ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΣΚΟΥΛΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΘΥΣΙΑ ΤΟΥ ΣΩΚΑΡΑ

Α. ΕΙΣΑΓΩΓΗ. ΤΟ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟ ΚΑΙ ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΟ ΥΠΟΒΑΘΡΟ.

Αναρωτιώμαστε συχνά. Τί είναι αυτό που ενώνει συναισθηματικά όλους τους μέτοχους των αγωνιστικών και αξιακών παραδόσεων; Τί είναι αυτό που κάνει τους Σωκαριανούς, τους Βιαννίτες, τους Βοριζανούς, τους Σκουρβουλιανούς, τους Γεργιανούς, τους κατοίκους του Κέδρους, των Ανωγείων του Κοντομαρί και της Καντάνου, να έχουν αυτή την συναισθηματική ενότητα μνήμης και θυσίας;

Είναι ο ίδιος λόγος, που ως κοινωνική προϋπόθεση, τους οδήγησε στην αυτοκαταστροφή και στον ποταμό του αίματος. Είναι η προσήλωση στην ελευθερία, στην δικαιοσύνη και την φιλότιμη φιλοπατρία. Την ανιδιοτελή φιλοπατρία, αυτή που δεν λογαριάζει την θυσία, υπέρ ανωτέρων ιδεωδών.

«Μέχρι το τέρμα της ζωής είν’ της τιμής ο δρόμος, κι όποιος δεν εξεστράτισε δεν τονε φθείρει ο χρόνος» στιχουργούσε ο Νιδιώτης ο Σταυρακάκης.

Ο 18χρονος ΗΡΩΑΣ Σταύρος Ανδρεαδάκης

Καταλάβατε τώρα, γιατί δεν «εξεστράτιζε» ο Σωκαριανός,  Σταύρος  Ανδρεαδάκης όσο οι κατακτητές του έβγαζαν νύχια και δόντια για να ομολογήσει, όσο κι αν τον πολτοποιούσαν; Συνδέονταν ο νέος αυτός με μία αξιακή και κοινωνική επιταγή, που υπερέβαινε την ατομικότητά του. Εκτός από πατριωτισμό, το λέμε και φιλότιμο και αξιοπρέπεια αυτό.

Τούτοι, οι απλοί Σωκαριανοί, οι άνθρωποι της διπλανής πόρτας,  που δεν τους κόβει πάντα το μάτι σου, αλλά τους πιάνει πάντα το συναίσθημά σου, είναι οι ήρωες που διαμορφώνουν το κοινωνικό υπόστρωμα. Εκείνο, πάνω στο οποίο ανθίζει ο ηρωισμός και η θυσία, στην χρήσιμη ιστορική στιγμή.

Έχουμε στην Κρήτη, μια σοβαρή κοινωνική παράδοση, θεμελιωμένη από τον καιρό που οι Κουρήτες έκρυβαν τον Δία από την ανθρωποφαγία,  του σκληρού και άδικου Κρόνου. Ενισχύθηκε η παράδοση αυτή, από τον Βιτσέντζο  Κορνάρο που στιχουργούσε: «Δεν είναι το πρεπό του αντρούς τα κάνει να διηγάται, οι άλλοι να τα λέγουσι κι εκείνος να τα αρνάται». Ο Κορνάρος έδωσε το ηρωικό  πρότυπο του πρωταγωνιστή Ερωτόκριτου. Δηλαδή, της συναισθηματικής, τολμηρής και υπερβαίνουσας τον κοινωνικό αποκλεισμό προσωπικότητας, που στο τέλος νικά. Οι παλαιοί Κρητικοί, μαθαίναν την άλφα βήτα από το ποίημα αυτό, υιοθετώντας το πρότυπο. Εκεί ακριβώς, βρίσκεται η υψηλή ευθύνη του κάθε μπροστάρη, του κάθε διακεκριμένου της στιγμής ή της παρατεταμένης διάρκειας. Είναι η ευθύνη, για  το θετικό πρότυπο, για το καλό πρόσημο, που ωφελεί και προάγει την κοινωνία και μέσα σε αυτήν και το άτομο. Διότι, ό,τι πει κανείς  από μικρόφωνο, από τηλεόραση, από Άγιο Βήμα, από το Facebook και τα λοιπά μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και όσο προβεβλημένος είναι, τόσο αυτό μπορεί να δημιουργεί ή να χαλά πρότυπα.

