Στη θέση της επανήλθε η προτομή του Νίκου Ξυλούρη στην πλατεία Κύπρου στο Ηράκλειο, έπειτα από τις εργασίες αποκατάστασης που ακολούθησαν τον βανδαλισμό του μνημείου στα τέλη Απριλίου του 2026.

Η προτομή συντηρήθηκε αφιλοκερδώς από το καλλιτεχνικό χυτήριο Γαβαλά στην Αθήνα, ενώ η βάση της προτομής συντηρήθηκε επίσης αφιλοκερδώς από καλλιτέχνη που επιθυμεί να διατηρήσει την ανωνυμία του, σε μια συμβολική κίνηση προσφοράς προς τη διατήρηση της μνήμης του «Αρχάγγελου της Κρήτης», όπως αναφέρει στο ρεπορτάζ της η εφημερίδα “ΝΕΑ ΚΡΗΤΗ”

Ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης έκανε την επανατοποθέτηση της προτομής. 

Υπενθυμίζεται ότι στα τέλη Απριλίου άγνωστοι προχώρησαν στην αποκοπή της κεφαλής της προτομής, πράξη που προκάλεσε σοκ στην τοπική κοινωνία και έντονες αντιδράσεις από φορείς, πολίτες και ανθρώπους του πολιτισμού. Το έργο υπέστη εκτεταμένες φθορές, με τον Δήμο Ηρακλείου να κινεί άμεσα τις διαδικασίες για την αποκατάστασή του.

Η προτομή, έργο της αείμνηστης γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη, απομακρύνθηκε αμέσως μετά τον βανδαλισμό από τη Δημοτική Αστυνομία και φυλάχθηκε με ευθύνη του Δήμου Ηρακλείου, προκειμένου να δρομολογηθούν οι απαραίτητες διαδικασίες αποκατάστασής της. Στη συνέχεια μεταφέρθηκε σε εξειδικευμένο καλλιτεχνικό χυτήριο στην Αθήνα, όπου πραγματοποιήθηκαν οι εργασίες αποκατάστασης των ζημιών. Η συντήρησή της πραγματοποιήθηκε αφιλοκερδώς από το καλλιτεχνικό χυτήριο Γαβαλά, συμβάλλοντας καθοριστικά στην επαναφορά του μνημείου στην αρχική του μορφή.

Από την πρώτη στιγμή ο Δήμος Ηρακλείου είχε καταδικάσει απερίφραστα τον βανδαλισμό, ενώ είχε ανακοινώσει την κατάθεση μήνυσης κατ’ αγνώστων μέσω της Δημοτικής Αστυνομίας, με στόχο τη διερεύνηση της υπόθεσης και τον εντοπισμό των υπευθύνων.

Η επανατοποθέτηση της προτομής σηματοδοτεί την ολοκλήρωση μιας διαδικασίας που διήρκεσε περίπου δύο μήνες και επαναφέρει στην πόλη ένα μνημείο με ιδιαίτερο συμβολισμό για την πολιτιστική κληρονομιά της Κρήτης και τη μνήμη του Νίκου Ξυλούρη.

Στην αποκατάσταση και επανατοποθέτηση της προτομής βρέθηκε ο δημάρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός και η αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρένα Παπαδάκη-Σκαλίδη

Αλέξης Καλοκαιρινός: «Θυμόμαστε με αγάπη και τιμή ότι ο Ν. Ξυλούρης ήταν αντιστασιακός»

«Σήμερα αποκαθίσταται η προτομή του Νίκου Ξυλούρη, του Αρχάγγελου της Κρήτης, στη θέση στην οποία βρισκόταν έως τα χαράματα της 21ης Απριλίου, οπότε και υπέστη βανδαλισμό.

Και βέβαια δεν είναι καθόλου τυχαίο ότι αυτό συμβαίνει ακριβώς αυτή τη μέρα, διότι κάποιοι θυμούνται και το θυμούνται με μίσος. Όλοι οι υπόλοιποι όμως, που είμαστε πάρα πολλοί – θα έλεγα όλοι – πρέπει να θυμόμαστε με αγάπη και τιμή ότι ο Νίκος Ξυλούρης ήταν αντιστασιακός.

Ο Νίκος Ξυλούρης ήταν μία από τις πιο βροντερές φωνές ενάντια στη Χούντα, ιδιαίτερα κατά τη δεκαετία του 1970. Να θυμηθούμε την παρουσία του στη “Λήδρα”, στην Πλάκα, μαζί με τον Μαρκόπουλο. Να θυμηθούμε τη συμμετοχή του στο “Μεγάλο μας Τσίρκο” του Ιάκωβου Καμπανέλλη, που ανέβηκε από την Καρέζη και τον Καζάκο. Βεβαίως οι χουντικοί το έκλεισαν και συνέλαβαν τους πρωταγωνιστές. Η μουσική ήταν του Ξαρχάκου.

Και βέβαια να θυμηθούμε την κορυφαία παρουσία του, την κορυφαία στιγμή, όταν ο Νίκος Ξυλούρης τραγούδησε στο Πολυτεχνείο.

