Μπροστά σε πολλαπλές και σημαντικές προκλήσεις βρίσκονται τα επόμενα χρόνια οι ορεινοί όγκοι της Ευρώπης και ιδιαίτερα της Μεσογείου, προκειμένου να καταφέρουν να διατηρήσουν τον “πυρήνα” ζωής των κατοίκων και να δώσουν μια ισχυρή αναπτυξιακή ώθηση προς όφελος των κατοίκων και με το βλέμμα στην ενίσχυση της επισκεψιμότητας.

Βασική παράμετρος και για τους ορεινούς όγκους της Κρήτης, είναι να υπάρξουν στοχευμένες πολιτικές και κίνητρα που θα ενισχύσουν και θα πλαισιώσουν την ζωή στις ορεινές περιοχές, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση σε τρεις κύριους άξονες, την παιδεία, την υγεία και την πρόνοια τα οποία αποτελούν και ισχυρά κίνητρα για όσους παίρνουν την απόφαση να κατοικήσουν σε ορεινές περιοχές.

Υπενθυμίζεται πως τα ζητήματα των ορεινών περιοχών της Ευρώπης, μεταξύ των οποίων και οι άξονες της οικονομίας και της ευημερίας, αναδείχθηκαν στο πλαίσιο της Γενικης Συνέλευσης της EUROMONTANA που πραγματοποιήθηκε στην πόλη Puigcerdà, στην Καταλονία- 15 έως 18 Οκτωβρίου- στην οποία συμμετείχε το ΑΚΟΜΜ-ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΕ ΟΤΑ με τον Πρόεδρο του Δ.Σ και Δήμαρχο Ανωγείων Σωκράτη Σ. Κεφαλογιάννη καθώς και το Γεωπάρκο Ψηλορείτη.

Η συμμετοχή πραγματοποιήθηκε μέσω του διακρατικού σχεδίου συνεργασίας με τίτλο «ΔΙΚΤΥΟ ΕΜΒΛΗΜΑΤΙΚΩΝ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΩΝ ΟΡΕΙΝΩΝ ΟΓΚΩΝ», στο οποίο είναι εταίρος το ΑΚΟΜΜ-ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΕ ΟΤΑ και υλοποιήθηκε στο πλαίσιο του Τοπικού Προγράμματος CLLD/LEADER.» Σημειώνεται ότι στο δίκτυο των Εμβληματικών βουνών της Μεσογείου συμμετέχουν 9 εμβληματικά βουνά από 5 Χώρες -Ελλάδα, Αλβανία, Γαλλία, Ισπανία, Ιταλία-. Από την Ελλάδα εκπροσωπήθηκαν στο Δίκτυο ο Όλυμπος από την Πιερική Αναπτυξιακή και ο Ψηλορείτης από το ΑΚΟΜΜ-ΨΗΛΟΡΕΙΤΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΙΑΚΗ ΑΕ ΟΤΑ.

Στο επίκεντρο των εισηγήσεων και των εργαστηρίων που πραγματοποιήθηκαν, βρέθηκαν μεταξύ άλλων οι προκλήσεις και το μέλλον των ορεινών περιοχών, οι τρόποι για την επίτευξη μεγαλύτερης αξίας στα ορεινά αγροτικά προϊόντα, η αξιοποίηση των νέων ψηφιακών τεχνολογιών για τις ορεινές οικονομίες, η προώθηση της επιχειρηματικότητας, ο οδικός χάρτης για ανθεκτικές και ευημερούσες ορεινές οικονομίες ο τουρισμός αλλά και η εργασία στις ορεινές περιοχές. Επιπλέον, παρουσιάστηκαν οι στόχοι και οι ενέργειες του διακρατικού σχεδίου συνεργασίας και του δικτύου εμβληματικών βουνών από τον συντονιστή, εταίρο Πιερική Αναπτυξιακή.