Δημιουργήθηκε λοιπόν στο Σωκαρά, το συνειδητοποιημένο  υπόστρωμα της γηγενούς αντίστασης, μετά την Γερμανική Κατάκτηση.

Διαβάστε την συνέχεια... »

Το Θέατρο Κρήτης, παρουσιάζει την κρητική κωμική ηθογραφία της Δημούλας Σαλούστρου, “ΟΙ ΛΙΡΕΣ” με την στήριξη της Περιφέρειας Κρήτης και τη διοργάνωση του Δήμου Ανωγείων. 

Παρασκευή 19 Αυγούστου στις 9 μ.μ στην πλατεία Αρμί.

Σε ένα ορεινό χωριό της Κρήτης, η ζωή κυλούσε ήσυχα…μέχρι που μια μέρα, μια τυχαία ανακάλυψη ενός χάρτη, ανατρέπει την ηρεμία και φέρνει στην επιφάνεια ξεχασμένα γεγονότα της Κατοχής. Γκεσταπίτης ο Πολύδωρος στα κοπελάτα του και νεκρός από ανακοπή δέκα χρόνια μετά που έφυγαν οι Γερμανοί, καταφέρνει να ζωντανέψει όλο το χωριό και να το βγάλει από τη ρουτίνα του… Ο Χαραλάμπης, η Ζαφειρένια, το Γιασεμιώ, ο Νικολής μπαίνουν κι αυτοί στο ψάξιμο του θαμμένου θησαυρού. Άξιζε όμως τον κόπο? Οι ήρωες του έργου, είναι όλοι κάτοικοι ενός ορεινού κτηνοτροφικού χωριού στη δεκαετία του 80. Λόγω των πολλών επιδοτήσεων, στη πλειοψηφία τους τεμπέληδες, με μεγαλύτερο τον Χαραλάμπη, εκτός τη γυναίκα του, τη Ζαφειρένια, γυναίκα άξια, παλιάς κοπής, η φίλη της το Γιασεμιώ, που η μόνη της ασχολία, είναι η καλοπέραση, ο καφετζής ο Νικολής, το άγρυπνο μάτι του χωριού, που όμως είναι εχέμυθος, η χήρα, η ζωντανή φωτογραφία μιας άλλης εποχής και ο Πολύδωρος, η φωνή του παρελθόντος που με μια στοίβα κιτρινισμένα χαρτιά, από τον χρόνο, βάζει τα πράγματα στη θέση τους.! Η σκηνοθεσία είναι του Μιχάλη Μπαλαμούτσου. 

Ηθοποιοί : Βαγγέλης Μαστρογιαννάκης Λίτσα Χριστουλάκη Σοφία Αλεξάκη, Ελένη Μαράκη Αντώνης Βούρλος Τεχνικός Μανούσος Μαυροφοράκης. Διανθισμένο με υπέροχη παραδοσιακή κρητική μουσική. Υπεύθυνος θεάτρου. Βαγγέλης Μαστορογιαννάκης. 

