“Με βαθειά θλίψη πληροφορήθηκα τον πρόωρο θάνατο του Μανώλη Φρυσάλη, με τον οποίον υπηρετήσαμε μαζί το 1977 στο στρατό. Θέλω να εκφράσω μέσω της Άνωγης, τα θερμά μου συλλυπητήρια στους οικείους του και να παραθέσω ένα περιστατικό  από το οποίο προκύπτει το μεγαλείο της ψυχής του εκλιπόντος.   Όταν ήρθε ο Μανώλης στην μονάδα 218 ΤΕ.ΧΙΟΥ  μόλις είχε ξεκινήσει η κατασκευή των κτιριακών εγκαταστάσεων  και ως συνήθως επειδή το κράτος δεν έχει λεφτά, ανέθεσε τα έργα στους φαντάρους με αντάλλαγμα την χορήγηση άδειας  ολίγων ημερών .Μια μέρα βλέπω τον Μανώλη με άρβυλα γεμάτα τσιμέντα και ασβέστες και του προτείνω να πάμε στην αποθήκη να του δώσω καινούργια. Αυτός μου απάντησε: «Όχι δεν θέλω, γιατί  θα λένε οι άλλοι φαντάροι πως επειδή ο δόκιμος είναι χωριανός μου τον πιάνω γλείψιμο και μου τάδωσε.»

Η απάντηση του με προβλημάτισε και του λέω: «Καλά Μανώλη άστο».

Έκανα λοιπόν γράμμα στην στρατιωτική διοίκηση και ζήτησα να χορηγηθούν ως έκτακτη κάλυψη ένα ζευγάρι άρβυλα, μία φόρμα και ένα χιτώνιο σε όλους τους φαντάρους που ασχολούνταν στην οικοδομή πράγμα που έγινε δεκτό.

Αυτός ήταν ο Μανώλης όπως τον γνώρισα εγώ ,φιλότιμος , ανιδιοτελής,  έντιμος , εργατικός ,ψυχόπονος και ντόμπρος. Γι’αυτά τα παιδιά της θα πρέπει να είναι περήφανη η ανωγειανή κοινωνία. ΑΙΩΝΙΑ ΣΟΥ Η ΜΝΗΜΗ ΦΙΛΕ ΜΑΝΩΛΗ.”

ΝΤΑΓΙΑΝΤΑΣ ΜΑΝΩΛΗΣ 

Ο Μανώλης Φρυσάλης (Φαίδρο),έφυγε πρόωρα και απρόοπτα από τη ζωή και το χωριό τον αποχαιρέτησε σήμερα σε έντονα φορτισμένο κλίμα. Στην μνήμη του οι κάτωθι προσέφεραν χρηματικά ποσά στην μνήμη του υπέρ του Εργαστηρίου Γνώσης της ενορίας του Αγίου Γεωργίου και για την ΑνωΓη.

Ο Μανώλης Χρονιάρης προσέφερε το ποσό των 50 ευρώ. Ο Νικηφόρος και η Αλεξάνδρα Μπαγκέρη προσέφεραν επίσης το ποσό των 50 ευρώ.

Ας είναι ελαφρύ το ανωγειανό χώμα που τον σκέπασε.

Σε ετοιμότητα έχει εντός του χωριού τα εκχιονιστικά μηχανήματα ο Δήμος Ανωγείων ώστε αυτά να επέμβουν άμεσα σε περίπτωση έντονων καιρικών φαινομένων. Τα μηχανήματα όπως βλέπουμε στην φωτογραφία βρίσκονται στο Μετόχι. Η θερμοκρασία πέφτει ήδη ραγδαία στα Ανώγεια και μέχρι τις επτά το απόγευμα είχε κατρακυλήσει στους 5 βαθμούς. Μένει να δούμε αν θα επιβεβαιωθούν οι προβλέψεις της Ε.Μ.Υ. για χιόνια από τα 500 μέτρα υψόμετρο στα ορεινά της Κρήτης,που αναμένεται να ξεκινήσουν  τα ξημερώματα της Τρίτης.

Με επιτυχία και αρτιότητα ολοκλήρωσε ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων την χθεσινή εκδήλωση μνήμης και τιμής στον Νίκο Ξυλούρη, που λαμβάνει χώρα για τρίτη συνεχόμενη χρονιά στα Ανώγεια και που όλα δείχνουν ότι θα αποτελεί θεσμό και για τα επόμενα έτη.

