και η οικογένεια των Ξυλούρηδων, την Κυριακή 26 Αυγούστου 2018
στις 2.30 μ.μ. θα τελέσουν τα αποκαλυπτήρια του ανδριάντα του Εμμανουήλ Ξυλούρη ή Τζιτζή σε διαμορφωμένο χώρο στη συνοικία Περαχώρι. Στην εκδήλωση θα παρευρεθεί ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ Ναύαρχος κ. Ευάγγελος Αποστολάκης.
ΜΑΝΟΛΗΣ ΞΥΛΟΥΡΗΣ – ΤΖΙΤΖΗΣ
Ο Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής γεννήθηκε στα Ανώγεια Μυλοποτάμου το 1844.
Το Αρχηγείο του Ανατολικού Τμήματος στις 22 Μαΐου 1897, τον αναγνώρισε Οπλαρχηγό κατά τις Επαναστάσεις του 1866 και 1878.
Στις 20 Φεβρουαρίου 1902, οι Αρχηγοί και πληρεξούσιοι της επανάστασης του 1866 και 1878 πιστοποιούν ότι ο Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής υπήρξε ένας από τους γενναιότερους άντρες και ότι φέρει σε διάφορα μέρη του σώματός του 19 σφαίρες τις οποίες έλαβε από τους εχθρούς.
Στις 10 Φεβρουαρίου 1903, οι επιζώντες πληρεξούσιοι της επαναστατικής συνέλευσης του 1866-1878 πιστοποιούν ότι διετέλεσε Οπλαρχηγός Α΄ τάξης και ότι πληγώθηκε πολλές φορές κατά τις μάχες.
Το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Ανωγείων πιστοποιεί την 1η Ιουλίου 1906 ότι ο Μανόλης Ξυλούρης ή Τζιτζής τραυματίστηκε πολλές φορές στις μάχες :
1ον) Το 1866 τον μήνα Μάιο στη θέση Δοξαρό Γαράζου στον αριστερό βραχίονα και η σφαίρα εξήλθε από την ωμοπλάτη, αφού του προξένησε τέσσερις οπές.
2ον) Τον Οκτώβριο του 1866 στη θέση Κέρη Ρογδιάς Μαλεβυζίου στο μέτωπο.
3ον) Τον Μάιο του 1867 στο Ασκύφου Σφακίων στον αριστερό μηρό.
Από τα παραπάνω τραύματα κατέστη ανίκανος για εργασία.
Ο ίδιος αναφέρει ότι τραυματίστηκε πολλές φορές και ότι κατά τον τελευταίο του τραυματισμό αποκεφάλισε δυο Τούρκους. Πέθανε πάμφτωχος το έτος 1913.
Δημοσιεύθηκε σε: Ιστορία