Γεώργιος Α. Καλογεράκης, Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Θραψανού Πεδιάδος

Οι δώδεκα ήρωες που πολέμησαν στη Μάχη στο Σφακάκι στον Ψηλορείτη. Από αριστερά : Γεώργιος Μανουράς ή Γύπαρης, Δημοσθένης Πασπαράκης, Ιωάννης Πασπαράκης, Εμμανουήλ Νταγιαντάς, Γεώργιος Ξημέρης, Πέτρος Πασπαράκης, Εμμανουήλ Μανουράς ή Σμαϊλομανόλης, (Αρχηγός της επιχείρησης), Λευτέρης Αεράκης – Νταρολευτέρης, Κωνσταντίνος Καφατσής, Εμμανουήλ Νταγιαντάς, Χαράλαμπος Φρυσάλης και Βασίλειος Νταγιαντάς – Περβολιός.
(φωτογραφία αρχείου Εργαστηρίου Γνώσης Αγίου Γεωργίου Ανωγείων)

Στις 7 Αυγούστου 1944, ομάδα του εφεδρικού ΕΛΑΣ Ανωγείων με Αρχηγό τον Μανόλη Μανουρά – Σμαϊλομανόλη και έντεκα ακόμη αντάρτες, έδωσαν μία από τις πιο επιτυχημένες μάχες με τα κατοχικά στρατεύματα. Η μάχη δόθηκε στη θέση «Σφακάκι» Ανωγείων μεταξύ των ανταρτών και ομάδας οκτώ Γερμανοϊταλών, (έξι Γερμανών και δύο Ιταλών), με επικεφαλής τον Γερμανό Λοχία Ολενχάουερ ή Σήφη, κατά το προσωνύμιο που του έδωσαν οι Ανωγειανοί τα χρόνια της κατοχής.  

Ο Λοχίας Ολενχάουερ είχε ως έδρα το χωριό Γενή Γκαβέ και αποστολή να ελέγχει  με τους στρατιώτες του τον κεντρικό δρόμο από Ηράκλειο προς Ρέθυμνο. Πολλές φορές πραγματοποιούσε εξορμήσεις στα Ανώγεια και οδηγούσε τους άντρες που συνελάμβανε στην καταναγκαστική εργασία, γιατί οι Ανωγειανοί δεν υπάκουαν στις διαταγές των Γερμανών Διοικητών της Κρήτης και δε συμμετείχαν στα οχυρωματικά έργα που εκτελούσε ο κατοχικός στρατός. Η συχνή παρουσία του στα Ανώγεια, ήταν η αιτία που οι Ανωγειανοί του είχαν δώσει το προσωνύμιο «Σήφης».

Στις 7 Αυγούστου, ανηφόρισε και πάλι στα Ανώγεια. Αυτή τη φορά ήθελε να τιμωρήσει την άρνηση καταναγκαστικής εργασίας των Ανωγειανών, συλλαμβάνοντας όσες γυναίκες μπορούσε. Αφού συγκέντρωσε περίπου εκατό γυναίκες, (κατά τον Γεώργιο Κάββο 70 γυναικόπαιδα και ηλικιωμένους), τους οδηγούσε στο Γενή Γκαβέ.

Τότε αποφάσισαν οι άνδρες του εφεδρικού ΕΛΑΣ να χτυπήσουν. Υπό την αρχηγία του Μανόλη Μανουρά – Σμαϊλομανόλη, οι άντρες ήταν :

Ο Εμμανουήλ Νταγιαντάς – Λαμπρινομανόλης, ο Ιωάννης Πασπαράκης – Γιαννιός της Χρόνενας, ο Ελευθέριος Αεράκης – Νταρολευτέρης, ο Χαράλαμπος Φρυσάλης – Φρυσαλοχαραλάμπης, ο Μανόλης Νταγιαντάς – Νταγιαντομανόλης, ο Γεώργιος Μανουράς – Γύπαρης, ο Πέτρος Πασπαράκης – Θοδωροπέτρος, ο Γεώργιος Ξημέρης – Ξημερογιώργης, ο Κωνσταντίνος Καφατσής, ο Γεώργιος Νταγιαντάς – Περβολιός και ο Δημοσθένης Πασπαράκης.

Ειδική συμμετοχή στην επιχείρηση είχαν και οι Κωνσταντίνος Νταγιαντάς – Λαμπρινόκωστας, Κωνσταντίνος Δραμουντάνης – Λιαμόκωστας, Κωνσταντίνος Πατραμάνης και Ειρήνη Μανουρά – Ζωνογιάννενα.