Πλήθος κόσμου και καλλιτεχνών γέμισαν ασφυκτικά το αμφιθέατρο του Δημοτικού σχολείου για να τιμήσουν έναν από τους αληθινά μεγάλους της Ελληνικής μουσικής, αυτόν που έφτασε στην κορυφή χωρίς να ξεχάσει ούτε στιγμή τις ρίζες του και τις αρχές με τις οποίες μεγάλωσε.

Της εκδήλωσης στο σχολείο είχε προηγηθεί τρισάγιο στην μνήμη του που έγινε στην εκκλησία της Παναγίας στο Περαχώρι και στη συνέχεια όλοι έφτασαν μέχρι το σπίτι του αείμνηστου Ψαρονίκου για ένα μικρό κέρασμα από την πάντα φιλόξενη αδερφή του Ζουμπουλιά.Οι αρχές που διέπουν τα παιδιά του Πολιτιστικού τους οδήγησαν στην απόφαση να μην παιχτεί μουσική στο Περαχώρι λόγω των πρόσφατων θανάτων δυο εκλεκτών μελών της οικογένειας Ξυλούρη,του Δημήτρη ή Κουκουβοδηματράκη και του Μιλτιάδη ή Ξυδάκη.

Η εκδήλωση στο Δημοτικό σχολείο ήταν μια όμορφη παρουσίαση της ζωής του Νίκου Ξυλούρη διανθισμένη ,μέσα από το βίντεο της Ελπινίκης Σκουλά,αργότερα με μουσική,με κυριότερους βέβαια τα δυο αδέρφια του,Ψαραντώνη και Ψαρογιάννη,ενώ την παράσταση έκλεψαν και τα εγγόνια του Ψαραντώνη που συνεχίζουν μια τεράστια μουσική παράδοση.

Την έναρξη της εκδήλωσης έκανε ο Δήμαρχος Ανωγείων καθώς η όλη βραδιά τελούσε υπό την αιγίδα του Δήμου Ανωγείων. Ο κ.Καλλέργης ανέφερε στο σύντομο χαιρετισμό του τα εξής:

”Χαιρετίζουμε την εκδήλωση που οργάνωσε και φέτος ο Πολιτιστικός σύλλογος Ανωγείων για τη μνήμη του Νίκου Ξυλούρη.Ευχαριστούμε την οικογένεια του Ψαρονίκου ,τους καλλιτέχνες που μας τιμούν με τη παρουσία τους και όλους εσάς.

Έχουν περάσει 35 χρόνια από το θάνατο του και όμως είναι ζωντανός μέσα στις καρδιές μας.

Η λύρα του αντηχεί στις πλαγιές του Ψηλορείτη και η φωνή του συνοδεύει τα πιο όμορφα ιδανικά μας: της Ελευθερίας, της Δημοκρατίας, των κοινωνικών αγώνων, του ήθους, της αξιοπρέπειας της ανθρωπιάς.

Για τα Ανώγεια ο Νίκος είναι  και θα είναι πάντα το μικρό παιδί,που μέσα στα χαλάσματα του χωριού μας μετά την ολοκληρωτική καταστροφή του από τους Ναζί ,κρατάει δυο ξυλαράκια,τα κάνει λύρα και τραγουδά. Και η φωνή του φτάνει στα πέρατα του κόσμου, γίνεται η φωνή της παράδοσης, η φωνή του Ψηλορείτη, της Κρήτης, η φωνή της Ελλάδας στα χρόνια της δικτατορίας, η φωνή στα χείλη του κάθε Έλληνα ακόμα και σήμερα, ομορφαίνοντας με τη παρουσία του, τη λεβεντιά, τη σεμνότητα και το ήθος του ”αυτόν τον κόσμο τον καλό τον χιλιομπαλωμένο”..

Ο Ψαρονίκος θα παραμείνει για μας πάντα αυτό που περιγράφει στο περιοδικό ”Μετρονόμος”σε ένα ειδικό αφιέρωμα για αυτόν, η χωριανή μας δασκάλα Αγάπη Καλομοίρη: ”Ο Νίκος Ξυλούρης, ο Ψαρονίκος είναι η αθωότητα των παιδικών μας χρόνων, η αγνότητα της παραδοσιακής μας μουσικής, η λεβεντιά και η περηφάνια του φυσικού μας τόπου και η επαναστατική δύναμη των νεανικών μας χρόνων. Είναι η μουσική επένδυση των πιο όμορφων τοπίων της ψυχής μας”.

