Η επίσκεψη της Ιεράς Εικόνας στα Ανώγεια αποτελεί κορυφαίο πνευματικό γεγονός για την ευρύτερη περιοχή. Το πρόγραμμα και οι βασικές λεπτομέρειες που ορίστηκαν για τη συγκεκριμένη ημέρα έχουν ως εξής:

– Ημερομηνία επίσκεψης: Δευτέρα 26 Οκτωβρίου 2026
-Τοποθεσία προσκυνήματος: Ιερός Ναός Αγίου Ιωάννου του Προδρόμου, Ανώγεια
– Ωράριο παραμονής: Η εικόνα θα βρίσκεται στον ναό από τις 5:00 μ.μ.έως τις 9:00 μ.μ.
-Ιερά Ακολουθία: Στις 5:00 μ.μ. θα τελεστεί ο Εσπερινός.

Η Παναγία Σουμελά φρουρός των βόρειων συνόρων της Ελλάδας, ιερό κέντρο του ανά τον κόσμο ποντιακού ελληνισμού, εκφράζει την κοινή των Ελλήνων συνείδηση για τη διατήρηση της εθνικής μνήμης και την θέληση για ένα κόσμο αδελφωμένο που θα διδάσκεται όμως από την ιστορία.

Παναγία Σουμελά!

Δυο λέξεις που συμβολίζουν και εκφράζουν σύμπαντα τον Ποντιακό Ελληνισμό, που σηματοδοτούν την μαρτυρική του πορεία στο χωροχρόνο εδώ και δεκαεφτά, περίπου, αιώνες, που επισημαίνουν εμφατικά το παρελθόν, το παρόν αλλά και το μέλλον του, που ενσαρκώνουν την πίστη και τα οράματά του, που αποτελούν την καταφυγή και την ελπίδα του, την ψυχή της ψυχής του, το είναι του. Τον Ποντιακό Ελληνισμό, που του στερήθηκε το δικαίωμα να κατοικεί στην Ιστορική του Πατρίδα, όπου εκεί στα παράλια του Ευξείνου Πόντου ανέπτυξε για τρείς χιλιάδες χρόνια έναν σημαντικότατο πολιτισμό.

Οι λέξεις Παναγία Σουμελά επισημαίνουν εμβληματικά όλη τη χριστιανική ιστορία του Ποντιακού Ελληνισμού, το κλέος του και τις χαρές του, τα ηρωικά κατορθώματα των Ακριτών και την Αυτοκρατορία των Μεγαλοκομνηνών της Τραπεζούντας, τους θρύλους, τα τραγούδια και τους λεβέντικους χορούς του, το πνεύμα του και την καρδιά του.

Η Ιερά Μονή Παναγίας Σουμελά είναι χριστιανικό μνημείο στον Πόντο της Μικράς Ασίας, στη σημερινή Τουρκία. Λειτουργούσε ως Ορθόδοξο μοναστήρι έως τη Μικρασιατική Καταστροφή του 1922. Είναι χτισμένη μέσα σε σπηλιά σε απόκρημνη πλαγιά του όρους Μελά, στην ενδοχώρα της Τραπεζούντας, από όπου έχει πάρει και το όνομά της, (Λαζ: Το όνομα προέρχεται από τη λέξη των Λαζών “sumela”, που σημαίνει την Αγία Τριάδα, ποντιακά: σου Μελά, καθαρεύουσα: εις του Μελά).

Σύμφωνα με την παράδοση, το 386 οι Αθηναίοι μοναχοί Βαρνάβας και Σωφρόνιος οδηγήθηκαν στις απρόσιτες βουνοκορφές του Πόντου μετά από αποκάλυψη της Παναγίας, με σκοπό να ιδρύσουν το μοναχικό της κατάλυμα.

Οι δύο μοναχοί φέρονται να οδηγήθηκαν στο όρος Μελά, κοντά στην Τραπεζούντα, όπου ίδρυσαν μοναστικό κατάλυμα για τη φύλαξη της ιερής εικόνας. Από το όρος Μελά συνδέεται και η ονομασία «Σουμελά», που παραδοσιακά ερμηνεύεται ως «στου Μελά».