“Κοινός στόχος η ουσιαστική ανάπτυξη των ορεινών περιοχών”

Όπως εξήγησε μιλώντας στον ΤΕΑΜ FM 102 και στην “Πρώτη Γραμμή” ο Δήμαρχος Ανωγείων Σωκράτης Κεφαλογιάννης, στον απόηχο της Γενικής συνέλευσης του δικτύου, πρόκειται για “το παλαιότερο και πιο ισχυρό δίκτυο που αφορά πολιτικές για τις ορεινές περιοχές στην Ευρώπη και αποτελεί έναν αξιόπιστο συνομιλητή των ευρωπαϊκών θεσμών για τις περιοχές αυτές. Σε αυτό είναι μέλος και η Περιφέρεια Κρήτης που έχει εγγραφεί εδώ και 15 χρόνια ως επίσημο μέλος”.

Μιλώντας για το μέλλον της προσπάθειας για την ανάδειξη των ορεινών όγκων, ο κ. Κεφαλογιάννης υπογράμμισε πως η Κρήτη “απέχει ακόμη από τον τελικό στόχο” και υπάρχουν πολλά βήματα να γίνουν προκειμένου να τεθούν οι βάσεις και να προχωρήσουν οι διαδικασίες για ουσιαστική ανάπτυξη των ορεινών περιοχών σε όλα τα επίπεδα. Όπως προκύπτει πάντως, σύμφωνα με τα όσα ανέφερε ο κ. Κεφαλογιάννης, είναι απαραίτητο στην Ελλάδα -και για την επίτευξη των παραπάνω στόχων – να κυριαρχήσει η αντίληψη πως: “εμείς είμαστε το κράτος, ο καθένας ως μονάδα. Άρα πρέπει όλοι μαζί να κάνουμε ό,τι καλύτερο γίνεται για να πετύχουμε τους στόχους μας”.

“Πληγή” το δημογραφικό

Μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την Ελλάδα και την Κρήτη, όπως σημείωσε ο ίδιος, είναι το δημογραφικό το οποίο αποτελεί “πληγή” ιδιαίτερα για τις ορεινές περιοχές,όπου εντοπίζεται πιο έντονα. Ο ίδιος εξήγησε: “Βλέπουμε μια αποδόμηση των ορεινών περιοχών και ταυτόχρονα βλέπουμε να μην λαμβάνονται έκτακτα μέτρα. Είναι σαν να έχουμε μια καταστροφή, όπως μια πλημμύρα και να μένουμε αδιάφοροι. Και λέμε σαφώς ότι το δημογραφικό είναι εθνικός στόχος και εθνική απαίτηση και πρέπει εκεί να ληφθούν όλες οι πρωτοβουλίες, αλλά πρέπει να έχεις στο νου σου ότι η διατήρηση της ζωής στις ορεινές περιοχές είναι κάτι πολύ σημαντικό και για τον άνθρωπο και για το κλίμα. Εκεί πρέπει να ασκηθούν πολιτικές, οι οποίες θα ενισχύσουν την κατοίκηση των ανθρώπων στην περιοχή”.

“Στοίχημα” η ποιότητα ζωής και τα κίνητρα για τους κατοίκους

Ένα από τα μεγαλύτερα ζητήματα που τέθηκαν και στο πλαίσιο της Γενικής Συνέλευσης των ορεινών περιοχών της Ευρώπης, όπως επεσήμανε ο κ. Κεφαλογιάννης, εκτός από τις πολιτικές που ασκούνται και θα πρέπει να περιλαμβάνουν συγκεκριμένα μέτρα για τις ορεινές περιοχές, είναι και οι άξονες που συμβάλλουν στην ποιότητα ζωής των πολιτών, όπως η παιδεία, η υγεία και η πρόνοια. Όπως εξήγησε ο Δήμαρχος Ανωγείων: “ πρέπει να δούμε κυρίως την ποιότητα ζωής των πολιτικών που διαμένουν σε ορεινές περιοχές. Ποιότητα ζωής σημαίνει τρεις άξονες. Παιδεία, υγεία, πρόνοια. Όταν εγώ -μια νέα οικογένεια -θελήσω να κατοικήσω σε μια ορεινή περιοχή πρέπει να εξασφαλίσω κάποια πράγματα και για εμένα και για τα παιδιά μου, για να μετακινηθώ εκεί. Πρέπει να υπάρξουν πολιτικές οι οποίες πρέπει να δώσουν αυτά τα κίνητρα. Όταν συνεδρίασε η υποεπιτροπή ορεινών περιοχών – που πανηγυρίσαμε και καλώς έγινε το βήμα αυτό στη βουλή, ώστε να γίνει μια ξεχωριστή υπό επιτροπή ορεινών περιοχών- άκουσα τους βουλευτές να λένε ότι καλώς έγινε και τώρα νομοθετείται”.