Η μάχη ήταν επιτυχημένη αφού οι άνδρες του ΕΛΑΣ ελευθέρωσαν όλα τα γυναικόπαιδα χωρίς να τραυματιστεί κανείς, εξουδετέρωσαν όλους τους Γερμανοϊταλούς και ο «σκληρός» Ολενχάουερ ή Σήφης πιάστηκε αιχμάλωτος.

Τη μάχη που έδωσε η εφεδρική ομάδα του ΕΛΑΣ Ανωγείων στο Σφακάκι στις 7 Αυγούστου 1944, θα παρακολουθήσουμε από δύο πηγές :

α) Από τη διήγηση ενός από τους πρωταγωνιστές της μάχης, του Λευτέρη Αεράκη – Νταρολευτέρη, που ευγενικά μας παραχώρησε από το αρχείο του ο γιος του Γεώργιος Αεράκης. (Ο Γιώργης Αεράκης μας ανέφερε πως η συνέντευξη του πατέρα του  Νταρολευτέρη, δόθηκε στις 24-6-1980 στον δάσκαλο του χωριού και πρώην Δήμαρχο Ανωγείων Γεώργιο Σμπώκο) και

β) Από το βιβλίο του Γεωργίου Κάββου Γερμανοϊταλική Κατοχή και Αντίσταση Κρήτης 1941-1945, (σελ. 529-531).

Εικαστική απεικόνιση του Λευτέρη Αεράκη (Νταρολευτέρη) αμέσως μετά την Μάχη στο Σφακάκι, (7 Αυγούστου 1944), φέροντας υπερήφανα στην μέση του το πιστόλι που αφαίρεσε από τον επικεφαλής των Γερμανών Λοχία Ολλενχάουερ – Σήφη.
(πίνακας του Πολύδωρου και της Μαρίας Αεράκη)

Α) Η ΑΦΗΓΗΣΗ ΤΟΥ ΛΕΥΤΕΡΗ ΑΕΡΑΚΗ – ΝΤΑΡΟΛΕΥΤΕΡΗ

Διαβάστε την συνέχεια... »

«Πρέπει να φύγω

ίσως τώρα, πριν

τελειώσει το τραγούδι.

Σφίγγει γύρω μου ο κλοιός…»

Με τους παραπάνω στίχους προμήνυε, έτσι διαισθητικά, μόλις στα 25  χρόνια του, ο Άρης  τον πρόωρο θάνατό του, όταν  προχώρησε στην έκδοση της πολύ καλοδουλεμένης και ποιητικά άρτιας συλλογής του, με τίτλο «Τα ρηχά βουνά». Έδωσε  από τότε , στον ανθό της νιότης του, το σήμα ότι η ζωή είναι και πρέπει να αντιμετωπίζεται ως «τραγούδι», ως διεκδίκηση της ομορφιάς του ονείρου, ως αντίσταση στην καταθλιπτική και μουντή, επαναλαμβανόμενη πραγματικότητα, όπως δηλώνει ό ίδιος σε άλλο ποίημά του με τίτλο «ΑΡΝΗΣΗ» : «αρνήσου το καθημερινό, το αιώνιο πάρε».

