44 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟ ΦΕΥΓΙΟ ΤΟΥ ΨΑΡΟΝΙΚΟΥ

“Υποδέχτηκα τον Νίκο Ξυλούρη στον Πειραιά μαζί με τον Γιάννη Μαρκόπουλο το καλοκαίρι του 1970. Ερχόταν για να ηχογραφήσει το «Χρονικό» που είχα γράψει τους στίχους και κυκλοφορούσε σε πρόχειρες ηχογραφήσεις όπου τραγουδούσε ο συνθέτης και ήταν γνωστό από το 1966 ακόμη και στους αυτοεξόριστους έλληνες στο Λονδίνο, στο Παρίσι και στη Στοκχόλμη.

Είχαμε μείνει άναυδοι λίγα χρόνια πριν ακούγοντας τον λυράρη Νίκο Ξυλούρη όταν ο Μαρκόπουλος είχε ηχογραφήσει μαζί του τα «Ριζίτικα» στην πρώτη τους εκδοχή σε δισκάκι των 78 στροφών. Με τις πρώτες δοκιμές είχαμε όλοι αντιληφθεί πως βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα φαινόμενο όχι απλώς φωνητικά. Ο Ξυλούρης ερμηνευτικά και φωνητικά συνέχιζε μια βαθιά αρτεσιανή φλέβα ενός λαϊκού κρητικού πηγαδιού. Ανήκε στην ιστορία και την παράδοση μιας σειράς μεγάλων αοιδών του κρητικού ιδιώματος.

Όμως ο Ξυλούρης διέφερε, όπως οφείλει να διαφέρει κάθε

συνειδητός σκυταλοδρόμος μιας ιερής συντεχνίας μαστόρων.

Ο Ξυλούρης ήταν σαφώς εκφραστής μιας λυρικής ιθαγένειας και η δική του προσωπική μοναδική συμβολή ήταν η ιδιάζουσα σχέση του με τον ήχο της ελληνικής λαλιάς. Κάθε γλώσσα έχει την ευδιάθετη μουσική της, τους γάμους των συμφώνων με τα φωνήεντα, το ερωτικό σμίξιμο των τόνων με τις σιωπές, την οργασμική κραυγή των εκφραστικών κορυφώσεων και των κυματισμών των μελωδικών γραμμών.

Ο Νίκος Ξυλούρης τραγουδούσε όπως ανέπνεε, όπως ο ρυθμός των σφυγμών της καρδιάς του εκτόξευε στα αυτιά του κόσμου την σύλληψη του συμπαντικού ρυθμού αλλά συνάμα γευόταν τη λέξη, τη χόρταινε και την έπλαθε ώστε να ακουμπήσει στ’ αυτιά μας οικεία, αυτονόητη και ανεπανάληπτη.

Κατόρθωσε αυτή η αυτοφυής φωνή να συγκερνά δημοτικό

τραγούδι, εκκλησιαστικό ιδίωμα, λαϊκό ηχόχρωμα και ευρωπαϊκή

μελωδικότητα και να συγκροτεί ένα σπάνιο ανάκουστον κελαϊδισμό για να παραπέμψει στον Διονύσιο Σολωμό.

Ο Ξυλούρης ανέπνευσε την λυρική φωνή της Ελληνικής Ιθαγένειας ισορροπώντας πάνω σ’ ένα ηχητικό σταυροδρόμι όπου εξαπλώνονταν προς το άπειρο ο σβώλος της γης, η αρμύρα της θάλασσας και η αιωνιότητα του ουράνιου χρόνου.

Η φωνή του Ξυλούρη είναι σαν τον ήχο που άκουσε ο Σεφέρης, στη μονή Κύκκου στην Κύπρο να βγαίνει από το μάγγανο του πηγαδιού, όταν ανέβαζε τον κουβά με το νερό ένας καλόγερος. Ο ήχος αυτός πήγαινε τον ποιητή στην γενέθλια γη του στη Σμύρνη και την ονόμαζε «φωνή πατρίδας». Τέτοια φωνή πατρίδας είναι η φωνή του Νίκου Ξυλούρη.”

Κώστας Γεωργουσόπουλος

Φεβρουάριος 2017