Ωστόσο, σημείωσε, πως η πραγματικότητα συχνά είναι πολύ πιο σύνθετη στις ορεινές περιοχές. Γι’ αυτό και πέρα από τις πρωτοβουλίες,θα πρέπει να υπάρχει ειδική μέριμνα για την ενίσχυση των κινήτρων εργασίας και ζωής στις ορεινές και νησιωτικές περιοχές. Ενδεικτικά, όπως εξήγησε ο ίδιος: “Όταν σ’ ένα ορεινό χωριό των 50 και 100 κατοίκων που το καφενείο εκεί παίζει έναν άλλο ρόλο από τον όρο καφενείο, του λες ότι για να μην σου βάλω πρόστιμο 10-20 χιλιάδες ευρώ θα πρέπει να βάλεις ταμιακή μηχανή και pos, ουσιαστικά λες του ανθρώπου να κλείσει το μαγαζί για να μην μπλέξει. Υπάρχει μια προσέγγιση που σε αριθμούς θα τη δεις δίκαιη – ότι δηλαδή εγώ νομοθετώ λαμβάνοντας στοιχεία και δεδομένα από ένα 90-95% του πληθυσμού το οποίο είναι συγκεντρωμένο στις πόλεις- όμως ταυτόχρονα αγνοώ το 5-10% το οποίο δεν είναι σε περιοχές προσβάσιμες στη μεγάλη πλειοψηφία. Άρα λοιπόν πρέπει να βασανίσεις περισσότερο το μυαλό σου, για να δεις τι θα κάνεις αυτό το υπόλοιπο ποσοστό που αφορά τα νησιωτικά και τα ορεινά”.

H εκπαίδευση “πρόκληση” για τις ορεινές περιοχές

Η εκπαίδευση, αποτελεί έναν από τους κρίσιμους άξονες για τις ορεινές περιοχές. Και στα Ανώγεια αν και η ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης έχει βελτιωθεί σήμερα σε σχέση με παρελθόντα έτη, ζητήματα όπως η σχολική διαρροή παραμένει “πληγή” και θα πρέπει να αντιμετωπιστεί μέσα από πολλαπλούς άξονες παρέμβασης και ουσιαστικό σχεδιασμό. Όπως τόνισε ο κ. Κεφαλογιάννης σε περιοχές όπου διαπιστώνεται σχολική διαρροή εδώ και χρόνια, θα πρέπει να λαμβάνονται στοχευμένα μέτρα και να γίνονται παρεμβάσεις. Πρόσθεσε ωστόσο πως αυτά τα βήματα ναι μεν είναι δύσκολα, ωστόσο μέσα από “πράξεις ουσίας και κοινωνική παρέμβαση” μπορούν να μπουν σε μια θετική “τροχιά” στο μέλλον.