Η μονή, χτισμένη σε εντυπωσιακή και απόκρημνη τοποθεσία, εξελίχθηκε σταδιακά σε σημαντικό πνευματικό κέντρο της ορθοδοξίας στον Πόντο. Ιδιαίτερη ακμή γνώρισε κατά τη μεσαιωνική περίοδο, όταν οι αυτοκράτορες της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας ενίσχυσαν την παρουσία και τη λειτουργία της. Για αιώνες, η Παναγία Σουμελά αποτέλεσε τόπο προσευχής, προσκύνησης και ελπίδας για τους ορθόδοξους πληθυσμούς της ευρύτερης περιοχής.

Η ιστορική πορεία της εικόνας συνδέθηκε άρρηκτα με τη μοίρα του ποντιακού ελληνισμού. Μετά τους διωγμούς, την κατάρρευση της ελληνικής παρουσίας στον Πόντο και την ανταλλαγή των πληθυσμών στις αρχές της δεκαετίας του 1920, η μονή εγκαταλείφθηκε. Ωστόσο, πριν από την οριστική αποχώρηση των μοναχών, καταβλήθηκε προσπάθεια να διασωθούν τα πολυτιμότερα κειμήλιά της.

Η εικόνα, μαζί με άλλα ιερά αντικείμενα, αποκρύφθηκε στο παρεκκλήσι της Αγίας Βαρβάρας, κοντά στην ιστορική μονή. Η διάσωσή τους αποδείχθηκε καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία τους.

Το 1931, ύστερα από ενέργειες που πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών συνεννοήσεων της εποχής, ο ιερομόναχος Αμβρόσιος Σουμελιώτης μετέβη στον Πόντο και ανέλαβε την αποστολή ανάκτησης των κειμηλίων. Στις 9 Νοεμβρίου 1931, η εικόνα έφθασε στην Ελλάδα και φυλάχθηκε προσωρινά στο Βυζαντινό Μουσείο Αθηνών. Η επιστροφή της αποτέλεσε γεγονός μεγάλης συγκινησιακής και συμβολικής σημασίας για τους πρόσφυγες του Πόντου.

Το 1951, με πρωτοβουλία του Φίλωνα Κτενίδη και τη συμβολή Ποντίων που επιθυμούσαν να διατηρήσουν ζωντανή την πνευματική τους κληρονομιά, άρχισε η δημιουργία της νέας Μονής της Παναγίας Σουμελά στις πλαγιές του Βερμίου, κοντά στην Καστανιά Ημαθίας. Το 1952 το νέο προσκύνημα εγκαινιάστηκε και έγινε ο τόπος όπου η ιστορική εικόνα θα συνέχιζε να αποτελεί σημείο αναφοράς για τους πιστούς και τις νεότερες γενιές των Ποντίων.

Έκτοτε, η Παναγία Σουμελά δεν συμβολίζει μόνο τη θρησκευτική πίστη. Εκφράζει τη διατήρηση της ιστορικής μνήμης, τη συνέχεια της πολιτιστικής ταυτότητας και την επιμονή ενός λαού να κρατήσει ζωντανές τις ρίζες του, παρά τις τραγικές περιπέτειες της ιστορίας.

Σήμερα, η εικόνα της Παναγίας Σουμελά αποτελεί έναν ζωντανό δεσμό ανάμεσα στον αλησμόνητο Πόντο και την Ελλάδα. Η παρουσία της υπενθυμίζει ότι η πίστη, η παράδοση και η μνήμη μπορούν να επιβιώσουν ακόμη και όταν οι άνθρωποι αναγκάζονται να εγκαταλείψουν τον τόπο τους.

Η ιστορία της είναι, τελικά, η ιστορία ενός ιερού κειμηλίου που διασώθηκε από τη λήθη και έγινε σύμβολο ελπίδας, ενότητας και ιστορικής συνέχειας για ολόκληρο τον ποντιακό ελληνισμό