Και πράγματι η ζωή του  Aρη – καθορισμένη από το οικογενειακό πλαίσιο  της  ανατροφής του,  από τους αγώνες και τις διώξεις του πατέρα του, του πρωτοπόρου κομμουνιστή  και καταξιωμένου φιλολόγου  Μανούσου, αλλά  και της χαροκαμένης αγωνίστριας  μάνας του Λευκοθέας,  στις  ακατάλυτες ηθικές και ιδεολογικές αρχές του  φιλότιμου και της αντίστασης στο αντιδραστικό και το άδικο-ήταν μια πολυεπίπεδη διαδρομή. Μια διαδρομή  που είχε στόχο να  αγγίξει «το μεγάλο, το ωραίο και τ’ αληθινό». Πολιτικοποιημένος ο Άρης  από το γεννοφάσκια του, γνωρίζοντας καλά το σκληρό πρόσωπο της κοινωνικής αδικίας και της πολιτικής καταστολής από τα παιδικά του χρόνια, στρατεύτηκε πολιτικά και  κοινωνικά στο δρόμο της αξιοπρέπειας, της  παιδείας και του πολιτισμού, τιμώντας τα γράμματα με την ευφυία και τη δικηγορία του και σεβόμενος βαθύτατα όχι μόνο την ιστορία  των γονιών του , των  συγγενών  του και όλου του λαϊκού κινήματος, αλλά και το βάρος του ονόματος που έφερε, μιας και το όνομα «Άρης» είναι η συντομογραφία του ονόματος του «Αριστομένη», του θείου του αγωνιστή που έπεσε θύμα της εμφυλιοπολεμικής καταστολής  τα δύσκολα, αλλά αλησμόνητα χρόνια της «θύελλας και των κατατρεγμών»,

Μαθημένος στα δύσκολα ο Άρης, αναζήτησε το όνειρο μιας ζωής απαλλαγμένης από τη σκοτεινιά και διεκδίκησε τη χαρά της ζωής, όντας θετικός και μάχιμος, αντιστεκόμενος με πείσμα και σεμνότητα , μαζί με τα αδέλφια του, την Κατερίνα και τον Κώστα, στις άδικες απώλειες και των άλλων δυο πρόωρα χαμένων αδελφών τους, της αλησμόνητης φίλης Ντιάνας και του  δίδυμου αδελφού της , του Απόλλωνα. Βαριά έπεσε η σκιά του θανάτου στο τίμιο σπίτι του Μανούσου Μανουρά, μιας και ο χάρος ζήλεψε , φαίνεται, τη διάφανη ζωή του και δεν άντεξε το φως του στα σκοτεινά χρόνια που ζούμε…Στην αλυσίδα του θανάτου τώρα, δυστυχώς, άδικα, πρόωρα, απότομα μπήκε και ο πάντα γελαστός και καλόπτροπος Άρης, δηλώνοντάς μας πάλι με τους στίχους του πως «οι ώρες στήθηκαν εμπρός μου στη σειρά/σαν καλογυμνασμένο απόσπασμα θανάτου». Ως ύπουλος εχθρός η ασθένεια νίκησε τον Αήρ μόνο σωματικά. Γιατί το θετικό πνεύμα της αντίστασης και της διεκδίκησης, της άρνησης του οπισθοδρομικού και της αναζήτησης του κοινωνικά και ηθικά ωραίου και υψηλού παραμένει ως ισχυρή παρακαταθήκη όχι μόνο για την αγαπημένη σύζυγό του Βιβή, για τα παιδιά και τα αδέλφια του, για τους συγγενείς του, αλλά και  για όλους εμάς τους φίλους και ειδικά τους ανθρώπους τη γενιάς του που τον ζήσαμε ως βαθιά ανθρώπινο, ζεστό, φιλικό, τίμιο και μάχιμο άνθρωπο που δεν λύγιζε μπροστά στις δυσκολίες, αλλά δυνάμωνε τις αντιστάσεις του και έβλεπε πάντα τη θετική πλευρά, στηρίζοντας και εμπνέοντας τους άλλους γύρω του και κερδίζοντας έτσι μια θέση στην καρδιά τους, θέση  που δε μπορεί να προσβάλει ο χρόνος. Γιατί, όπως λέει ο ποιητής, «οι άνθρωποι, σύντροφε,
ζουν/ από τη στιγμή που βρίσκουν
μια θέση στη ζωή των άλλων». Έτσι και   ο Άρης έφυγε άδικα και πρόωρα, όμως έχει  σίγουρη «τη θέση του» στη ζωή όχι μόνο της οικογένειάς του, αλλά  και όλων εμάς που τον γνωρίσαμε και ζήσαμε την ανθρωπιά του.