Επιπλέον, επεσήμανε και ο ίδιος έχει προτείνει σε περιοχές με έντονη σχολική διαρροή: “στο σκέλος των αγροτικών επιδοτήσεων θα πρέπει να απαιτείται απολυτήριο λυκείου και ήδη στις ομάδες παραγωγών αυτό υπάρχει ως απαίτηση. Όταν έχεις μια διαπιστωμένη σχολική διαρροή στον ορεινό Ψηλορείτη οφείλεις σαν κράτος να ενσκήψεις σε αυτό, να δεις ότι έχεις μια καταστροφή στην παιδεία και να δεις πως θα το επιλύσεις και πως θα φτιάξεις ένα σχέδιο. Να πεις ότι θα αφήσω ένα περιθώριο 10-20% απ’ αυτό που λέει ο Νόμος στην ευελιξία μου, για να κινηθώ και να πάρω εκπαιδευτικούς. Αυτό είπα πριν δυο μήνες και στις διευθύνσεις εκπαίδευσης και στο Υπουργείο. Καταλαβαίνω την εγκύκλιο, όμως εδώ πρέπει να διορθώσουν το Νόμο και να πουν ότι σε νησιωτικές περιοχές, σε ορεινές περιοχές, όπου εντοπίζεται ιδιαίτερο πρόβλημα θα έχω την ευελιξία κατά ένα 10%. Πρέπει να αφήσουμε τα πράγματα να αποτυπωθούν στην πραγματικότητα τους με τα προβλήματα και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κάθε περιοχή”.

Βελτίωση σε πληρότητες, ειδικότητες και υποδομές στα σχολεία, όμως ο δρόμος παραμένει μακρύς

Σχολιάζοντας την σημερινή εικόνα στην εκπαίδευση στα σχολεία των Ανωγείων, ο ίδιος τόνισε πως οι πληρότητες των σχολείων παρουσιάζουν καλύτερη εικόνα συγκριτικά με το παρελθόν, ενώ ταυτόχρονα υπάρχει αναβάθμιση τόσο στις ειδικότητες, όσο και σε υποδομές όπου είναι διαρκής η προσπάθεια εκσυγχρονισμού. “Οι πολίτες των Ανωγείων λαμβάνουν πολύ καλύτερες υπηρεσίες στο κομμάτι της παιδείας. Η παιδεία όμως δεν σταματάει στη διδακτική ώρα, εξελίσσεται και στη διάρκεια του μαθήματος και έξω από το σχολείο, όταν τελειώνει. Έχουμε να κάνουμε πολλά βήματα ακόμη και θεωρώ ότι ο διάλογος είναι η καλύτερη μέθοδος. Πρέπει να αφουγκραζόμαστε και τα σημεία των καιρών αλλά και τις ανησυχίες όλων των ηλικιών. Έχουμε πολύ δουλειά να κάνουμε και πολύ κόπο” σημείωσε ο κ. Κεφαλογιάννης.

Ο ίδιος, όπως σημείωσε, από το άνοιγμα των σχολείων μέχρι και σήμερα βρίσκεται σε διαρκείς συζητήσεις με τις αρμόδιες διευθύνσεις εκπαίδευσης σε μια προσπάθεια να βρεθούν λύσεις στα προβλήματα.

Ωστόσο, όπως πρόσθεσε: “δεν εισακούστηκα τότε. Μαζεύουμε τα προβλήματα του τότε σχεδιασμού, γιατί γίνεται κατανοητό ότι ο νόμος και η εγκύκλιος λέει κάποια πράγματα. Σαφώς και υπάρχουν προβλήματα. Όντως, λόγω του δυσπρόσιτου κάποιοι εκπαιδευτικοί είναι πιο εύκολο να έρθουν, να τοποθετηθούν και να πάρουν μια άδεια, οπότε δημιουργούνται κενά και θα πρέπει να γίνουν μετακινήσεις. Αυτό που δεν δέχομαι είναι να θεωρούμε ότι κάτι γίνεται προς όφελος κάποιου άλλου” επεσήμανε και παράλληλα πρόσθεσε: “Ζητούμενο είναι να έχουν τα παιδιά τις καλύτερες δυνατές συνθήκες”.

Συνολικά, στο σκέλος των σχολικών μονάδων στις ορεινές περιοχές και τους όμορους δήμους, όπως εξήγησε ο κ. Κεφαλογιάννης “Πρέπει να δούμε τα πράγματα πιο ορθολογικά”.