Θα ξαναγυρνάμε σε αυτόν όπως γράφει και ο Διονύσης Σαββόπουλος κατέληξε ο Δήμαρχος Ανωγείων.

Στην συνέχεια τον λόγο πήρε ο πρόεδρος του Πολιτιστικού συλλόγου κ.Νίκος Βρέντζος ο οποίος στον χαιρετισμό του ανέφερε τα εξής:

”Τ’ Ανώγεια σήμερα δε γιορτάζουν.

Απλά θυμούνται. Θυμούνται και τιμούν.

Οι μουσικές, που από το πρωί πλημμυρίζουν τα Ανώγεια, επαναφέρουν στη μνήμη μας εικόνες και λέξεις θλιβερές που συγκλόνισαν σύσσωμη την Ανωγειανή Κοινωνία, σαν σήμερα πριν από 35 χρόνια.

8 Φεβρουαρίου 1980.

Ήταν η μέρα όπου ο θεός έβαλε σημάδι ένα παλικάρι όπως προφητικά ο ίδιος είχε πει στο τραγούδι του.

Το μαντάτο του θανάτου του Αρχάγγελου της Κρήτης, του Μεγάλου Ανωγειανού, του Μεγάλου Καλλιτέχνη, του Μεγάλου Τραγουδιστή του Νίκου Ξυλούρη ήρθε σαν κεραυνός να πλήξει όλους όσους μεγάλωσαν μαζί του συμμετέχοντας στις παρέες και τα γλέντια του,  ακούγοντας τα τραγούδια του και θαυμάζοντας την καθάρια φωνή του.

Ο Πολιτιστικός Σύλλογος Ανωγείων, με τη συμπαράσταση του Δήμου Ανωγείων, σήμερα δεν τιμά μόνο ένα Ανωγειανό, που η φήμη του και η φωνή του ξεπέρασε τα στενά όρια των Ανωγείων και της Κρήτης, δεν τιμά έναν άνθρωπο που συνέβαλλε καθοριστικά στην ανάδειξη της κρητικής μουσικής παράδοσης αλλά τιμά έναν ‘Ανθρωπο Σύμβολο.

Σύμβολο ήθους, ανθρωπιάς, αυθεντικότητας, αγνότητας, μετριοφροσύνης. ‘Ένα σύμβολο που συνέδεσε την κρυστάλλινη φωνή του με αγώνες για την ελευθερία του λόγου και της σκέψης. Ένα σύμβολο αντίστασης.

35 χρόνια χωρίς το Νίκο Ξυλούρη.

Είναι πολλά.    Αλλά  “Οταν η μνήμη έχει φωνή” ο Νίκος Ξυλούρης θα είναι πάντα παρών.

Παρών για τ’ Ανώγεια, για την οικογένειά του, για τους φίλους του, για όλους εμάς.

Ας είναι ελαφρύ το χώμα που τον σκεπάζει..” ολοκλήρωσε ο πρόεδρος του συλλόγου.

O Αριστείδης Χαιρέτης ή Γυαλάφτης είπε από την πλευρά του δυο μαντινάδες για τον Νίκο Ξυλούρη:

Στο  χώμα το ανωγειανό, χρυσός που δε σκουριένει..

σε κάθε χρόνο που περνά, περίσσα αξία παίρνει…

Ο χρόνος είναι μια κορφή κι΄εσύ ΄σαι μία άλλη..

εσύ τση κάνεις  ασκιανό, γιατί ΄σαι πιο μεγάλη….

Η βραδιά ολοκληρώθηκε υπό τους ήχους της λύρας του μεγάλου Ψαραντώνη. Ένα μικρό δείγμα μπορείτε να παρακολουθήσετε στο παρακάτω βίντεο που επιμελήθηκε η Αγγέλα Σκουλά:  ΨΑΡΑΝΤΩΝΗΣ ΨΑΡΟΓΙΑΝΝΗΣ Η ΜΙΑ ΜΕΡΙΑ ΤΟΥ ΦΑΡΑΓΓΙΟΥ 8-2-2015 ΑΝΩΓΕΙΑ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΨΑΡΟΝΙΚΟ)  (πατήστε εδώ)

ΦΩΤΟ: ΜΑΝΩΛΗΣ ΣΑΜΟΛΗΣ