Στη γυναίκα του Βιβή, στα παιδιά του , Μανούσο  και Δήμητρα, στη χαροκαμένη μάνα του Λευκοθέα  που βιώνει το άδικο τίμημα ενός τραγικού πόνου στο τέλος της  ζωής της, στα αδέλφια του, Κώστα και Κατερίνα, αλλά και σε όλους τους συγγενείς και  τους οικείους του εύχομαι από καρδιάς καλή δύναμη στο δύσκολο αποχωρισμό.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που θα τον σκεπάσει

Με τιμή

Αρετή Σπαχή

Γράφει ο Γεώργιος Α. Καλογεράκη, Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Θραψανού

Η φωτογραφία που έσωσε από τις φλόγες του σπιτιού της στα Ανώγεια η Κρυστάλη Σταυρακάκη, τον Αύγουστο του 1944. Στο μέσον ο Μανόλης Σταυρακάκης – Μερτζανοζαχαράκης, δεξιά ο γιος του Γιώργης (στα γόνατά του) και αριστερά ο άλλος γιος Βασίλης Σταυρακάκης – Βασιλέας

Φέτος κλείνουν 78 χρόνια από τον Αύγουστο του 1944, που το ηρωικό χωριό των  Ανωγείων παραδόθηκε στις φλόγες, τη λεηλασία και την καταστροφή. Οι  Γερμανοί  κατακτητές με μια λιτή διαταγή του Φρειδερίκου Γουλιέλμου Μίλερ, (διοικητής Φρουρίου Κρήτης από 20 Ιουλίου 1944 ως 14 Οκτωβρίου 1944), θα άφηναν στο  πέρασμά τους από το χωριό, μόνο στάχτες και ερείπια. Όταν δεν μπορεί να υποταχτεί  η αγέρωχη Κρητική ψυχή, τότε αυτό που μένει είναι η καταστροφή των άψυχων  αντικειμένων. Έτσι, επί είκοσι και πλέον ημέρες, οι βάρβαροι Γερμανοί ξέσπασαν  στα μητάτα, στις στάνες, στα σύνεργα τυροκομικής, στα πρόβατα και τις κατσίκες των κτηνοτρόφων, στα σπίτια και τις περιουσίες  των Ανωγειανών. Μεγάλη η ματαιοδοξία των κατακτητών που σκέφτηκαν ότι, καταστρέφοντας το χωριό, θα ακολουθούσε η ερήμωση και η εγκατάλειψη. Αυτό μπορεί  να συμβεί σε  οποιοδήποτε μέρος του κόσμου εκτός από την Κρήτη. Γιατί στ’Ανώγεια, την καταστροφή ακολούθησε η δημιουργία και την ερήμωση διαδέχτηκε η  αναγέννηση.

1945, τα Ανώγεια ένα χρόνο μετά την καταστροφή

Η επιδρομή των Γερμανών στα Ανώγεια και στο Ανωγειανό αόρη ξεκίνησε στις 12 Αυγούστου 1944 και η διαταγή του Διοικητή του «Φρουρίου Κρήτης» Μίλερ με ημερομηνία 13 Αυγούστου 1944, έλεγε τα εξής :

Διαβάστε την συνέχεια... »

Ανοικτή βραδιά στο Αστεροσκοπείο Σκίνακα
Κυριακή 21 Αυγούστου 2022, 6:00μμ έως 11:00μμ

Το Αστεροσκοπείο Σκίνακα, το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO του Ψηλορείτη και ο Δήμος Ανωγείων, σας προσκαλούν στην τελευταία ανοικτή βραδιά του Αυγούστου, η οποία επιπλέον της ξενάγησης και παρατήρησης από τα τηλεσκόπια περιλαμβάνει:

-Εικονική τρισδιάστατη περιήγηση, μέσω ειδικού λογισμικού, στο οροπέδιο της Νίδας και τον Ψηλορείτη.

-Μουσική εκδήλωση για τον ουρανό ”6 χορδές σαν μια ορχήστρα” από τον Γιώργο Μαστοράκη (7:30 – 8:30 μμ).