Σήμερα, γίνεται προσπάθεια από πλευράς της πολιτείας, όπως εξήγησε, για εξοικονόμηση πόρων κάτι όμως που έχει και αυτό με τη σειρά του αρκετές παραμέτρους. Όπως τόνισε: “Αυτό που σήμερα πάνε να εξοικονομήσουν πόρους κάνοντας αλλεπάλληλα λάθη, με έναν άλλο σχεδιασμό που θα βοηθάει ουσιαστικά την εκπαίδευση, θα το καταφέρουν. Όμως έχει να κάνει και με πολλές παραμέτρους όλο αυτό. Αν προσπαθούμε να διορθώσουμε μια στρεβλή κατάσταση προσπαθώντας μόνο να εξοικονομήσουμε πόρους, οδηγούμαστε σε λάθος λειτουργία και στο τέλος δεν εξοικονομούμε και τους πόρους”.

Σήμερα, οι νέοι και στην ενδοχώρα αλλά και στους ορεινούς όγκους είναι αντιμέτωποι με προκλήσεις που δεν υπήρχαν στο παρελθόν. Όπως εξήγησε ο ίδιος είναι απαραίτητο και στο σκέλος αυτό να υπάρχει η συνεργασία οικογένειας εκπαιδευτικών, ώστε τα παιδιά να στραφούν σε υγιή πιο πρότυπα και να μπορέσουν να τα κατευθύνουν σωστά. “Αν προσπαθήσουμε να συγκρίνουμε τους νέους σήμερα με τα δικά μας πρότυπα όταν μεγαλώναμε, θα διαπιστώσουμε ότι δεν έχουν καμία σχέση. Οι συνθήκες,αλλά και αυτά που διαχειρίζονται οι νέοι σήμερα δεν έχουν καμία σχέση με τα δικά μας. Σε αυτά που πρέπει σήμερα να αντιμετωπίσουν τα παιδιά, ούτε εμείς οι ίδιοι δεν ξέρουμε πως να τα εκπαιδεύσουμε. Τα παιδιά έχουν πολλές προσλαμβάνουσες. Όταν εγώ μεγάλωνα ήταν εύκολο να διακρίνει κανείς ποιόν είχα μέντορα και πρότυπο. Τώρα δεν μπορούμε να το διακρίνουμε αυτό, δεν ξέρουμε από που προέρχονται τα πρότυπά τους. Επίσης, τα έχουμε στο σπίτι και δεν ξέρουμε που είναι. Μπορεί να είναι μέσα στο δωμάτιο όλη μέρα και να μην ξέρουμε στην ουσία που είναι το παιδί. Με αυτές τις συνθήκες και τα σύγχρονα δεδομένα, πρέπει να αναλύσουμε συμπεριφορές. Όλοι πρέπει να αναλογιστούμε και τις δικές μας συμπεριφορές. Σ’ έναν μικρόκοσμο τότε που η διάδοσή της κακής πληροφορίας ήταν κάτι δύσκολο, σήμερα είναι το μόνο εύκολο” υπογράμμισε ο Δήμαρχος Ανωγείων.

Κραυγή αγωνίας και για την κλιματική αλλαγή

Οι περισσότερες ορεινές περιοχές της Μεσογείου και τα Ανώγεια, όπως εξήγησε ο κ. Κεφαλογιάννης, είναι αντιμέτωπες με τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. “Η δικιά μας τοποθέτηση εκφράστηκε ως κραυγή αγωνίας. Είναι ένα φαινόμενο που πρέπει να δούμε”. Παράλληλα, πρόσθεσε πως οι συνθήκες και τη φετινή χρονιά ναι μεν “Για την εξέλιξη απαραίτητων έργων μπορεί να βοηθάει αυτός ο καιρός, όμως χρειαζόμαστε το χιόνι και παρατεταμένα, για να μην έχουμε προβλήματα στο σύστημα του υδροφόρου ορίζοντα”.

Της Κωνσταντίνας Κλαψινού στην “Κρητική Επιεώρηση”