Αυτά είναι γεγονότα τα οποία είναι χαραγμένα στη συλλογική μνήμη. Δίνεται η ευκαιρία σήμερα να τα επαναφέρουμε στο προσκήνιο και θα πρέπει όλοι να επιβεβαιώσουμε την προσήλωσή μας σε αυτό που ήταν και δική του προσήλωση: στις δημοκρατικές αξίες, στα ανθρώπινα δικαιώματα, στα δικαιώματα που έχουν οι λαοί και οι άνθρωποι.

Θεωρώ ότι το μήνυμα αυτό είναι ιδιαίτερα επίκαιρο σήμερα, όπου βλέπουμε να υπάρχει μια υποχώρηση ακόμη και στη συλλογική συζήτηση γύρω από τις δημοκρατικές αξίες», δήλωσε ο δήμαρχος Ηρακλείου Αλέξης Καλοκαιρινός. 

«Ερχόμαστε σήμερα να επανατοποθετήσουμε στη θέση της την προτομή του Νίκου Ξυλούρη και να τον ξαναθυμηθούμε με την ευγνωμοσύνη που του αρμόζει, αλλά θα έλεγα και με μια τιμή που πρέπει να έχει αγωνιστικό χαρακτήρα», τόνισε. 

Τέλος ευχαρίστησε όσους συνέβαλαν πολύ πρόθυμα: «το Καλλιτεχνικό Εργαστήριο Γαβαλά, τον καλλιτέχνη μας, ο οποίος δεν επιθυμεί να κατονομαστεί για λόγους σεμνότητας και ο οποίος αποκαθιστά αυτή τη στιγμή την προτομή, καθώς και την αντιδημαρχια  Πολιτισμού, τη Ρένα Παπαδάκη», που έδειξε, όπως είπε,  πολύ γρήγορα αντανακλαστικά, και φυσικά τους υπηρεσιακούς μας παράγοντες.

«Νομίζω ότι σε σύντομο χρονικό διάστημα καταφέραμε να επαναφέρουμε την προτομή στη θέση στην οποία τη γνώρισαν οι Ηρακλειώτες.

Από εκεί και πέρα, βεβαίως, τίθεται και ένα θέμα περιφρούρησης του δημόσιου χώρου γενικότερα απέναντι στους βανδαλισμούς, είτε έχουν πολιτική χροιά είτε πρόκειται απλώς για βανδαλισμούς στον δημόσιο χώρο, απέναντι στους οποίους θα πρέπει όλοι να επιδείξουμε ευαισθησία, ώστε να περιοριστούν και, αν είναι δυνατόν, να εξαλειφθούν ολοκληρωτικά», κατέληξε ο δήμαρχος.

Ρένα Παπαδάκη-Σκαλίδη: «Ένα περιστατικό που μας λύπησε πάρα πολύ όλους»

«Ένα περιστατικό της 21ης Απριλίου του 2026 συνέβη στην πόλη μας και μας λύπησε πάρα πολύ όλους. Ήταν ο βανδαλισμός της προτομής του Νίκου Ξυλούρη, μιας προτομής που είχε φιλοτεχνήσει η Ασπασία Παπαδοπεράκη.

Ο Δήμος Ηρακλείου αντέδρασε αμέσως, στέλνοντας την προτομή στην Αθήνα, στο καλλιτεχνικό χυτήριο Γαβαλά, ενώ βεβαίως κατατέθηκε και μήνυση κατ’ αγνώστων», τόνισε αρχικά η αντιδήμαρχος Πολιτισμού Ρένα Παπαδάκη-Σκαλίδη και συνέχισε: 

Πήραμε το πρωτότυπο από τον αδελφό της γλύπτριας, της Ασπασίας Παπαδοπεράκη, ο οποίος επικοινώνησε με το καλλιτεχνικό χυτήριο και έδωσε υποδείξεις σε σχέση με την πρωτότυπη εργασία της γλύπτριας.

Ένας ακόμη καλλιτέχνης ανέλαβε να καθαρίσει τη βάση της προτομής και να τοποθετήσει ξανά την προτομή στη θέση της. Δεν θέλει να αναφέρουμε το όνομά του. Τους ευχαριστούμε θερμά και τους δύο.

Έτσι, σήμερα ένα ζήτημα που μας πόνεσε, μας πλήγωσε και μας πρόσβαλε όλους, νομίζω ότι αποκαθίσταται και είμαστε πολύ χαρούμενοι που η προτομή του Νίκου Ξυλούρη επιστρέφει στη θέση της.

Θα είμαστε περήφανοι που υπάρχει εδώ αυτό το γλυπτό, που αναπαριστά τον Νίκο Ξυλούρη, αυτή τη μεγάλη μορφή της μουσικής και της αντίστασης, αλλά και ένα σημαντικό έργο της σπουδαίας Ηρακλειώτισσας γλύπτριας Ασπασίας Παπαδοπεράκη».